Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Көзімнің қарасы...

2026-06-23T05:29:51Z

RaiymbekZh: /* */

{{Ән
|Шынайы атауы = Көзімнің қарасы...
|Қазақша атауы =
|Мұқабасы =
|Сурет атауы =
|Орындаушы =
|Альбом =
|Шығарылды = 1909 ж.
|Формат =
|Түрі = өлең
|Жазылды = 1891 ж.
|Жанры = [[Лирика]]
|Тілі = қазақша
|Ұзақтығы =
|Лейблі =
|Сөзі = [[Абай Құнанбайұлы]]
|Әні = [[Абай Құнанбайұлы]]
|Продюсері =
|Сертификация =
|алдыңғы_атауы =
|алдыңғы_жыл =
|келесі_атауы =
|келесі_жыл =
}}
'''«Көзімнің қарасы...»''' – [[Абай Құнанбайұлы]]ның 1891 жылы жазған өлеңі.

Әрқайсысы 4 тармақты 22 шумақтан тұрады. Ақын шығармаларының өзекті тақырыбы - [[махаббат]] мәселесі бұл өлеңінде ерекше ыстық сезіммен, Абайға тән шеберлікпен сипатталады. Өлеңде ақын аз сөзге көп мағына сыйғызу ниетін көздеген. Ғашығына деген ішкі сезімін де ірікпей айтқан, жігіт сөзінен үзіккен жүрек лүпілі, тағат таптырмай тынышын қашырған, бір ысып, бір суыған іңкәр ниет, алабұртқан көңіл күйі сезілгендей. Ғашықтық сезім жүрек жарасына айналған, оңайлықпен жазылар емес. Қыз - айтулы сұлу.

{| class="wikitable"
!Өлең мәтіні
|-
| width="50%" valign="top" |

<poem>
Көзімнің қарасы,
Көңілімнің санасы.
Бітпейді іштегі,
Ғашықтық жарасы.

Қазақтың данасы,
Жасы үлкен ағасы.
"Бар" демес сендей бір,
Адамның баласы.

Жылайын, жырлайын,
Ағызып көз майын.
Айтуға келгенде,
Қалқама сөз дайын.

Жүректен козғайын,
Әдептен озбайын.
Өзі де білмей ме,
Көп сөйлеп созбайын..
</poem>

|}

«Кең маңдай, қалың шаш, Ақ тамақ, қызыл жүз, Қара көз, имек қас, Қыр мұрын, қыпша бел. Ақын өзі бой тасалап, кейіпкерін алға ұстап сөйлетеді. Жігіт сүйгенін кінәламайды, әдептен озбай наз айтады. Имене сөйлеп «Өзі де білмей ме, көп сөйлеп созбайын?» деп, сабырмен шыдайды. Туынды жігіттің нәумез күйінде аяқталады. Сөйтіп оның тағдыры не болды дегізіп, оқушысын ойға қалдырады. '''«Көзімнің қарасында»''' шығыс поэзиясында (Науаи, Физули) көп орын алған үлгілердің әсері де жоқ емес. Бұл өлеңде «тәңір, ие» көп кездеседі. Бұнда жастар махаббатының нақтылы шындығынан гөрі сұлудың көркін мадақтау көп», - деп жазады [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] (Шығармалар жинағы. 20-т., - А., 1985, 157- б.). ‘’«Пайғамбар сүннеті»’’ сияқты мұсылманшылық жолдары қызға діни сезім арқылы ықпал етуді көздегенімен, мұнда философиялық ой тербету де бар.

Бұл өмірдің өзінде кездесетін қайшылық, яғни қиындықта Алланы аузынан тастамайтын, жайшылықта ұмыт қалдыратын қазақы мінез. Өлең бұрын-соңды ешқандай қазақ ақыны қолданбаған 6 буынды қара өлең ұйқасымен өрнектелген. Алғаш рет 1909 жылы Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Өлеңнің басылымдарында текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1909, 1933 жылғы басылымдарда алғашқы шумақтың соңғы жолы «Ғашқыңның жарасы», 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда ''«Ғашықтың жарасы»'' болып берілсе, 1957, 1977 жылғы басылымдарда Мүрсейіт қолжазбаларына сәйкес «Ғашықтық жарасы» ретінде түзетілген. 1945, 1954 жылғы жинақтарда 7-шумақтың жолы ''«Кең маңдай, қолаң шаш»'' түрінде жазылса, бұл жол 1957, 1977 жылғы жинақтарда Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909, 1939 жылғы басылымдар негізінде «Кең маңдай, қалың шаш» деп жөнделген. Мүрсейіт қолжазбаларында 10-шумақтың 2-жолы ''«Қараса көз тоймас»'', 14-шумақтың 4-жолы ''«Жолыңа берсем аз»'' делінсе, басылымдарда ''«Қараса көз тоймас»'', ''«Жолыңа берсем де аз»'' болып берілген. Сондай-ақ 1933, 1939, 1945, 1977 жылғы басылымдарда кездесетін 17-шумақтың ‘’«Артықша жаратқан, Алланың рахматы»’’ деген соңғы 2 жолы мен 18-шумақтың ‘’«Көрік - тәңір дәулеті, қылса ұнар құрметі» деген алғашқы 2 жолы Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909, 1954, 1957 жылғы басылымдарда ұшыраспайды. Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы жинақта 20-шумақтың 4-жолы ‘’«Жүрегім лүпілдеп’’» деп жазылған. Әйтсе де мағынасына нұқсан келмейтін болғандықтан, жұртшылық арасында түсінікті қолдануын ескеріп, кейінгі басылымдарда’’ «Жүрегім лүпілдеп»’’ түрінде алынған. 1954, 1957 жылғы жинақтарда, 8, 9-шумақ берілмеген.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Абай шығармалары]]

Мәжит Жүнісов

2026-05-24T04:11:57Z

RaiymbekZh: /* */

'''Жүнісов Мәжит''' ([[21 қыркүйек]] [[1917]], [[Жаңақазан]] — [[1945]], [[Прага]]) — [[Кеңес Одағы]]ның Батыры (1943). Соғыстың алғашқы күндерінде-ақ майданға алынады.
303-атқ. див-ның құрамында гвардия [[автомат]]шысы болады.
1943 ж. қыркүйек айында [[Днепр]] үшін болған шайқаста ерекшеерлік көрсетті. Жаңақала ауданы Жаңа Қазана-нда Ж-ке ескерткіш мүсін орнатылған (1966).<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]

{{Bio-stub}}

Азат Райымбекұлы Сейтметов

2026-05-22T01:58:47Z

RaiymbekZh: «Қазақстан халық әртістері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Кинематограф
|есімі = Азат Райымбекұлы Сейтметов
|шынайы есімі =
|сурет =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 14.12.1964
|туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы = {{актер|Қазақстан}}
|азаматтығы = {{KAZ}}
|белсенді жылдары = [[1988]] жылдан
|бағыты = [[драма]], [[комедия]], [[мелодрама]]
|ұжымы =
|марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|сайты =
}}
'''Азат Райымбекұлы Сейтметов''' ([[1964 жыл]]ы [[14 желтоқсан]]да [[Алматы]]да туған) — [[актер|танымал кино және театр актері]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], [[Қазақстанның халық әртісі]]. [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актері (1988 жылдан).

== Толығырақ ==
* Азат Райымбекұлы 1964 жылы 14 желтоқсанда Алматы қаласында дүниеге келген.
* [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның "кино және театр актері" мамандығы бойынша бітірген.
* 1988 жылдан [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актерлік құрамында.

== Сахнадағы негізгі рөлдері ==
[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] сахнасында: М. Әуезовтің «Абайында» Долгов (реж. Е. Обаев), «Қарагөзінде» Матай (реж. Б. Атабаев), «Еңлік-Кебегінде» Абыз (реж. Х.Әмір-Темір), М. Сәрсекенің «Тендерге түскен келіншегінде» Жорабек (реж. О. Кенебаев), Ә. Әмзеұлының «Қара кемпірінде» Шөмбай (реж. Е.Обаев), С. Асылбекұлының «Күзгі романсында» Сайлау (реж. Ә. Рахимов), И. Сапарбайдың «Сыған серенадасында» Алеко (реж. Е. Обаев, Т. Аралбай), Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілерінде» Байбол, Д. Исабековтің «Мұрагерлерінде» Сызғанов (реж. О. Кенебаев), «Жаужүрегінде» Ақылбай (реж. Е. Обаев), «Актрисасында» Самат (реж. Н. Жұманиязов), Иран-Ғайыптың «Мен келемінінде» Шибұт (реж. Қ. Қасымов), Ә. Таразидің «Ақын… Періште… Махаббатында» Скрипкашы, Т. Мәмесейіттің «Бәкей қызында» Шұбараяқ ояз, Ә. Рахимовтің «Қылмыскерге куәлігінде» Шотбай, Т. Нұрмағанбетовтің «Бес бойдаққа бір тойында» Барбол (реж. Ә. Рахимов), Н. Келімбетовтің «Үміт үзгім келмейдісінде» Асылхан (реж. Е. Обаев), Қ. Ысқақ пен Шахимарденнің «Қазақтарында» Қойгелді (реж. Т. әл-Тарази) т.б көптеген бейнелерді сомдайды.
== Марапаттары ==
* [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағының иегері.
* 2016 жылы "[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл]]" медалі
* 2016 жылы Пусонда өткен "Seoul International Drama Awards" халықаралық кинофистивальінің "Ең Үздік ер адам рөлі" аталымы бойынша жеңіп алды.
== Кинофильмдері ==
* 1986 жылы Лейтенант С. фильмі (реж: Т.Арғыншаев)
* 1990 жылы Айналайын фильмі (реж: Б.[[Болат Нұрғалиұлы Қалымбетов|Қалымбетов]] және А. Сатаев)
* «Қара шегіртке» (реж. С. Өтепбергенов)
* 2007 жылы «Періште» (реж. Ә. Әлпиев)
* 2011 жылы "[[Балалық шағымның аспаны]]" фильмі (полиция қызыметкері) (реж:Р.Әбдрәшів)
* 2012 жылы "Құрбылар" фильмі
* 2013 жылы "Ол және Ол" фильмі (С. Жолдас)
* «Рэкетир» (реж. А. Сатаев)
* «Әсел және оның достары мен құрбылары» (реж. А. Қарпықов)
* 2014 жылы [[Абайлаңыз, сиыр!]] комедиясы
* 2015 жылы "СВАДЬБА НА ТРОИХ" комедиясы (реж:А. Бисембин)
* 2015 - 2016 жылдары "Жібек" телесериалы (Жібектің әкесі басты рөлде) (реж: А. Сахаманов)
* 2016 жылы [[Өгей жүрек (мини-сериал)]] әкесі рөлінде
* 2016 жылы [[Анаға апарар жол]] фильмі (Жансейіт рөлінде) (реж:А. Сатаев)
==Отбасы==
* Әкесі: театр режиссері, ҚР халық артисі, профессор [[Райымбек Ноғайбайұлы Сейтметов]]
* жары: актриса, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері [[Данагүл Қайырсапқызы Темірсұлтанова|Данагүл Темірсұлтанова]]
* 1 ұл, 2 қызы бар.

[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]]
[[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]

Астана

2026-05-11T09:00:26Z

RaiymbekZh:

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Елорда
|атауы = Астана
|сурет = {{Фотомонтаж
|photo1a =
|photo2a = Ishim River in Nur-Sultan (cropped).jpg
|photo2b = Astana DSC04362 (7711355642).jpg
|photo3a =
|photo3b =
|photo4a = L.N.Gumilyov Eurasian National University.JPG
|photo4b =
|spacing = 2
|position = center
|color_border = white
|color = white
|size = 266
|foot_montage = Жоғарыдан төменге қарай: Астананың орталығы, [[Есіл]] өзені, [[Нұржол желек жолы]], [[Назарбаев Университеті]], [[Еуразия ұлттық университеті]], [[Астана Опера]]
}}
|сурет атауы =
|әкімшілік күйі = [[Елорда|Астана]]
|елтаңба = Emblem of Astana (latin).svg
|ту = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg
|елтаңба сипаттамасы = Астана елтаңбасы
|ту сипаттамасы = Астана туы
|lat_deg= 51|lat_min= 08|lat_sec=
|lon_deg= 71|lon_min= 26|lon_sec=
|CoordAddon = type:city(584800)_region:KZ
|CoordScale =
|облысы =
|кестедегі облыс =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|мекен түрі =
|мекені =
|кестедегі мекен =
|ішкі бөлінісі = 6 аудан ([[Алматы ауданы (Астана)|Алматы]], [[Сарыарқа ауданы|Сарыарқа]], [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл]], [[Байқоңыр ауданы|Байқоңыр]], [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра]], [[Сарайшық ауданы|Сарайшық]])
|әкімі = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]]<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32167493.html|title=Жеңіс Қасымбек Астана әкімі болды. Қаланы үш жарым жыл басқарған Көлгінов қызметінен босатылды|date=8 желтоқсан 2022|publisher=[[Азаттық радиосы]]|access-date=9 желтоқсан 2022|lang=kk}}</ref>
|құрылған уақыты = 1830
|алғашқы дерек = 1832
|бұрынғы атаулары = ''Ақмола (1961 жылға дейін), Целиноград (1961—1992), Ақмола (1992—1998), Астана (1998 — 2019), Нұр-Сұлтан (2019 — 2022)''
|статус алуы = 1997
|жер аумағы = 797,33
|уақыт белдеуі = +5:00
|биiктiктiң түрi =
|орталығының биiктігі =
|климаты = қатаң континенталды
|тұрғыны = {{өсім}} 1 544 142 <ref>[ https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref>
|санақ жылы = 2025
|тығыздығы = 1936,64
|шоғырлануы = 1,4 миллион
|ұлттық құрамы = [[қазақтар]] — 81,08 % [[орыстар]] — 11,34 % [[украиндар]] — 1,16 % [[татарлар]] — 1,03 % [[өзбектер]] — 0,93 % [[немістер]] — 0,77 % [[корейлер]] — 0,59 % басқалары — 3,1 % (2022)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref>
|конфессионалдық құрамы = мұсылмандар, христиандар және басқалары
|этнохороним = астаналық, астаналықтар
|телефон коды = 7172
|пошта индексі = 010000
|пошта индекстері =
|автомобиль коды = 01
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Astana
|сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/astana?lang=kk Астана қаласының әкімдігі]
|сайт тілі = kz
|сайт тілі 2 = ru
|сайт тілі 3 = en
|add1n =
|add1 =
|add2n =
|add2 =
|add3n =
|add3 =
}}

'''Астана''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] астанасы. 1997 жылғы 10 желтоқсаннан бастап астана статусына ие.

