https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Shim99 2026-04-18T09:16:14Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BF 2015-04-16T16:36:07Z

<p>Shim99: Мақала шеберханасы арқылы бастады</p> <hr /> <div>==Мұрап==<br /> '''Мұрап'''-''егіс суаруға'' басшылық ететін тоған басы.Егісті қолдан суаратын [[Орта Азия]]республикаларында,[[Қазақстан]]ның оңтүстігінде суды егістікке бөлетін ''арық, атыз, тоғанды'' жөндеу жұмыстарын жүргізетін маман.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Терминология]]<br /> [[Санат:Қазақ тілі]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%93%D1%8B 2015-04-12T19:32:48Z

<p>Shim99: </p> <hr /> <div><br /> [[Сурет:LocationGulf of Oman.png|thumb|Оман және оның шығанағы]]<br /> ==Оман шығанағы== <br /> '''Оман шығанағы'''({{lang-ar|خليج عمان}} — ''Khalīj ‘Umān'', {{lang-fa|دریای عمان}} — ''Daryâ-ye ‘Omân'')-[[Араб теңізі]]нің солтүстің-батыс бөлігінде [[Ормуз бұғазы]] арқылы [[Парсы шығанағы]]мен жалғасатын шығанақ. Ұзындығы-''450 шақырым'',ені -''330 шақырым'', тереңдігі-''3694 м жетеді''. <br /> <br /> Шығанақтың солтүстік жағалауы-[[Иран]] мен [[Пәкістан]]ға тиесілі,оңтүстігі-[[Оман]] мен [[Біріккен Араб Әмірліктері]]не тиесілі болып келеді. Порты-Маскат (Оман)..&lt;ref&gt; Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1975ж., &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> ==Сыртқы сілтемелер==<br /> * [http://web.archive.org/web/20051203221806/http://www.oman-oil.com/images/omanmap.jpg Карта Омана]<br /> [[Санат:Ислам мемлекеттері]]<br /> [[Санат:Араб елдері]]<br /> [[Санат:География]]<br /> [[Санат:Шығанақтар]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2015-04-07T19:21:12Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: {{айрық}}Невельской бұғазы ==Невельской бұғазы== '''Невельско...</p> <hr /> <div>{{айрық}}[[Сурет:Пролив Невельского.jpg|250px|thumb|Невельской бұғазы]]<br /> ==Невельской бұғазы==<br /> '''Невельской бұғазы'''-Татар бұғазын Амур көлтабанымен жалғастыратын [[Азия]] материгі мен [[Сахалин]] аралы аралығындағы бұғаз. <br /> ==Сипаттама==<br /> Ұзындығы-''56 км'',ең тар бөлігінің ені -''8 км''. Фарватеріндегі тереңдігі-''7,2 м''. [[Қаңтар]] мен [[Наурыз]]ға дейін қатады.Бұғаз арқылы [[Жапон теңізі]]нен [[Охота теңізі]]не жолы теңіз арқылы өтеді. Г. И. Невельской есімімен аталған.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> [[Санат:Бұғаздар]]<br /> [[Санат:География]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D0%BC%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 2015-04-07T18:39:06Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Омброфиттер== '''Омброфиттер'''(грек. ''Ombros''-жаңбыр және ''phyton''- өсімдік)- тамыры топырақ бетіне жа...</p> <hr /> <div>==Омброфиттер==<br /> '''Омброфиттер'''(грек. ''Ombros''-жаңбыр және ''phyton''- өсімдік)- тамыры топырақ бетіне жақын орналасатын және осыған орай топырақтың үстіңгі қабатына сіңген жауын-шашын суын пайдаланатын өсімдіктер.