Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Гинкго

2014-09-06T09:40:49Z

Rotlink: fixing dead links

{{мағына|Гинкго}}
{{Infobox writer
| name =Гинкго
| image = Jingu Gaien Ginkgo Street Tokyo.jpg
}}

'''Гинкго''' ({{lang-la|Gínkgo bilóba}}) – [[Қытай]], [[Жапон]] елдерінен таралған, кейде [[қылқанжапырақ]]ты, кейде жалпақжапырақты ағашқа жатқызылатын, құпиясы көп, ғажайып өсімдік.
== Ағаш туралы ==
Гинкго - динозаврлар дәуірінен келе жатқан ағаш. Сол заманнан бері бұл ағаш аса өзгеріске ұшырамаған. Ыстық пен суыққа, газ бен отқа төзімді ағаш. Ғалымдардың зерттеуі бойынша гинкгоның кейбір түрлері 3000 жыл өмір сүреді.Көгалдандыру саласында 1691 жылдан бері қолданылып келеді. Көгалдандыруда кең қолданылғанымен табиғатта жоғалып бара жатқандықтан, 2000 жылы оны дүниежүзілік «Қызыл кітапқа» енгізген. Жапырақтары жүрек тәріздес болғандықтан, қытай, жапон елдерінде оны «махаббат ағашы» деп атап кеткен. Оның жапырақтарын жас ғашықтар бір-біріне сыйға тартады екен.
Гинкгоның биіктігі орта есеппен 25-30 м. Жапырағы мен жемісін дәрілік мақсатта қолданады. Жемісі жеуге жарамды, дәмі тұздылау, бірақ иісі жағымсыз. Елімізде бұл ағаш сәндік өсімдік ретінде танымал. Көгалдандыру саласына шет елден әкелініп жерсіндірілуде. Күзге таман барлық жапырағы алтын түстес сарыға боялады. Қос үйлі өсімдік болғандықтан гүлі тозаңдану үшін бір еркек, бір аналық гинкго ағаштарын қатар отырғызу керек.

== Қолданылуы ==
Гинкгоның жапырағы мен ағашында зиянкестер мен ауруға ұшырамайтын қасиет бар. Оның кепкен жапырақтарын көне қолжазбалардың арасына салу арқылы кітап құртынан сақтаған.
Хиросимадағы [[атом]] бомбасынан кейін гинкгоның тірі қалғандығы, оның өміршеңдігін білдіреді.

== Күтімі ==
Төзімді ағаш болғандықтан, аса көп күтімді талап етпейді,топырақ талғамайды. Уақтылы суғарып, қисық өскен бұтақтарын қырқып, реттеп отыру керек. Топырақ талғамайды. Көшетін кең жерге отырғызу керек.

== Көбейтілуі ==
Тұқымы арқылы арнайы жылыжайларда көбейтеді. Алғашында тұқымнан өскен көшет жай өседі де, биіктігі 1,5 - 2 метрге жеткен соң өсуі жылдамдайды. Қалемшелеу арқылы оңай көбейтіледі.

== Гинкго туралы тақпақ ==
Гинкгоның тарихы тереңде,

Он ғасыр сөз емес ол үшін.

Қытайлар қолданып оны емге,

Тағам ғып жейді екен жемісін.

Біз жақта тым сирек өскенмен,

Жапонда кең жайған өрісін.

== Сілтемелер ==
* [http://web.archive.org/web/20091229133047/http://www.gbsad.ru/lapin/isp_drev_v_ozel.pdf Остапьюк В.М. Перспективы использования ''Ginkgo biloba'' L. в городском озеленении Украины]
* [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан сайты]

== Дереккөздер ==

Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 15 б; ISBN 978-601-7237-03-5

[[Санат:Биология]]

Антофагаста

2014-08-29T09:29:41Z

Rotlink: fixing dead links

{{Елді мекен
|статусы = Қала және коммуна
|қазақша атауы = Антофагаста
|шынайы атауы = {{lang-es|Antofagasta}} 
[[Сурет:Antofagasta 2.JPG|300px]]
|сурет = Antofagasta 2.JPG
|жағдайы =
|ел = Чили
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir= S|lat_deg =23|lat_min =38|lat_sec =
|lon_dir= W|lon_deg =70|lon_min =24|lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi =
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі =
|аймағы =
|кестедегі аймақ =
|аудан түрі = Провинция
|ауданы = Антофагаста <ref name="Official">{{es icon}} {{cite web |url=http://www.municipalidadantofagasta.cl/ |title=Municipality of Antofagasta |accessdate=6 September 2010| archiveurl= http://web.archive.org/web/20100919044725/http://www.municipalidadantofagasta.cl/| archivedate= 19 September 2010 | deadurl= no}}</ref>
|кестедегі аудан =
|қауым түрі = Коммуна
|қауым = Антофагаста
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Алькальд
|басшысы = Карен Рохо<ref>[http://www.mercurioantofagasta.cl/impresa/2012/10/29/full/7/ Página 7 - El Mercurio de Antofagasta - La edición digital completa en Internet- 29.10.2012]</ref>
|құрылған уақыты = 1868
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы =30718
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі =275
|климаты =
|ресми тілі = испан тілі{{!}}немісше
|тұрғыны = 345 420
|санақ жылы = 2012
|тығыздығы = 9,7
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = ( UTC-4 )
|DST =
|телефон коды = +56 73
|пошта индексі = 3580000
|пошта индекстері =
|автомобиль коды =
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Antofagasta
|сайты =
|сайт тілі =
}}
[[Сурет:Escudo de Antofagasta.svg|thumb|left|100px|Башня с часами на площади Колумба в Антофагасте]]
'''Антофага́ста''' ({{lang-es|Antofagasta}}) — Чилидің солтүстігіндегі қала және коммунаның әкімшілік орталығы. Чили, Боливия және Аргентина бірігіп пайдаланатын ірі теңіз порты. Қаланың тұрғын саны - 345 420 адам ([[2012]])<ref>{{cite web|url=http://www.ine.cl/ine/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/demografia/pdf/cdpubaldcasjunio2005.zip|title=Cities, Towns, Villages and Hamlets|editor=National Institute of Statistics of Chile|accessdate=22 June de, 2007|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060209021416/http://www.ine.cl/ine/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/demografia/pdf/cdpubaldcasjunio2005.zip|archivedate=2006-02-09}}</ref>.

Коммуна территориясының аумағы — 30718 км², адам саны — 410 000 ([[2006]]), тығыздығы — 9,7 адам/км².

== Орналасуы ==
Қала Чили астанасы Сантьягоның 1092 км солтүстігінде орналасқан.
* солтүстік шекарасында — коммуна Мехильонес, Сьерра-Горда
* солтүстік-шығысында — коммуна Сан-Педро-де-Атакама
* шығысында — коммуна провинция Жужуй (Аргентина)
* оңтүстігінде — Тальталь, Диего-де-Альмагро коммуналары
* батысында — Тынық мұхит.

