https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=SayatshyҚазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-07-03T08:43:08ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B8%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2Диар Асқарұлы Қонаев2025-12-06T09:26:18Z<p>Sayatshy: </p>
<hr />
<div>'''''Диар Асқарұлы Қонаев''''' (05.02.1961 ж.т., [[Алматы]]) - [[ғалым]], филология ғылымының кандидаты (1987). [[Ысты|Ұлы жүз Ысты]] руының [[Ойық руы|Ойық]] тармағынан.<br />
<br />
[[Қазақ ұлттық университеті|Қаз¥У]]-ды (1983), Әдебиет және өнер институтының аспирантурасын бітірген (1986). 1987 - 93 жылдары осы институттың ғыл. қызметкері. 1993 жылдан ''"Әуезов үйі"'' ғылыми-мәдени орталығының аға ғылыми қызметкері. "''Мухтар Ауэзов и русская литература''" [[монография]]сы (1992) жарық көрген. 2000 жылдан - мәдениет саясаты сараптамалық орталығының директоры. «Мұхтар Әуезов және орыс әдебиеті» атты кітабы жарық көрген.<br />
<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]</div>Sayatshyhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2Бейбіт Әбілұлы Дәлденбаев2025-06-30T00:44:55Z<p>Sayatshy: тегі мен туған жері туралы</p>
<hr />
<div>{{Infobox Biography <br />
|subject_name = Дәлденбай Бейбіт Әбілұлы<br />
| image_name = <br />
| image_size = <br />
| image_caption =<br />
| date_of_birth = 29.6.1955<br />
| place_of_birth = [[Алматы облысы]] [[Нарынқол ауылы]] <br />
| date_of_death = <br />
| place_of_death = <br />
| occupation = композитор<br />
| spouse = <br />
}}<br />
'''Дәлденбай Бейбіт Әбілұлы''' - <br />
1955 жылы 29 маусымда [[Алматы облысы]]ның [[Нарынқол ауылы]]нда дүниеге келген. [[Албан руы|Албан]] руының [[Шоған|Шоған абыз]] ұрпағы.<br />
<br />
Әкесі - Дәлденбаев Әбіл Іргебайұлы, ҚазКСР Еңбек<br />
сіңірген ұстазы, ҰОС мүгедегі. Анасы - Айтіленова Мариям<br />
Әлжанқызы, ҚазКСР Еңбек сіңірген ұстазы, Ленин орденінің<br />
кавалері, ана медальдарымен марапатталған, 8 баланың<br />
анасы.<br />
<br />
А. Жұбанов атындағы Дарынды балаларға арналған республикалық музыкалық мектеп-интернатты композиция<br />
және кларнет классы бойынша; Құрманғазы атындағы [[Алматы]] мемлекеттік консерваториясын профөссор Ғ.А. Жұбанованың классында композитор мамандығы бойынша;<br />
П.И. Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясындағы ассистентура-машықтануды профессор<br />
А. Леманның классында (1980) бітірген.<br />
<br />
«Махаббат перизаты», «Ер Төстік» балеттерінің, «Алаулы<br />
жер» симфониясының, «Ерлік фрескасы» поэма-фантазиясының, «Заман жаңғырығы» халық аспаптары оркестріне<br />
арналған симфониялық поэмасының, «Замана», «Алмакүн», «Умбетәлі»; «Серпін» поэмалары мен күйлерінің,<br />
үрмелі оркестрге арналған марштардың, «Ел бақыты»,<br />
«Абай жыры», «Достық ұраны», «Ардагерлер», «Айтыс»<br />
және т.б. вокалдық-симфониялық шығармаларының; квартеттерге, квинтеттерге, ансамбльдерге, жеке орындалатын пьесаларға арналған музыканың, 30 көркем және<br />
анимациялық фильмдердің, музыкалық және драма<br />
спектакльдері музыкасының, 80-ге жуық ән мен халық<br />
музыкасы өңдемелерінің авторы.<br />
<br />
Қазақ және орыс тілдерін біледі.<br />
<br />
1980-1981 жылдары - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.<br />
<br />
1983 жылдан - профессор Ғ.А. Жұбанованың классында аспирант.<br />
1985-1987 жылдары - [[Құрманғазы]] атындағы<br />
[[Алматы]] мемлекеттік консерваториясы фольклорлық зертханасының меңгерушісі. 1996-1998 жылдары - [[ҚР]] Мәдениет министрлігі музыкалық репертуарлар бөлімінің бас<br />
редакторы. 2004 жылдан - [[Құрманғазы]] атындағы Қазақ<br />
ұлттық консерваториясының композиция факультетінің<br />
