Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Санат:Норвегия жазушылары

2016-12-26T11:18:00Z

Sultan-balasi: «Норвегия өнер қайраткерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{commonscat|Writers from Norway}}

[[Санат:Елдер бойынша жазушылар]]
[[Санат:Норвегия әдебиеті]]
[[Санат:Норвегия өнер қайраткерлері]]

Тілеухан Жұмаханов

2016-12-26T11:04:32Z

Sultan-balasi: «Қазақ энциклопедиясы тұлғалары» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан энциклопедияшылары|...

'''Тілеухан Жұмаханов''' (15.5.[[1956 жыл|1956]], [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]]нда [[Ұялы (Арал ауданы)|Ұялы]] – 6.4.[[2006 жыл|2006]], [[Алматы]]) – жазушы, аудармашы.

==Өмірбаяны==
ҚазҰУ-ды бітірген (1978). 1978 – 79 жылдарында Қазалы ауданында орта мектепте [[мұғалім]], 1979 – 81 жылдарында Қазақ теледидарында редактор, 1981 – 88 жылдарында ''“[[Қазақстан әйелдері]]”'' журналында аға редактор, бөлім меңгерушісі, 1988 – 93 жылдарында ''“[[Қазақ энциклопедиясы]]”'' бас редакциясында аға редактор, 1993 – 97 ж. ''“[[Жалын]]”'' журналы бас редакторының орынбасары, 1997 – 2003 жылдарында ''“[[Қазақ энциклопедиясы]]”'' бас редакторының бірінші орынбасары, 2003 – 06 жылдарында ''“[[Адамар]]”'' баспасының директоры қызметтерін атқарған.
==Шығармалары==
* Алғашқы әңгімесі “Қыстың соңғы түні” 1985 жылы “[[Жалын (журнал)|Жалын]]” журналында жарық көрген.
Бірнеше көркем әдеби, ғылым-танымдық [[кітап]]тардың, оның ішінде:
* “[[Қазақстан балалар энциклопедиясы]]ның”'' 1 – 3 томдарының авторы.
* Үнді жазушысы [[Ананта Мурти]]дің “Самскара”, жапон жазушысы [[Коба Абэ]]нің “Құм арасындағы әйел” повесть-романдарын, тағы басқалар шығармаларды [[қазақ тілі]]не аударған.
* Көптомдық “[[Қазақстан ұлттық энциклопедиясы]]”ның 1 – 4 томдарын
* “[[Қазақстан Республикасы (кітап)|Қазақстан Республикасы]]”
* “[[Қазақстан Республикасы. 10 жыл шежіресі]]”
* “[[Қорқыт ата кітабы|Қорқыт Ата]]”
* “[[Түркістан (кітап)|Түркістан]]”
* “[[Қазақ мәдениеті (кітап)|Қазақ мәдениеті]]”
* “[[Қазақ әдебиеті (кітап)|Қазақ әдебиеті]]”
* “[[Қазақстан тарихы (энциклопедиялық анықтамалық)|Қазақстан тарихы]]”
* “[[Жеріңнің аты – еліңнің хаты]]”'' энциклопедия анықтамалықтарын шығаруға жетекшілік еткен.
* ''[[Қасым хан (кітап)|Қасым хан]]. Тарихи баян, Аст., 2004.

==Марапаттары==
“Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл”'' [[медал]]імен марапатталған (2001).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтеме==
*[http://aruna.kz/catalog/books/children_39_s_encyclopedia_of_kazakhstan/?PAGEN_1=2 Қазақстан балалар энциклопедиясы.]