== Климаты ==
Антофагаста әлемдегі ең құрғақ аймағында орналасқан - Атакама шөлінде. Жылдық жауын-шашым мөлшері - 4 мм-ден кем. 40 жыл бойы бір жауын шашпаған жылдары тарихқа белгілі.

== Экономикасы ==
[[Сурет:Economia region-Antof.jpg|thumb|left|160px| Қала экономикасында тау-кен өндірісі үлкен орын алады.]]
Қала экономикасында тау-кен өндірісі үлкен орын алады. 19-шы ғасырдың екінші жартысында Батыс Кардильера тауында күкірт рудниктерінің ашылуына байланысты қала салынған. Темір жол арқылы Боливияның қола, висмут. сурьма, вольфрам, күміс кендерімен жйне Аргентинаның ауыл шаруашылық провинцияларымен байланысқан.

Анафагастада Чилидегі халықтың жан басына шаққандағы ең ірі жалпы табыс - 37 000 USD<ref name="economiaynegocios.cl">{{cite web|url=http://www.economiaynegocios.cl/noticias/noticias.asp?id=101593=|title=Antofagasta GDP per capita is similar to the UK, and GDP per capita from La Araucanía is similar to Ecuador|editor=Economía y Negocios|accessdate=17 January 2013}}</ref>.

Антофагастаның дамуы қазбалы кеңдерінің дамуымен байланысты. Бастапқы кезде ең маңызды қазбасы - гуано болатын. Қазір қала аймағында мыс, селитра алынады.

== Әкімшілік бөлінуі ==
Коммуна аудандардан тұрады:
{| {{prettytable}}
|-bgcolor="#98A8F8"
!№
!Аудан
!Жер аумағы км²
!Тұрғыны адам (2002)
!Қала тұрғыны адам
!Сельское тұрғыны адам
!Тығыздығы адам/км²
|-
|1||<center>Ла-Чимба (Антофагаста)||<center>772,7||<center>37713||<center>37649||<center>64||<center>48,81
|-
|2||<center>Порталес (Антофагаста)||<center>5,6||<center>19641||<center>19637||<center>4||<center>3507,32
|-
|3||<center>Баррио-Индустриаль (Антофагаста)||<center>3,8||<center>17864||<center>17864||<center>0||<center>4701,05
|-
|4||<center>Артуро-Прат (Антофагаста)||<center>2,8||<center>19810||<center>19810||<center>0||<center>7075
|-
|5||<center>Мирамар (Антофагаста)||<center>22||<center>13886||<center>13883||<center>3||<center>631,18
|-
|6||<center>Комерсио (Антофагаста)||<center>1,7||<center>8655||<center>8655||<center>0||<center>5091,18
|-
|7||<center>Ресиденсиаль (Антофагаста)||<center>22,1||<center>21553||<center>21553||<center>0||<center>975,25
|-
|8||<center>Эстадио-Рехиональ (Антофагаста)||<center>1,8||<center>12897||<center>12897||<center>0||<center>7165
|-
|9||<center>Уанчака (Антофагаста)||<center>32,2||<center>26390||<center>26387||<center>3||<center>819,57
|-
|10||<center>Колосо||<center>3297,5||<center>3825||<center>3448||<center>377||<center>1,16
|-
|11||<center>Мантос-Бланкос||<center>6320||<center>1028||<center>823||<center>205||<center>0,16
|-
|12||<center>Агуас-Бланкас||<center>8742,5||<center>8674||<center>8230||<center>444||<center>0,99
|-
|13||<center>Салар-Пунта-Негра||<center>11450,6||<center>7||<center>0||<center>7||<center>0,0006
|-
|14||<center>Уамачуко (Антофагаста)||<center>12,3||<center>39152||<center>39152||<center>0||<center>3183,09
|-
|15||<center>Иррарасаваль (Антофагаста)||<center>5||<center>17003||<center>17003||<center>0||<center>3400,6
|-
|16||<center>Педро-Агирре-Серда (Антофагаста)||<center>1,9||<center>12668||<center>12668||<center>0||<center>6667,37
|-
|17||<center>Оскар-Бонилья (Антофагаста)||<center>13,3||<center>16766||<center>16761||<center>5||<center>1260,6
|-
|18||<center>Салар-дель-Кармен (Антофагаста)||<center>10,3||<center>18799||<center>18798||<center>1||<center>1825,15
|}

== Демографиясы ==
2002 жылығы мәліметтер бойынша, коммуна халықы:
{| {{prettytable}}
|-
! colspan="5" bgcolor=#D6DAF0|<center>Толық халық саны||<center>296905
|-
|<center>соның ішінде: ||bgcolor=#D0D0D0|<center>Қала тұрғыны||<center>295792||bgcolor=#D0D0D0|<center>%||<center>99,63
|-
|<center> ||bgcolor=#C5F4B9|<center>Ауыл тұрғыны||<center>1113||bgcolor=#C5F4B9|<center>%||<center>0,37
|-
|<center> ||bgcolor=#A6D6F6|<center>Ер адамдар||<center>153220||bgcolor=#A6D6F6|<center>%||<center>51,61
|-
|<center> ||bgcolor=#F6D6F6|<center>Әйел адамдар||<center>143685||bgcolor=#F6D6F6|<center>%||<center>48,39
|-
! colspan="5" bgcolor=#D6DAF0|<center>Тығыздық, адам/км²||<center>9,67
|-
! colspan="5" bgcolor=#D6DAF0|<center>Коммуна тұрғыны Облыс тұрғынының % ||<center>124,25
|}

== Фотогалерея ==
<Gallery>
Image:Antofagastasur.jpg|
Image:Balneario Municipal de Antofagasta.jpg
Image:Molo y Muelle Ex Salit Antofg (4).JPG
Image:TorrePlazaColón-Catedral.jpg|
Image:ParroquiaSanJoséCatedralAntofagasta.jpg|Кафедралдық собор Сан-Хосе
Image:Parque Japonés (Antofagasta).jpg|Жапон сая жайы
</Gallery>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Оңтүстік Америка географиясы]]

Войнич қолжазбасы

2014-08-29T06:56:21Z

Rotlink: fixing dead links

[[Сурет:Voynich manuscript excerpt.svg|thumb|Войнич қолжазбасы белгісіз жазу жүйесімен жазылған]]

'''Войнич қолжазбасы''' ({{lang-en|Voynich Manuscript}}) — шамамен 600 жыл бұрын белгісіз автормен белгісіз тілде белгісіз [[Әліпби|әліппені]] қолдану арқылы жазылған құпия сырға толы кітап.

