Әбіш Кекілбайұлы

2016-11-02T05:50:31Z

Talgat talga: фото косылган

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = blue
| Қазақша есімі = Әбіш Кекілбайұлы
| Шынайы есімі =
| Суреті = Abish Kekilbayev with book.jpg
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = II және III шақырылымындағы [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Республиасы Парламент Сенатының]] депутаты
| Ту =
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = 02.2002
| Басқаруын аяқтады = 03.2010
| Ізашары =
| Ізбасары =
| Президент = [[Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер =
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]]
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 = 2
| Басқара бастады_2 = 01.1996
| Басқаруын аяқтады_2 = 10.1996
| Ізашары_2 = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]
| Ізбасары_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
| Титулы_3 = I шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы.
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 = XIII шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 = 04.1994
| Басқаруын аяқтады_4 = 03.1995
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = 6.12.1939
| Туған жері = [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау ауданы]], [[Маңғыстау облысы]]
| Қайтыс болған күні = 11.12.2015
| Қайтыс болған жері = [[Астана]]
| Жерленді = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеоны]]
| Діні = ислам
| Әкесі = Кекілбай Қоқымұлы
| Анасы = Айсәуле Жұмабайқызы
| Жұбайы = Жумабаева Клара Калекенқызы
| Балалары = ұлдары - Әулет Қожаназар (1965-2013), Дәулет (1975); қыздары - Заузат (1967), Сәулет (1971)
| Партиясы =
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті]], Филология факультеті,
| Мамандығы = Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}} {{Қазақстанның Еңбек Ері|2009}}
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Отан ордені|1999}}{{!}}{{!}}{{Назарбаев ордені|2004}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px|Знак Почета]]
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Қазақстан темір жолына 100 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}[[Сурет:Medal50Celina.png|40px|Тыңға 50 жыл]]{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Medal20Konstitution.png|40px|ҚР Конституциясына 20 жыл]]
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}[[Сурет:KazSSR Premium.png|25px|Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері]]
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
[[Сурет:Orden Sodruzhestvo.jpg|30px|Содружество ордені]]
{{!}}}
}}

''' Әбіш Кекілбайұлы''' ([[6 желтоқсан]] [[1939 жыл]], [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау облысы]] - [[11 желтоқсан]] [[2015 жыл]], Астана қаласы) - Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Қазақстан Республикасының алғашқы Мемлекеттік хатшысы]] ([[1996]]-[[2002]]), [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының депутаты]] (2002-2015).

== Өмірбаяны ==
Атақты қаламгердің әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. 1957 жылы 5 мамыр «Лениншіл Жастың» белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.
1957 жылы Қазақ Мемлекеттік Университетінің филология факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады. Соңғы курста оқып жүріп, «Қазақ әдебиеті» газетінде қызмет атқарады. Мұнда ол сыншылық қабілетімен көзге түседі. «Қазақ әдебиетінен» кейін 1962-65 жылдар аралығында «Лениншіл Жас» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.
Ол Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның Еңбек Ері (2009) көрнекті мемлекеттік, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2009), Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің, Л. Гумилев атындағы Ұлттық Университетінің, Ақтау Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Жезқазған Университетінің және ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті профессоры, АҚШ-тың Кентуки штатының құрметті полковнигі, Маңғыстау, Атырау обылысындарының, сондай-ақ республикамыздың бірқатар аудандырының құрметті азаматы.
2015 жылдың 11 желтоқсанында дүниеден өтті. Мүрдесі ұлттық пантеонға жерленді.
=== Отбасы ===
Әбіш Кекілбайұлы [[1939 жыл]]ы [[6 желтоқсан]] күні [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]] (бұрынғы Гурьев облысы), Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған. Арғы атасы Жаңайұлы Қожаназар қазақтар көшін Маңғыстауға бастап келген топтан. Белгілі білікті, беделді, дәулетті адам. Ата шаңырағын ұстап қалған ұрпағы Жаманқұл немересі Кекілбайды үйлендірген соң, [[1924 жыл]]ы Оңдыда қайтыс болған.

[[1928]]-[[1931 жыл]]дары асыра сілтеу, тәркілеу кезінде Кекілбай мекеннен көшіп [[Түркіменстан|Түркменстанның]] [[Красноводск]] портында жүкші, [[Бекдаш]] химия кәсіпорнында біраз жыл жұмысшы болып істеп, елге [[1937 жыл]]ы [[Баку]] мен [[Махачкала]] арқылы оралған соң Оңдыдағы колхозда колхозшы, [[Таушық]] кенішінде шахтер болды. [[1942 жыл]]ы соғысқа алынып, майданда 3 рет жараланып, [[Волгоград|Сталинград]] маңында қайтыс болады. Алайда Кекілбайдың дүниеден өткенін үй ішіне бірнеше жылдан соң ғана хабарлайды. Кекілбай соғысқа аттанған жылы анасының ішінде қыз бала қалады. Оның есімін Тілектес деп қояды.