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:15 мамырда туғандар]]
[[Санат:1956 жылы туғандар]]
[[Санат:Арал ауданында туғандар]]
[[Санат:6 сәуірде қайтыс болғандар]]
[[Санат:2006 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан энциклопедияшылары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]

Санат:Мәдениет қайраткерлері

2016-12-24T06:53:23Z

Sultan-balasi: «Мамандықтары бойынша адамдар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Мәдениет тұлғалары]]
[[Санат:Мамандықтары бойынша адамдар]]

Санат:Француз академиясы мүшелері

2016-12-24T05:20:34Z

Sultan-balasi: + 5 санат (HotCat құралының көмегімен)

{{commonscat|Members of the Académie française}}

[[Санат:Академиялар бойынша академия мүшелері]]
[[Санат:Елдер бойынша ғылым академиялары мүшелері]]
[[Санат:Франция тұлғалары]]
[[Санат:Франция жазушылары]]
[[Санат:Франция ғалымдары]]
[[Санат:Француз академиясы]]

Санат:ARNA-B баспасының кітаптары

2016-12-23T11:12:53Z

Sultan-balasi: «Баспалар бойынша кітаптар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Қазақстан баспаларының кітаптары]]
[[Санат:Баспалар бойынша кітаптар]]

Санат:Жарыс баспасының кітаптары

2016-12-23T09:22:17Z

Sultan-balasi: «Баспалар бойынша кітаптар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Қазақстан баспаларының кітаптары]]
[[Санат:Баспалар бойынша кітаптар]]

Санат:Монархтар

2016-12-22T12:20:50Z

Sultan-balasi: «Дәрежелер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{cat main|Монарх}}
{{Commonscat|Monarchs}}

[[Санат:Билеушілер]]
[[Санат:Монархия]]
[[Санат:Дәрежелер]]

Санат:Елдер бойынша монархтар

2016-12-22T12:16:13Z

Sultan-balasi:

{{commonscat|Monarchs by country}}

[[Санат:Монархтар]]
[[Санат:Елдер бойынша мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Елдер бойынша билеушілер]]

Санат:Иран

2016-12-22T04:14:07Z

Sultan-balasi: -Санат:Елдер; +Санат:Алфавит бойынша елдер санаттары; +Санат:Азия елдері; +Санат:Таяу Шығыс; +Санат:Ислам Республикасы ([[УП:HOTCAT|HotC...

{{Commonscat|Iran}}
{{Басты мақала}}

[[Санат:Алфавит бойынша елдер санаттары]]
[[Санат:Азия елдері]]
[[Санат:Таяу Шығыс]]
[[Санат:Ислам Республикасы]]

Санат:Адам анатомиясы

2016-12-21T12:55:44Z

Sultan-balasi: -Санат:Адам; +Санат:Адам денесі; +Санат:Медицинаның теоретикалық бөлімдері (HotCat құралының көмегімен)

{{Commonscat|Human anatomy}}
{{Басты мақала}}

[[Санат:Адам денесі]]
[[Санат:Медицинаның теоретикалық бөлімдері]]
[[Санат:Анатомия]]

Санат:Патологиялық анатомия

2016-12-21T12:48:49Z

Sultan-balasi:

{{Басты мақала}}
{{commonscat|Pathology}}

[[Санат:Патология]]
[[Санат:Адам анатомиясы]]

Санат:Математикалық тұрақтылар

2016-12-20T10:31:40Z

Sultan-balasi:

{{Басты мақала}}

[[Санат:Тұрақтылар]]
[[Санат:Математика]]
[[Санат:Өлшемсіз параметрлер]]

Санат:ҚР жоғары оқу орындары қауымдастығы баспасының кітаптары

2016-12-14T10:16:23Z

Sultan-balasi: Жаңа бетте: Санат:Қазақстан баспаларының кітаптары Санат:Баспалар бойынша кітаптар

[[Санат:Қазақстан баспаларының кітаптары]]
[[Санат:Баспалар бойынша кітаптар]]

Санат:Қарулар

2016-12-14T05:12:35Z

Sultan-balasi:

{{cat main|Қару}}
{{Commonscat|Weapons}}

[[Санат:Түрлер бойынша әскери жабдықтар]]
[[Санат:Әскери технологиялар]]
[[Санат:Қауіпсіздік]]
[[Санат:Әскери техника]]
[[Санат:Әскери өнім]]