[[Радиокөміртекті анализ]]дің нәтижесіне сәйкес бұл қолжазбаның [[1404 жыл]] мен [[1438 жыл]]дың аралығында жазылғандығы бегілі болды. Қолжазбада [[Қарлығаш құйрығы (архитектура)|қарлығаш құйрығы]] үлгісімен жасалған ұштары бар [[қамал]] қабырғасы бейнеленген шындыққа сай келетін тек қана бір қаланың суреті бар. [[15 ғ.|XV ғасырдың]] басында бұндай ұштар тек Солтүстік [[Италия]]да кездесетін еді (уақыт өте келе көбірек кездеседі)<ref>[https://archive.is/20120915074943/www.tvkultura.ru/issue.html?id=107168 «Код Войнича. Самый загадочный манускрипт в мире»]{{ref-ru}}</ref>.

Войнич қолжазбасының [[шифр]]ын ашу әрекеттері бірнеше рет қолға алынып, еш нәтиже берген жоқ. Бұл қолжазба [[криптография]]ның [[Қасиетті Грааль|«Қасиетті Грааліне»]] айналды, бірақ оның мистификация мен еш байланысы жоқ белгілердің жинағы болып шығуы мүмкіндігін де назардан тыс қалдырмау керек.

Кітап оны [[1912 жыл]]ы сатып алған [[Каунас]] қаласынан шыққан библиофил [[Вилфрид Войнич]]тың есімімен аталған (ол белгілі жазушы [[Этель Лилиан Войнич]]тің күйеуі). Қазір ол [[Йель университеті]]нің [[Бейнекенің сирек кездесетін кітаптар кітапханасы]]нда сақтаулы.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{lit-stub}}

[[Санат:Кітаптар]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Криптография]]

Нинся

2014-08-22T14:34:45Z

Rotlink: fixing dead links

[[Сурет:Ningxia.png|right300px|thumb| Нинся территориясы]]

([[Нинся-Хуэй]] [[Қытайдың]] солтүстігіндегі автономды ауданы), (Ningxia; Ningsia; HuiAutonomous Region of Ningxia). Халқы: 5 620 000 адам (2000). [[Шэньси]] және [[Ганьсу ]]провинцияларымен, Ішкі [[Моңғолия]] автономды аудандарымен шекаралас. Ауданы: 66 400 км. [[Ұлы Қытай қорғаны]] оның солтүстік-шығыс шекарасымен қатар өтеді. Әкімшілік орталығы: [[Иньчуань]]. Аудан территориясы 13ғ. басында[[ Шыңғыс Хан]] жаулап алған көне тангуттар корольдігі астанасының жеріне дәл келеді. Ауданның біраз жері халқы аз шөл дала, кең дала [[Хуанхэнің]] солтүстігінде сан ғасырлық көш-қон жүйесі бар; көптеген каналдар ұрпақтан ұрпаққа жалғасып салынған.
==Тарихы==
Шамамен III ғасырдпа Қытай империясынның құрамына Цинь әулетi мерзiмiнде автономды ауданның аумағы ендi. Хань және Таңның әулеттерiнiң өлкесiндегi мерзiмге iрi қалалар негiзделiп, Суна әулетi бақылайтын тайпалар тангутскиенiң XI ғасыдың аяғында аумағы Сяолардың Батыс әулеттерiне шекараларда негiзделген. Иньчуаняны XIII ғасырда жаулап алғаннан кейін Шыңғысханға бағынады. Маңғолдардың кеткені олардың ықпалы қысқартылды, Нинсяға батысынан түркi тiлдi мұсылмандарды кiре бастады. XIX ғасырда мұсылман көтерiлiсі болды.
Нинся 1914 жылы Ганьсу провинциясымен қаланған. 1928 жылды Нинсяда қайта бөлiну болды және дербес провинция болып қалыптасады. 1914-1928 жылдары Цинхай, Нинся және Ганьсу провинцияларын Ма атты үш ағалар басқарды (кейбір әдебиетте "солтүстiк-батысты Ма" деп аталады). Нинся басқарған Хункуй Ма милитарист және Гоминьданға жататын мұсылман болды. 1958 жылы Нинся ҚХР-дың автономды ауданының мәртебесiн ресми түрде алды. Нинсяға 1969 жылы АРВМ-ның бiр бөлiгi қосылды, бiрақ ол жерді 1979жылы керi қайтарды. Нинся қазiргi аумағы - Шыңғысханмен XIII ғасырда тартып алынған Хуэйский автономды ауданы Тангут хандығымен дәл келетiн территория.

== Экономикасы ==
2009 жылдағы ауданның ҰЖТ-сы 133,4 миллиард юаньге жетті, салыстырмалы бағада, алдыңғы жылға қарағанда өсу пайызы - 11,6% құрады. Жалпы қаржы табыстары 19,61%-ға өстi және 21,3 миллиард юань құрады.

== Көліктер ==
=== Әуежайлары ===
* Аэропорт Хэдун Иньчуаня (银川河东机场)
* Аэропорт Хэлашань Иньчуаня (银川贺兰山机场)
* Аэропорт Чжунвэй Сяншань (中卫香山机场)
* Аэропорт Гуюаня (固原机场)
* Аэропорт Ухай (обслуживает северную часть)
=== Көпірлер ===
Көліктер көпірі [[Хуанхэ]] - Таолэ (陶乐黄河大桥) арқылы.

=== Автожолдар ===
* [[Годао 109]]
* [[Годао 110]]
* [[Годао 211]]
* [[Годао 307]]
* [[Годао 309]]
* [[Годао 312]]

=== Теміржолдар анықтамасы ===
* Баотоу-Ланьчжоу теміржолы (包兰铁路)
* Бао-Чжун теміржолы (宝中铁路)

== Халқы ==
[[Сурет:YinchuanMosque.jpg|thumb|left| [[Иньчуань|Иньчуане]]дегі мешіт]]
Нинся — көпұлтты аймақ. [[2009 жыл]]дың басында 6,22 млн халқын, [[ханьцылар]] - 62 %, [[титульды ұлты]] , [[хуэйцзу]], 34 %, яғни 1/3-і. Барлығы аймақта 1/5-і ҚХР хуэйцтері. Халықтың көпшілігі солтүстік аймақта өмір сүреді, орталығы аздап қонысталған, ал оңтүстігінде өте аз.
Ең үлкен халықтың тығыздығы:
* [[Иньчуань]] - 260,5 адам/км2;
* [[Шицзуйшань]] - 150,4;
* [[Гуюань]] - 110,1;
* [[Учжун]] - 65,9.

== Әкiмшiлiк аумақтары ==
Автономды аймақ 5 қалалық округтерге бөлінеді.

{| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center
|-
! Карта
! №
! Қазақша аты
! Қытайша аты
! [[Пиньинь]]
|-
|rowspan=6|[[[[Сурет:Ningxia prf map.png|300x300px]]
|----------
|1
|[[Иньчуань]]
|银川市
|Yínchuān Shì
|----------
|2
|[[Шицзуйшань]]
|石嘴山市
|Shízuǐshān Shì
|----------
|3
|[[Учжун]]
|吴忠市
|Wúzhōng Shì
|----------
|4
|[[Чжунвэй]]
|中卫市
|Zhōngwèi Shì
|----------
|5
|[[Гуюань]]
|固原市
|Gùyuán Shì
|}

== Тағы да қараңыз ==
* [[Мэнцзян]]
* [[Тангуттар]]
{{commons|Ningxia}}

== Сілтемелер ==
* [http://www.nxny.gov.cn/ Нинся үкіметінің аудандық ресми сайты(қыт.)]
* [http://muhranoff.ru/342/ Нинся muhranoff.ru да ]
* [http://web.archive.org/web/20051031125617/http://www.muztagh.com/images/map/map-of-ningxia-large.jpg Карта]

[[Санат:Қытай]]
[[Санат:Қытай аудандары]]
[[Санат:Нинся]]

Ким Мён Хёк

2014-08-17T00:32:42Z

Rotlink: fixing dead links

{{Спортшы
|есімі = Ким Мён Хёк
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|шынайы есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{flagicon|North Korea}} [[Солтүстік Корея]]
|мамандандыру =
|клубы =
|туған күні = 03.12.1990
|туған жері = [[Пхёнан-Пукто]], [[КХДР]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы =
|салмағы =
|медальдары =
}}
'''Ким Мён Хёк''' ({{lang-ko|김명혁}}; 3 желтоқсан 1990, [[Пхёнан-Пукто]], [[КХДР]]) — [[Солтүстік Корея]]лық ауыр атлетші, [[Лондон 2012|2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|ауыр атлетикадан 69 кг дейін]] салмақта өнер көрсеткен. [[Вроцлав 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан әлем чемпионатында]] серпе және жұлқа көтеруден қола медальдарға ие болды.

== Нәтижелері ==
[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2011|2011 жылы]] [[Париж]] қаласында өткен чемпионатта 23-ші орынға тұрақтады. 2012 жылдың Олимпиада ойындарында қорытынды кестеде 4-ші орынға ие болды.<ref>[http://kr.sports.yahoo.com/olympics/역도/남자-62-69kg-wlm069.html#WLM069000 남자 62-69kg] {{ref-ko}}</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.iwf.net/results/athletes/?athlete=kim-myong-hyok-1990-12-03&id=7862 iwf.net сайтында] {{ref-en}}
* [https://archive.is/20130128022545/www.london2012.com/athlete/kim-myong-hyok-1176652/ london2012.com сайтында] {{ref-en}}
* [http://www.the-sports.org/weightlifting-kim-myong-hyok-results-identity-s22-c2-b4-o134-w123608.html the-sports.org сайтында] {{ref-en}}

[[Санат:Ауыр атлетика]]

Кристина Йову

2014-08-16T20:32:29Z

Rotlink: fixing dead links

{{Спортшы
|есімі = Кристина Йову Cristina Iovu
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|шынайы есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{flagicon|Moldova}} [[Молдова]]
|мамандандыру =
|клубы =
|туған күні = 08.11.1992
|туған жері = [[Кишинев]], [[Молдова]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы =
|салмағы =
|медальдары =
{{ОО-спорт|[[Ауыр атлетика]]}}
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Қола|[[Лондон 2012]]|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|53 кг дейін]]}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Күміс|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Вроцлав 2013]]|53 кг дейін}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты 2012|Анталия 2012]]|53 кг дейін}}
}}
'''Кристина Йову''' ([[8 қараша]] [[1992]]; [[Кишинев]], [[Молдова]]) — [[Молдова]] елінің ауыр атлетшісі, [[Лондон 2012|2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|ауыр атлетикадан 53 кг дейін]] салмақта қола медальдың иегері. [[Вроцлав 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан әлем чемпионатында]] 53 кг дейін салмақта күміс медальға қол жеткізді.

== Нәтижелері ==
{| border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- bgcolor="cccccc"
!Жыл
!Жарыс
!Қала
!Орын
!Нәтиже
|-
|2010
|[[Ауыр атлетикадан Еуропа чемпионаты 2012|Еуропа чемпионаты]]
|{{Flagicon|Turkey}} [[Анталия]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1<ref>[http://english.ruvr.ru/2012_04_10/71305318/ Moldovan weightlifter Cristina Iovu with 207 kg lifted won the gold]</ref>
|207 кг
|-
|2012
|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|Олимпиада ойындары]]
|{{Flagicon|Great Britain}} [[Лондон]]
|bgcolor="ccc9966" align="center" | 3
|219 кг
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|Poland}} [[Вроцлав]]
|bgcolor="silver" align="center" | 2
|221 кг
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
*[https://archive.is/20130103194152/www.london2012.com/athlete/iovu-cristina-1086012/ Cristina Iovu - Weightlifting - Olympic Athlete | London 2012]
*[http://www.iwf.net/results/athletes/?athlete=iovu-cristina-1992-11-08&id=2122 International Weightlifting Federation > Results > Athletes > Iovu Cristina]

[[Санат:Ауыр атлетика]]

Ом Юн Чхоль

2014-08-16T17:53:57Z

Rotlink: fixing dead links

{{Спортшы
|есімі = Ом Юн Чхоль 엄윤철
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|шынайы есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{flagicon|North Korea}} [[Солтүстік Корея]]
|мамандандыру =
|клубы =
|туған күні = 18.11.1991
|туған жері = [[Хамгён-Пукто]], [[КХДР]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы =
|салмағы =
|медальдары =
{{ОО-спорт|[[Ауыр атлетика]]}}
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Алтын|[[Лондон 2012]]|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|56 кг дейін]]}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты 2013|Астана 2013]]|56 кг дейін}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Вроцлав 2013]]|56 кг дейін}}
}}
'''Ом Юн Чхоль''' ({{lang-ko|엄윤철}}<ref>[http://chosonsinbo.com/2012/07/0730th/ 〈런던올림픽〉 력기 남자 56kg급, 엄윤철선수가 금메달 획득, 올림픽기록 갱신] {{ref-ko}}</ref>; 18 қараша 1991, [[Хамгён-Пукто]], [[КХДР]]) — [[Солтүстік Корея]]лық ауыр атлетші, [[Лондон 2012|2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|ауыр атлетикадан 56 кг дейін]] салмақта қола медальдың иегері<ref name="london2012">{{cite web|url=http://www.london2012.com/athlete/om-yun-chol-1176650/|title=Om Yun-Chol|publisher=London2012.com|accessdate=July 29, 2012|archiveurl=https://archive.is/eueQ|archivedate=December 9, 2012}}</ref>. [[Астана 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан Азия чемпионатында]] 56 кг дейін салмақта алтын медальға қол жеткізді. [[Вроцлав 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан әлем чемпионы]] атанды.

== Нәтижелері ==
{| border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- bgcolor="cccccc"
!Жыл
!Жарыс
!Қала
!Орын
!Нәтиже
|-
|2012
|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|Олимпиада ойындары]]
|{{Flagicon|Great Britain}} [[Лондон]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|293 кг
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты 2013|Азия чемпионаты]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Астана]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|286 кг
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|Poland}} [[Вроцлав]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|289 кг
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.iwf.net/results/athletes/?athlete=om-yun-chol-1991-11-18&id=7150 iwf.net сайтында] {{ref-en}}
* [https://archive.is/20121209110109/www.london2012.com/athlete/om-yun-chol-1176650/ london2012.com сайтында] {{ref-en}}

[[Санат:Ауыр атлетика]]

Куо Хсинг-Чун

2014-08-16T14:03:32Z

Rotlink: fixing dead links

'''Куо Хсинг-Чун''' [[Тайвань]] елінің ауыр атлетшісі.<ref>[https://archive.is/20130128173911/www.london2012.com/athlete/kuo-hsing-chun-1072187/ London2012.com]</ref> [[Лондон 2012|2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|ауыр атлетикадан 58 кг дейін]] салмақта өнер көрсетті.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/olympics/2012/athletes/0bc1472b-3ccf-46a4-895c-59c9ea3d8659|title=Kuo Hsing-chun|publisher=BBC Sport|accessdate=8 September 2012}}</ref> 2013 жылы ауыр атлетикадан әлем чемпионатында 58 кг дейін салмақта алтын медальға қол жеткізді.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Ауыр атлетика]]

Ким Ын Гук

2014-08-16T13:34:13Z

Rotlink: fixing dead links

{{Спортшы
|есімі = Ким Ын Гук
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|шынайы есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{flagicon|North Korea}} [[Солтүстік Корея]]
|мамандандыру =
|клубы =
|туған күні = 28.10.1988
|туған жері = [[Пхеньян]], [[КХДР]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы =
|салмағы =
|медальдары =
{{ОО-спорт|[[Ауыр атлетика]]}}
{{турнир|[[Жазғы Олимпиада ойындары]]}}
{{медаль|Алтын|[[Лондон 2012]]|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|62 кг дейін]]}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2010|Анталия 2010]]|62 кг дейін}}
{{медаль|Күміс|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2011|Париж 2013]]|62 кг дейін}}
{{медаль|Күміс|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Вроцлав 2013]]|62 кг дейін}}
}}
'''Ким Ын Гук''' ({{lang-ko|김은국}}</ref> ({{lang-ko|김은국}}<ref>[http://www.rodong.rep.kp/InterKo/index.php?strPageID=SF01_02_01&newsID=2012-08-01-0021 백전백승의 위대한 령장께 드리는 충정의 보고. 김은국선수 제３０차 올림픽경기대회 남자력기 ６２kg급경기에서 세계신기록, 올림픽신기록 수립,금메달 쟁취] {{ref-ko}}</ref>; 28 қазан 1988, [[Пхеньян]], [[КХДР]]) — [[Солтүстік Корея]]лық ауыр атлетші, [[Лондон 2012|2012 жылдың жазғы Олимпиада ойындарында]] [[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|ауыр атлетикадан 62 кг дейін]] салмақта алтын медальдың иегері<ref>[http://msn.foxsports.com/olympics/weightlifting/story/north-korea-kim-un-guk-sets-world-record-to-win-mens-62-kilogram-gold-medal-073012 Kim Un Guk sets record to win gold] {{ref-en}}</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18906742 North Korea’s Kim Un Guk wins 62kg weightlifting Olympic gold] {{ref-en}}</ref>. [[Астана 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан Азия чемпионатында]] 62 кг дейін салмақта алтын медальға қол жеткізді. [[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2011|2011]] және [[Вроцлав 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан әлем чемпионы]] атанды.

== Нәтижелері ==
{| border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- bgcolor="cccccc"
!Жыл
!Жарыс
!Қала
!Орын
!Нәтиже
|-
|2012
|[[Жазғы Олимпиада ойындарындағы ауыр атлетика 2012|Олимпиада ойындары]]
|{{Flagicon|Great Britain}} [[Лондон]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|327 кг
|-
|2010
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2010|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|Turkey}} [[Анталия]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|320 кг
|-
|2011
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2011|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|France}} [[Париж]]
|bgcolor="silver" align="center" | 2
|320 кг
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|Poland}} [[Вроцлав]]
|bgcolor="silver" align="center" | 2
|320 кг
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан Азия чемпионаты 2013|Азия чемпионаты]]
|{{Flagicon|Kazakhstan}} [[Астана]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|315 кг
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.iwf.net/results/athletes/?athlete=kim-un-guk-1988-10-28&id=4079 iwf.net сайтындағы парағы] {{ref-en}}
* [https://archive.is/20121208170634/www.london2012.com/athlete/kim-un-guk-1176651/ london2012.com сайтындағы парағы] {{ref-en}}
* [http://www.the-sports.org/weightlifting-kim-un-guk-results-identity-s22-c2-b4-o134-w140125.html the-sports.org сайтындағы парағы] {{ref-en}}

[[Санат:Ауыр атлетика]]

Лондондық Олимпиада және Паралимпиада ойындарының Ұйымдастыру комитеті

2014-08-16T10:19:51Z

Rotlink: fixing dead links

{{Компания
|атауы = Лондондағы Олимпиада және Паралимпиада ойындарының Ұйымдастыру комитеті
|логотипі = [[Сурет:LOCOG.png|220px]]
|түрі = жауапкершілігі шектеулі компания
|құрылды = 7 қазан 2005
|басты адамдары = Лорд [[Себастьян Ньюболд Коу]]
|сайты = [http://www.london2012.com london2012.com]
}}
'''Лондондық Олимпиада және Паралимпиада ойындарының Ұйымдастыру комитеті''' (''LOCOG'') — 2012 жылғы [[2012 Жазғы Олимпиада ойындары|Жазғы Олимпиада]] және [[2012 Жазғы Паралимпиада ойындары|Паралимпиада ойындарының]] өткізілуі мен ұйымдастырылуын қамтамасыз ететін, сонымен қатар іс-шараларға жауап беретін ұйым болып табылады. Оны жауапкершілігі шектеулі компания ретінде [[Ұлыбритания]] Үкіметінің мәдениет, БАҚ және спорт ісі жағындағы Департаменті және [[Лондон]] мэрі мен Британиялық Олимпиада ассоциациясы мақұлдады.<ref>https://archive.is/20120904201056/www.london2012.com/contact-us.php</ref>