Миллионер қаласы мәртебесіне 2017 жылдың маусымында қол жеткізілді, ол кезде тұрғындардың саны 1 002 874 адамға жетті. Астана елдің солтүстігінде Есіл өзенінің жағасында орналасқан. Әкімшілік жағынан қала 6 ауданға бөлінген.

Қазақстанның астанасын [[Алматы]]дан Ақмолаға ауыстыру туралы ұсынысты Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] ұсынды. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесі 1994 жылы [[6 шілде]]де ауыстыру туралы шешім қабылдады. Орталық мемлекеттік органдардың Ақмолаға ресми көшуі 1997 жылғы 10 желтоқсанда басталды.

Президенттің 1998 жылғы 6 мамырдағы Жарлығымен Ақмола атауы Астана болып өзгертілді.

Жаңа астананың халықаралық тұсаукесері 1998 жылғы 10 маусым күні өтті.

Қала алты әкімшілік бірліктен — «[[Алматы ауданы (Астана)|Алматы]]<nowiki/>», «[[Сарыарқа ауданы|Сарыарқа]]<nowiki/>», «[[Есіл ауданы (Астана)|Есіл]]<nowiki/>», «[[Байқоңыр ауданы|Байқоңыр]]<nowiki/>»<ref name="Байқоңыр ауданы">[https://bnews.kz/kz/news/astananin_zhana_baikonir_audaninin_shekarasi_belgili_boldi Астананың жаңа "Байқоңыр" ауданының шекарасы белгілі болды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190220002755/https://bnews.kz/kz/news/astananin_zhana_baikonir_audaninin_shekarasi_belgili_boldi |date=2019-02-20 }}</ref>, «[[Нұра ауданы (Астана)|Нұра]]<nowiki/>» және «[[Сарайшық ауданы|Сарайшық]]<nowiki/>» аудандарынан тұрады. Есіл және Нұра ауданы қаланың даму динамикасына қарай кейінгі жылдары құрылды.
[[Сурет:Astana (Kazakhstan), satellite image 2017-07-24.jpg|нобай|center|277px|Астананың спутниктен қарағанда көрінісі ([[2017 жыл|2017 ж.]])]]
== Географиясы ==
2023 жылғы 1 қаңтар жағдайы бойынша қала тұрғындар саны 1 354 435 адам, бұл [[Алматы]]дан кейінгі [[Қазақстан]]дағы екінші көрсеткіш. Қала Қазақстанның орталық бөлігінің солтүстігінде [[Ақмола облысы]]нда, [[Есіл]] өзенінің алабындағы өзен маңы жазықтығында орналасқан.

Қала территориясы аумағы – 797,33 км² (2017 жылғы 7 ақпанда Ақмола облысының елді мекендерсіз 87,19 км² қалаға қосылғаннан кейін).

Қала дала жазығында орналасқан. Алып жатқан аумақтың рельефі — төмен террассалар. Каштан топырағы басым.

Қаланың геологиясы — солтүстік бөлігінде бөлінбеген палеозойлық шөгінділер, ал оңтүстік және батыс бөліктерде орта төрттік шөгінділер. Қаланың көп бөлігі шөгінді тау жынысында, негізінен құмдақ саздарда жатыр.

Астана қаласы Есіл өзенінің жағалауында орналасқан. Қала екі бөлікке бөлінеді — оң және сол жағалау. Қаланың гидрографиялық желісі тек Есіл өзенімен ғана емес, сонымен қатар Есіл өзенінің оң ағымдары Сарыбұлақ пен Ақбұлақ өзендерімен де ұсынылған. Қаланың 25-30 км радиусында көптеген тұщы және тұзды көлдер бар.

== Тарихы ==
{{Main|Ақмола}}

Астана [[1830 жыл|1830]] жылы [[Есіл]] өзенінің жағасында [[Федор Шубин]] негізін қалаған бекіністен бастау алады.

[[1862 жыл|1862]] жылы Ақмолинск қала мәртебесін алды.

[[1962 жыл|1962]] жылы қалаға Целиноград атауы берілді.

[[1997 жыл|1997]] жылы егемен Қазақстанның Президенті Н. Назарбаев Жарлығымен елорданы [[Алматы]]дан Ақмолаға көшіру туралы шешім қабылдады.

[[1998 жыл|1998]] жылы [[6 мамыр]] жаңа елорданың атау Астана болып өзгертілді.

[[1998 жыл|1998]] жылы [[10 маусым]] [[Қазақстан]]ның жаңа елордасы — Астананың халықаралық тұсауы кесілді.

[[1998 жыл|1998]] жылы [[ЮНЕСКО]]-ның шешімі бойынша Астана қаласына «Бейбітшілік қаласы» жоғары атағы беріліп, медальмен марапатталды. Бұл атақ қысқа мерзім ішінде әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени дамуда неғұрлым әсерлі әрі қуатты өсуге, тұрақты этникааралық қатынасты орнықтыруға қол жеткізе алған ғаламшардың жас қалаларына беріледі. [[Бразилия]]да өткізілген бұл конкурста Астана барлық өлшемдер бойынша әлемнің әр түрлі елдерінің он екі қаласын басып озды.

Астана қаласы Ақмола облысының аумағында орналасқан және осы облыстың үш ауданымен (Целиноград, Шортанды және Аршалы) шектеседі. Қаланың өсуі [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]ның аумағын екі бөлікке бөлді.

2018 жылғы 7 ақпанға дейін Астана территориясына қаладан басқа (69 822 га) 2 орманшылық учаскілері де (шығыста аумағы 459 га мемлекеттік орман тәлімбағы, солтүстікте Қоянды су қоймасындағы саяжай (12 саяжай қауымдастығы бар). Аталған массив аумағы Мемлекеттік жер кадастріне сәйкес 900 га, Астананың бас жоспарына сәйкес 850 га, ал қала территориясы балансына (2018 жылғы 16 наурыздан № 131 Қазақстан Республикасының Үкімет Жарлығы) сәйкес 733 га құрайды.

2018 жылғы 7 ақпанда қала аумағына Ақмола облысы Целиноград ауданының территориясынан қосымша 8 719 га аумағымен 3 учаскілер (тұрғындары жоқ), соның ішінде халықаралық әуежайға жақын 7 300 га учаскі, қаладан оңтүстікте орналасқан ұлттық пантеон (959 га) және солтүстік-батыста орналасқан қалалық зират (460 га) қосылды.

2018 жылғы 16 наурызда Алматы және Сарыарқа аудандарының бөліктерінен төртінші аудан Байқоңыр ауданы құрылды.

2019 жылы 20 наурызда Қазақстанның екінші [[Қазақстан Республикасының Президенті|президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] шешімі бойынша қаланың атын экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың құрметіне '''Нұр-Сұлтан''' деп өзгертілді.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-astana-to-nursultan/29837773.html|title=Тоқаев Астана атауын "Нұр-Сұлтан" деп өзгертті|author=|date=23-03-2019|work=|publisher=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2022-09-16|lang=kk}}</ref>

2022 жылы 17 қыркүйекте президент Қасым-Жомарт Тоқаев жарлығымен '''Астана''' атауы қайтарылды.<ref>{{cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-elordasy-nur-sultan-kalasynyn-atauyn-kazakstan-respublikasynyn-elordasy-astana-kalasy-dep-ozgertu-turaly-1782825|title=Қазақстан Республикасының елордасы – Нұр-Сұлтан қаласының атауын Қазақстан Республикасының елордасы – Астана қаласы деп өзгерту туралы|author=|date=17 қыркүйек 2022|work=|publisher=''[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президентінің]] ресми сайты''|accessdate=|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aikyn.kz/218176/nur-sultan-kalasynyn-atauy-astana-bolyp-ozgerdi/|title=Нұр-Сұлтан қаласының атауы "Астана" болып өзгерді|author=|date=17 қыркүйек 2022|work=|publisher=''[[Айқын (газет)|Айқын газеті]]''|accessdate=|lang=kk}}</ref>

== Басшылар ==
{{Main|Астана әкімі}}

== Халқы ==
{{Main|Астана қаласының демографиясы}}
2020 жылғы 1 қаңтардағы қала түрғындар саны 1 136 008 адамды құрады. ҚазСтаттың ресми есебі 2017 жылғы 1 қаңтарда елордада 972 672 тұрғынды, 2017 жылғы 1 маусымда 1 002 874 тұрғынды, ал 2020 жылғы 1 қаңтарда есептің жаңа методикасына сәйкес 1 136 008 тұрғынды тіркеді.

2009 жылғы халық санағы бойынша қала тұрғындарының тек 36% -ы Астана қаласында туып-өскен болып шықты. Қала негізін Қазақстанның басқа өңірлерінен келген мигранттар құрады, атап өтсек 19,4% — Ақмола облысы тұрғындары, 7,4% Түркістан облысы тұрғындары, 6,3% — Қарағанды мен Қостанай облыстары тұрғындары құрды.

КазСтаттың 2016 жылғы 1 қазан жағдайы деректері бойынша қаланың еңбекке жарамды тұрғындар (әйелдер жасы 16—58, еркектер жасы 16—63) саны 478 432 адамды құрайды, соның ішінде 21 мың жұмыссыз және 92 мың жұмыс күшіне енбейтін тұлғалар.

Некеге тұрудың орташа жасы — еркектер үшін — 27,5 жас, ал әйелдердер үшін — 25,3 жас.

{| class="wikitable"
|-
! 1989!!1997!!1998!!1999 !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006
|-
|281252<ref name='116-6-1'/>
|275100<ref name='116-6-1'/>
|275300<ref name='116-6-1'/>
|326900<ref name='116-6-1'/>
|381000<ref name='116-6-1'/>
|446200<ref name='116-6-1'/>
|493100<ref name='116-6-1'>[http://www.demoscope.ru/weekly/2009/0389/analit07.php Население Астаны]</ref>
|501998<ref name='116-6-2'/>
|510533<ref name='116-6-2'/>
|529335<ref name='116-6-2'/>
|550438<ref name='116-6-2'/>
|}
{| class="wikitable"
|-
! 2007!! 2008!! 2009!! 2010!! 2011!! 2012!! 2013!! 2014!! 2015!! 2016
!2017
|-
|574448<ref name='116-6-2'/>
|602684<ref name='116-6-2'/>
|605254<ref name='116-6-2'/>
|649139<ref name='116-6-2'/>
|697129<ref name='116-6-2'/>
|742918<ref name='116-6-2'>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]</ref>
|778083<ref>{{cite web | url = http://www.astana.stat.kz/ru/news/id/7692 | title = Астана бойынша халық саны |издатель=Департамент статистики по городу Астане|accessdate=2014-06-13|date=2013-24-02}}</ref>
|814401<ref>{{cite web | url = http://www.astana.stat.kz/ru/news/id/7692 | title = Астана бойынша халық саны 1 января 2014|издатель=Департамент статистики по городу Астане|accessdate=2014-06-13|date=2014-21-02}}</ref>
|852985<ref>{{cite web | url = http://www.astana.stat.kz/ru/news/id/12903 |title=Астана бойынша халық саны 1 января 2015|издатель=Департамент статистики по городу Астане|accessdate=2015-02-25|date=2015-02-25}}</ref>
|872655<ref>[http://astana.stat.gov.kz/home-4/item/o-demograficheskoj-situatsii-v-gorode-astana-13.html О демографической ситуации в городе Астана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305095341/http://astana.stat.gov.kz/home-4/item/o-demograficheskoj-situatsii-v-gorode-astana-13.html |date=2016-03-05 }}</ref>
|926144
|}

Астана қаласы халқының саны 2000 жылмен салыстырғанда 169,2 мың адамға көбейіп, 2006 жылдың басында 550,2 мың адам болды. 2013 жылдың 1 наурызындағы ақпарат бойынша халық саны — 783 471 адамды құрады. Халық саны бойынша Қазақстандағы Алматы қаласынын кейінгі 2-орында.

Астана қаласы халқының табиғи қозғалысының оң факторы бала туу мен неке қию деңгейінің артуы болып табылады. 2005 жылы қалада 8,8 мың бала өмірге келді, ол 2000 жылы туылғандармен салыстырғанда 4,3 мыңға көп. 2005 жылы бала туудың коэффициенті 1 мың тұрғынға шаққанда 6,3, өлім — 6,7 құрады.

Қала халқының өсуі негізінен көші-қон ағыны есебінен қамтамасыз етілуде. Көші-қон сальдосының елеулі түрде өсуі (50 мыңнан асатын шекте) 2000—2001 жылдары байқалды.

Келгендердің санының кеткендерден асып түсуі негізінен азаматтардың республиканың ішіндегі көші-қон есебінен қамтамасыз етілді. Алайда соңғы жылдары оның салыстырмалы түрде тұрақтануы байқалады (2002 ж. — 6,8 мың, 2003 ж. — 5,4 мың, 2004 ж. — 14,2 мың, 2005 ж. — 15,7 мың адам). Халықтың табиғи өсімі осы кезеңде 2000 жылғы 1513 адамнан 2005 жылы 5,2 адамға дейін көбейді.