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Ботаника]]<br /> == Сілтемелер ==<br /> *http://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_biology/3854/%D0%9E%D0%9C%D0%91%D0%A0%D0%9E%D0%A4%D0%98%D0%A2%D0%AB</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D1%80%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B7 2015-04-06T20:09:29Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Ориктоценоз== '''Ориктоценоз'''-(грек:''Oryktos''- қазылған, қазба және ''koinos''- жалпы)- белгілі бір жерг...</p> <hr /> <div><br /> ==Ориктоценоз==<br /> '''Ориктоценоз'''-(грек:''Oryktos''- қазылған, қазба және ''koinos''- жалпы)- белгілі бір жерге көміліп қалған қазба [[организм]]дердің [[минерал]] [[тұздар]] сіңіп, тасқа айналған қалдықтары.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Геология]]<br /> ==Сыртқы сілтемелер==<br /> *http://enc.sci-lib.com/article0001247.html</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83%D1%96 2015-04-06T19:41:48Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Өзеннің түсуі== '''Өзеннің түсуі'''-ағын мөлшерінің ''күрт өзгеруінен'' туатын өзендегі мұз жам...</p> <hr /> <div>==Өзеннің түсуі==<br /> '''Өзеннің түсуі'''-ағын мөлшерінің ''күрт өзгеруінен'' туатын [[өзен]]дегі мұз жамылғысының бұзылуы. <br /> <br /> Жеке айдындарғы мұз кесектері өзендермен ағып шығады, немесе өз орнында ериді.Өзендерде өзеннің түсуі нәтижесінде сең жүру процесі қалыптасады. [[Еуропа]]да [[солтүстік]]тен [[оңтүстік]]ке қарай ағатын [[өзен]]дер ([[Волга]], [[Дон]]) және [[Қазақстан]]дағы [[Жайық]]та өзеннің түсуі сағалық бөліктерінен, [[Сібір]] өзендері керісінше алдымен жоғары ағысында басталады.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:География]]<br /> [[Санат:Өзендер]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2015-03-24T18:30:28Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Минахастар== '''Минахастар'''-Сулавеси аралының (Индонезия) солтүстік-шығыс жағалауын мекенде...</p> <hr /> <div>==Минахастар==<br /> '''Минахастар'''-Сулавеси аралының ([[Индонезия]]) солтүстік-шығыс жағалауын мекендейтін халық. Жалпы саны 650 мыңнан астам.Тілі малайя-полинезия тілдер отбасынының индонезиялық тобына кіретін филиппин тармағына жатады.Діні жөнінен христиандар.Негізгі кәсібі – ''егіншілік'' (күріш, жүгері, жеміс, кокос пальмасы), ''балық аулау'', ''мал шаруашылығы''. Минахастар-[[Индонезия]]ның экономикалық жағынан неғұрлым жақсы дамыған халықтарының бірі.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Халықтар]]<br /> [[Санат:География]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D1%80%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81 2015-03-24T18:11:23Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Орнитодорос== '''Орнитодорос(Ornithhodoros)''' – аргазид кенелерінің бір туысы.Денесі жалпақ, сопақша,...</p> <hr /> <div>==Орнитодорос==<br /> '''Орнитодорос(Ornithhodoros)''' – аргазид кенелерінің бір туысы.Денесі жалпақ, сопақша, ұзындығы 8,2 мм, аш кезінде сарғыш,қан сорғаннан кейін қара күлгін түсті.<br /> ==Сипаттама==<br /> Терісі созылғыш, қатпарлы, жұмсақ кутикула. Дара жынысты. Орнитодоростың жер жүзінде 40-қа жуық түрі белгілі. Орта Азия, [[Қазақстан]], Қырым, Кавказ, Молдавияда таралған 7 түрі белгілі. Орнитодорос бауырымен жорғалаушылар, сүт қоректілердің, құстардың паразиті, адамды да шағады.Ұзақ уақыт (12 жылға) аштыққа шыдайды.