== Тағы қараңыз ==
*[[2012 Жазғы Олимпиада ойындары]]
*[[2012 Жазғы Паралимпиада ойындары]]
*[[Олимпиадалық Тасымал ұйымы]]

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://www.olympic.org/uk/games/london/full_story_uk.asp?id=1503 London 2012: LOCOG formally established] at the [http://www.olympic.org official website of the Olympic Movement]

{{Olympic-stub}}

[[Санат:2012 Жазғы Олимпиада ойындары]]
[[Санат:Олимпиада ойындары]]

Танго

2014-08-12T05:51:16Z

Rotlink: fixing dead links

[[Сурет:Ballroom dance exhibition.jpg|300px|нобай|Танго билеп жатқан жұп]]

'''Танго''' ({{lang-es|tango}}), Аргентин тангосы - заманауи жұптық [[бал биі]]. [[Музыкалық өлшем|Музыкалық өлшемі]] жұп (негізінен 2/4) болып келеді. Әуені [[хабанера|хабанераға]] ұқсас. Америка мен Еуропада кеңінен тараған бал билерінің бірінен саналады. Оның эстрадалық бірнеше түрлері бар. Танго [[ритм|ритмі]] аспаптық және вокалдық музыкада қолданылады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

Танго 1890 жылдары [[Аргентина]] мен [[Уругвай]] табиғи шекарасы Рил де ла Плата өзені аймағында пайда болған, содан кейін бүкіл әлемге тарап кетті.<ref name=UNESCO>{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hy8EQ1hEp3BVG-vnlwrClzXfpA7A |title=Argentina, Uruguay bury hatchet to snatch tango honor |last=Termine |first=Laura |date=September 30, 2009 |accessdate=April 2, 2010 |location=Buenos Aires |archiveurl=http://web.archive.org/web/20091011083629/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hy8EQ1hEp3BVG-vnlwrClzXfpA7A|archivedate=October 11, 2009}}</ref>

2009 жылы [[UNESCO]] Аргентина мен Уругвайдың біріккен өтінішін қабылдап, тангогы [[адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізімі]]не қабылдайды. <ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/archives/multimedia/index.php?id_film=319&id_page=33&s=films_details|title=Culture:The Tango|work=UNESCO Archives Multimedia website|publisher=UNESCO|accessdate=30 November 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00258|title=The Tango|work=Intangible Heritage Lists|publisher=UNESCO|accessdate=30 November 2010}}</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Би түрлері]]
[[Санат:Мәдениет]]

Амазонка ойпаты

2014-07-03T23:39:30Z

Rotlink: fixing dead links

[[Сурет:Amazonriverbasin basemap.png|thumb|Амазонка өзенінің алабы.]]
'''Амазонка ойпаты''' - [[Оңтүстік Америка]]дағы, сондай-ақ жер шарындағы ең үлкен [[ойпат]].

Ауданы 5 млн кm². [[Анд]]ыдан [[Атлант мұхиты]]на дейін Гвиана және [[Бразилия таулы үстірті]] аралығында, дүние жүзіндегі ең суы мол өзен - [[Амазон]]каның алабын алып жатыр. Негізінен [[палеозой]]дың теңіз шөгінділері және [[мезозой]]-[[кайнозой]]дың құрылықтағы шөгінділерімен толықтырылған Оңтүстік Америка платформасының синеклизасында орналасқан.

Климаты ыстық (айлық орта температурасы -24-28С) және ылғалды (жылдық орта жауын-шашын мөлшері 1500-3000мм). Амазонка ойпаты Батыс Амазонка және Шығыс Амазонка ойпаты болып екіге бөлінеді.

== Батыс Амазонка ойпаты ==
Батыс Амазонка ойпаты – өте кең (1600км дейін), тегіс жазық. Климаты экваториалдық, үнемі ылғалды. Өзендері баяу ағады. [[Пальма]], [[гевея]], [[какао]] ағаштары өседі. Батыс Амазонка ойпатында жалпақ тұмсық маймылдар, құмырсқа жегіш; қос мекенділерден тапир, пекар; құс және бауырымен жорғалаушылар көп.

== Шығыс Амазонка ойпаты ==
Шығыс Амазонка ойпатының ([[Риу-Негру]] мен Тапажос өзендері сағасынан шығысқа қарай) ені тар (350 км-ге дейін), шет жақтарында палеозойдың теңіз шөгінділері мен докембрийдің кристалды жыныстары ашылып жатады. Шығыс Амазонка ойпатыны көп тілімделген. Климаты субэкваториалдық. Селдір орман өседі, қызыл топырақты жері ойдым саванналар. Шығыс Амазонка ойпатында жануарлардан құмырсқа жегіш, бұғымазам, кеміргіштер көп. Амазонка ойпатында халық сирек қоныстанған. Негізгі қатынас жолы – өзен. Марганец, темір кені, Мадейра маңында мұнай бар.

== Галерея ==
<gallery>
Сурет:Mouths of amazon geocover 1990.png|Амазонка өзенінің сағасы
Сурет:Campo12Foto 2.JPG|Амазонка ойпатында орналасқан тропикалық ормандар
Сурет:Gregory Moine - Red bellied Piranha (by).jpg|Пираньялар
Сурет:Amazonas floating village, Iquitos, Photo by Sascha Grabow.jpg|Икитос (Перу) - суда жүзетін деревня.
</gallery>

== Дереккөздер ==
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
* http://web.archive.org/web/20080414025841/http://zelenyshluz.narod.ru/articles/amazonia.htm

[[Санат:Бразилия]]
[[Санат:Оңтүстік Америка географиясы]]
[[Санат:Оңтүстік Америка өзендері]]