=== Демография динамикасы ===
{{Жасырын|Тақырыпша=Статистикалар |Мазмұны=

* [[1989]] 281,3 мың. адам.(санақ)<ref>
{{cite web
|url = http://www.demoscope.ru/weekly/2009/0389/analit07.php
|title = Астана халық саны динамикасы
|author = Забирова А.Т.
|date =
|work = Демоскоп Weekly Электронная версия бюллетеня Население и общество
|publisher =
|accessdate = 2012-07-13
|lang = {{ref-ru}}
}}
</ref>
* [[1999]] 326,9 мың. адам.(''санақ'')
* [[2000]] 381,0 мың. адам.
* [[2001]] 446,2 мың. адам.
* [[2005]] 529,3 мың. адам.
* [[2007]] 574,4 мың. адам.
* [[2009]] 613,6 мың. адам. (''санақ'')
* [[2010]] 697,1 мың. адам.
* [[2011]] 730,8 мың. адам.
* [[2012]] 743,0 мың. адам.
* [[2015]] 853,0 мың. адам.
* [[2020]] 950,0 мың. адам. (''болжам'')
*[[2030]] 1200,0 мың. адам. (''болжам'')
}}
Қазақстанның [[Алматы]] қаласынан кейінгі тағы бір [[миллионер]] қаласы тіркеледі. [[2009 жыл|2009]]-жылдың көрсеткіштерінде Астана қаласының [[миграция]]лық [[сальдо]]сы 31 908 адамды құрады — бұл республикадағы ең жоғарғы көрсеткіш.<ref>
{{cite web
|url = http://www.pm.kz/page/astana-stolitsa-kazahstana-
|title = Астана - Қазақстанның астанасы
|author =
|date =
|work = ҚР премьер минстрінің ресми сайты
|publisher =
|accessdate = 2012-08-05
|lang = {{ref-kk}}{{ref-ru}}{{ref-en}}
}}
</ref>

Астана тұрғындар санының динамикасы төменде келтiрiлген.<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2009/0389/analit07.php|title=Тұрғылықты халық саны — 2009-жылғы санақ|publisher=demoscope.ru|language=ru|accessdate=2008-09-27}}</ref>

<center><timeline>
Colors=
id:lightgrey value:gray(0.9)
id:darkgrey value:gray(0.7)
id:sfondo value:rgb(1,1,1)
id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:340
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1200000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=

bar:1989 text:1989
bar:1997 text:1997
bar:1998 text:1998
bar:1999 text:1999
bar:2000 text:2000
bar:2001 text:2001
bar:2003 text:2003
bar:2005 text:2005
bar:2007 text:2007
bar:2009 text:2009
bar:2010 text:2010
bar:2011 text:2011
bar:2012 text:2012
bar:2015 text:2015
bar:2020 text:2020
bar:2030 text:2030

PlotData=
color:barra width:27 align:center

bar:1989 from:0 till: 281300
bar:1997 from:0 till: 275100
bar:1998 from:0 till: 275300
bar:1999 from:0 till: 326900
bar:2000 from:0 till: 381000
bar:2001 from:0 till: 446200
bar:2003 from:0 till: 501998
bar:2005 from:0 till: 529335
bar:2007 from:0 till: 574448
bar:2009 from:0 till: 605254
bar:2010 from:0 till: 649139
bar:2011 from:0 till: 697129
bar:2012 from:0 till: 742918
bar:2015 from:0 till: 852985
bar:2020 from:0 till: 950000
bar:2030 from:0 till: 1200000

PlotData=

bar:1989 at: 281300 fontsize:S text: 281300 shift:(0,5)
bar:1997 at: 275100 fontsize:S text: 275100 shift:(0,5)
bar:1998 at: 275300 fontsize:S text: 275300 shift:(0,5)
bar:1999 at: 326900 fontsize:S text: 326900 shift:(0,5)
bar:2000 at: 381000 fontsize:S text: 381000 shift:(0,5)
bar:2001 at: 446200 fontsize:S text: 446200 shift:(0,5)
bar:2003 at: 446200 fontsize:S text: 501998 shift:(0,5)
bar:2005 at: 529300 fontsize:S text: 529335 shift:(0,5)
bar:2007 at: 574400 fontsize:S text: 574448 shift:(0,5)
bar:2009 at: 613600 fontsize:S text: 605254 shift:(0,5)
bar:2010 at: 697100 fontsize:S text: 649139 shift:(0,5)
bar:2011 at: 730800 fontsize:S text: 697129 shift:(0,5)
bar:2012 at: 743000 fontsize:S text: 742918 shift:(0,5)
bar:2015 at: 850000 fontsize:S text: 852985 shift:(0,5)
bar:2020 at: 950000 fontsize:S text: 950000 shift:(0,5)
bar:2030 at: 1200000 fontsize:S text: 1200000 shift:(0,5)

TextData=
fontsize:S pos:(220,20)
text:Астана қаласының тұрғындар санының динамикасы
</timeline></center>

=== Агломерациясы ===
«Астанагенплан» ҰЗМИ «Астана агломерациясының аумақтық дамуының аймақаралық схемасы» жобасын жасады.

2015 жылдың қарашасында қабылданған бұл құжатпен жалпы ауданы 21,75 мың км² болатын, Ақмола облысының Аршалы, Целиноград және Шортанды аудандарының 127 елді мекені, сондай-ақ Ақкөл облысының төрт ауданы (Урюпин ауылдық округі, Еңбекші ауданы, Кеңес ауылдық округі, Ақкөл қалалық әкімшілігі) қоса, Астана агломерациясының шекаралары анықталды. Қала маңы аймағының белгіленген шекараларында 196 мың адам, ал Астана қаласында 814 мың адам тұрады. Астана қала маңы түрғындарының тығыздығы 9 адам/ км² құрады (бүкіл Қазақстан халқының орташа тығыздығы 1 км²-ге шамамен 7 адам).

Агломерацияны дамыту жобасымен 2020 жылы агломерация саны 1,2 миллион адамға дейін, ал 2030 жылға қарай 1,5 миллионнан астам адамға өседі деп күтілуде.

== Табиғаты мен климаты ==
{{Main|Астана қаласының табиғаты}}
Қала климаты аса континенталды. Жазы ыстық және құрғақ, ал қысы суық, ұзақ.

Орташа жылдық температурасы 3,1 °C. Жауын-шашын жылына 300 мм түседі. Жаздың орташа температурасы шамамен 20°С болғанымен, [[Орта Азия|Орта Азияның]] ыстық ауа массаларына байланысты максималды температурасы 40 °C болуы да мүмкін. Жазы жылы, бірақ қысқа. Ал қыстың орташа температурасы −15 °C шамасында, кейде Сібір аяздарының қалаға жетуіне байланысты -50 °C аязға дейін баруы мүмкін. Қар жамылғысы қалың болып, қыстың ұзақтығы 4-5 айға созылады.<ref>https://kazhydromet.kz/</ref> Астана [[Ұланбатыр]]дан кейінгі әлемдегі ең суық астана болып саналады.

Жауын-шашынның жалпы мөлшері жылына шамамен 300-350 мм құрайды. Жауын-шашынның көп бөлігі көктем мен жазда түседі. Қыста жауын-шашын аз болып, қар мөлшері орташа деңгейде болады.

[[Ауа ылғалдылығы]] төмен, орташа жылдық көрсеткіші шамамен 60% құрайды. Қыс мезгілінде ылғалдылық көбінесе төмен болады.

Астанада желдің жылдамдығы жиі өзгереді, бірақ орташа жылдамдығы 4-6 м/с шамасында болады. Қыста қатты желдер мен [[Боран|борандар]] болуы мүмкін, бұл суықты қатты сезіндіреді.

Қаланың адамдар үшін онша қолайлы емес [[құрғақшылық]] пен қатты желге бейім даланың ортасында орналасқанына байланысты, қала айналасын жасыл белдеумен — ағаштар мен басқа да жасыл кеңістіктермен жабдықтау бойынша ауқымды жоба жүзеге асырылуда.

<div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы
|Жер_ілік = Астана
|Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/нұр-сұлтан/ Астана ауа райы мен климаты]
|Қаң_а_макс = 3.8
|Ақп_а_макс = 8.2
|Нау_а_макс = 20.4
|Сәу_а_макс = 29.5
|Мам_а_макс = 35.2
|Мау_а_макс = 38.8
|Шіл_а_макс = 40.1
|Там_а_макс = 38.2
|Қыр_а_макс = 36.1
|Қаз_а_макс = 26.7
|Қар_а_макс = 14.8
|Жел_а_макс = 4.5
|Жыл__а_макс = 40.1
|Қаң_а_мин = -37.7
|Ақп_а_мин = -37.3
|Нау_а_мин = -35.2
|Сәу_а_мин = -22.8
|Мам_а_мин = -7.0
|Мау_а_мин = -1.5
|Шіл_а_мин = 4.6
|Там_а_мин = 0.4
|Қыр_а_мин = -4.7
|Қаз_а_мин = -17.5
|Қар_а_мин = -35.1
|Жел_а_мин = -36.6
|Жыл__а_мин = -37.7
|Қаң_ор_макс = -10.1
|Ақп_ор_макс = -9.4
|Нау_ор_макс = -2.4
|Сәу_ор_макс = 11.0
|Мам_ор_макс = 20.5
|Мау_ор_макс = 25.9
|Шіл_ор_макс = 26.8
|Там_ор_макс = 25.3
|Қыр_ор_макс = 18.9
|Қаз_ор_макс = 9.7
|Қар_ор_макс = -1.7
|Жел_ор_макс = -8.1
|Жыл__ор_макс = 8.9
|Қаң_ор_мин = -17.9
|Ақп_ор_мин = -18.4
|Нау_ор_мин = -12.1
|Сәу_ор_мин = 0.0
|Мам_ор_мин = 7.6
|Мау_ор_мин = 12.9
|Шіл_ор_мин = 14.9
|Там_ор_мин = 12.6
|Қыр_ор_мин = 6.6
|Қаз_ор_мин = 0.1
|Қар_ор_мин = -9.3
|Жел_ор_мин = -16.2
|Жыл__ор_мин = -1.6
|Қаң_ор = -14.0
|Ақп_ор = -13.9
|Нау_ор = -7.3
|Сәу_ор = 5.5
|Мам_ор = 14.1
|Мау_ор = 19.4
|Шіл_ор = 20.8
|Там_ор = 19.0
|Қыр_ор = 12.8
|Қаз_ор = 4.9
|Қар_ор = -5.5
|Жел_ор = -12.2
|Жыл__ор = 3.6
|Қаң_ор_ж-ш = 16.5
|Ақп_ор_ж-ш = 14.4
|Нау_ор_ж-ш = 15.1
|Сәу_ор_ж-ш = 20.2
|Мам_ор_ж-ш = 33.1
|Мау_ор_ж-ш = 39.5
|Шіл_ор_ж-ш = 48.6
|Там_ор_ж-ш = 32.8
|Қыр_ор_ж-ш = 21.7
|Қаз_ор_ж-ш = 27.2
|Қар_ор_ж-ш = 26.4
|Жел_ор_ж-ш = 21.7
|Жыл__ор_ж-ш = 317.2
|}}
</div>

== Экономикасы ==
{{Main|Астана қаласының экономикасы}}

Астана қаласы экономикасын сауда, транспорт пен байланыс, құрылыс құрайды. Қазақстан экономикасының сауда секторының жалпы өніміне қосқан үлесі бойынша Астана қаласы Қазақстан Республикасының облыстары мен қалалары арасында Алматы қаласынан кейін екінші орын алады. Астана мен Алматы қалаларының жиынтық аймақтық өнім көлемі Қазақстанның жалпы сауданың жартысынан астамын құрайды. Бөлшек тауар айналымы бойынша да Астана қаласы республикада екінші орында. Құрылыс өсімі бойынша Астана қаласы республика бойынша көшбасшы. 2009 жылы Қазақстан бойынша эксплуатацияға берілген тұрғын үйлердің 1/5 бөлігі Астана қаласына келді. Астана бес жылдан астам тұрғын үйлерді эксплуатация енгізу бойынша көшбасшы.

Өнеркәсіптік өндіріс көбінесе құрылыс материалдарын, тамақ өнімдері мен сусындарын және машина жасауда шоғырланған. Қазақстан бойынша Астана қаласы металдан жасалған құрылыс материалдарын, қолдануға дайын бетон және бетоннан жасалынған құрылыс өнімдерін жасаудан көшбасшы болып табылады. Сондай-ақ, құрылыс металл конструкцияларын, радиаторлар мен орталық жылыту қазандықтары мен қондырғыларды өндірудегі қаланың үлесі салыстырмалы жоғары.
Инвесторларды жұмылдыру және жаңа бәсеке қабілетті өндірісін дамыту мақсатында қалада «Астана — жаңа қала» атты арнайы экономикалық аймағы қызмет атқаруда.

АЭА-ның артықшылықтары - салықтық және кедендік жеңілдіктерді қарастыратын арнайы құқықтық режимнің болуы. АЭА аумағында әртүрлі бағыттағы жобалар жүзеге асырылуда.

Атап айтқанда, қаланың дамуы өндірістің жалпы көлемінде инновациондық өнімнің жоғары үлесі бар, дамыған өндірістік секторларға (құрылыс материалдарын өндіру, тамақ өнімдерін өңдеу және т.б.), қаланың жалпы аймақтық өнімнің басым бөлігін қамтамасыз ететін шағын бизнеске және дамыған туризм секторына бағытталған бәсекеге қабілетті экономиканы құруға бағытталған.