Әбіш Кекілбайұлының анасы Айсәуле Жұмабайқызы дәулетті, ел ішінде аты шыққан бидің отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленген. [[1936]] жылы әуелі Оңдыда колхозшы, Таушықта 1942-45 жылдар аралығында стахановшы шахтер, 1945-62 жылдары «Екпінді» колхозында жұмыс істеді.

Әбіш Кекілбайұлы [[1957]] жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948-1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956-57 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды.

Әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. [[1957]] жылы [[5 мамыр]] «[[Лениншіл Жас]]тың» белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.

{{cquote | Кітапты, бұрынғының кітаптарын көпоқитын. Бала болып алысып-жұлысу дегенді, бұрқырап беталды жүру, темекі тарту дегенді білмейтін. Балалардан гөрі үлкен кісілерге үйір еді. Олар да бетінен қақпайтын. Оныншы класты бітіргесін ауылдан да, ауданнан да қызмет ұсынды. Мен оған «былай бол» деп бір ауыз сөз, ақыл айтқан емеспін. Қызметке тұрып, ауылда қалайын деп жатқан жерінде жалғыз немере ағасы «Жас та болсаң, бассың оқы. Қызмет қайда қашады? Алматыға бар» деді. Алматыға да жалғыз кетті. Дәм айдап келген ғой, оқуын бітірген соң, осында қалды. |author=Айсәле Жұмабайқызы |source= Ана сұхбатынан <ref>Әлия Бөпежанова, ''Әбіштің анасы''</ref> }}

=== Қызмет жолы ===
[[1957 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университетінің]] филология факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады. Соңғы курста оқып жүріп, «[[Қазақ әдебиеті]]» газетінде қызмет атқарады.

[[1962]] - [[1965 жыл]]дар аралығында «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл Жас]]» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.

[[1965]]-[[1968 жыл]]дары ҚазКСР Мәдениет министрлігінде,

[[1968]]-[[1970 жыл]]дары [[Кеңес армиясы]]ның қатарында,

[[1970]]-[[1975 жыл]]дары «[[Қазақфильм]]» студиясында [[бас редактор]],

[[1975]]-[[1984 жыл]]дары [[Қазақстан КП ОК]] мәдениет бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі,

[[1984]]-[[1986 жыл]]дары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі|ҚазКСР Мәдениет министрі]]нің орынбасары,

[[1986]]-[[1988 жыл]]дары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының 2-ші хатшысы,

[[1989]]-[[1990 жыл]]дары ҚазКСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төралқа төрағасы,

[[1990]] жылы Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі.

[[1991]] жылы [[Жоғарғы Кеңес|Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің]] Мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитеттің төрағасы,

[[1992]]-[[1993 жыл]]дары «[[Егемен Қазақстан]]» газетінің бас редакторы,

[[1993]]-[[1995 жыл]]дары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі.

[[1994]]-[[1995 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы,

[[1996]]-[[2002 жыл]]дары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]] болып істеді.

2002 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] [[Сенат]]ының [[депутат]]ы. Әбіш Кекілбайұлы Қазақстан Жоғарғы Кеңесіне екі рет, [[Мәжіліс]]іне бір рет баламалы негізде депутат болып сайланады.

== Шығармашлығы ==
Әбіш Кекілбайұлының алғашқы өлеңдер жинағы «Алтын шуақ» [[1962]] жылы, «Бір шөкім бұлт» [[1965]] жылы жарық көрді.

[[Сурет:Abish Kekilbayev3.jpg|нобай|солға|Әбіш Кекілбаев]]
Ауыл өмірінен жазылған повесть, әңгімелер жинағы «Дала балладалары» - Әбіш Кекілбайұлының кең тынысты эпик, суреткерлік болашағын танытады. [[1974]] жылы «Дәуірмен бетпе-бет» сын мақалалар жинағы, «Бір уыс топырақ», 1979 жылы «Тырау тырау тырналар», Маңғыстау түбегінің өткені, бүгіні, болашағы туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» тарихи танымдық баян, [[1982]] жылы «Шыңырау» повестер жинағы, 1992-93 жылдары Таңдамалы екі томдық, [[1995]] жылы «Заманмен сұхбат» [[1998]] жылы «Азаттықтың ақ таңы», публицистикалық мақалалары, толғамдары, [[1999]] жылы 12 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты.

Әбіш Кекілбайұлының «Үркер» ([[1981]]), «Елең-алаң» ([[1984]]) романдары қазақ әдебиетінің үлкен табысы ретінде бағаланып, [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы]]н алды.

[[2001]] жылы шыққан «Талайғы Тараз», [[2002]] жылы шыққан «Шандоз» тарихи тақырыпты ғылыми дәйекпен, дерекпен түсінікті ұғымды етіп жеткізудің жаңа бағыт-бағдарын белгілеп берді. [[2009]] жылы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой-толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты.

Әбіш Кекілбайұлының көптеген шығармалары [[ТМД]] халықтары мен шетел тілдеріне аударылған. Ол ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының [[1986]], Қазақстан Республикасы Президентінің бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының [[1995]], «Отан» орденімен [[1999]], Түркі елдері қауымдастығының шешімімен «Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін сыйлығын» алады. [[2003]] жылы «Қазақстанның Тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]]» орденімен марапатталды.

=== Романдар ===
* «Шандоз»
* «Аңыздың ақыры»
* «Үркер»
* «Елең-Алаң»
* «Конец легенды»
* «Плеяды – созвездие надежды»
* «Всполохи»

=== Повестер ===
{| class="wikitable"
|-
! Қазақ тілінде

|-
| * «Бір шөкім бұлт»
* «Күй»
* «Бәйгеторы»
* «Шыңырау»
* «Бәсеке»
* «Ханша дария хикаясы»
* «Құс қанаты»
* «Бір шоқ жиде»
* «Шеткері үй»
|}

=== Әңгімелер ===
{| class="wikitable"
|-
! !! !!
|-
|* «Аш бөрі»
* «Ең бақытты күн»
* «Ажар»
* «Жүнді барақ»
* «Ақ қайың»
* «Ор теке»
* «Ауыз»
||
* «Көлденең көк атты»
* «Есболай»
* «Тасбақаның шөбі»
* «Керек адам»
* «Міне, керемет!»
* «Ақырғы аялдама»
* «Галстук сатушы қыз»
* «Абылай хан»
||
* «Белая береза»
* «Встречный-поперечный»
* «Есболай» (рус.)
* «Ну и чудеса!»
* «После встречи»
|}

=== Аудармалар ===
* [[Ка́рло Го́цци|К.Гоцци]] – «Туранбике ханшайым»
* [[Анто́н Па́влович Че́хов|А.П.Чехов]] – «Ваня ағай»
* [[Антонио Буеро Вальехо|Вальехо Антонио Буэро]]- «Бүгін мейрам, бүгін той»
* [[Генрик Ибсен]]- «Үрей»
* Л.Дарко – «Сүйіктім менің, Электра!»
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Ромео мен Джульетта»
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] -«Кориолан»
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Король Лир»
* [[Макс Фриш|М.Фриш]] – «Ғылым қуған Дон-Жуан»

== Марапаттары ==
* [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]]
* [[Отан ордені]]
* [[Назарбаев ордені]]
* [[ҚР Тәуелсіздігіне 10 жыл (медаль)|ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
* [[ҚР Парламенті 10 жыл|ҚР Парламентіне 10 жыл медалі]]
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астана қаласына 10 жыл медалі]]
* [[Құрмет ордені|Құрмет белгісі ордені]]
* [[Достастық|Достастық ордені]]
* Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері
* Елбасының бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегері (1995 ж.)
* Қазақстанның халық жазушысы
* Маңғыстау облысының құрметті азаматы <ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref>

== Отбасы ==
: Жары - Жұмабаева Клара Жұмабайқызы
: Ұлдары: Аулет 1965 - 2013. 2013 жылы Маңғыстауда жол апатында қайтыс болды. Даулет - 1975 жылы туған.
: Қыздары: Заузат 1967 жылы туған, Сәулет 1971 жылы туған.
: 6 немеренің атасы <ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>
: Әпкелері: Дыбыс пен Қаркөз Маңғыстауда тұрады.
: Қарындасы Тілектес Қызылордада тұрады.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://kitap.kz/index.php/catalog/author/1380-abish_kekilbaev Қазақстанның ашық кітапханасындағы Әбіш Кекілбайұлының шығармалары]
* [http://www.kekilbayev.kz Әбіш Кекілбайұлының сайты]

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Маңғыстау облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:6 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:11 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:2015 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Әбіш Кекілбайұлы