Санат:Жаппай қырып жою қарулары

2016-12-14T05:10:11Z

Sultan-balasi:

{{Басты мақала|Жаппай қырып-жою қаруы}}
{{commonscat|Weapons of mass destruction}}

[[Санат:Қарулар]]

Сайф Сарай

2016-12-13T12:04:52Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

{{Жазушы
|Есімі = Сайф Сарай
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 1321
|Туған жері = Сарай қаласы
|Қайтыс болған күні = 1391
|Қайтыс болған жері = Мысыр
|Азаматтығы =
|Ұлты =
|Мансабы =
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = қыпшақ тілі
|Дебюті =
|Марапаттары =
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Сайф Сарай''' - қыпшақ ақыны. Өмірінің соңғы кезеңін мамлюктер билігінде [[Мысыр]]да өткізді. Сайф Сарайды Ә.Наджип қыпшақтардың ішінде қазақ халқының негізін құраған ру-тайпадан шыққан деп есептейді. Сайф Сарай ақын әрі ғұлама ғалым болған.
== Еңбегі ==
Бізге жеткен ең елеулі еңбегі - бес мың жолға жуық "Түркі тіліндегі Гүлстан" атты еңбегін Египетте жазып бітті. Сайф Сарайдың қолжазбасы 1915 ж. белгілі болды. Оның фотокөшірмесі [[Анкара]]да, орыс графикасы негізіндегі транскрипциясы [[Ташкент]]те басылды. Дастан қыпшақ тілінде жазылған. Негізгі бөлімі [[Сағиди]]дің "Гүлстанның" еркін аудармасынан тұрады, сондай-ақ оған өзімен тұстас мегіз шайырдың ғазелдері, Сайф Сарайдың өзі жазған лирикалары, нақыл, ғақлия қолдаулары да енген. Сайф Сарайдың бұл поэмасы 14 ғасырдағы [[Қыпқшақ]] әдебиетінде қалыптасқан әдеби дәстүр, озық поэзия болғанын аңғартады.<ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1976ж., 8 том</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

[[Санат:Қыпшақтар]]

Санат:Франция жазушылары

2016-12-13T09:47:27Z

Sultan-balasi:

{{commonscat|Writers from France}}

[[Санат:Елдер бойынша жазушылар]]
[[Санат:Франция әдебиеті]]
[[Санат:Франция тұлғалары]]

Санат:Тунис

2016-12-13T06:50:27Z

Sultan-balasi:

{{cat main}}
{{Commonscat|Tunisia}}

[[Санат:Алфавит бойынша елдер санаттары]]
[[Санат:Африка елдері]]
[[Санат:Солтүстік Африка]]
[[Санат:Мағриб]]

Қызылқайың бөгені

2016-12-13T05:44:55Z

Sultan-balasi:

'''Қызылқайың бөгені''' [[Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]] [[Қызылқайың]] ауылынан төменде теңіз деңгейінен 525 м биіктікте жатыр. 1984 жылы пайдалануға берілген.

Су сыйымдылығы 6,5 млн. м куб. Бөген Ақсу және Сарқан өзендерінің тарамдарымен, сондай-ақ [[Алшымбай]] өзенінің суларымен толысады. Суымен ауданның шығысындағы [[Көкжайдақ]], Ақсу, [[Қызылтаң]], т.б. елді мекендердің егістігі суғарылады және мал жайылымындағы шабындықтар суландырылады.<ref>АТАМЕКЕН: Географиялық энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: "Қазақ энциклопедиясы", 2011. - 648 бет. ISBN 9965-893-70-5</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан бөгендері]]