2009 жылы өндеу өнеркәсібі кәсіпорындарымен 77,25 млрд.теңге көлемінде өнім шығарылды — бұл өндеу өнімінің жалпы көлемінің 81% құрайды. Өндеу өнеркәсібі құрамында ең көп үлес алады:
* Метал емес өнімдерді, құрылыс материалдарын өндіру (30,3 %),
* Тамақ өнімдерін жасау, сусындарды қоса (20,1 %), ет комбинаты, май зауыты, сүт комбинаты, диірмендер;
* Метал өнімдерін жасау (16,2 %), «Металлист», насосты, шойын құю;
* Машина жасау (15,6 %), вагондарды жөндеу, сорғы және басқа да кәсіпорындар;
* 1 % аз тоқыма және тігін өнеркәсібі, ағаш өңдеу және ағаштан жасалған бұйымдарын өндіру.

Кәсіпкерлік қызметпен айналысатын кішігірім шағын кәсіпорындарды қоспағанда, Астана қаласында орташа айлық жалақы орташа есеппен 308 135 құрайды. 1 мың адамнан 688 адам. үйден Интернетке кіру мүмкіндігі бар. 2019 жылдың IV тоқсанындағы жұмыссыздық деңгейі 4,4% құрайды. Экономиканың салалар бойынша өсу қарқыны (2020 жылдың қаңтарынан 2019 жылдың қаңтарына дейін): өнеркәсіп (100,4%). құрылыс (130,7), көлік (110,6), ауыл шаруашылығы (98,5), сауда (101,4), байланыс (115,8).

== Көлік ==
{{Main|Астана қаласының көлік жүйесі}}
Астана қаласы [[Петропавл — Шу темір жолы|Петропавл — Қарағанды — Балқаш]] және [[Оңтүстік Сібір темір жолы|Барнаул — Павлодар — Астана — Қарталы — Магнитогорск]] қалаларын қосатын темір жолдар қиылысында орналасқан және темір жол вокзалы бар қала. Қалада «Қазақстан Темір жол» ұлттық темір жол компаниясының бас офисі орналасқан.

2017 жылы қаланың оңтүстік-шығыс бөлігінде мыңжылдық аллеясына жақын «[[Астана Нұрлы жол|Нұрлы Жол]]» атауына ие болған жаңа темір жол вокзалы салынды. Қаланың өнеркәсіптік бөлігінде ЖЭС-3 ауданында жүкті вагондар үшін терминал салынбақ.

Шоссе жолдарының ірі торабы: қала іші арқылы А-1 Астана — Петропавл және М-36 Челябинск — Алматы трассалары өтеді. 2019 жылдың соңында Астана қаласы айналасындағы айналма жолы толығымен ашылды.

Қалалық көлік автобустармен ұсынылған (92 бағыт, 871 бірлік), соның ішінде 15 электр автобустары (2020 жылдың соңына дейін 100 бірлік болуы тиіс). Қалалық маршруттар желісінің жалпы ұзындығы (2004 ж) — 1 720 км, жылдық жолаушылар ағыны — 115 млн. адам, жолакы құны 90 теңге (қолма қолсыз төлем немесе смс) немесе 180 теңге (қолма қол төлем).

Троллейбустық қозғалыс 1983 жылы ашылды (3 маршрут, бірақ 2006 жылдан бастап контакт желісі 51,7 км құрайтын бір маршрут қалдырылды). 2008 жылы жалғыз троллейбустық парк мемлекеттік комиссиясының шешімімен жабылды.

2014 жылдан бастап Астана қаласында «Astana Bike» қызмет етуде. 2017 жылы жүйе 40 станция және 1000 велосипедтен тұрды. Жүйеде бір сезонға тіркелу 5000 теңге тұрады + RFID картасы үшін кепіл. Велосипедті жалға алудың алғашқы жарты сағаты ақысыз, одан әрі қарай — 100 теңге. Велосипедті 3 сағатқа жалдағаннан кейін жүйе автоматты түрде велосипедті қайтару керек екендігін хабарлайды. 4-ші сағат және одан кейінгі жалға алу 1 000 теңге тұрады.

Қалада әуе кемелерінің барлық түрлерін қабылдай алатын [[Нұрсұлтан Назарбаев Халықаралық Әуежайы|Нұрсұлтан Назарбаев]] халықаралық әуежайы бар. Әуежай қаладан 16 шақырым қашықтықта орналасқан.

2017 жылы реконструкциядан кейін әуежайдың өткізу қабілеті жылына 8,2 млн жолаушыға жетті. Жаңа жолаушылар терминалының жалпы көлемі 47 мың шармы метр құрды. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев атындағы әуежайының жүк терминалының өткізу қабілеттілігі жылына 15 мың тонна.

Астана қаласынан 30-35 км қашықтықта орналасатын жаңа халықаралық әуежайды салу жоспары бар. Екі нұсқа қарастырылуда: Көкшетау трассасындағы Шортанды аудандық орталық пен Қарағанды трассасындағы Осакаровка ауылы. Сонымен бірге жұмыс істеп тұрған халықаралық әуежай ішкі рейстерді қабылдап жұмысын жалғастырады, ал жаңа әуежай халықаралық бағыттарды қабылдайды деп ұсынылады.

2008 жылдан бастап қала шеңберінде Есіл өзені бойымен кеме жүру ұйымдастырылды. «Кеме өткізетін Есіл» бағдарламасын жүзеге асыру аясында қала әкімділігімен арнайы мекеме «Есіл-Астана» құрылды. Бірінші кеме 2008 жылы өтті.

== Мәдениеті ==
{{Main|Астана қаласының мәдениеті}}
Қалада Ақмола облыстық филармониясы, мұражайлар (ҚР Ұлттық мұражайы, тарихи- өлкетану мұражайы, бейнелеу өнері мұражайы, Сәкен Сейфуллин мұражайы), театрлар ( К. Бәйсеитова атындағы үлттық опера және балет театры, К. Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры, Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры, Ұлттық ғарыш орталығы, болашақ энергия мұражайы «Нұр Әлем», кітапханалар.

Қаланың мәдени-ағарту мекемелеріне Конгресс Холл, [[Жастар сарайы (Астана)|Жастар сарайы]] және Президенттік мәдениет орталығын да жатқызуға болады. [[Бәйтерек (монумент)|Бәйтерек монументі]] қаланың басты символы болып саналады.

* 2000 жылғы 6 шілдеде Азат Боярлиннің жобасы бойынша «Өмір діңгегі» бұрқағы жасалынды. Құрылыс тек символдық сипатқа ие, ол өмірдің мәңгілік циклын көрсетеді. Алаңның ашылуы Қазақстан тұңғыш президентінің 60-жылдығына арналды.
* 2006 жылдың 24-30 қазан аралығында Астана қаласында ТМД елдері жастарының IV Дельфий ойындары өтті. Іс-шараны дайындауды және өткізуді Қазақстанның Ұлттық Дельфий комитеті мен Халықаралық Дельфий комитеті бірлесіп жүзеге асырды.
* 2012 жылдың 24-29 қыркүйек аралығында Астана қаласында ТМД елдері жастарының VII Дельфий ойындары өтті. Ойындарда 16 елден мыңнан астам өнер қайраткерлері қатысты: Австрия, Әзербайжан, Армения, Афганистан, Белоруссия, Болгария, Грузия, Италия, Қазақстан, Қырғызстан, Молдавия, Ресей, Румыния, Тажікстан, Түркия, Украина.

=== Қаланың көрнекі орындары ===
* Бәйтерек — Астана қаласының басты символы және көрнекі. ҚР Тұңғыш Президенті-Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен тұрғызылған. Жобаның сәулетшісі — Ақмырза Рүстембеков.
* Қазақ Елі — Астана қаласындағы Тәуелсіздік алаңындағы ескерткіш. 91 метрлік стела Самрұқ құсымен – құстар патшасы, халық қорғаушысы — жабдықталған. Самрұқтың мифологиялық бейнесіне Қазақстанның екінші маңызды монументі Бәйтерек (аудармасы – Тіршілік ағасы) жатқызылады.
* Нұр Жол Бульвары (бұрынғы Су-жасыл бульвар) — ән салатын субұрқақтар аллеясы бар жаяу жүргіншілер аймағы.
* «Ақорда» — Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы.
* Тәуелсіздік Сарайы — дипломатиялық және басқа халықаралық деңгейдегі іс-шараларды өткізуге арналған ғимарат; сонымен қатар ғимаратта қолданыстағы және болашақ нысандары бар Астананың кең макет-жоспары бар.
* Бейбітшілік және Келісім Сарайы — дәстүрлі қазақстандық және әлемдік діндер өкілдерінің саммиттері мен съездеріне арналған Конгресс-холл. Архитекторы Норман Фостер.
* «Қазақстан» — Орталық концерт залы.
* «Шабыт» — Қазақ ұлттық өнер университеті.
* «Жастар» — Оқушылар мен жастар шығармашылығы сарайы.
* «Хан Шатыр» — ең үлкен сауда және ойын-сауық орталығы (әлемдегі ең үлкен шатыр саналады). Архитекторы Фостер, Норман.
* «Этноауыл» ұлттық мәдени кешені - EXPO-2017-нің бірегей мәдени-туристтік имидждік жобасы.
* «Мәңгiлiк ел» қақпасы — Қазақстанның Тәуелсіздігі мерей тойына орай Нұрсұлтан Назарбаевтың идеясы бойынша салынған сәулеттік құрылыс.
* Ұлттық ғарыш орталығы.
* «Нұр Әлем» болашақ энергия мұражайы ЭКСПО 2017 — сфералық ғимарат «Нұр Әлем». Биіктігі — 100 метр, диаметрі — 80 метр. Нұр Әлем Стокгольмдегі диаметрі 30 метрлі Эрикссон-Глоб аренасынан кейін әлемдегі ең биік сфералық ғимарат болып саналады.

=== Театрлар, концерт залдары және мұражайлар ===
Астана қаласында 27 кітапхана, 68 514 экскурсия өткізілген 8 мемлекеттік мұражай бар (2011 жылы 415 500 адам кіріп шықты), 99 шара өткізілген 10 демалыс және көңіл көтеру паркілері (2011 жылы 1 492,2 мың адам қабылдады), 6 кинотеатр бар.
* «Қазақстан» орталық концерт залы — бұл әр түрлі деңгейдегі іс-шараларды: әлемдік және отандық жұлдыздардың концерттері, мерекелік және ресми кездесулер, көрмелер, конференциялар, презентацияларды ұйымдастыруға арналған жас астананың ерекше кешені. Архитекторы Манфреди Николетти.
* Астаналық цирк — Астана қаласының ойын-сауық мекемесі. Қазақстандағы 3 басты цирктердің бірі; бұрыңғы КСРО территориясында ең жаңа цирктердің бірі және «ұшатын табақ» түріндегі екі ерекше ғимараттың бірі (біріншісі Казаньдағы цирк).
* К. Бәйсеитова атындағы ұлттық опера және балет театры — елдегі ең жас музыкалық театр, классикалық мұраны түсінетін және жаңарып жатқан қазақстандық қоғамның рухани қажеттіліктерін іске асыратын, сондай-ақ қазақ және әлемдік музыкалық дәстүрін жалғастырушысы.
* Астана Опера — Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен құрылған театр. 2013 жылы құрылған театр ғимараты ұлттық маңызы бар сәулет ескерткіші ретінде танылды.
* К. Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық-драма театры.
* Максим Горький атындағы мемлекеттік академиялық орыс драма театры.
* Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы — Орта Азияда ең үлкен мұражай. Мұражай «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында Қазақстанның тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың тапсырмасымен құрылған.
* Заманауи өнер мұражайы.
* Президенттік мәдениет орталығы — Елбасы Н. Назарбаевтың бастасымен құрылды. Ғылыми-зерттеулік және мәдени-білім кешеннің ерекшелігі — оның құрамына мұражай, кітапхана, концерт залы кіреді.
* Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті мұражайы
* АЛЖИР (Отан сатқындары әйелдерінің Ақмола лагері) — совет одағының ең үлкен әйелдер лагері, ГУЛаг архипелагы үш аралының бірі.
* Атамекен — Қазақстанның үлкейтілген картасындағы табиғат, архитектура және өмір сүру этно-мемориалды кешені.

=== Ғимараттар ===
* ҚТЖ мұнарасы — Қазақстан Темір Жолы ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
* Транспорт мұнарасы — Көлік және коммуникация министрлігінің ғимараты, қаланың ең биік ғимараттарының бірі.
* «Солтүстік Шұғыла» — үш биік ғимаратты тұрғын үй кешені.
* «Триумф Астаны» — биік тұрғын үй кешені.
* «Думан» ойын-сауық орталығы — аквариум, 5D кинотеатр, динозавр саябағы және басқалары бар.
* Керуен — сауда-ойын-сауық орталығы.
* МЕГА Silkway — сауда-ойын-сауық орталығы.

=== Спорттық ғимараттар ===
* [[Астана Арена|«Астана Арена»]] спорттық кешені — 30 мың отыру орны.
* [[Қажымұқан Мұңайтпасов (стадион, Астана)|Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы орталық стадион]] — 12 350 отыру орны.
* [[Алау (мұзайдыны сарайы)|«Алау»]] мұз айдыны — 8 мың отыру орны.
* [[Сарыарқа (велотрек)|«Сарыарқа» (велотрек)]] — 8 мың отыру орны.
* «Қазақстан» спорт сарайы — 5 532 отыру орны, 1 мыңға жуық тұрған орындар.
* [[Барыс Арена|«Барыс Арена»]] көпфункционалды мұз сарайы — 12 мың отыру орны.
== Әкімшілік бөлінуі ==
{{Main|Астана қаласының әкімшілік құрылымы}}
<div style="float: left; margin: 0em 2em 2em 0em">
{{Astana Labelled Map}}
</div>
Астана қаласы [[Сарыарқа ауданы|Сарыарқа]], [[Алматы ауданы (Астана)|Алматы]], [[Байқоңыр ауданы|Байқоңыр]], [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл]], [[Нұра ауданы (Астана)|Нұра]] және [[Сарайшық ауданы|Сарайшық]] аудандарына бөлінген.