Пальмира

2013-10-20T07:43:45Z

Rotlink: fixing dead links

{{coord|34|33|36|N|38|16|2|E|region:SY_type:city|display=title}}
{{Infobox Settlement


|official_name = Пальмира
|other_name =
|native_name = ܬܕܡܘܪܬܐ

|nickname =
|settlement_type = 
|motto =

|image_skyline = Palmyra 03.jpg
|imagesize = 280px
|image_caption = Palmyra and Temple of [[Bel (mythology)|Bel]]
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield =
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map =
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = Syria 
|pushpin_label_position =bottom
|pushpin_mapsize =280
|pushpin_map_caption =Сириядағы орналасуы

|subdivision_type = Ел
|subdivision_name = {{Flag|Сирия}}
|subdivision_type1 = [[Governorates of Syria|Governorate]]
|subdivision_name1 = [[Homs Governorate]]
|subdivision_type2 = [[Districts of Syria|District]]
|subdivision_name2 = [[Пальмира облысы]]
|subdivision_type3 =
|subdivision_name3 =
|subdivision_type4 =
|subdivision_name4

|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title =
|leader_name =
|leader_title1 = 
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|leader_title3 =
|leader_name3 =
|leader_title4 =
|leader_name4 =
|established_title = 
|established_date =
|established_title2 = 
|established_date2 =
|established_title3 = 
|established_date3 =

|area_magnitude =
|unit_pref =Metric 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
|area_land_km2 = 
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi =
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
|area_urban_km2 =
|area_urban_sq_mi =
|area_metro_km2 =
|area_metro_sq_mi =
|area_blank1_title =
|area_blank1_km2 =
|area_blank1_sq_mi =

|population_as_of =
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total =
|population_density_km2 =
|population_density_sq_mi =
|population_metro =
|population_density_metro_km2 =
|population_density_metro_sq_mi =
|population_urban =
|population_density_urban_km2 =
|population_density_urban_sq_mi =
|population_blank1_title =Ethnicities
|population_blank1 =
|population_blank2_title =Діндері
|population_blank2 =
|population_density_blank1_km2 =
|population_density_blank1_sq_mi =

|timezone =
|utc_offset =
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd=34|latm=33|lats=36|latNS=N
|longd=38|longm=16|longs=2|longEW=E
|elevation_footnotes = 
|elevation_m = 405
|elevation_ft =

|postal_code_type = 
|postal_code =
|area_code = 31|31
|blank_name =
|blank_info =
|blank1_name =
|blank1_info =
|footnotes = {{designation list | embed=yes
| designation1 = WHS
| designation1_offname = Site of Palmyra
| designation1_date = 1980 (4th [[World Heritage Committee|session]])
| designation1_type = Cultural
| designation1_criteria = i, ii, iv
| designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/23 23]
| designation1_free1name = State Party
| designation1_free1value = {{SYR}}
| designation1_free2name = Аймақ
| designation1_free2value = [[List of World Heritage Sites in the Arab States|Arab States]]
}}
|website =
}}
[[File:Palmyra_Julius_Aurelius_Zenobius_inscription.jpg|thumb|right|[[Зенобия|Зенобия патшайымы]] жазуы]]
[[File:The Scene of the Theater in Palmyra.JPG|thumb|right|Пальмирадағы театр үйінділері]]
'''Пальми́ра''' ({{lang-el|Παλμύρα}}, [[арамей тілі|арамейше]] көшірме, калька {{lang-he2|תַּדְמוֹר}}, '''Тадмор''', «пальма қаласы») — бұрынғы гүлденіп тұрған қала, бүгіндері [[рим сәулеті |ежелгі римдік соңғы дәуірінің сәулетінің]] маңғаз құрылыстарының қалдықтарымен аты шыққан [[Сирия]]дағы кедей елді мекен. Бұл жер {{coord|34|33|33|N|38|16|25|E|type:city_region:SY}} ([[Ферро]] аралынан), шөлдің бір [[шұрат]]ты жерінде, [[Дамаск]] пен [[Евфрат]] арасында, біріншісінен 240 км солтүстік-шығысқа қарай, ал екіншісінен 140 км қашықтықта.

== Тарихы ==

[[Таурат және Інжіл]] мен [[Иосиф Флавий]] бойынша Пальмира [[Соломон]] арамей ордаларының жорықтарын қарсы Евфрат жағасына дейін созылып жатқан аумағының алдыңғы қорғаныс бекінісі ретінде негізін қалаған. [[Навуходоносор]] [[Иерусалим]]ге жорық жасағанда Пальмираны талқандап тонаған, бірақ қала өзінің [[Жерорта теңізі]], бір жағынан, Евфрат алабы, екінші жағынан, арасында тиімді орналасқандықтан қайта гүлденіп, Батыс пен Шығыс арасында жүретін сауда керуендері тұрағы мен тауарлар қоймасына айналды. Бұл қала өзінің билеушілері, сенат мен халық кеңесі бар [[Пальмирена]] атты мемлекет астанасы болады.

[[Ежелгі Рим]] [[Парфиандар]]мен соғыста (б. з. [[41 жыл]]ы), Пальмираны тартып алмақшы болған, бірақ сәтсіз. [[Траян]] кезінде қаланы римдік әскерлерлер қиратқан, бірақ [[Адриан]] қайта қалпына келтіріп, қаланы ''Адрианополь'' деп атап парфиандармен одақтан алыс ұстау мақсатында қалаға аздаған тәуелсіздік береді. [[Каракалла]] кезінде (шамамен б.з.[[212]] жылы) Пальмира ''juris italici'' құқығы бар (яғни Италияның өз ішіндегі басқа отар аймақтар сияқты құқығы болды) римдік [[отар]] аймақ деп жариаланды, және жергілікті тума болып табылатын [[Септимий Оденат]] сенаторы билігіне беріледі. Соңғысының Римге қарсы көтерілісі салдарынан оны Руфин деген біреу өлтіреді.

Оденат ізбасары оның кейін көз жұмған баласы Гайран болды, сосын тағы бір баласы,ол да [[Оденат]] оның орнын басып кейін [[парсы]]ларға қарсы соғыста Рим жақта болып сол үшін [[Валериан]] мен [[Галлиен]]нен [[258]] жылы consularis (губернатор дәрежесіндегі [[Консул (Ежелгі Рим)|консул]]) шені мәртебесіне ие болады. Бұған қанағаттанбаған Оденат Валериан парсыларға тұтқынға түскен кезде өзін «патшалардың патшасы» деп жариалаған ([[260]] жылы).

Парсыларға қарсы [[Тигр (өзен)|Тигрдағы]] [[Ктесифон]]ға дейінгі сәтті жорықтарынан кейін Оденат өз замандасы Меоний ([[267]] жылы) қолынан қаза тапты, ал пальмиралық тағына оның жұбайы [[Зенобия]] отырды. Ол мемлекет шекарасын кәдімгідей кеңейткеннен кейін тіпті Римді бағындыруды армандай бастаған. Зенобия кезінде Пальмира өз әл ауқатының дамуының шыңына жеткен, бірақ ол ұзаққа созылмады. Император [[Аврелиан]] өр көкірек патшайымды [[273]] жылы бас июге мәжбүр етеді; [[Зенобия]] Аврелиан тұтқынына айналып, ал астанасы тоналып Рим империясының провинциясына айналады. [[Диоклетиан]] және кейінірек [[Юстиниан]] қираған қаланы қалпына келтәруге тырысып бағады, бірақ қала бұрынғы жайқалған қалпына қайтып келмейді. Ақыры, [[арабтар]] [[744]] жылы талқандағаннан кейін қала көп ғасыр бойы әлем назарын аудармайтын қарапайым қонысқа айналып кетеді.