оқытушысы.<br />
<br />
2010 жылдан бері - [[Құрманғазы]] атындағы Қазақ ұлттық<br />
консерваториясының композиция және арт-менеджмент<br />
кафедрасының доценті.<br />
<br />
КСРО Композиторлар одағының мүшесі (1981 жылдан).<br />
<br />
Қазақстан Композиторлар одағының мүшесі (1998 жылдан).<br />
<br />
Қазақстан Композиторлар одағының басқарма мүшесі.<br />
<br />
«Мұқағали» журналының музыкалық редакторы.<br />
<br />
Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері (2005). [[Алматы облысы]] Райымбек ауданының Құрметті азаматы. Халықаралық, республикалық композиторлар конкурстарының,<br />
байқаулардың лауреаты: [[Мәскеу]] (1978,1980,1985), [[Ереван]]<br />
(1978), [[Алматы]] (1978) қалаларындағы; «Жігер» байқауының<br />
(2000), «Жаңа ғасырға - жаңа ән» конкурсының (2000),<br />
«Мың бала» патриоттық ән конкурсының (2004) лауреаты; «Махаббаты перизаты» балеті үшін «Астана-Бәйтерек»<br />
республикалық конкурсында 2 сыйлыққа ие болған;<br />
«Кварта-квинта» шығармасы үшін «Астана-Бәйтерек» республикалық конкурсында «Камералық-аспаптық шығармалар» номинациясында 1 сыйлыққа ие болған (2008).<br />
<br />
Үйленген. Жұбайы - Жайлыбаева Салтанат Келісқызы,<br />
[[Алматы]] қалалық қорғаушылар алқасының қорғаушысы.<br />
Қыздары - Дәлденбай Ақерке Бейбітқызы, Дәлденбай<br />
Назерке Бейбітқызы. Немересі - Ахметжанова Жанерке<br />
Әлішерқызы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
{{Bio-stub}}<br />
<br />
[[Санат:29 маусымда туғандар]]<br />
[[Санат:1955 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:Райымбек ауданында туғандар]]<br />
[[Санат:Мәскеу консерваториясы түлектері]]<br />
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]<br />
[[Санат:КСРО сазгерлері]]<br />
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]<br />
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]<br />
[[Санат:Райымбек ауданының құрметті азаматтары]]</div>Sayatshyhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BDЛашын2025-06-11T04:37:43Z<p>Sayatshy: Лашын – жалпы жануарлар әлеміндегі ең жылдам құс</p>
<hr />
<div>{{Taxobox<br />
| name = Лашын<br />
| image = Falco peregrinus nest USFWS.jpg<br />
| image_caption = <br />
| status = LC<br />
| status_system = iucn3.1<br />
| status_ref =<ref>{{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2009|title=Falco peregrinus|id=144581|downloaded=2009-11-03}}</ref><br />
| regnum = [[Жануарлар]]<br />
| phylum = [[Хордалылар]]<br />
| classis = [[Құстар]]<br />
| ordo = [[Сұңқартәрізділер]]<br />
| familia = [[Falconidae]]<br />
| genus = ''[[Falco]]''<br />
| species = '''''F. peregrinus'''''<br />
| binomial = ''Falco peregrinus''<br />
| binomial_authority = [[Marmaduke Tunstall|Tunstall]], 1771<br />
| range_map =PeregrineRangeMap.png<br />
| range_map_caption = Global range<br />Сары: Breeding summer visitor <br />Жасыл: Breeding resident <br />Көк: Қыстау <br />Көгілдір: Кездейсоқ<br />
| subdivision_ranks = [[Subspecies]]<br />
| subdivision = 17–19<br />
| synonyms = ''Falco atriceps'' <small>[[Allan Octavian Hume|Hume]]</small><br />''Falco kreyenborgi'' <small>[[Otto Kleinschmidt|Kleinschmidt]], 1929<br /></small>''Falco pelegrinoides madens'' <small>[[Sidney Dillon Ripley|Ripley]] & Watson, 1963</small><br />''Rhynchodon peregrinus'' <small>(Tunstall, 1771)</small><br />
}}<br />
[[File:Falco peregrinus MHNT.ZOO.2010.11.102.1.jpg|thumb| ''Falco peregrinus'']]<br />
[[File:Falco peregrinus madens MHNT.ZOO.2010.11.102.8.jpg|thumb| ''Falco peregrinus madens'']]<br />