== Су қоры ==
Астана қаласы қуаң аймақта орналасқан, негізгі су қоры өзен және жерасты су көздерінен құралады. Бастауын Нияз таулары бұлақтарынан алып, қысқы қар, жазғы жауын суымен толысып отыратын Есіл өзені қаланың негізгі су артериясы болып табылады. Есілдің қаладан ағып өтетін тұсынан шағын екі өзен Сарыбұлақ пен Ақбұлақ келіп құяды. Қаланы 25-30 км төңіректе шағын өзен-көлдер қоршап жатыр. Олардың кейбіреуі тұщы, кейбіреуі кермек сулы болып келеді. Негізгілері: [[Сасықкөл (көл, Қарағанды облысы)|Сасықкөл]], [[Жоламан (Жетісу облысы)|Жоламан,]] [[Тышқанкөл]], Танакөл, [[Жалтыркөл (көл, Жаңақала ауданы)|Жылтыркөл]], Тазкөл, Қайнарлы, Тағанкөл, [[Майбалық (көл)|Майбалық]], Бұзықты, [[Жалаңаш (көл, Ақмола облысы)|Жалаңаш]], [[Шенет]], [[Ағанас (көл)|Ағанас]], т.б.

Есіл өзенінің арналы ағысының ұзақтығы 562 км, су жиналу алабы 48 100 шаршы км. Оның Қазақстанды көктеп өтетін ұзындығы- 1 100 км, ал жалпы ұзындығы — 2450 км. Есіл Ресейдің Тюмень және Омбы облыстары арқылы ағып өтетін Ертіс өзеніне барып құяды. Есіл көктемгі қар суымен толысқан шақта ағысын үдетеді. Негізінен баяу ағысты. Қаланы сумен қамтамасыз ететін негізгі өзен болғандықтан, Есілге "Ертіс-Қарағанды" каналынан арна тарту жүзеге асырылды. Есіл баяу ағысты болғандықтан, оның табаны тереңде жатыр. Оның қала аумағындағы су жиналу алқабы 7400 шаршы км, бұған Вячеслав бөгені ауқымындағы 5310 шаршы км су жиналу алқабы қосылады. Есілге Мойылды, Тентек, Қарасу, Сарыбұлақ, Ақбұлақ өзендері келіп құяды, сонымен бірге су таратқыш канал арқылы Майбалық өзенімен жалғасып жатыр. Өзенде ақбалық, нәлім, мөңке, аққайран, сазан, шортан, көксерке, алабұға мекендейді. Бұрыннан қоныс тепкен қала бөлігі Есіл өзенінің солтүстігінде, оң жағалауға, темір жол магистралінен оңтүстікке қаарй етек жая орналасқан. Қала аумағының негізгі бөлігі, Есілдің Ақбұлақ және Сарыбұлақ тармақтарына келіп тұйықталады.

Есіл өзенінің алабында үш ірі бөген бар:

* Вячеслав (пайдалану көлемі — 375,4 млн текше м)
* Сергеев (пайдалану көлемі — 635,0 млн текше м)
* Петропавл (пайдалану көлемі — 16,1 млн текше м)

Алғашқы екеуі судың жиналуын ұзақ мерзім бойына реттеуге арналған, сонымен қатар кешендік бағытта жұмыс атқарып, 3 топтық су құбырлары арқылы Астана қаласын және ауылдық елді мекендерді сумен қамтамасыз етеді. Петропавл бөгенінің аумағы шағын, маусымдық су жинауды жартылай ғана реттеуге арналған. Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің негізгі көзі-Вячеслав бөгені, оның жылдық су шығымы 67,2 млн текше м (жобадағы сыйымдылығы 410,9 млн текше м).

Сарыбұлақ солтүстіктен оңтүстік бағытта қаланың батыс бөлігі арқылы ағып өтеді. Оның аңғарының 8,5 км-дейі (ені 20-50 м) қыщ комбинантынан ӨМК-ға дейінгі аралықты қамтиды. Бұлақтың 5,8 км бөлігі қаланың жеке меншік үйлер мен көп қабатты үйлер салынған өңірі арқылы өтеді. Өнеркәсіп құрылыстарын бойлай өтетін тұсы — 3,3 км (ЖЭО-1-дің күлтөкпесінен темір жол қиылысына дейін), одан әрі 2,5 км селитебті өңірмен өтіп, Тілендиев даңғылынан 1,8 аралықпен Есілге ұласады. Бұлақтың саға тұсын айтпағанда, қала арқылы өтетін арнасын шылау басып, қамыс өсіп кеткен, кей тұстары үзіліп қалады.

Ақбұлақ қаланың оңтүстік-шығыс бөлігімен өтеді, оның табанына маусым аралығында ғана су жиналады, су жиналатын тұсы ЖЭО-ның 2 — нің маңы. Ақбұлақтың Абылай хан даңғылынан Есіл өзеніне барып құятын аралықтағы жағалауы қайта қалпына келтіріліп, абаттандырылды.

Қаланы тұрмыстық ауызсумен қамтамасыз етудің тағы бір жолы — жерасты су көздерін пайдалану. Ол жерасты жаңа су көздерін іздестіру-барлау және бұрыннан белгілі су көздері мүмкіндіктерін жаңа талап тұрғысынан бағалау арқылы жүзеге асып отыр. Мұндай жерасты су көздеріне: Ақмола су көзі кені (ол солтүстік-батыс жүлге (қаланың солтүстігіне қарай 5-15 км) және шығыс жүлгеден (қала іргесіне, ішінара Есіл өзені аңғарына таяу) тұрады), Есіл су көзі кені (қаланың оңтүстігіне қарай 0,5-10,0 км); Рожденственский су көзі кені (Нұра өзені аллювийлік шөгінді қыртысындағы жер асты суының жалпы пайдаға асу қоры 36,2 мың текше м/ тәуліті құрайды) жатады.

== [[Бауырлас қала]]лары ==
{{Main|Астана қаласының бауырлас қалалар тізімі}}

Астананың 20 [[бауырлас қала]]сы бар.

{| class="wikitable" style="background:#ffffef; float:center;"
|-
! style="background:#811541" | Бауырлас қала
! style="background:#811541" | Жылы
! style="background:#811541" | Мемлекет
|-
| [[Анкара]] ||-|| {{Байрақ|Түркия}}
|-
|[[Ыстанбұл|Ыстамбұл]]||-|| {{Байрақ|Түркия}}
|-
| [[Измир]] ||-|| {{Байрақ|Түркия}}
|-
| [[Мәскеу]]||-||{{Байрақ|Ресей}}
|-
| [[Санкт-Петербург]]||-||{{Байрақ|Ресей}}
|-
| [[Қазан (қала)|Қазан]]||-||{{Байрақ|Ресей}}
|-
| [[Бішкек]]||-||{{Байрақ|Қырғызстан}}
|-
| [[Киев]]||-||{{Байрақ|Украина}}
|-
| [[Амман]]||-||{{Байрақ|Иордания}}
|-
| [[Рига]]||-||{{Байрақ|Латвия}}
|-
| [[Гданьск]]||1996||{{Байрақ|Польша}}
|-
| [[Варшава]]||-||{{Байрақ|Польша}}
|-
| [[Тбилиси]]||2005||{{Байрақ|Грузия}}
|-
| [[Сеул]]||-||{{Байрақ|Оңтүстік Корея}}
|-
| [[Ташкент]]||-||{{Байрақ|Өзбекстан}}
|-
| [[Дубай]]||-||{{Байрақ|БАӘ}}
|-
| [[Бейжің]]||-||{{Байрақ|Қытай}}
|-
| [[Манила]]||-||{{Байрақ|Филиппиндер}}
|-
| [[Сараево]]||-||{{Байрақ|Босния және Герцеговина}}
|}

== Астана туралы деректер ==
*Астана — Азия астаналарының ішінде солтүстік полюске ең жақын орналасқан.
*Астана — [[Моңғолия]] елордасы [[Ұланбатыр]]дан кейін ғаламшардағы екінші ең суық астана.

== Тағы қараңыз ==
{{Commonscat|Astana}}
*[[Астана (велоклуб)|Астана велоклубы]]
*[[Астана қаласындағы көшелердің тізімі|Астана көшелері тізімі]]
{{Портал|Астана}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
{{Қазақстан қалалары}}
{{Азия елордалары}}
{{Еуропа елордалары}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}
{{Есіл өзені бойындағы елді мекендер}}

[[Санат:Астана|*]]
[[Санат:Республикалық маңызы бар қалалар]]
[[Санат:Қазақ елінің астаналары]]
[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Еуропа елордалары]]
[[Санат:Қазақстанның миллионер қалалары]]
[[Санат:Көшірілген елордалар]]
[[Санат:Миллионер қалалар]]

Асхат Ерболатұлы Мұсағалиев

2026-04-20T06:06:35Z

RaiymbekZh:

{{Otheruses|Мұсағалиев}}{{Тұлға|Есімі=Асхат Мұса|Шынайы есімі=Асхат Мұсағалиев|Туған күні=04.02.1987|Туған жері=[[Атырау облысы]]|Азаматтығы={{байрақ|Қазақстан}}|Белсенді жылдары=[[2014]] — қазіргі уақыт|Мамандығы={{Актер|Қазақстан}}|Әкесі=Ерболат|Балалары=Ерболатов Ерасыл
* Ерболат Дина
* Ерболат Дана
* Ерболат Ділдә|Марапаттары=«Талант» сыйлығының лауреаты;
* «Сахнагер – 2018» ұлттық театр сыйлығының «Үміт» номинациясының лауреаты;
* «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі;
* Рахымжан Отарбаев атындағы сыйлық лауреаты|Жұбайы=Меруерт Танашева|Анасы=Балғын|Толық есімі=Мұсағалиев Асхат Ерболатұлы|Білімі=Темірбек Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы|Басқалары=[[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры]]нда жұмыс істеген|Сурет=|Сурет атауы=Асхат Мұсағалиевтің суреті}}
'''Асхат Ерболатұлы Мұсағалиев''' (лақапаты — Асхат Мұса; [[4 ақпан]] [[1987 жыл|1987]], [[Атырау облысы]]) — қазақ актері, «Талант» сыйлығының лауреаты.<ref>[https://muzteatr.kz/kk/team/ashat-musa/ АСХАТ МҰСА]</ref>

== Өмірбаяны ==
Асхат Мұсағалиев — [[1987 жыл]]ы [[4 ақпан]] күні, Атырау облысының, Алмалы ауылында дүниеге келген. Руы — Ысық.

=== Отбасы ===
Жұбайы — Меруерт Танашева. Балалары: Ерболатов Ерасыл, Ерболат Дина, Ерболат Дана, Ерболат Ділдә. [[2022 жыл]]ы отбасымен бірге [[Астана]]ға көшіп кетті.

== Рөлдері ==
* Ш. Айтаматов «Бетпе бет» – Жұмабай.
* Иран-Ғайып «Сүйінбай» – Қатаған.
* Ә. Тарази «Жақсы кісі» – Мұрат.
* Р. Отарбаев «Двойник» – Тергеуші.
* Г. Пряхин «Тергеу» – Тергеуші.
* Е. Домбаев «Келін» – Үш ноян.
* М. Отарбаев «Баянды бақ» – Акбар.
* Еврипид. «Медея» – Ясон.
* Р. Киплинг «Маугли» – Ата Бөрі
* А. Чехов «Апалы сіңлілі үшеу» – Моряк
* М. Әуезов « Айман-Шолпан» – Әлібек.
* Иран-Ғайып «Жан Абай» – Сері.
* Г. Хугаев « Андро Сандро» – Бибо.

=== Музыкалық жас көрермен театры ===
* М. Әуезов «Абай-Тоғжан» – Құнанбай.
* Д. Исабеков «Гауһар тас» – Тұрымбет.
* А. Володин «Қоштасқым келмейді» – Никулин.
* К. Людвиг «Шок Қыздар» – доктор.
* «Қыз Жібек» – Базарбай.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан медальдарының иегерлері]]
[[Санат:Атырау облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]

Жұмабике Серікбаева

2026-04-11T05:03:14Z

RaiymbekZh:

'''Жұмабике Серікбаева ''' ([[8 наурыз]] [[1917 жыл|1917]], [[Ақмола облысы]] [[Сабынды ауданы]] — [[24 шілде]] [[1996 жыл|1996]], [[Шымкент]]) — актриса, әнші, Қазақ КСР-інің халық артисі (1974).

== Өмірбаяны ==
* 1938 ж. Санкт-Петербург қаласындағы Мемлекеттік сахна өнері техникумының (кейіннен Мемлекеттік театр, музыка және кинематография институты) қазақ студиясын бітірген. Мұнда Л.С. Вивьен, И.В. Мейерхольд және В.В. Меркурьев сынды өнер шеберлерінен сабақ алды.
* Сол жылдан [[Ж. Шанин атындағы Шымкент қалалық академиялық қазақ драма театры|Шымкент облысы драма театры]]нда актриса болып қызмет етті.