Зеркальное

2016-12-13T05:43:56Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

'''Зеркальное'''– [[Павлодар облысы]] [[Успен ауданы]]нда орналасқан [[бөген]]. [[Константиновка ауылы]]ның батысында, теңіз деңгейінен 112 м биіктікте. Ұзындығы 2,5 км, енді жері 2 км. Оңтүстік-шығысында [[Глубокое бөгені]], батысы мен оңтүстік-батысын шағын [[тұз]]ды [[көлдер]] алып жатыр. Егін алқаптарын суғару мақсатында және мал шаруашылығына арнайы салынған.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан бөгендері]]

Бартоғай бөгені

2016-12-13T05:42:54Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

'''Бартоғай бөгені''' , [[Алматы облысы]], [[Еңбекшіқазақ ауданы]]нда, [[Шілік (өзен)|Шілік]] өзенінің таудан шыға беріс аңғарында, [[Асысаға]] ауылының оңтүстік-шығысында 10 км жерде орналасқан. [[Абсолют биіктік|Абсолюттік биіктігі]] 1067 м. Солтүстіктен оңтүстікке 6 км-ге созылған, ені 3 км, орташа тереңігі 25 м, ең терең жері 60 м-ге жетеді. Аумағы 13 км2, суының көлемі 320 млн./м3 (пайдалы көл. 250 млн./м3). Жағалауы жарқабақты. Бартоғай бөгені [[1986]] ж. толық пайдалануға берілді. [[Бөген]] суымен [[Іле Алатауы]] етегіндегі 150 мың га жер суғарылады. Бөгенге ағып келетін судың жылдық орташа мөлшері 1 млрд./м3-ге жетеді немесе бөгеннің [[Сыйымдылық|сыйымдылығынан]] 3 есе артық. [[Су деңгейі]]нің өзгеруі жылына 25 м-ге дейін жетеді, сондықтан аумағы 13 – 5,6 км2 аралығында өзгереді. Бөгеннен ұзындығы 170 км болатын [[Үлкен Алматы Каналы|Үлкен Алматы каналы]] бастау алады. Суының [[минерал]]дығы төмен (0,172 – 0,234 мг/л). [[Химия]]лық құрамы бойынша [[гидрокарбонат]]ты кальций тобына жатады. Суы жұмсақ, әлсіз [[сілті]]лі. Бартоғай бөгенінде [[сазан]], [[тұқыбалық]], [[мөңке]], [[форель]], т.б. балықтар тіршілік етеді.
<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>

'''Бартоғай су қоймасы''' — [[1980 жыл]]дары ауыл шаруашылығына қажетті суды жинақтау үшін [[Шелек]] өзенін бөгеу нәтижесінде пайда болды. [[Алматы облысы]], [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Асысаға]] ауылының оңтүстік-шығысында 10 шақырым жерде өзен бөгеліп, суқоймасы салына бастайды. Суқоймасын салу үшін өзен 60 метрлік темір-бетонды бөгенмен бөгеледі. Нәтижесінде ұзындығы 6, ені 3 шақырым, тереңдігі 60 метрлік суқоймасы пайда болды.

[[1986 жыл]]ы Бартоғай су қоймасы толықтай пайдалануға беріледі. Мұнда бүгінде 320 млн текше метр су жиналады. Ал жалпы сыйымдылығы 870 млн текше метр. Ғалымдардың бағалауы бойынша бөген 10 жылда салынған шығынды толығымен ақтаған. Өйткені Бартоғайдың суымен 150 мың гектар жер суғарылады. Суқоймаға [[Түрген]], [[Есік]], [[Қаскелең]] сынды өзендер құйылса, ұзындығы 168 шақырымдық [[Үлкен Алматы өзені]] осы суқоймасынан бастау алады. Суды жіберу маусымы ауылшаруашылығы маусымы саналатын жаз айларында жүзеге асады. Атап айтқанда маусым айынан бастап, қыркүйек айына дейінгі аралықта суқоймасынан секундына 100 куб метр су жіберіледі. Бұл кезде 100 метрден асатын ерекше үлкен фонтанды көруге болады. Бұл фонтандар тауды тесіп салынған 3 метрлік тоннел арқылы аққандықтан, қысым салдарынан туады.