'''Лашын'''<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> ({{lang-la|Falco peregrinus}}) – сұңқар тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Қазақстанда [[Іле]] алабының төменгі ағысында, [[Ертіс]] – [[Есіл]] өзендері алабында, [[Алакөл (көл)|Алакөл]], [[Қызылтұз (көл, Железин ауданы)|Қызылтұз]], [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлдері маңындағы адырларда, [[Алтай таулары|Алтай]], [[Алатау таулары|Алатау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] тауларының бөктерлерінде кездеседі. Қанаты ұзын, үшкір, үстіңгі беті сұр, астыңғы жағы ақшылдау келген, көлденең қара жолақты. Көзінің астында ұзынша қос қара «мұртшасы» (қауырсыны) болады. Денесінің ұзындығы 40 – 50 см, қанаттары жайылғанда 90 – 110 см. Шәулісі ұябасарынан кішірек. Шәулісінің салмағы 500 – 800 г, ал ұябасарыныкі – 540 – 1090 г. Аяқтары қысқа, тырнақтары майысқан, өткір.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref><br />
Сағатына 300 км-ге дейін жылдамдықпен ұшады. Лашын жартас, құздағы қолайлы [[қуысқа]], [[қияда]] өскен ағаш басына ұя салады. Кейде өзге құстардың ұясын да иемденеді. Ұясына 2 – 4 (көбінесе 3) жұмыртқа (секпілді, қызғыш) салады. Оны ұябасары 28 – 32 күндей басады. Балапандар бір жарым айда ұядан ұшады. Негізгі қорегін ([[Торғайлар|торғай]], [[қарға]], [[кептер]], [[шіл]], [[кекілік]], үйрек, т.б.) ұшып жүріп аулайды. Лашын [[Қазақстанның қызыл кітабы|Қазақстанның «Қызыл кітабына»]] енгізілген (1996).<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref><ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref><br />
<br />
Лашын жыртқыш құстардың ең жылдамы болғандықтанда [[саятшылық]]қа көп пайдаланады. Лашын – жалпы жануарлар әлеміндегі ең жылдам құс. Сарапшылар лашының ұшу жылдамдығы 300 км/сағ., ал шүйілу жылдамдығы 400 км/сағаттан жоғары жылдамдыққа жетуге мүмкінділігін, немесе 90 м/с тен жоғары жылдамдықпен ұшу қабілеттілігін айтады. Әдетте саят құрған лашын құсы биік жартастар басында отырып немесе аспанда қалқи ұшып жемтігін тапқаннан кейін ол шүйіле сүңгу арқылы жоғарғы жылдамдықпен келіп жемтігін теуіп түсіреді. <br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:Сұңқарлар]]<br />
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген құстар]]<br />
[[Санат:Жыртқыш құстар]]<br />
[[Санат:Қазақстан құстары]]<br />
<br />
<br />
{{Biosci-stub}}</div>Sayatshyhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8BҚой малының атаулары2022-08-29T01:01:37Z<p>Sayatshy: исаправлена ошибка</p>
<hr />
<div>[[Сурет:102 0198 Karakul3.jpg|thumb|Арамза]]<br />
[[Сурет:Қой.jpg|thumb|right|Тоқты]]<br />
'''Арамза''' - қыста туған қозы.<br />
<br />
'''Көбдік''' - [[тоқты]] болған арамза.<br />
<br />
'''Көрпеш''' немесе '''көрпей''' - мезгілінен кешірек туған қозы.<br />
<br />
'''Марқа''' - жарты жастағы қозы.<br />
<br />
'''Тоқты''' - бір жасқа толғаны.<br />
<br />
'''Ісек''' - екі жасқа толған еркегі.<br />
<br />
'''Тұсақ''' - екі жасқа дейінгі қоздамаған ұрғашысы.<br />
<br />
'''Саулық''' - қоздаған қой.<br />
<br />
'''Ту қой''' - қоздамаған қой.<br />
<br />
'''Қошқар''' - тұқымдыққа жіберілген еркек қой.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998<br />
* "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999<br />
<br />
{{stub}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақ мәдениеті]]<br />
[[Санат:Қойлар]]</div>Sayatshyhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D2%9A%D2%B1%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BAСанат:Құсбегілік2018-01-13T17:11:47Z<p>Sayatshy: «Серілік» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)</p>
<hr />
<div>[[Санат:Аңшылық]]<br />
[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]<br />
[[Санат:Саят]]<br />
[[Санат:Саятшылық]]<br />
[[Санат:Серілік]]</div>Sayatshy