== Рольдері ==
Оның алғашқы ойнаған рөлі — М.Әуезовтің'' “Еңлік — Кебек”'' трагедиясындағы Еңлік. Бұдан кейінгі ойнаған негізгі рөлдері: Қарагөз, Құртқа (Әуезов, ''“Қарагөз”'' бен ''“Қара қыпшақ Қобыланды”''), Баян, Ақтоқты (Ғ.Мүсірепов, ''“Қозы Көрпеш — Баян сұлу”'' мен ''“Ақан сері — Ақтоқты”''), Алма (М.Ақынжанов, ''“Исатай мен Махамбет”''), Сәуле (Т.Ахтановтың осы аттас спектаклі), Ажар (С.Жүнісов, ''“Ажар мен ажал”''), Таңқабике (М.Кәрім, ''“Ай тұтылған түн”''), Полина (О. де Бальзак, ''“Өгей шеше”''), Коринкина (А.Н. Островский, ''“Жазықсыздан жапа шеккендер”''), т.б. С. сахналық кейіпкерінің ішкі сезім дүниесіне жоғары мән берумен ерекшеленді. Театрда қойылған музыкалық спектакльдерге де қатысып, Қыз Жібек, (Мүсірепов,'' “Қыз Жібек”''), Шұға (Б.Майлин, ''“Шұға”''), Ақжүніс (Е.Г. Брусиловский, ''“Ер Тарғын”'') сияқты рөлдерді орындады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:8 наурызда туғандар]]
[[Санат:1917 жылы туғандар]]
[[Санат:Қорғалжын ауданында туғандар]]
[[Санат:24 шілдеде қайтыс болғандар]]
[[Санат:1996 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Шымкентте қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]

Әли Төлемісұлы Құрманов

2026-03-08T11:38:29Z

RaiymbekZh:

{{Кинематограф
|есімі = Әли Құрманов
|шынайы есімі =Әли Төлемісұлы Құрманов
|Сурет = Kurmanov Ali.jpg
|сурет өлшемі = 928 × 522
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған жылы = 1901
|туған жері = 10-ауыл Шұбарши, {{туғанжері|Шалқар ауданы|Шалқар ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Ресей империясы]]
|мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}
|қайтыс болған жылы = 1969
|қайтыс болған жері =
|азаматтығы = {{USSR}}
|белсенді жылдары =
|бағыты =
|киностудия =
|марапаттары = [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]
|imdb_id =
|сайты =
|туған күні=1901|қайтыс болған күні=1968}}

'''Әли Төлемісұлы Құрманов''' (1901, қазіргі [[Ақтөбе облысы]] [[Шалқар ауданы]] - 1968, [[Алматы]]) — әнші, [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] (1936). 1934 ж. Алматы қаласында өткен Бүкілқазақстандық халық өнерпаздарының 1-слетінде өнер көрсетті. Құрмановтың [[репертуар]]ында халық әндері ("Әлди-ау", "Сусар-ай", "Молдабай", "Сүмбіл шаш", "Он алты қыз", т.б.), термелер, халық композиторларының әндері мен желдірмелері болды. Гастрольдік сапармен Қырғызстанда, Өзбекстанда, Түрікменстанда болған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> [[Сарышолақ Боранбайұлы|Сарышолақ ақынның]] соңғы шәкірті.

[[Астана|Астана қаласының]] бір көшесі [[Әли Құрманов көшесі (Астана)|Әли Құрманов көшесі]] атына ие болды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақ мәдениет саласының тұлғалары]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]

Владимир Александрович Шаталов

2026-02-21T05:07:53Z

RaiymbekZh:

{{Ғарышкер
|Есімі = Владимир Александрович Шаталов
|Шынайы есімі = {{lang-ru|Владимир Александрович Шаталов}}
|Суреті = Dmitry_Medvedev_12_April_2011-12.jpeg
|Суреттің аты =
|Мемлекеті = {{USSR}}→{{RUS}}
|туған кездегі есімі =
|Мансабы = [[Ұшқыш]] [[Кеме]] [[командир]]і
|Әскери атағы = [[Авиация]] [[генерал]]-[[лейтенант]]ы
|Экспедициялары = [[Союз-4]] [[Союз-8]] [[Союз-10]]
|Ғарышта болған уақыты =
|туған күні =
|туған жері =
|Қайтыс болған күні = 15.06.2021
|Қайтыс болған жері = [[Мәскеу]], [[Ресей]]
|Сыйлықтары =
|Туған күні=8.12.1927|Туған жері=[[Петропавл]], [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]], [[КСРО]]}}
'''Владимир Александрович Шаталов''' ([[8 желтоқсан]] [[1927 жыл|1927]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Петропавл]] – [[15 маусым]] [[2021 жыл|2021]], Мәскеу облысы, Мәскеу қаласы) - ғарышкер-ұшқыш, авиация генерал-лейтенант (1975), 2 мәрте [[Кеңес Одағының Батыры]] атағын алған.

1945 жылы Әскери Әуе күштерінің арнаулы мектебін, 1949 жылы ұшқыштардың Качинскідегі әскери училищесін, ал 1956 жылы Әскери Әуе академиясын (жұмыстан қол үзбей) бітірген.

1949-63 жылы Кеңес армиясының авиац. бөлімдерінде қызмет етті.

[[1963]] жылдан ғарышкерлер қатарында.

1969 жылы 14-17 қаңтарда «Союз-4» ғарыш кемесінің командирі ретінде ғарышқа ұшып, «Союз-5» ғарыш кемесімен (15 қаңтарда ұшырылған) топтасып ұшуға басшылық етті. Ол А.С. Елисеев пен Е.В.Хруновтың ғарыш кеңістігіне шығуын және олардың бір кемеден екінші кемеге ауысып мінуін қамтамасыз етіп, дүние жүзінде тұңғыш рет тәжірибелік ғарыштық станцияны құрастыруды жүзеге асырды.

1969 жылы 13-18 қазанда «Союз-8» ғарыш кемесінің командирі ретінде ғарышқа ұшып, «Союз-6» және «Союз-7» кемелерімен топтасып ұшты.

1971 жылы 23-25 сәуірде «Союз-10» ғарыш кемесінің командирі ретінде ғарышқа ұшты. Ұшу барысында «Союз-10» кемесі «Салют» орбиталық ғылыми станциясымен түйісу операциясын жүзеге асырды.

[[1971]] жылдан Ғарышкерлер даярлау орталығының жетекшісі.

[[КСРО]] Мемлекеттік сыйлығын алған (1981). 3 рет Ленин орденімен, т.б. орден және медальдармен марапатталған. Айдың арғы бетіндегі кратерге оның есімі берілген.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ұшқыш-ғарышкерлері]]
[[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

{{stub}}

Әнуар Боранбаев

2026-02-06T04:03:23Z

RaiymbekZh:

{{Кинематограф
|есімі = Әнуар Боранбаев
|шынайы есімі =
|сурет = Әнуар Боранбаев.jpg
|сурет атауы = Боранбаев "Ақырғы аманат" фильмінде (1981 жыл)
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 01.03.1948
|туған жері = {{туғанжері|Амангелді ауданы|Амангелді ауданында}}, [[Қостанай облысы]]
|қайтыс болған күні = 14.12.1999
|қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|мамандығы = {{актер|КСРО|Қазақстан}}
|азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1948-1991)
|белсенді жылдары = 1974 - 1991
|бағыты = [[драма]], [[мелодрама]], [[комедия]], [[көркем фильм]]
|ұжымы =
|марапаттары =
|сайты =
}}
'''Боранбаев Әнуар''' ([[1 наурыз]] [[1948 жыл|1948]], [[Қостанай облысы]], [[Амангелді ауданы]] — [[14 желтоқсан]] [[1999 жыл|1999]], [[Алматы]]) — актер, [[Қазақстан халық әртісі|Қазақстанның халық артисі]] (1998).

== Өмірбаяны ==
[[Қазақ ұлттық консерваториясы|Алматы консерваториясын]] бітірген (1970).

Ұзақ жылдар бойы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры|Қазақ академиялық драма театрының]] актері болды.

"Актер үшін қашан да рөл жасау, рөл дауысы шықса, одан артық қуаныш жоқ" деген сөздер Әнуар Боранбаевтың көрермендеріне арналған алғыс сөздер.

Аңғарымпаз, ойы жүйрік, өресі кең, тілге шешен, үні әсем, еңбекке икемді. Қоғамдық жұмыстарға да өз үлесін қосқан актерлердің бірі болған.

Қазақ газетіндегі сұхбатының соңын: «Құрметтерін білдірген азаматтарға, өнеріме көрсеткен ықыластары үшін үлкен ризашылығымды айтқым келеді» деген ілтипат сөздермен аяқтаған.

== Театрдағы және фильмдегі рөлдері ==
Алғашқы ойнаған рөлдері — [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Әуезовтің]] “Түнгі сарынындағы” мұғалім Сапа мен Ә.Әбішевтің “Белгісіз батырындағы” Жандос. Боранбаевтың актерлік шеберлігінің қалыптасуына М.Әуезов пьесалары бойынша қойылған спектакльдерде ойнаған рөлдері ерекше ықпал етті. Олардың ішінде “Қарагөздегі” Сырым, “Айман — Шолпандағы” Арыстан, “Қарақыпшақ Қобыландыдағы” Бірсімбай, “Еңлік — Кебектегі” Кембай, ұлы жазушы аударған У. [[Уильям Шекспир|Шекспирдің]] “Асауға тұсауындағы” Люченцио рөлдері — актердің үлкен шығармашылық жемісі. Сондай-ақ, Еламан (Ә. Нұрпейісовтің “Қан мен терінде”), Жәкен (Қ. Мұхамеджановтың “Біз періште емеспізінде”), Момын шал (Ш. [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Айтматовтың]] “Ақ кемесінде”), Бөгембай (Т. Ахтановтың “Антында”), Майсалбек (Айтматовтың “Ана — Жер-Анасында”), Тергеуші (Әуезовтің “Қилы заманында”), Полковник (С. Ахмадтың “Келіндер көтерілісінде”), Незнамов (А.Н. Островскийдің “Жазықсыз айыптыларында”), т.б. бейнелері — актердің сахналық табыстары болып табылады.

Боранбаев кинофильмдерге түсіп, ірі экрандық бейнелерді де сомдады. Мысалы, Тастан (“Гауһартаста”), Қойшы (“Біздің үй көгілдір таулар ортасында”), Рысқұлов (“Түрксібте”), т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>

== Фильмографиясы ==
*1974 - ''[[Қанатсыз фронт]]'' - ''Бейсембаев''
*1975 - ''[[Дала гүрсілі]]'' - ''Таңатаров''
*1975 - ''[[Гауһартас (фильм)|Гауһартас]]'' - ''Тастан''
*1977 - ''[[Тел өскен ұл]]'' - ''Көкеш''
*1977 - ''[[Фронт шебінің арғы жағындағы фронт]]'' - ''Бейсембаев''
*1980 - ''[[Мінезі қиын балалар]]'' - ''Сағымбеков''
*1981 - ''[[Ақырғы аманат]]'' - ''Қасымов''
*1981 - ''[[Жаудың тылындағы фронт]]'' - ''Бейсембаев''
*1982 - ''[[Мен сіздің туысыңызбын]]'' - ''Ораз Рахметов''
*1985 - ''[[Біздің үй көгілдір таулар ортасында]]'' - ''қойшы''
*1986 - ''[[Сену және білу]]'' - ''Асан''
*1986 - ''[[Түрксіб (фильм)|Түрксіб]]'' - ''Рысқұлов''
*1990 - ''[[Созақтан шыққан Гамлет әлде Мамайя Кэро]]'' - ''эпизод''
*1991 - ''[[Жансебіл]]'' - ''эпизод''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]

Ғафу Қайырбеков

2026-01-11T18:45:32Z

RaiymbekZh:

{{Infobox Biography
| subject_name = Қайырбеков Ғафу
| image_name = Ғафу Қайырбеков.png
| image_size = 180px
| image_caption =
| date_of_birth = {{birth date|1928|8|15}}
| place_of_birth = [[Қостанай облысы]], [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]]
| date_of_death = 1994
| place_of_death =
| occupation = Ақын, жазушы
| spouse =
}}
'''Ғафу Қайырбеков'''([[15 тамыз]] [[1928]] [[Қостанай облысы]], [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай]]) – [[1994]]) – ақын.

[[Арғын]] тайпасының [[Айдерке]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref>

Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген (1952). [[Қазақ мемлекеттік баспасы]]нда [[поэзия]] редакциясын басқарды, «Қазақ әдебиеті» газеті бас редакторының орынбасары, «[[Жазушы]]» баспасында поэзия редакциясының меңгерушісі болды.
* 1968—1973 жылдары [[Қазақстан Жазушылар одағы]]нда поэзия секциясында жетекшілік етті.
* 1973—1989 жылдары «[[Жұлдыз]]» журналы бас редакторының орынбасары қызметін атқарды. Өмірінің соңына дейін Қазақстан Жазушылар одағының ақындар қауымдастығының президенті болды.
* 1954 жылы оның «Құрдастар» атты тырнақалды жинағы жарық көрді. Содан бері қырықтан астам кітабы шықты.

«Дала қоңырауы» (1956) поэмасы, «Жер астындағы жұлдыздар» (1965), «Қанатты жылдар» (1973) сияқты жинақтарын, «Беласар» атты қос томдығын оқырман қауым ілтипатпен қабылдады. «Жұлдызды тағдырлар» атты өлеңдер жинағы үшін ақынға 1980 жылы [[Қазақ КСР]] Мемлекеттік сыйлығы берілді.

[[Әбу-Л-Хасан Рудаки|Рудакидің]], [[Джордж Ноэл Гордон Байрон|Байронның]], [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкиннің]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|Лермонтовтың]], Некрасовтың, [[Тарас Григорьевич Шевченко|Шевченконың]], [[Мақтымқұлы]]ның, [[Лев Толстой|Л.Толстойдың]], Куприннің, Короленконың, Буниннің, Есениннің, Ғамзатовтың және басқа да сөз зергерлерінің туындыларын аударды.
Астана қаласының [[№2 мектеп-гимназия (Астана)|№2 мектеп-гимназиясы]] Ғафу Қайырбеков атына ие.