Орта Азия Орнитодоростарға қарсы 5%-тік гексохлоран ұнтағы себіледі.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Жануарлар]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%85%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B 2015-02-15T19:22:32Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: '''Ликвидамабра''' жапарағының хлорозға ұшырауы, ==Өсімдік хлорозы...</p> <hr /> <div>[[File:Sweetgum-leaf-interveinal-chlorosis.jpg|thumb|'''Ликвидамабра''' жапарағының хлорозға ұшырауы,]]<br /> <br /> ==Өсімдік хлорозы==<br /> '''Өсімдік хлорозы'''-[[өсімдік]] жапырағының жасыл түске өзгертіп,сарғылт-жасыл,сары не ағарып кететуіне септік тигізетін ауру. Бұл ауруда жапырақта [[хлорофилл]]дің пайда болуы бұзылады,[[фотосинтез]]тің белсенділігі азаяды.<br /> <br /> <br /> [[File:Capsicum annuum clorosis.jpg|left|thumb|''Бұрыш(көкініс)''' жапырағының хлороз және сау кезі]]<br /> ==Аурудың пайда болу себебтері==<br /> Өсімдік хлорозы өсімдікте [[хлороплас]]тың түссізденуінен,[[хлорофилл]]дің бұзылуы не мүлдем түзілмеуінен пайда болады.Өсімдік хлорозы өсімдіктң тіршілік ортасының қолайсыздығынан(топырақта темірдің аздығы,ылғалдың мөлшерден артық болуы,ауаның сыуқтығы),өсімдіктің вирус кеселіне ұшырауынан пайда болады.Ауруға шалдыққан өсімдікте көмірқышқыл газды ассимиляциялау және транпирация процесі тоқталады,Бұдан өсімдіктің өсуі баяулайды және түсімі нашарлайды немесе мүлде түсірім бермейді.<br /> <br /> [[File:Citrus limon chlorosis.jpg|thumb||Өсімдік хлорозына шадыққан '''цитрон''']]<br /> <br /> ==Алдын алу шаралары==<br /> Өсімдік хлорозын болырмау үшін өсідіктің [[биология]]лық ерекшеліктеріне байланысты түрлі [[химикаттар]](мыс;жүзім хлорозына қарсы темір купоросы) қолданады.<br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энцеклопедиясы. &lt;/ref&gt;<br /> &lt;ref&gt;Дементьева М. И.'' Болезни плодовых культур. — М., [[1962]]. &lt;/ref&gt; <br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Биология]]<br /> [[Санат:Ботаника]]<br /> [[Санат:Өсімдік аурулары]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D1%83%D1%84%D0%B8%D0%B4%D0%B6%D0%B8 2015-02-11T19:18:25Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Руфиджи== '''Руфиджи'''-Шығыс африкадағы өзен.Танзания жерінде,Ньяса көлінің шығысындағы таулы...</p> <hr /> <div>==Руфиджи==<br /> '''Руфиджи'''-Шығыс африкадағы өзен.Танзания жерінде,Ньяса көлінің шығысындағы таулы өңірден басталатын Лувегу және Киломберо өзендерінің қосылуынан құралады.Лувегуді қосқандағы ұзындық 1400 км.Алабы 178 мың км².Руфиджи Шугугри су құламасына дейін таулы алқаппен,одан кейін жазықпен ағады.Деңгейі жазғы-күзгі су тасу маусымдарында көтеріледі.Үнді мұхитына құяды,Төменгі ағысында кеме жүзеді,<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энцеклопедиясы. &lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Өзендер]]<br /> [[Санат:География]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/Pro_Evolution_Soccer_2 2015-02-10T17:29:44Z