Су қоймасы әдемі табиғатпен қатар суасты жәндіктеріне де бай. Мұнда [[сазан]], [[тұқыбалық]], [[мөңке]], [[форель]], т.б. балықтар тіршілік етеді. Суқоймасы маңында экологиялық туризмді дамып келеді. Өйткені Алматы қаласынан 200 шақырым қашықтықта, орналасқан. Әрі табиғаты әсем. Мұнда жыл сайын мыңдаған туристер келіп, демалады. Бөген маңында табиғат аясында серуендеп, балық аулаумен қатар, Шелек өзені бойымен рафтинг ұйымдастыруға болады. Шелек өзені Іле, Күнгей Алатауларының сілемдеріндегі қар суларнан бастау алады. Өзен 3500 шақырым биіктіктен ағып келеді. Бастау алған тұсынан бастап, Бартоғай бөгеніне дейін 70 өзен-көл құйылады. Сондықтан, өзен рафтингпен айналысатындар үшін таптырмас мекен. Бөгенге Алматы-Нарынқол тасжолымен Новоалексеева, Моловодное, Шелек, Бәйсейіт ауылдары арқылы баруға болады. Еңбекшіқазақ ауданы аумағындағы Көкпек ауылынан 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Бартоғай қазақ тілінде тоғайлы жер, орманды жер деген мағына береді. Аты айтып тұрғандай бөгеннің тау жақ беткейі тоғайлы болса, айналасы жартасты, тықыр болып келеді. Мұнда Бартоғай бұғысы, дала жыланы, түлкі, қасқыр сынды аңдарды кездестіруге болады. Сондай-ақ, «Қызыл кітапқа» енген сирек өсімдіктер жиі кездеседі.

== Сыртқы сілтемелер ==
* Бартоғай су қоймасы[http://massaget.kz/layfstayl/alemtanu/Qazaqstanym/134/]

== Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан бөгендері]]
[[Санат:Алматы облысы гидрографиясы]]
[[Санат:Су қоймалары]]

Санат:Атбасар ауданы географиясы

2016-12-12T12:56:58Z

Sultan-balasi: Жаңа бетте: Санат:Атбасар ауданы Санат:Ақмола облысы географиясы

[[Санат:Атбасар ауданы]]
[[Санат:Ақмола облысы географиясы]]

Санат:Қазақстан қалалары

2016-12-12T12:49:31Z

Sultan-balasi:

{{cat main}}
{{Commonscat|Cities in Kazakhstan|Қазақстан қалалары}}

[[Санат:Қазақстан елді мекендері]]
[[Санат:Елдер бойынша қалалар]]

Санат:Өзбекстан этникалық топтары

2016-12-12T10:19:05Z

Sultan-balasi:

{{commonscat|Ethnic groups in Uzbekistan}}
{{Басты мақала|Өзбекстан халқы}}

[[Санат:Елдер бойынша халықтар]]
[[Санат:Өзбекстан тұрғындары]]
[[Санат:Орталық Азия халықтары]]

Шотқара

2016-12-12T06:55:43Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

'''Шотқара''' – [[Орта ғасырлар|ортағасырлық]] қала жұрты.

[[Қарағанды облысы]] [[Ұлытау ауданы]]нда, [[Жезқазған]] қаласынан солтүстікке қарай 40 км, атақты [[Жошы хан кесенесі]]нен оңтүстік-батысқа қарай 9 км жерде, [[Қаракеңгір өзені|Қаракеңгір]] өзеннің алқабында орналасқан.

