Қара сөз

2022-11-27T03:58:55Z

Salemkan Aknur: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ сөзді дұрыстап жаздым

'''Қара сөз''' ([[проза]]) - [[көркем әдебиет]]тің үлкен бір саласы. [[Өлең]] [[поэзия]]дан бір айырмасы - онда [[сөз]] ырғағы еркін, [[әдебиет]]тегі сөз саптау қалпына сәйкес келеді, өлеңдегідей қандай да белгілі [[өлшем]]дер сақталмайды. Қара сөзбен жазылған көркем [[шығарма]]да [[өмір]] құбылыстарын, әр түрлі оқиғаларды баяндау тәсілі айрықша болады. Сөйтіп, [[әдебиет]]те [[өлең]] мен қара сөздің бір-біріне қарағанда жасалу жолдары да, [[мән]]і де, әсері де өзгеше келеді. Біраз [[уақыт]] [[поэзия]]ға қарағанда қара сөз [[көркем шығарма]]ға жатпайды дегендерде болды. Қара сөздің нақты [[сөз]] өнері екені [[орыс әдебиеті]]нде [[Пушкин Александр Сергеевич|Пушкин]] [[заман]]ында терең таныла бастады. Расында поэзияға қарағанда қара сөздің кеш дамығаны белгілі. Сөйтсе де, ежелгі және [[Орта ғасырлар|орта ғасырда]] оның алғашқы белгілері болған. [[Ертегі]], [[аңыз]]дар қара сөз түрінде туған.

Кейін [[өлең]]-[[жыр]]лардан қалыспай, қара сөзбен жазылған [[драма]] дүниеге келді. Мұның өзі әдебиеттің жаңа [[құбылыс]]ын танытумен бірге, сөз өнеріндегі сыртқы формалық және ішкі мазмұндық өзгерістерді де дүниеге әкелді. Кейде көркем сөз қара сөздің ауызекі [[әңгіме]]ден, немесе жазба сөзден айырмасы шамалы деген пікірлер айтылған. Алайда, зерттеушілер пікіріне қарағанда және [[көркем сөз]] [[өнер]]імен айналысатын шеберлердің айтуына қарағанда, өлгіндей пікірлердің біржақты екені байқалады. Қара сөзбен жазылған [[шығарма]]ның көркемдік қуаты ерекше көрінеді. Ойлау, бейнелеу, суреттеу арқылы қара сөздің ішкі мәні ашылады. [[Жазушы]] шығармасын оқи отырып, қара сөздің тапқыр да, ұтқыр қолданғанының куәсі боламыз. Жинақтап айтқанда, қара сөз арқылы эпикалық [[жанр]]лар туындайтынын байқаймыз. Арғы-бергі [[әдебиет]] классиктері көркем сөз арқылы адамзаттың рухани азығы боларлық туындылар жазып қалдырған. [[Әңгіме]], [[повесть]], [[роман]]-[[эпопея]]лар қара сөздің тікелей [[жеміс]]і болып табылады. Абайдың қара сөзінің өзгешелігі бар, ол [[нақыл]] [[әңгіме]] түрінде алынған. Қара сөздер [[саясат]], [[публицистика]], [[философия]] тұрғысында жазыла береді. Ал қазіргі [[заман]]ғы жазба әдебиетті алсақ, роман, повесть, көркем әңгіме сияқты алуан түрлі прозалық жанрлардың сөз өнерінің аса құнды, [[өнім]]ді саласы ретінде жан-жақты дамып келеді.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Қара сөз