== Өлеңдері ==
Көптеген әндердің өлеңін жазған. Балаларға арналған
* «Балықшы Иван» (1957),
* «Балқурай» (1962),
* «Күн баласы» (1963),
* «Ақ көйлекті шал» (1968) атты кітаптар жазған.
* «Қарқаралы басында» (1967),
* «Ақжелкен» (1976),
* «Жел қайық» (1980),
* «Толассыз толқын» (1981),
* «Бір кеменің үстінде» (1981),
* «Елтінжал» (1990),
* «Өмір оттары» (1988),
* «Ел мен жер» (1991),
* «Үш қиян» (1993),
* «Алыс та жақын жағалаулар » (2001),
* «Атамекен» (2005),
* «Үйренсең де ұқсама (Сырбайға)»
* «Бауырсақ»
* «Жершілмін»
* «Мен туған»
* «Естелік» (2007) атты прозалық және зерттеу, очерктер жинақтарының авторы.

== Шығармалары орыс тілінде ==
[[Алматы]] мен [[Мәскеу]] баспаларынан
* «Родные травы» (1957),
* «Иван Рыбак» (1959),
* «О сверстниках» (1960),
* «Степной колокол» (1961),
* «Разговор с солнцем» (1963),
* «Тургайские волны» (1975),
* «Белый ветер степей» (1979),
* «Звездные судьбы» (1981),
* «Звезда счастья» (1984),
* «Крылатые годы» (1984),
* «Белый парус» (1990) атты орысша кітаптары жарық көрген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

«Алғашқы асу» (1964), «Сарыарқа саздары» (1972), «Беласар» (1978) атты ІІ томдық шығармалар жинағы, ІІ томдық шығармалар жинағы, (1988, 1998), көптомдық шығармалар жинағының екі томы жарыққа шыққан.
== Марапаттары ==
Қазақстанның Халық жазушысы (1992). Халықтар Достығы орденімен, «Еңбектегі ерлігі үшін», «Еңбектегі табыстары үшін», «Ыбырай Алтынсарин». «Жеңіске 50 жыл», «Тың және тыңайған жерлерд! игергені үшін» медальдарымен марапатталған. Қостанай облысының, Қостанай қаласының, Торғай облысының, Арқалық қаласының Құрметті азаматы.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Шығармалары==
*Құрдас. А., 1954;
*Балықшы Иван. А., 1955;
*Дала қоңырауы. А., 1956;
*Қосбасар. А., 1958;
*Таулар сөйлейді. А., 1960;
*Арал әуендері. А., 1961;
*Балқурай. А., 1962;
*Күн баласы. А., 1964;
*Жер астындағы жұлдыздар. А., 1965;
*Большевик ауылы. А., 1967;
*Алтын бесік. А., 1969;
*Көсемнің нұрлы атымен. А., 1970;
*Дала саздары. А., 1972;
*Қанатты жылдар. А., 1973;
*Торғай толқыны. А., 1974;
*Ақжелкен. Повестер. А., 1976;
*Асу алда. А., 1977;
*Таңдамалылары. Екі том. А., 1978;
*Жел қайық. Повесть. А., 1980;
*Жұлдызды тағдырлар. Поэма. А., 1980;
*Бір көмейің үстінде. Әдеби сын. А., 1981;
*Маңғыстау маңғаздары. Өлеңдер мен поэмалар. А., 1982;
*Туған топырақ. «Жазушы», 1985;
*Крылатые годы. Стихотворение и поэмы. М., «Художественная литература», 1984;
*Күнтеңескен. Өлеңдер мен поэмалар. А., 1986;
*Ана туралы жыр. «Өнер», 1987; *Шұбалаң. «Жазушы», 1988;
*Көнсадақ. «Атамұра», 2004;
*Құрдастар. «Раритет», 2008.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:15 тамызда туғандар]]
[[Санат:1928 жылы туғандар]]
[[Санат:Жангелді ауданында туғандар]]
[[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Халықтар Достығы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қостанай облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қостанай қаласының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Торғай облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Арқалық қаласының құрметті азаматтары]]

Талқылау:Кенжебек Әубәкірұлы Күмісбеков

2026-01-03T16:31:52Z

RaiymbekZh: /* Қайтыс болғаны */ жаңа бөлім

{{Абай Құнанбайұлы жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}}

== Қайтыс болғаны ==

Қай күні қайтыс болды?? [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 21:31, 2026 ж. қаңтардың 3 (+05)

Шабал Бейсекова

2026-01-02T05:10:34Z

RaiymbekZh:

{{Музыкант
|Есімі = Шабал Бейсекова
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 1.11.1919
|Туған жері = қазіргі [[Жаңаарқа ауданы]], [[Ұлытау облысы]]
|Қайтыс болған күні = 25.5.1997
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{Байрақ|КСРО}} {{Байрақ|Қазақстан}}
|Мамандықтары = опера әншісі
|Дауыс түрі = [[Сопрано|сопрано]]
|Аспаптары =
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары = [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы ҚазМАОБТ]]
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1959}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақ КСР халық әртісі|1959}}{{!!}}{{Сталиндік сыйлық|2|1949}}
{{!}}}
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Шабал Бейсекова''' ([[1 қараша]] [[1919 жыл|1919]], қазіргі [[Жаңаарқа ауданы]], [[Ұлытау облысы]] — [[25 мамыр]] [[1997 жыл|1997]], [[Алматы]]) — [[әнші]], [[актриса]].

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасының [[Қуандық]] руының мойын-алтыбай бөлімінен шыққан<ref>Алтай шежіресі, жауапты редактор -- Хакім Омар, Құрастырушы Ісләмов Ібрахым (Жақан). Алматы, «Темірқазық» баспасы, 2014</ref>.

Қазақстаннын халық артисі ([[1959]]). [[Вокал өнері]]н әйгілі сахна шеберлерінен үйренді, негізгі опералық партияларды ұкыпты игерді. [[Төлебаев Мұқан|М. Төлебаевтын]] [[Біржан - Сара (опера)|«Біржан-Сарасындағы»]] Сара, [[Брусиловский Евгений Григорьевич|Е. Г. Брусиловскийдің]] «[[Қыз Жібек|Қыз Жібегіндегі]]» Жібек, [[Мұхамеджанов Сыдық|С. Мұхамеджановтың]] «Айсұлуындағы» Айсұлу, [[Пётр Ильич Чайковский|П. И. Чайковскийдің]] «Евгений Онегинідегі» Татьяна т. б. рөлдерін орындап, шеберлігін шыңдады. Әуезов либреттосын жазған [[Жұбанов Ахмет Қуанұлы|А. Жұбанов]] пен [[Хамиди Латиф Абдулхайұлы|Л. А. Хамидидің]] «[[Абай]]» операсындағы Ажар партиясы Бейсекованың орындауында жан-жақты шешімін тапты. Үздік орындаушылық шеберлігі үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығын алды ([[1949]]).<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
== Естелік ==
Астана қаласында Шабал Бейсекова атындағы [[Шабал Бейсекова көшесі (Астана)|көше]] бар.

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Жұпар Манапова

2025-12-26T11:54:01Z

RaiymbekZh: «10 шілдеде қайтыс болғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Жұпар Манапова ''' ([[25 желтоқсан]] [[1925]], [[Алматы]] — [[10 шілде]] [[2006 жыл|2006]]) - актриса, [[Қазақ КСР-інің халық әртісі]] (1980). [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref>

* [[Алматы музыка училищесі]]н бітірген (1947).
* [[Орал облыстық музыка комедия театры]]ның құрамына кабылданды. Осы театр сахнасында койылған Р.Фримл мен Г.Стотхарттың опереттасында тұңғыш рет Роз-Маридің ролінде ойнады.
* 1948 жылдан [[Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры|Атырау облыстық қазақ драма театры]]нда актриса. Рольдері Қыз Жібек, Баян (Ғ.Мүсіреповтің "Қыз Жібегі" мен "Қозы Көрпеш - Баян сұлуында"), Тоғжан ([[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезовтің]] "Абайында"), Лағыл ([[Әбішев Әли Әжімұлы|Ә.Әбішевтің]] "Кім менің әкем?" спектаклінде: осы рөлі үшін 2-Республикалық драма театрлары байқауының лауреаты атанды, 1950), Комиссар (В.В. Вишневскийдің "Оптимистік трагедиясында"), Аркадина (А.П. Чеховтың "Шағаласында"), Лидия (А.Н. Островскийдің "Ұшынған ақшасында"), Маруся (А.А. Дударевтің "Тоскауылында") т.б.

"Құрмет белгісі" орденімен жөне медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:25 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1925 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]
[[Санат:Алматы музыка колледжі түлектері]]
[[Санат:Батыс Қазақстан облыстық музыкалы комедия театры әртістері]]
[[Санат:Атырау облыстық қазақ драма театры әртістері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:2006 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:10 шілдеде қайтыс болғандар]]

Жамал Омарова

2025-11-20T14:22:41Z

RaiymbekZh:

{{Кинематограф
|есімі = Жамал Омарова
|шынайы есімі =
|Сурет = Stamps of Kazakhstan, 2012-21.jpg
|сурет ені = 250px
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 1912
|туған жері = [[Қауыншы]], Жаңажол ауданы, [[Түркістан облысы]], [[Ресей империясы]]
|мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}
|қайтыс болған күні = 1976
|қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|азаматтығы = {{USSR}}
|белсенді жылдары =
|бағыты =
|марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақ КСР халық әртісі}}
{{!}}}
|imdb_id =
|сайты =
}}
'''Жамал Омарова''' ([[8 наурыз]] [[1912 жыл]], [[Түркістан облысы]], Жаңажол ауданы, [[Қауыншы|Қауыншы жер]] – [[15 қыркүйек]] [[1976 жыл]], [[Алматы]]) — [[Қазақстан]] халық әртісі. Өмір жолын көркеменерпаздар үйірмесінен бастады. Мектеп қабырғасында-ақ тамылжыта ән салып, көзге түсе бастаған жас Жамал 1925 жылы [[Ташкент]]те өткен [[Орта Азия]]лық балалар олимпиадасында әншілік өнерімен көзге түсіп, бірінші жүлдеге ие болған. [[Шанышқылы]] тайпасы [[Балықшы руы|Балықшы]] руынан<ref>“Шанышқылы – көне тайпа”, Керімбай Боранбаев, Өнер баспасы. 2004</ref>.

== Өнер жолы ==
1925-27 жылы Ташкенттегі қазақ, қырғыз, өзбек жастарына арналған педагогикалық училищеде оқыды. Жамал Алматыға [[Мәскеу]]де өткен қазақ өнері онкүндігінің аз-ақ алдында келген. Келген бетте [[1934 жылы]] Қазақ музыка драма театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театры) құрамына қабылданды. Ол Мақпал ("Шұғада"), Қамқа ([[Қыз Жібек|"Қыз Жібекте"]]), Айман ("[[Айман - Шолпан|Айман-Шолпанда]]") образдарын жасады. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ өнерінің тұңғыш онкүндігі біздің халқымыздың болашақ өнеріне ашылған алтын қақпа іспеттес болды. Сонда көзге түсіп, көп көңілінен шыққандардың ішінде атақты әншіміз Жамал Омарова да бар еді. Мұнда Жамал Омарова үш ән шырқаған: "[[Ертіс]]","Қараторғай", "Ләтипа". Бұрын мұндай әдемі дауысты қазақ әнін тыңдамаған, талап-талғамы жоғары Мәскеу жұртшылығының риза болғаны соншалық, әр әнді әдеттен тыс екі реттен орындатып, үсті-үстіне қол соғып отырғанда, ложаға [[Михаил Иванович Калинин]] келген екен.

Осыдан бір жыл бұрын ғана Қазақстанның 15 жылдық тойында [[Алматы]]ға келіп, мерекелік концертте болып, әнші өнерін тыңдаған Михаил Иванович: "Ән салған қараторғай ма? Олай болса, қайта тыңдайық" деген. Сөйтіп "Қараторғай" әнін мәскеуліктер үш дүркін тыңдаған екен. Осы кезде Жамал Омарова 24 жаста ғана еді. Ол кісі [[сахна]]ға келерде ешқандай да музыка мектебінде немесе арнаулы оқу орнында оқып, даярлықтан өтпеген. Тумысында табиғаттың өзі қазақтың кең даласындай кең тынысты үн сыйлаған. Құлаққа жағымдылығы, жүрекке қонымды, жұмсақтығына қарай, халық ондай дауысты "мақпал дауыс" деп атайды. 1937 жылы қазақ филармониясының әнші-солисі болды. 1939 жылы Мәскеуде өткен Бүкілодақтық эстрада әртістерінің конкурсына қатысқан. Осы жылдары жоғарыда аталған атақты үш әнді және "Екі жирен", "Ой-гөк", "Ақ дариға", "Жалғыз арша", "Қорлан", "Кәмила" сияқты әндерді орындап жүрген. Қилы замандардан халық жадында ұмытылмай сақталып келе жатқан бұл әндер әншінің орындауында қайта жанданып, ауылдан ауылға, ауыздан ауызға тарайды. Әнші халық әндерін орындағанда дауысын әдейі құбылтып, боямалап, кейбір әншілерде кездесетін жасандылыққа салынып әуреленбейтін.

Әндерді халықтың өзі білетін мәнерінен шығармай-ақ, үнінің назды, сазды, қоңыржайлығымен жүректерге жеткізе орындаған. Осы қасиеті Жамал Омарованы қазақ халқының сүйікті әншісі еткен. Тағы бір ерекшелігі, әндерін көп тілде шырқауында болатын. Репертуарын орыс, украин, беларус, тәжік, өзбек, татар, қырғыз, грузин, армян, басқа да халықтар әндерімен байытқан.