[[Орталық Қазақстан]]дағы ортағасырлық қалалары мәселесін арнайы ғылыми бағыт ретінде қалыптастырған [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Ә.Марғұлан]] ізденістері барысында белгілі болды. Кейіннен С.Жолдасбаев осы төңіректе зерттеулер жүргізді. 1980 – 1990 жылдары Ж.Смайылов басқарған экспедиция Орталық Қазақстандағы көптеген басқа да қалалармен бірге осы ескерткішке де арнайы [[археология]]лық қазбалар жасап, оның деректерін жазба еңбектердегі мәліметтермен салыстыра отырып, кешенді түрде зерттеді. Шотқара Кеңгір өзеніне шағын жылғаның құяр тұсындағы жазыңқы төбешік іспеттес алаңқайда орналасқан. Ол айналасын ор және бұрыштарында қарауыл мұнараларының шөккен қирандылары бар жалдар қоршаған, бұрыштары әлемнің 4 тарапына қаратылған тікбұрыш пішіндес құрылыс түрінде салынған. Қабырғаларының ұзындығы шамамен 28 – 32 м. Оңтүстік-шығыс жағында қазіргі құрылыстармен бүлінген, ал қалған үш жағында жақсы сақталған ордың жалпақтығы 2,5 – 6,5 м, тереңдігі 0,5 м (қазіргі өлшемдер). Жалдардың жалпақтығы 5 – 8 м, биіктігі 0,75 – 1,2 м. Қарауыл мұнараларының төбешік-үйінді тәрізді орындарының диаметрі 12 – 14,5 м, биіктігі 0,9 – 1,7 м. Ескерткіштің оңтүстік-батыс шетіне салынған ауданы 200 m² қазбаның нәтижесінде қаланың балшықпен бойлай отырып, тастан қаланған қабырғалары мен тас балшықтан тұрғызылған жалдың, бір қарауыл мұнарасының құрылымы анықталды. Қазба деректеріне қарағанда, қабырғалардың сол кездегі жалпақтығы 3 – 3,5 м болған, ал мұнара қабырға бойынан 1,8 – 2,2 м-ге сыртқа қарай шығандау етіп салынған да, тұрғындар ішкі жақтан бұл мұнараның үстіне тас баспалдақпен көтерілген. Аз мөлшерде ғана табылған заттай деректерді қолдан иленген және құмырашы дөңгелегінде жасалған қыш ыдыс бөлшектері құрайды. Қазбаның табанын тазалау барысында оңтүстік-батыс қабырға іргесінен байқалған ұзындығы 2,45 м, ені 0,5 м қарайған дақтың астынан атымен бірге жерленген жауынгер қабірі табылды. Ғалымдардың пайымдауынша, 10 – 11 ғасырларға мерзімделетін бұл қабір қала өмір сүрген уақытқа емес, оның алдындағы кезеңге жатады. Кезінде Марғұлан кеңінен пайдаланған жазба деректердің бірінде, яғни Хафиз Таныштың [[Бұқара|Бұқар]] әмірі Абдаллах ІІ туралы жазбаларында Орталық Қазақстан өлкелеріне жорыққа шыққан осы билеушінің [[Жошы хан]] мазарының алдында орналасқан Сарай бекінісінің жанында болғанын атап өтеді. Марғұланмен келісе отырып, Смайылов осы жазба деректерде аты сақталған Сарай бекінісінің қазіргі Шотқара қалашығы болуы мүмкін деп есептейді. [[Типология]]лық тұрғыдан күшейтілген бекініске жататын Шотқара қалашығы [[Алтын Орда]] дәуірінде, атап айтқанда 13 – 14 ғасырларда салынған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Ұлытау ауданы географиясы]]
[[Санат:Орта ғасыр мәдениеті]]

Санат:Елдер бойынша әдебиет

2016-12-12T06:48:21Z

Sultan-balasi:

{{Commonscat|Literature by country}}

[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Елдер бойынша мәдениет]]

Италия әдебиеті

2016-12-12T06:47:49Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

[[Сурет:Flag of Italy.svg|right|thumb|200px]]
'''Италия әдебиеті''' - 6-12 ғасырлардың арасында [[латын]] тілінде қалыптаскан.Итальян әдебиетінің дәуірлеу кезеңінің ұлы тұлғасы - [[Данте Алигьери]] (1265-1321) өзінің «Құдіретті комедия» атты атақты шығармасын жазды. Ф.Петрарканың (1304-74) сонеттері мен Джылы Боккачоның (1313-75) «Декамерон» атты шытырманға толы романы дүние жүзі әдебиетінің алтын қорынан орын алды.

