Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Геблер барылдауық қоңызы

2023-11-29T19:20:13Z

Sandyraq: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

[[File:Carabus gebleri.jpg|thumb| '''Геблер барылдауық қоңызы''']]
'''Геблер барылдауық қоңызы''' (''Сarabus geblerі'') - [[қаттықанаттылар отряды]], [[барылдауық қоңыздар]] тұқымдасына жатады. [[Алтай таулары|Алтайдағы]] Жылантауда, [[Бұқтырма (өзен)|Бұқтырма]] өзенінің аңғарында, [[Үлбі]] және [[Өскемен]] маңында кездеседі.

Дене тұрқы ірі, 30 – 38 мм. Басы, арқасының алдыңғы бөлігінің түсі қара көк. Қанатының үстіңгі бөлігі жалпақ, сәл дөңестеніп келген, жасыл немесе қола түстес. Онда созылыңқы төмпешіктері бар жіңішке тізбектер айқын көрінеді. Геблер барылдауық қоңызының тіршілігі аз зерттелген, өте сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, [[Қазақстан]]ның ''«[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]»'' енгізілген.<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
[[Санат:Қатты қанаттылар]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]

{{stub}}
[[Санат:Бунақденелілер]]

Жіңішке көкнәр

2023-11-29T19:07:14Z

Sandyraq:

[[Сурет:Isländischer Mohn.jpg|нобай|Жәңішке көкнәр]]
'''Жіңішке көкнәр''' (Papaver tenellum) – [[көкнәрлер тұқымдасы]]на жататын көп жылдық шөптесін [[өсімдік]]. [[Орталық Қазақстан|Орталық Қазақстанның]] ұсақ шоқыларының шығыс бөлігінде, [[Қарқаралы]] тауларында, [[Кент]] және [[Қызыларай]] шоқыларында тасты, жартасты беткейлерінде, шалғынды жерлерде, көлеңкелі сайларда кездеседі. Биіктігі 30 см-дей, тықыр кейде сыртын ақ түк жауып жатады. Жапырақтары сағақты, гүлсидамынан 2-3 есе қысқа. Гүлсидамы жіңішке, түзу. Гүлшанағы домалақ, сирек қылтанды келеді. Гүлдері ақ немесе сары түсті. Тұқымынан көбейеді. Маусым – шілде айларында гүлдеп, шілде – тамызда жеміс салады. Жемісі – домалақ қорапша. Жіңішке көкнәр – өте сирек кездесетін эндемик түр, жылдан-жылға таралу аймағы тарылуда, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның [[Қызыл кітап|«Қызыл кітабына»]] енгізілген.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
==Тағы қараңыз==

* [[Қызыл кітап]]
* [[Көкнәр тұқымдасы|Көкнәрлілер]]
{{wikify}}
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]
[[Санат:Көкнәрлер]]

{{stub}}
[[Санат:Қазақстан флорасы]]

Құнақ

2023-11-29T18:50:49Z

Sandyraq:

[[File:Fringilla coelebs chaffinch male edit2.jpg|thumb|alt=A.]]
'''Құнақ'''<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref>(Frіngіllіdae) – әнші [[торғай]]лар отрядына жататын тұқымдас.
*[[Жер (ғаламшар)|Жер шарында]] кең таралған, 33 туысқа бірігетін 133 түрі, ал [[Қазақстан]]да 18 туысы, 32 түрі белгілі. Қазақстанның барлық аймақтарында кездеседі. Дене тұрқы 10-22 см, салмағы 7-100 г-дай.
*Басы домалақ, мойны қысқа. Көп түрінің тұмсығы жуан әрі мықты. Мекиені қоразына қарағанда ашық реңді келеді. Топтасып ұшады, көбейген кезде жеке-жеке жұп құрады. Жұбымен жүріп ағаштың бұтағына, жерге, жартас жарығына ұя салады. Кейде ұясын өсімдік сабағы не бұтағынан тоқып та жасайды. Табақша тәрізді ұясының аузы ашық болады.
*Ұядағы 3-7 шұбар [[жұмыртқа]]ны мекиені 2 аптадай басады. Құнақтар өсімдік және оның дәнімен, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Құнақтардың ішінде [[Арал теңізі]]нен [[Алакөл]] ойпаңына дейінгі аймақта кездесетін — шөл Құнағы (Rhodospіza obsoleta) бар. Бұл салмағы 22 — 28 гр-дай болатын кішкентай [[құс]]. Реңі қоңырқай құм түстес, бауыры ақ, құйрығы мен қанаттары ақшыл қауырсындармен көмкерілген. Қанаты жылтыраған қызғылт дақты. Тұмсығы қара түсті.
*Жыл құсы ұясын ағаш, бұта басына салып, онда 4 — 6 көгілдір, ақ түсті жұмыртқасын басады. [[Наурыз]]да ұшып келіп, қазанда жылы жаққа ұшып кетеді. Бір жылда 2 рет [[балапан]] ұшырады. Тек дәнмен қоректенеді. Құнақтардың 3 түрі және 1 түртармағы [[Халықаралық табиғат қорғау одағы]]ның “[[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]]” енгізілген.
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
==Тағы қараңыз==

* [[Торғайтәрізділер]]<br />
{{Stub}}
[[Санат:Құстар]]
[[Санат:Қазақстан фаунасы]]

Гобой

2023-11-29T17:57:55Z

Sandyraq:

[[Сурет:Mönnig, Oboe Modell 155 Albrecht Mayer.jpg|оңға|сүрмесіз|202x202 нүкте]]
'''Гобой'''({{lang-fr|hautbois}}- биік ағаш) - үрмелі муз. аспап. Бас жағы керней тәрізді кеңейтілген қысқа түтікке жалғанған, ұзындығы 59 - 61 ем ағаш түтікшеден жасалады. Гобой тәріздес аспаптар ([[свирель]], [[сырнай]], [[сыбызғы]], т.б.) көптеген халықтардың муз. өнерінде ерте замандардан бастап қолданылып келеді. Тілшелі (клапанды) механизм жетілдірілген қазіргі Гобойлар 19 - 20 ғ-лар шегінде қалыптасты. Г. симф. оркестрдің құрамында, жеке ойналатын және ансамбльдік аспап болып табылады. [[Қазақстан]]да [[1934]] ж. муз. оқу орындарының ұйымдастырылуына байланысты Г. сыныптары ашылды. Оны алғаш бітіргендер: [[Т.Нұрғалиев]], [[Қ.Сағынова]], [[Т.Тікішев]], [[А.Қармысов]], т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Музыкалық аспаптар]]

Тәуелсіздік жемісі

2023-11-29T16:56:18Z

Sandyraq:

{{Басылым
|Атауы = Тәуелсіздік жемісі
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет =
|Ені =
|Сурет атауы =
|Авторы = М. Шоқан
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты =
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Б. о. ж.», [[Алматы]]
|Шыққан уақыты = [[2011 жыл]]
|Беттері = 256
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 978-601-06-1483-3<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат =
}}
'''Тәуелсіздік жемісі''' — [[2011 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Б. о. ж.» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы — М. Шоқан. Беттер саны — 256.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=978-601-06-1483-3&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі — [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/978-601-06-1483-3|978-601-06-1483-3]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
Бұл кітапта Қазақстан президенті жүргізіп отырған көші-қон саясатын қолдау, қазақ тұтастығы басты мақсат етілген. Алыс-жақын шет елден келген 1 млн-ға жуық қандастарымыздың, солардың ішіндегі өнер адамдарының, ғалымдар мен мамандардың және кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтардың қысқаша өмірбаяндары мен елге қосып отырған үлестерінің нақты нәтижелері көрсетілген.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{book-stub}}
{{Қазақстан кітап палатасы}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:2011 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Б. о. ж. баспасының кітаптары]]