<p>Shim99: </p> <hr /> <div>{{Ойындар сериясы<br /> |атауы = Pro Evolution Soccer 2<br /> |жанрлар = <br /> |таратушы = <br /> |суреті = <br /> |қолтаңба = <br /> |жобалаушы = [[Konami]]<br /> |жасап шығарушылар = Konami<br /> |платформалар = [[PlayStation 2]], [[Xbox]]<br /> |қозғалтқыштар = <br /> |бірінші ойын = <br /> |бірінші ойын уақыты = <br /> |соңғы ойын = <br /> |соңғы ойын уақыты = <br /> |спин-оффтар = <br /> |ресми сайты = <br /> }}<br /> <br /> '''Pro Evolution Soccer 2002''' (қысқартылған '''PES 2''') — өте танымал мультиплатформендық видеойын, спорттық симулятор жанрдағы [[Konami]] компаниясының Pro Evolution Soccer сериясының 2-шы шығарылымы болып келеді.Ресми түрде ойын 2002 жылы [[PlayStation 2]], [[PlayStation Portable]], [[Nintendo 3DS]] шықты.<br /> [[Санат:Компьютерлік ойындар]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2015-02-08T16:57:26Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Дүние жүзілік мұхиттың зоналығы== '''Дүние жүзілік мұхиттың зоналығы''' – дүние жүзілік мұхитты...</p> <hr /> <div>==Дүние жүзілік мұхиттың зоналығы==<br /> '''Дүние жүзілік мұхиттың зоналығы''' – дүние жүзілік мұхиттың барлық қасиеттерінің (температурасы, тұздылығы, химиялық элементтері, органикалық дүниесі) таралу заңдылығы. Мұхиттың 1500 – 2000 м тереңдікке дейінгі су қабаттарында географиялық белдеулер ауысып отырады. 100 – 150 м тереңдікке дейін бұл заңдылық тым анық байқалады.<br /> ==Сипаттама==<br /> Дүние жүзілік мұхиттың зоналағының негізгі түрі – ендік зоналық. Дүниежүзілік мұхит '''2 полярлық''', '''субполярлық''', '''қоңыржай''', '''субтропиктік''' белдеулерге және '''1 эккваторлық''' белдеуге бөлінеді. <br /> <br /> *Полярлық зоналарда судың температурасы мүлде төмен, тұздылығы ортадан төмендеу, химиялық құрамы оттекке бай, бірақ органикалық тіршілікке кедей. Одан субполярлық белдеулердің негізгі айырмашылығы температурасы төмен, тұздылығы аз, мұз маусымға қарай қатадығ, мұнда органикалық тіршілік біркелкі жақсы дамыған. <br /> *Қоңыржай белдеуде гидрологиялық көрсеткіштердің жылдық ауытқуы үлкен, органикалық дүниеге өте бай. <br /> *Субтропиктік белдеулерде судың температурасы жоғары, тұздылығы мол, суда оттек аз, органикалық тіршілік формалары көп, ал тропиктік белдеулерде судың температурасы жыл бойы жоғары, тұздылығы мол, оттегі аз. <br /> *Экваторлық белдеуде мұхит суының температурасы өте жоғары, алайда тұздылығы өте аз. <br /> <br /> Дүние жүзілік мұхит зоналығы тропиктік, оңтүстік қоңыржай және жоғары ендіктерде жақсы байқалады. <br /> &lt;ref&gt; Шокальский Ю.М., Океанография, 2 изд., Л., 1959; Морской атлас,т. 2, Л., 1953.&lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Мұхиттар]]<br /> [[Санат:География]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/Pes_2003 2015-02-07T18:59:04Z

<p>Shim99: </p> <hr /> <div>'''Pro Evolution Soccer 2003'''-(қысқартылған [[PES 3]]) өте танымал мультиплатформендық видеойын, спорттық симулятор жанрдағы [[Konami]] компаниясының Pro Evolution Soccer сериясының 3-шы шығарылымы болып келеді.Ресми түрде ойын 2003 жылы [[ПК]] [[PlayStation 2]], шықты.<br /> == Системалық кажеттіліктер ==<br /> ===Минималды системалық қажеттіліктер ===<br /> *Операциалық система: Windows XP , Vista SP2, ;<br /> *Процессор: Intel Pentium IV-процессор 2,4 GHz ;<br /> *Оперативты жад: 500 MB RAM;<br /> ===Стадиондар===<br /> .{{col-begin}}<br /> {{col-3}}<br /> * [[Олд Траффорд]]<br /> * [[Уэмбли]]<br /> * [[Монументаль Ривер Плейт]]<br /> * [[Аллианц Арена]]<br /> <br /> {{col-3}}<br /> <br /> ]<br /> [[Санат:Компьютерлік ойындар]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B0_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2015-02-05T12:48:34Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Саламанка Университеті== Саламанка Университеті '''Саламанка...</p> <hr /> <div>==Саламанка Университеті==<br /> [[File:University of Salamanca Fray Luis de Leon.jpg|thumb|Саламанка Университеті]]<br /> '''Саламанка Университеті'''({{lang-esp|Universidad de Salamanca}})-[[Испания]]ның және [[Еуропа]]ның байырғы университеттерінің бірі.Саламанка 12 ғасырдың соңында қаланған.Орта ғасырларда және қайта өркендеу дәуірінде Саламанка университеті [[Еуропа]]ның ірі ғылыми орталықтарының бірі болды.Саламанка университетінде осы кезіңде жаратылыстану ғылымдары зерттеліп,араб мәдениеті дәстүрлері дамытылды;Ибн Сина,Ибн Рушд т.б әлемге әйгілі ғалымдар алғашқы аудармалры дасалды.16 ғасырда инквизизияның үстемдік ету кезіңінде университет Коперниктің гелиоцентрлік жүйесі зерттелген жалғыз ғана оқу орны болды.<br /> <br /> 1973 жылы оқу орында философия және филология,заң,медицина,жаратылыстану ғылымдарының факультеттері болды;8 мыңға жуық студент оқыды,500-ге жуық оқытушы,профессор жұмыс істеді<br /> &lt;ref&gt;Қазақ совет энцеклопедиясы &lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Испания]]<br /> [[Санат:Университеттер]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2015-02-05T09:50:33Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Жұлдыздық қосалқы жүйе== '''Жұлдыздық қосалқы жүйе'''– кеңістіктегі орны мен жылдамдықтарының...</p> <hr /> <div>==Жұлдыздық қосалқы жүйе== <br /> '''Жұлдыздық қосалқы жүйе'''– кеңістіктегі орны мен жылдамдықтарының таралу ерекшеліктеріне қарай белгілі бір спектрлік кластағы немесе типтегі Галактика құрамына енетін жеке сипаттары әр түрлі жұлдыздың жиынтығы. Жұлдыз шоғырлары, жұлдыз аралық газ бен тозаңдар да Галактикалық қосалқы жүйелер түзеді. Әрбір Жұлдыздық қосалқы жүйе: <br /> *1. Оның құрамындағы объектілердің түрі.<br /> *2. Ондағы объектілердің жалпы саны. <br /> *3. Қосалқы жүйе объектілердің Галактиканың симметрия жазықтығы мен оның орталығындағы орналасу жиілігі бойынша анықталады. <br /> <br /> '''Галактиканың симметрия жазықтығында ''жиі'' орналасқан объектілер'''- Галактиканың жазық құраушысына жататын жұлдыздық қосалқы жүйе түзеді. Оларға ыстық алып жұлдыздар, О және В спектрлік класындағы асқын алыптар + ұзақ периодты цефеидтер, II типтегі асқын жаңа жұлдыздар, шашыранды шоғырлар, тозаңды және газды заттар жатады. Жазық құраушыдағы объектілердің орналасу жиілігі Галактиканың ортасына қарай күрт азаяды. <br /> <br /> '''Галактиканың симметрия жазықтығында ''сирек'' орналасқан объектілер'''-Галактиканың сфералық құраушысына енетін жұлдыздық қосалқы жүйе түзеді. Олар: субергежейлілер, қысқа периодты цефеидтері, жылтырауы 150-ден 200 күнге дейін өзгеретін ұзақ периодты айнымалы жұлдыздар, шар тәрізді жұлдыз шоғырлары. Сфералық құраушыдағы Жұлдыздық қосалқы жүйе объектілерінің орналасу жиілігі Галактика орталығына қарай арта түседі. Жұлдыздық қосалқы жүйенің аралық құраушысы Галактиканың симметрия жазықтығындағы орналасу жиілігі орташа объектілерден тұрады. Оларға қызыл ергежейлі жұлдыздар, ақ ергежейлі жұлдыздар, жаңа жұлдыздар жатады. <br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энцеклопедиясы. &lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]]<br /> [[Санат:Астрономия]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2015-02-04T19:00:39Z

<p>Shim99: </p> <hr /> <div>==Қаңлы тілі==<br /> '''Қаңлы тілі'''– Б.з.б. 3 ғасырда өз алдына жеке хандығы бар ел болып, Сырдарияның орта жерін Амударияның сағасына дейін, бір шетін Балқашқа дейінгі жерді мекендеген тайпалар одағының тілі. <br /> <br /> Б.з.б. 2 ғасырда қаңлыға барып қайтқан Чжан-Цзяньнің айтуы бойынша, қаңлының жазуы болған екен. Ол жазумен жазылған жарғылары хан сарайында сақталып, қылмыскерді жазалауға қолданылған. Қаңлы тілі үйсін тілімен бірдей делінген. Қаңлы тілін анықтайтын жарғы бізге келіп жетпеген. Әбу Райхан Бирунидің айтуынша, Хорезм жерніде жазу бар еді; ол азуды, оны білетін адамды Құтейбе ибн Муслим құртты деп жазып кеткен. Оны соғды жазуы дейтіндер де бар..Академик В. В. Бартольд қаңлы мен қыпшақ ертеден – ақ біріне бірі синоним екенін айтады. Көне заманғы аторлар қаңлы мен қыпшақты бір ел деп санаған. Бұған қарағанда қаңлы мен қыпшақ тілі бір болғаны байқалады. Орта ғасырлардағы қыпшақ тілі сөздігі («Кодекс Куманикус») – қаңлы қыпшақ тілінің үлгісі. Алтын Орда тсындағы әдеби тілдің негізі қаңлы-қыпшақ тілі болған. Қазақ халқы хандық құрғанда да осы тл қазіргі қазақ тілінің негізі болып сақталған. Бұл тіл көне үйсін тілімен бірдей деген, көне үйсін тілі хун тілімен бірдей екені де мәлім. Қазақ халқы үш жүзге бөлінгенде жер ыңғайына қарай қаңлы ұлы жүзге қосылса да үйсін, дулат, найман тайпалары тіліндегі «ч», «дж» дыбыстарының болмауын қаңлы тілінің ерекшелігі деуге болады. Бірақ қазақ тілінің болашақ ерекшелігі – сөз басындағы «й» дыбысының орнына «ж» дыбысының қолданыла бастағанын көреміз. Қаңлы – қыпшақ тілі – қазіргі қазақ тілінің бір негізі.<br /> &lt;ref&gt; Мұсабаев Ғ.Ғ., Қазақ тілі тарихынан. 1966. &lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Тілдер]]<br /> [[Санат:Тарих]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80_%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D1%96 2015-02-03T18:28:58Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Кристалдық тор спектрі== '''Кристалдық тор спектрі''' – кристалдық тор түйіндеріндегі атомдард...</p> <hr /> <div>==Кристалдық тор спектрі==<br /> '''Кристалдық тор спектрі''' – кристалдық тор түйіндеріндегі атомдардың әлсіз тербелісі нәтижесінде байқалатын тербелістер жиынтығы. Тепе-теңдік қалыптағы әрбір атом, өзін қоршаған басқа атомдармен әсерлесе отырып, кристалдық тор түйініне орналасады. Қатты денелер теориясында кристалдық тор тербелісінің ерекшеліктерін түсіну үшін , жалпы типтік қасиеті бар қарапайым модель қарастырылады. Тордың бұл моделі бір-бірінен бірдей қашықтықта алмаса орналасқан, массасы әр түрлі атомдардың бір өлшемді сызықтық тізбегі болып есептеледі. Бұл жағдайда әрбір элементар ұяшыққа әр түрлі екі атом болады. Осындай шексіз тізбектің қозғалыс теңдеуін шешу нәтижесінде тербеліс спектрі- [[акустика]]лық және [[оптика]]лық тербеліс болып екі тармаққа бөлінеді.<br /> ==Акустикалық тербеліс==<br /> Акустикалық тербеліс кезінде екі атомды сызытық тізбектің негізгі жиіліктен және белгілі бір жиілікпен шектелгент бір қатар гармоникалардан (қосымша жиіліктерден) тұратын спектрі болады. Тербелістің акустикалық тармағы қатты денлерде таралатын жылулық әрі дыбыстық тербелістерде байқалады.<br /> ==Оптикалық тербеліс== <br /> Оптикалық тербеліс кезінде екі атомдық тізбекті қарама-қарсы фазалы екі тербеліске (тізбекке) жіктеуге болады. Тербелістің оптикалық тармағы электромагниттік сәуле арқылы ғана қоздырылады. Элементар ұяшығында N атомы бар үш өлшемді тордағы барлық тербелістер 3 N тармаққа бөлінеді. Олар 3 акустикалық және 3(N- 1) оптикалық тербелістен тұрады. Кванттық теорияда атомдардың өз орнынан ығысуы нәтижесінде пайда болатын толқындардың орнына дыбыс кванттары немесе фонондар тәпрізді квазибөлшектер ұғымы енгізіледі. <br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энцеклопедиясы. &lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]]</div>

Shim99 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B7%D0%B3%D1%96 2015-02-02T18:39:01Z

<p>Shim99: Жаңа бетте: ==Жарық сүзгі== '''Жарық сүзгі'''– жарық спектрі құрамын талғай өткізу және шағылыстыруға, жарық к...</p> <hr /> <div>==Жарық сүзгі==<br /> '''Жарық сүзгі'''– жарық спектрі құрамын талғай өткізу және шағылыстыруға, жарық күшін әлсіретуге арналған оптикалық құрал. Жарық сүзгі әрекетінің негізінде спектірлік жағынан талғанатын кез келген оптикалық құбылыс (''жарықтың жұтылуы'', ''шағылысуы'', ''интерференциясы'', ''дисперсиясы'') жатады. Соның ішінде жарық ағынының жұтылуына негізделген абсорбциялық жарық сүзгі көбірек тараған. Жарық ағыны заттың жұқа қабатынан өткен кезде оның шамасы мен спектірлік құрамы өзгереді яғни сүзіледі. Жарық сүзгі үшін түрлі түсті шыны пластинкалар, желатин пленкалары, сұйықтар бояу және органикалық емес тұз ерітінділері тағы басқа қолданылады.<br /> ==Бөлінуі==<br /> Жарық ағынын өзгертуіне қарай абсорбциялық жарық сүзгі бірнешеге бөлінеді: <br /> *'''бір жақты жарық сүзгі'''.<br /> *'''бейтарап жарық сүзгі'''.<br /> ==Бір жақты жарық сүзгі==<br /> Белгіленген жиіліктен өзге спектрдің тек ұзын толқындарын немесе тек қысқа толқындарын ғана жұтатын жарық сүзгі -бір жақты жарық сүзгі дейді.<br /> ==Бейтарап жарық сүзгі==<br /> Спектр толқындарын түгел әлсірететін жарық сүзгі -бейтарап жарық сүзгі деп аталады. <br /> ==Қосымша==<br /> Кейде жарық спектрінің кейбір бөлігін ғана талғап жұтып, өзге ұзын және қысқа толқындарды өзгеріссіз өткізетін жарық сүзгі де қолданылады. <br /> <br /> Толқын ұзындығы тұрақты болған жағдайда жарық сүзгіден өткен сәуленің бастапқы түскен сәуле ағынына қатынасы жарық сүзгінің өткізу қабілетін сипаттайды. Ал бұл қабілеттік толқын ұзындығына тәуелді және өткізу қабілеті артқан сайын жарық сүзгінің оптикалық тығыздығы кемиді. Жоғары оптикалық тығыздық тудыру үшін жарық сүзгі бірнеше қарапайым сүзгіден құрастырылады.<br /> &lt;ref&gt; Қазақ совет энцеклопедиясы. 4 том. &lt;/ref&gt;<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Физика]]<br /> [[Санат:Оптика]]</div>

Shim99