Әуезов бұл үш ірі түлғаның туындыларымен жас кезінен таныс болды. Ол өзінің әлем әдебиеті туралы ой толғаған зерттеулері мен мақалаларында «Декамерон» мен «Мың бір түннің», «Құдіретті комедия» мен Ш.Руставелидің «Жолбарыс терісін жамылған батыр» дастанының, Петрарканың лирикалық кейіпкері Лаура мен «Ләйлі-Мәжнүннің» ғашықтык окиғасы арасындағы байланысты салыстыра талдады. «Мәңгі жасайтын ақын - Шота Руставели» атты мақаласында: «Рас,бұл дастанның дүниені сезіну сарынын алганда іштей көбірек үйлесетін, сол заманда Руставели жырына иә қолма-кол, иә бір тасымал аркылы әсер ете қойды деп айтарлық пәлендей поэманы таба алмаймыз. Ал ол дәуірдің Данте Алигьери жазған атақты «Құдай жолындағы комедиясын» алып, «Жортуылшыны» сонымен салыстырсақ, мүнда да Руставели поэмасы озып түсіп отыратын жерлер бар. Әсіресе сергек, сыншы ақылға кең өріс бергендігімен озғындап отырады. Бұнда акынның дүниетану шалымы мен акындык фантазиясы [[дін]] деген, ұлт деген тар курсауға тұсалмайды» деген батыл тұжырым жасайды. 16-19 ғасырдың аралығында [[Джылы Бруно]]дан (1548-1600) басталып, [[К.Гольдони]] (1707-93) драматургиясымен аяқталатын «итальяндық театр» дәуірі» дүние жүзінің сахна өнерінің дамуына ерекше ықпап етті. Әуезов: «Жаңа заманғы салт театрының басы фарс,фастнахт-шпильде бар деп едік. Соларға туыс, жакын бір үлгі Италиядан шықты. Италияда да сарайдың салтанатты театры болған. Бірак ол каншапық көркейіп, гүлденіп тұрса да, жоғарғы ретпен, онан жем ала алмаған. Көпшілік жаңадан күлкі ойындар шығарады. Италияның комедиясын ойнаушылар артистік өнерін кәсіп қылған, кәдуелгі қалыптанған ойыншылар болатын. Бұлар қаладан далаға қыдырып жүріп ойнайды. Әңгімелер елдіңсалтынан, әдет-ғұрпынан, сол заманғы өмірінен (алынды), әңгіменің ішіндегі адамдары сол заманғы көп халыкка тегіс белгілі болған күлкілі адамдар болады» деп, Италия театрының ерекшеліктерін жан-жақты талдады (Шығармала-рының 50 томдық толық басылымы, 1998, 3-том, 26-27- беттер). Өнері алға дамып кеткен жүрттардың табыстарымен таныстырып, сондай мүмкіндіктің қазақ топырағында да бар екендігін саралап: «Италияның комедиясы артистік, ақын сияқты өнерлі болуын керек қылушы еді. Сол шартты Италиядай зейінді, туысы өткір, шешен елдің орындауына әбден жараған. Комедияның негізі, көбінен елдің өз аузында жүрген күлкі әңгімелерден туды. Қазақ өмірінен мұндай күлкі әнгімелердің мысалын іздесең, [[Алдар көсе]], [[Жиренше шешен]], иә болмаса, бергі замандағы Торсықбай, Айдарбек сияқты көп күлдіргі қулардың әңгімелері әбден үйлесуге болады» деген пікір білдірді (сонда, 28-бет).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Тағы қараңыз==
*[[Италия]]
==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Тілдер бойынша әдебиет]]
[[Санат:Италия әдебиеті]]

Испан әдебиеті

2016-12-12T06:46:49Z

Sultan-balasi: /* Дереккөздер */

[[Сурет:Flag of Spain.svg|right|thumb|200px]]

'''Испан әдебиеті'''- [[Кастиль]], [[баск]], [[гаписий]], [[каталан]] тілінде қалыптаскан. Ол негізінен халыктык жырлар, орта ғасырдағы «Андалузия әдебиеті» деп аталатын [[араб]] поэзиясы мен хикаяларының негізінде дамыды. Ф.де Рохастың (1446-1541) «Селестина», М.деСервантестін (1547-1616) «Дон Кихот» романдары әлем әдебиетіндегі ұлы туындыларға айнапды.

Әуезов «Дон Кихот» романын адамзаттың ақыл-ойының және көркем қиялының шыңы ретінде бағалады. Ғылыми-техникалық прогресс заманында көркем әдебиет тоқырауға ұшырайды, оның келешегі жоқ деген бүкілодақтық ғылыми пікір таласы кезінде Әуезов физик пен химиктердің біліктері көркеменердің жаңа дәуіріне апаратын жолдың жасырын кілтін тауып беретін көмекшілер емес екенін, адамның жан дүниесін жеке бейне арқылы жан-жақты терең бере алмайтынын, бүл міндетті ада қылатын тек көркем өнер, сондағы [[Данте]], [[Шекспир]], [[Сервантес]], [[Гете]], Толстойларғана дей келіп, бүл жөніндегі бірінші сөз - әдебиеттікі болмақ деп, Сервантестің шығармасын өте жоғары бағалады. Жазушы өзінің «Жалпы театр өнері мен қазақ театры» атты мақаласында [[Күнбатыс]] Еуропаның ірі мемлекеттерінен атақты драматургтер шыкты. Бүлардың драмалары сарайдың салтанатты театрының жолымен кеткен жоқ... Испанияда «ақындық негізі» деп аталған Лопе де Вега салт театрын түзеді деп, оның әлем театрын дамытудағы орнын ерекшелеп көрсетті. Сондай-ак Әуезов испан поэзиясының үлы түлғасы Федерико Гарсиа Лорканың ер рухты, ерлікті, бостандықты, махаббатты жырлаған елендері мен [[драматургия]]лык туындыларын ерекше ұнатты. Оның қасіретті тағдырын етене сезінді. [[Испан]] әдебиеті 20 ғасырда романтикапық [[реализм]], [[сюрреализм]], «ультраизм», реализм сияқты барлық ағымдардың ықпалында дамыды. [[Республика]] мен [[монархия]]ның арасындағы жанталасты күрес олардың тақырыптарына да, көзкарастарына да тікелей әсер етті. Қарама-карсы бағыттағы шығармалар жазылды. Д.Алонсоның, Р.Сендердің, С.Арконданың, X.Адериустың, Р.Апьбертидің, Б.де Отероның, X.Гойтисолоның туындылары фашизмге қарсы күрес рухын бейнеледі. Әуезовтің «Роман турапы ойлар» (1951), «Ғасырдың бетін анықтап берген адам» (1949), «Жазушы толғанысы» (1952), «М.Әуезовтің сезі» (1959) атты мақалалары, «[[Абай жолы]]» роман-эпопеясының үзінділері 1958, 1981 жылы, ал «Қараш-Қараш оқиғасы» повесі 1977 жылы «Советская литература» журналында испан тіліңде жарияланды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Тағы қараңыз==
*[[Испания]]
==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Тілдер бойынша әдебиет]]
[[Санат:Испания әдебиеті]]

Санат:Ирак жазушылары

2016-12-12T06:37:48Z

Sultan-balasi:

{{commonscat|Writers from Iraq}}
[[Санат:Елдер бойынша жазушылар]]
[[Санат:Ирак әдебиеті]]
[[Санат:Ирак тұлғалары]]