Тек қана [[1678]] жылы [[ағылшын]] [[негоциант]]ы Галифакс Пальмира үйінділерінің қиын жерлерін табады; [[1751]]—[[1753]] жж. оларды Вуд пен Девкинс толығырақ зерттеп сипаттайды. Олар оңтүстік–шығыстан солтүстік-батысқа қарай бірнеше қыраттардың астында үздіксіз шамамен 3 шақырым жерді алып екі кезеңге жататын ғимараттар үйінділерінен тұрады: пішінсіз үйінділерді құратын көне біреулері [[Навуходоносор]] дәуіріне жатса керек; ал қалғандары, жақсырақ сақталғандары, христиан дәуірінің алғашқы үш ғасырына жатады,ол кезде белгілі болғандай негізінен коринф стилі бағаланғандықтан ғимарат қалдықтары арасында сондай стильдегілер басым. Пальмирада табылған арамей, грек және латын жазулары арасында бір де біреуі Рождествоға дейінгі немесе [[Диоклетиан]]нан кейінгі кезге жатпайды. Шығыс шекарасында күн ғибадатханасы ([[Ваал]]-[[Гелиос]]) — маңғаз [[периптер]] ұзындығы 55 1/3 м, ені 29 м, 8 бағаналары әр қысқа фасында және 16 ұзындарында орналасқан. Көпшілігі әлі бұрынғы орнында тұрған бағаналар — тесіктелген және металдық жапырақшамен безендірілген капителдері болған, қазір әрине, олар жоғалып кеткен. Ғибадатхана іші кең ауқымды, әдемі кассетондарға бөлінген күмбездері, жабыстырылған [[фриз]]ді өрнектері мен жапырақтар мен жемістермен безендірілген керегелі. Ғибадатхананың Солтүстік-батыс бұрышында Римдегі [[Константин]] салтанат аркасына ұқсас кіру қақпасы бар; содан бастап қала іші арқылы 1135 м шеттерінде төрт қатарлы бағаналары бар, ал олардың [[архитрав]]ында басқа кішірек бағаналар орналасқан. Бұл төрт қатарлы бағандар жолды ұзындығы бойынша үш бөлікке бөлген: ортаңғысы экипаж мен атты адамдарға болса, шеткілері жаяу адамдарға арналған. Кіші бағандар биіктігі — 17 м. Барлығы — 1400, яғни 375-тен әр қатарда болған. Дегенмен осындай көп бағаналардан бүгінгі күні көп дегенде 150 ғана қалған, сонда да қатар бойымен қараған адамдарға көрініс орасан зор әсер қалдырады. Бұрынғы қала орны толықтай капителдер, [[антаблемент]]тер, мүсіндік фриздер мен басқа да сәулеттік фрагменттермен толы, олардың арасында, Күн ғибадатханасы батысына қарай, басқа да ғибадатханалар, сарайлар, бағандар, [[бехраб]]тар, [[акведук]]тар көрінеді, ал Юстиниан заманы құрылысына жататын құлып жатқан қала керегесінің арғы жағында кішірек алқапта көптеген қабір үңгірлері мен алпыс текті қабірлер мұнара түрінде жонылған тастардан тұратын [[қорым]] бар. Көрші төбелердің бірінде соңғы, араб құрылысының қамалы бар.

== Панорамалар ==

{{панорама|PalmyraPanoramaZoom.jpg|1000px|<center>Пальмира таңғы көрінісі</center>}}
[[File:Vista panorámica de Palmira.jpg|thumb|center|800px|<center>Пальмира панорамасы</center>]]
[[File:Palmyra Sunset.jpg|thumb|center|800px|<center>Пальмирадағы күн батысы</center>]]
[[File:Palmyra Ruines Temple of Bel.jpg|thumb|center|800px|<center>[[Пальмирадағы Бэл ғибадатханасы]]</center>]]

== Библиография ==
[[File:Palmira Museum.jpg|thumb|right|Пальмира мұражайына кіре беріс]]
* R. Wood, «The ruins of Palmyra, otherwise Tedmor» (Л., 1753);
* Wood et Dawkins, «Les ruins de Palmyre» (с великолепными гравюрами, П., 1812);
* Bernoville, «Dix jours en Palmyrène» (П., 1868);
* Sallet, «Die Fürsten von Palmyra» (Б., 1867);
* Wright, «An account of Palmyra and Zenobia» (Лонд., 1895);
* кн. Абамелик-Лазарев, «П., археологическое исследование» (СПб., 1885).
* Hillers Delbert R. Cussini Eleonora. Palmyrene aramaic texts. — Baltimore and London : The Johns Hopkins University Press, 1996. — 458 c.
* Шлюмберже Д. Эллинизированный Восток. Греческое искусство и его наследники в несредиземноморской Азии. М.: Искусство, 1985. - 208 с.

== Тағы қараңыз ==
* [[Зенобия (патшайым)]]
* [[Пальмира патшалығы]]

== Сілтемелер ==
* [http://www.metmuseum.org/TOAH/hd/palm/hd_palm.htm «Метрополитен» мұражайы— Пальмира]
* [http://globetrekker.ru/topics/middleeast/syria/palmyra/ Пальмираға саяхат.]
* [http://photosynth.net/view.aspx?cid=3d3547d1-4815-476f-afb3-19d233e4c23c&m=false&i=0:0:9&c=1.39364:-0.382252:0.0335263&z=431.486629335176&d=1.50229402877142:-2.29472691421206:-2.96261258436263&p=0:0 Храм Бэла, Пальмира, Сирия]
* [http://www.fotex.biz/countries/syria/palmira/ Фотосуреттер мен Пальмира жаңалықтары]

=== Ақпарат ===
[[Сурет:PalmyraAncientAvenue.JPG|thumb|Бағандар]]
* http://i-cias.com/e.o/palmyra.htm
* http://www.palmyramosaic.com

=== Фотосуреттер ===
* [http://www.zeledi.com/public/Photography/SyriaWinter03/Palmyra/ Фотосуреттер жинағы] 2003 жылғы Пальмира маңындағы суреттер
* [http://www.thisfabtrek.com/journey/asia/syria/20091119-palmyra.php Пальмира] 2009 жыл
* [http://www.zeledi.com/gallery/thumbnails.php?album=31 Пальмира фотогалереясы] 2005 жыл көктемі
* Галерея фотографий [http://web.archive.org/20111012121250/web.mac.com/dwb217/iWeb/WorldViewBender/Palmyra.html Пальмиры]
* [http://www.WHTour.org/23 Пальмира — әлемдік мұра] —360 градустық панорамалық сурет

{{ЭСБЕ}}

[[Санат: Сирия қалалары]]
[[Санат:Әлемдік мұра]]
[[Санат:Көне қалалар]]