Кейінгі жылдардағы [[репертуар]]ында казақтың халық әндері: "Ақ дариға", "Бипыл", "Ләтипа", қазақ кеңес композиторларының шығармалары: "Менің елім", "Алтай", "Оңтүстікте ақ алтын", "Гүлденген Қазақстан", "Ұстазым" т.б. әндері болған.

== Ұлы Отан соғысы жылдары ==
1941-1945 ж. [[Ұлы Отан соғысы]] жылдары майдандағы жауынгерлерге концерт беріп, патриоттық сезімдегі әндерді орындады. Солтүстік Батыстағы майдан шептеріне дейін барып, жауған оқ пен жанған оттың арасында жүрген жауынгерлерге ойын-сауық көрсеткен, оларды жауды жеңуге жігерлендірген.

== Марапаттары ==
Әнші еңбегі жоғары бағаланып, 1942 жылы [[Қазақ КСР-нің халық әртісі]] деген құрметті атақ берілген. [[Ленин ордені]]мен, [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]мен және ондаған медальдармен марапатталған. КСРО Мәдениет министрлігінің "Мәдениеттің озық қызметкері" значогымен үш дүркін наградталуының өзі оның өнер өрінде ерекше орын алғанын сипаттайды.

Жамал Омарова атына берілген [[Шымкент]] қаласында музыка мектебі, Алматы және Астана қалаларында көшелер ([[Жамал Омарова көшесі (Астана)|Астанада]], [[Жамал Омарова көшесі (Алматы)|Алматыда]]) бар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Ташкент мемлекеттік техникалық университеті түлектері]]

Ғұмар Қараш

2025-11-19T11:13:16Z

RaiymbekZh:

{{merge|Омар Қарашев}}
'''Ғұмар Қараш''' ([[1874 жыл]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Жәнібек ауданы]], [[Қырқұдық]] деген жері - [[12 сәуір]], [[1921 жыл]], [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Жәнібек ауданы]], [[Жақсыбай ауылдық округі]] жеріндегі [[Құнаншапқан]]) - ақын, қоғам қайраткері.

{{Жазушы|Есімі=Ғұмар Қарашұлы|Суреті=Gumarkarash.jpg|Суреттің аты=Ғұмар Қарашұлының суреті|Лақап аты=Ғұмар Қараш|Қайтыс болған күні=12.04.1921|Туған күні=1874|Туған жері=қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Қырқұдық|Қайтыс болған жері=Құнаншапқан|Азаматтығы={{ту|Ресей империясы}} Ресей патшалығы → {{ту|Қазақ КСР}} КСРО|Ұлты=Қазақ|Шығармалардың тілі=Араб графикасына негізделген қазақ тілі|Бағыты=Діндік, білімдік|Шығармашылық жылдары=1921 жылға дейін}}

== Өмірбаяны ==
* Ғұмардын руы — Кіші жүз құрамына кіретін ноғай-қазақ. Оның ішінде қояс, одан Оразақай. Әйгілі Шәлгез жырау Тіленшіұлы Ғұмардын түп атасы делінеді. Ғұмар әкеден жастай жетім қалса да, ауқатты ағайындары арқасында қатарынан қалмай білім алған — әуелі ауыл молдасынан оқып, хат танып, сауат ашады. Кейін Ғұмар Жазықұлы, Ысмағұл Қашғари сияқты молдалардан, Жалпақтал (Фурманов) елді мекеніндегі Ғұбайдолла Ғалікеев хазіретінен дәріс алғаны айтылады. Ғұмар жастайынан татар, орыс, араб, парсы тілдерін жетік меңгерген.
* Ғұмар - 1874 жылы, Қырқұдық ауылында дүниеге келген. Ауылдық моллада сабақ оқыған.
* 1902-1910 жылдары жиған білімімен ауылында, [[Тіленшісай]]да жәдитше бала оқытады. Сол шамада әйгілі [[Шәңгерей Сейіткерейұлы Бөкеев|Шәңгерей Бөкейұлының]] шақыруымен [[Көлборсы]]ға мүғалім болып келеді. Жаңалыққа жаны құмар, имандылық пен дәстүрдің жібін үзбеген әдеби орта қалыптастыруға себепші болады.
* 1911-1913 жылдары алғаш Ордада, кейін Оралда басылған «Қазақстан» газетін шығарысуға, оның саяси-мәдени әлуетін көтеруге атсалысты.
* Қайраткер 1916 жылы бөкейліктер атынан Петерборға барып, Астрахан қазағы басып алған жерді және тиесілі жерді қазаққа орнымен бөліп бер деген өтініш хатты бас министрге тапсырады.
* 1917 жылы мамырда Ордада өткен Бөкей қазақтарының съезіне қатысады.
* 1917-1919 жылдардағы [[Алаш қозғалысы]]на белсене араласады. [[Алаш партиясы]] құрылатын [[бірінші жалпықазақ съезі]]не қатысады.
* 1917 жылдың 5-13 желтоқсанда Орынборда өткен [[Алаш автономиясы]] жарияланатын [[екінші жалпықазақ съезі]]нің ұйымдастыру және өткізу жұмысына белсене қатысаып, баяндама жасайды. Өмірлік мәселелер мен діни ахуалды күн тәртібіне қойған [[Алаш Орда|Алаш Орда үкіметі]] - Ұлт кеңесі анықталатын екінші сиезде қази болып сайланды.
* 1918 жылы Ордадағы педагогика техникумында сабақ береді. Сол жылы қыркүйекте Бөкей губерниясының [[Мұғалім|мүғалімдерінің]] бірінші съезіне (24 қыркүйек, 1918) қатысады.
* 1918-1920 жылдары губерниялық кеңестердің 1, 2, 3, 4-съездеріне делегат болады. Мұнда мағыналы сөз айтады.
* 1919 жылы Бөкей губаткомында істейді. Ордада ұйымдастырылған айына екі рет шығатын, қазақтың тұңғыш педогогика журналы «Мұғалімге» басшылық етеді.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>
* 1919 жылы «Дұрыстық жолы» газетінің алқа мүшесі әрі тілшісі болады.
* 1920 жылы маусымда Бөкейдің II губерниялық коммунистік партиясы конференциясында губкомның пленум мүшесі, ал сол жолы I пленумда губкомның үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі болып сайланды.
* 1921 жылы 12 сәуірде Большевиктер сапына кіріп, кеңес жұмысында жүрген Ғұмарды қызыл казактардың бандасы Ефим Панченко бастаған тобыр Құнаншапқан деген жерде қылышпен туралап өлтіреді. Ал Ғұмардын ұлтжанды туындылары «социалистік реализмге сүйенген қазақ совет әдебиетіне» сәйкес келмегендіктен алпыс жылдан аса архивтен шығарылмады. Ғ.Қараштың немересі Нәдия Қарашева «Атамызды бандылар далада келе жатырғанда шапқылап,қылышпен кескілеп өлтіріпті. Аты ауылға бос қайткан сон ауылдастары бір пәлеге ұшырағанын түсініп,ауыл болып іздеп «Құнаншапқан»деген жерден дене қалдыктарын тапқан» деп жазады естеліктерінде. F.Қараш Қараобадан батысқа қарай отыз, Құнаншапқаннан он шақырым айдаралыдағы қорымга жерленген.

== Шығармашылығы ==

* Қайраткер 1907 жылдан бастап татар және [[Қазақтар|қазақ]] тіліндегі мерзімді басылымдарға мақала жариялай бастайды.
* Оралда басылған «Қазақстан» газетін шығарысу кезеңінде қазақтың саяси көзін ашатын, рухани байытатын «Ойға келген пікірлерім», «Бала тұлпар» (Уфа, 1911), «Аға тұлпар» (Орынбор, 1914), «Қарлығаш» (Қазан, 1911), «Тумыш» (Уфа, 1911), «Тұрымтай» (Уфа, 1918) аталатын бес поэзиялық, «Ойға келген пікірлерім» (Орынбор, 1910), «Өрнек» (Уфа, 1911), «Бәдел қажы» (Қазан, 1913) дейтін үш зерттеу кітабы жарық көрген.
* Ол Ғабдолла Мүштақ (Алланың зерделі құлы) атты бүркеншікпен «[[Айқап]]» журналы мен «[[Қазақ газеті|Қазақ]]» газетіне мақалалар жазып тұрды. Сол жылдары Орынбор қаласында Шәңгерей Бөкеевтің қамқорлығымен ел аузынан жинаған әдеби мұраларды құрастырып, «Шайыр...» және «Көксілдер» атты екі жинақ шығарды.
* Татардың "Шора" журналында 1911 жылы "Ар-ождан - сенім өлшемі" атты мақаласы жарияланған.
* 1919 жылы «Мұғалім» атты журналда «Педагогика» атты еңбегін жариялайды.
* Ғұмар қаласы 1917 ж. Ақпан ревкомынан кейін ұйымдасқан «Алаш» партиясына, Алашорда үкіметіне үлкен үмітпен қарап, «Алаштың азаматтарына» атты арман мен үмітке толы өлеңдерін жариялайды.
* Ол қоғамды қан төгіспен, күшпен, зорлық-зомбылықпен өзгертуді қаламаған («Неден қорқам?», «Күн туды»). Бірақ амалсыздан кеңестік кезеңге икемделуге тура келгенін сезініп, рухани толғанысқа түседі.
* Ғұмap Қараш өлең-толғауларында, көсем сөздері мен мақалаларында заман, өмір, дін-шариғат, табиғат, махаббат, т.б. мәселелер туралы толғанады, патша үкіметінің отарлаушылық саясатын, жергілікті әкімдердің екіжүзділігін сынап, халыққа адал қызмет етуге үндейді. Өз тілі мен мәдениетін сақтай отырып, ғылым, білімге ұмтылуды, мәдениетті елдерден үлгі алуды насихаттайды. Өлең-толғаулары философия ой-пікірлерге бай, бейнелі, әсерлі келеді.
* Оның мақалалары - 20-ғасырдың бас кезіндегі «Қазақ дұрыстығы», «Қазақстан», «Айқап», «Дұрыстық жолы», «Шора», «Абай» сияқты газет-журналдарда жарияланған. Ол өз шығармаларын Ғұмар Қараш баласы, Ғұмар Қарашұлы, Ахунд Ғұмар Қарашұлы, Ғұмар әл-Қараши, Бөкей елінің бір баласы, Ғұмар Қараш, Ғ.Қ., Ғ. Мұштақ, Ғабдолла Мұштақ, Оразақай, Қазақаев, Ғұмар Қарашев деген есімдермен жариялап отырған.
* Ғұмар шығармалары мектеп оқулықтарында, орыс тілінде жарық көрген «Қазақ поэзиясының антологиясы» (1958) мен «Қазақстан ақындары» (Ленинград, 1978) жинағында, мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған.
* Өлең, толғаулары мен философия ой-толғамдары және әңгіме, мақалалары «Замана» деген атпен (А., 1994) жарық көрді.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1875 жылы туғандар]]
[[Санат:Жәнібек ауданында туғандар]]
[[Санат:12 сәуірде қайтыс болғандар]]
[[Санат:1921 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Жәнібек ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]

Сейфуллин мұражайы

2025-11-12T18:54:26Z

RaiymbekZh:

[[Сурет:Seifullin Museum Nur-Sultan.jpg|нобай|300px|Сейфуллин мұражайы]]
'''Сейфуллин мұражайы''', [[1988 жыл]]ы [[21 ақпан]]да Целиноград қаласында (қазіргі [[Астана]]) [[Ақмола облыстық тарихи-өлкетану мұражайы|облыстық өлкетану музейінің]] бір бөлімі ретінде ашылған.

Мұражай [[Есіл]]дің оң жағалауында, қазіргі Астана қаласының көне қапталында [[Сәкен Сейфуллин көшесі (Астана)|С.Сейфуллин]] мен [[Мұхтар Әуезов көшесі (Астана)|М.Әуезов көшелерінің]] қиылысында, ағаштан салынған ескі үйде орын тепкен.

[[Мұражай]] жанына ақынның ескерткіші орнатылған. Тарихи архитектуралық ескерткіш саналғанымен, мұражайдың сыртқы көрінісі бүгінгі жаңа құрылыстар ансамбліне ұқсас. Сейфуллин мұражайында кіре беріс зал есігіне қарама-қарсы қабырғаға кеңестік қуғын-сүргін құрбандарына арнап тоқылған кілем-гобелен ілінген. Қабырғаны тұтастай алып тұрған бірегей полотноның орта тұсында Сәкеннің гипстен жасалған бедерлі бейнесі, етегінде гүл шоғыры бейнеленген. Кіре берістегі оң қанатта “Сәкен мен Ақмола” аталатын фотокөрме бүгінгі Астана өмірімен астасып, Елорданың ертеңгі болашағынан елес береді. Сәкеннің туған жері — Қарашілік көрінісі, әке-шешесінің бейнелері, жастық шағы өткен, оқыған, білім алған елді мекендердің, [[Қараөткел]] мен [[Ақмола]]ның сол тұстағы көріністері бедерленген. Мұражайдағы мұрағат, құжаттар мен Сәкеннің қолжазбалары, тұтынған сиясауыты, қаламсаптары, кітаптар мен газет-журналдар, т.б. құнды жәдігерлер 6 залда көрініс тапқан. Солардың ішінде кезіндегі мемлекет басшысы Л.Мирзоян сыйға тартқан жазу машинкасы ерекше көзге түседі. Сондай-ақ С.Сейфуллиннің көзі тірісінде жарық көрген кітаптар топтамасы, фотосуреттері мұражай төрінен орын тепкен. