Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Есмұратов Сәбит Борисұлы

2016-06-02T12:07:33Z

Sultanuly: /* Қысқаша өмірбаяны */

Сәбит Борисұлы Есмұратов– [[агроном]], [[экономист]], [[ауыл шаруашылық]] ғылымдарының кандидаты, [[экономика]] ғылымдарының докторы ([[2000]]), професор.
== Қысқаша өмірбаяны ==
{{Infobox Biography
| subject_name = Сәбит Борисұлы Есмұратов
| image_name =
| image_size = 180px
| image_caption =
| date_of_birth = [[1949]] [[қазанның 2]]-інде туған
| place_of_birth = [[Қостанай облысы]] [[Қостанай ауданы]] [[Жамбыл ауылы]]
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = [[агроном]], [[экономист]], [[ауыл шаруашылық]] ғылымдарының кандидаты, [[экономика]] ғылымдарының докторы, професор
}}

[[1995]] Халықаралық жоғары мектебі; 
[[1995]] ақпараттандыру және аграрлық білім академияны; 
[[1971]] Қостанай ауыл шаруашылық институтын; 
[[1971]]-[[1986|86]] Қазақ егіншілік ғылыми-зерттеу институтының (қазіргі [[Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми−зерттеу институты]]) аспирантурасын бітірген соң осы ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер; 
[[1986]]–[[1991|91]] Қостанай ауыл шаруашылық институтында доцент, деканның орынбасары, проректор; 
[[1992]]-[2000] ректор; 
[[1991]]-[[1992|92]]«Қостанай» ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болып жұмыс істеді; 
[[2000]] жылдан Қостанай инженерлік-экономикалық университетінің және Халықаралық аграрлық білім академиясы Қостанай бөлімшесінің президенті.

==Еңбектері==
«[[Экономические основы специализации сельскохозяйственных производственных кооперативов Северного Казахстана]]» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – ауыл шаруашылық мәдени өсімдіктер технологиясын жетілдіру мен топырақ құнарлылығын арттыру және қолданбалы экономика мен экология мәселелері. Сәбит Борисұлы 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монография және оқу құралдарының авторы.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
==Сілтемелер==
[http://www.agun.kz/?id=492&lang=kl?ref=www.espinashop.com-www.espinashop.com-www.espinashop.com-www.espinashop.com іріккен диссертациялық кеңес ОД 18.08.01]
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1949 жылы туғандар]]

Қазақ ұлттық аграрлық университеті

2016-05-03T08:45:24Z

Sultanuly: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

{{Университет
|Аты = Қазақ ұлттық аграрлық университеті
|Қысқартылған аты = ҚазҰАУ
|Эмблемасы = ҚазҰАУ эмблемасы
|Сурет = [[Сурет:ҚазҰАУэмблемасы.jpg|250px]]
|Шынайы аты = Қазақ ұлттық аграрлық университеті
|Халықаралық атауы = Kazakh National Agrarian University
|Бұрынғы атауы = ҚазАШИ, АВИ, ҚазМемАгроУниверситет
|Құрылған жылы = [[1930|1929 жыл]]
|Түрі = Ұлттық университет
|Басшының лауазымы = Ректор
|Фио лауазымы = [[ЕСполов Тілектес Исабайұлы]]
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]]
|Метро бекеті = Абай
|Кампус = қалалық
|Мекенжайы = {{flagicon|Kazakhstan}} Абай даңғылы, 8 үй [[Алматы]]
|Сайты = [http://www.kaznau.kz. www.kaznau.kz]
}}

'''Қазақ ұлттық аграрлық университеті''' (ҚазҰАУ) — Қазақстанда тұңғыш ашылған [[ауыл шаруашылық]] жоғары оқу орны.

1929 жылы шаңырақ көтерген [[Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институты]] мен 1930 жылы ашылған [[Қазақ ауыл шаруашылық институты]] негізінде [[1996 жыл]]ы сәуірде Қазақ мемлекеттік аграрлық университеті болып құрылды. 2001 жылы 5 шілдеде оған [[Ұлттық мәртебе]] беріліп, Қазақ ұлттық аграрлық университеті болып атауы өзгертілді <ref>Қазақстан Республикасы Президентінің Жекелеген мемлекеттік жоғары оқу орындарына ерекше мәртебе беру туралы Жарлығы. 2001 жылғы 5 шілде N 648 http://adilet.zan.kz/rus/docs/U010000648_/compare/kaz</ref>.

Ол [[агроөндірістік кешен]] үшін білікті мамандар, аграрлы жоғары оқу орындары үшін [[ғалым-педагог]] [[кадрлар]] даярлайды. Университеттің қызмет ету жылдарында еліміздің аграрлық секторына 140 мыңнан аса білікті мамандар даярлап шығарды және осы саланың дамуына олар қомақты үлесін үзбей қосып келе жатыр. Соның ішінде 2 [[Кеңес Одағының Батыры]] мен 25 [[Социалистік еңбек ері]], 70 Жоғары Кеңес пен [[Қазақстан Республикасы Парламенті]]нің депутаттары, көптеген көрнекті академиктер, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаттары, мемлекет және қоғам қайраткерлері, ғылым және агроөндіріс кешенінің басшылары, 11 мыңнан астам докторлар мен ғылым кандидаттары және бүкіл Қазақстанды әлемге танытқан айтулы да абыройлы азаматтар бар <ref> Ұлттық трансформациялану – уақытпен үндесу СҰХБАТ «Егемен Қазақстан» газеті http://egemen.kz/2015/11/26/8333</ref>.
Университетте қазіргі таңда 6 факультетке қарасты 21 кафедра қызмет етеді.

[[Университет]] ғалымдары ауыл шаруашылығының дақылдары мен өсімдіктердің 47 сортын, жануарлардың 15 жаңа тұқымын, вакциналардың, тағамдық және емдік өнімдердің 30 түрін шығарды, 500-ден астам доктор және кандидат диссертация қорғалып, 200 авторлық патент пен куәлік алынды, 800-ден астам өндірістік ұсыныс жасалды, 10 мыңнан астам ғылыми еңбек жарияланған. Университет 30-дан астам таяу және алыс шет елдердің жоғары оқу орындарымен, ғылыми-зертханалық институттарымен тығыз байланыс орнатқан, 200 аграрлық жоғары оқу орнын біріктіретін Әлемдік Консорциумға мүше.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, V том</ref>

== Университет құрамындағы факульттеттер мен білім-тәрбие беру институттары ==

=== Білім-тәрбие беру институттары ===

О.Сүлейменов атындағы әлеуметтік-гуманитарлық білім беру және тәрбие институты
 
Біліктілікті арттыру институты
 
Көп тілді білім беру институты
 
Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру институты
 
Оқушылар контингентін қалыптастыру институты

=== Факульттері ===
Университет құрамындағы факульттеттер мен білім-тәрбие беру институттары:

[[Агробиология және фитосанитария факультеті]]
 
[[Технология және биоресурстар факультеті]]
 
[[Ветеринария факультеті]]
 
[[Орман, жер ресурстары және жеміс-көкөніс шаруашылығы факультеті]]
 
[[Гидротехника, мелиорация және бизнес факультеті]]
 
[[Инженерлік факультеті]]

== Ғылыми-зерттеу институттары мен орталықтары ==

=== Ғылыми-зерттеу институттары ===

Агроинновация және экология ғылыми-зерттеу институты
 
Анималогия мәселелері ғылыми-зерттеу институты
 
Консалтинг және агробизнес ғылыми-зерттеу институты
 
Агроинженерлік мәселелер және жаңа технологиялар ғылыми-зерттеу институты
 
Орман ғылыми-инновациялық институты
 
Су проблемалары және жерді мелиорациялау ғылыми-зерттеу институты

=== Ғылыми орталықтары ===

Қазақстан-Жапон инновациялық орталығы
 
Қазақ-Корей инновациялық орталығы
 
Тұрақты егін шаруашылығы орталығы <ref>ҚазҰАУ сайты http://kaznau.kz/</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}
{{Ұлттық университеттер}}

[[Санат:Алматы жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденімен марапатталған ұйымдар]]
[[Санат:1929 жылы құрылған оқу орындары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]

Бақша дақылдары

2016-05-03T08:41:44Z

Sultanuly: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ Павлодар облысында өсіріледі http://www.inform.kz/rus/article/2694352

[[Сурет:Cantaloupes.jpg|thumb| alt=A.]]
[[Сурет:Nenartovich-Anatoly-Still-life-with-water-mellon-per21bw.jpg|thumb| alt=A.]]
[[Сурет:Watermelon-2.JPG|thumb| alt=A.]]
[[Сурет:Watermelons1.JPG|thumb| alt=A.]]
[[Сурет:2006-10-18Cucurbita pepo02.jpg|thumb| alt=A.]]

'''Бақша дақылдары''' – [[асқабақ тұқымдасы]]на жататын [[Бір жылдық өсімдіктер|бір жылдық шөптесін өсімдіктер тобы]]. Оған [[қарбыз]], [[қауын]], [[асқабақ]] жатады. Тропиктік және субтропиктік аймақтардан шыққан. Қазақстанның барлық аймақтарында өсіріледі. Бақша дақылдары – бағалы тағамдық және диеталық өнім, дәрілік, сәндік мақсатта, [[мал]] азығы, майлы шикізат ретінде пайдаланылады. Бақша жемістерінің құрамында қант, көмірсу, витаминдер, минералды заттар, органик. қышқылдар көп. Сондай-ақ олар емдік қасиеті жағынан, жұғымдылығы, сіңімділігі және диеталық қоректілігі жағынан пайдалы. Бақша дақылдарының жемістері тағамға көктей немесе өңделген түрінде қолданылады. Қарбызды тұздауға болады, ал қарбыз балы кондитерлік өндірісте пайдаланылады, қауыннан [[қауынқақ]], [[қауынқұрт]], [[қауынбал]] (бекмес) жасайды. Бақша дақылдарының тұқымдары бір-біріне анатомикалық құрылысы, химикалық құрамы, физиология-биохимилық процестері, пісіп-жетілуі, өсіп-өнуі ұқсас келеді. Олардың қос жарнақты тұқымдарының өнгіштігі өте жоғары (98 – 100%), ұзақ (8 – 10 жыл) сақтауға болады. Бақша дақылдарының жер асты жүйесі кіндік тамырлы, негізгі тамырдан және жанама тамыршалардан тұрады. Сабақтары өсу процесінде жоғары өрмелейді, жайыла өседі немесе тік бұталы болып келеді. Аталық, аналық гүлдерінің дара, қос және аралас 3 түрі кездеседі. Алдымен аталық, содан кейін аналық гүлдері гүлдейді. Жемістері көптұқымды, жидек тәрізді, салм. 80 кг-ға дейін (асқабақ) жетеді. Бақша дақылдары тұқымының өсіп-өнуі үшін [[қарбыз]]ға 15 – 17°С, [[қауын]]ға 14 – 16°С және [[асқабақ]]қа 10 – 13°С температура қажет. Сондықтан Бақша дақылдарын себуді асқабақтан бастайды. Себу алдында егістікті суғарады. Қауын мен қарбыздың тұқымы 3 – 6 см, ал асқабақтың тұқымы 6 – 8 см тереңдікке егіледі. Себу жұмыстарын ерте пісетін сорттардан бастайды. Піскен өнім уақытында жиналса, түптегі келесі жемістер тезірек пісіп-жетіледі. Бақша дақылдарының жиі кездесетін ауруларына солу немесе [[фузариоз]], кәдімгі ақ ұнтақ, жалған ақ ұнтақ, [[антракноз]], ал [[ЗИЯНКЕСТЕР|зиянкестеріне]] зиянды [[көбелек]], [[бұзаубас]], т.б. жатады. Олармен күресу үшін агротехникалық, биологиялық және химиялық шаралар қолданылады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
[[Санат:Өсімдіктер]]

{{stub}}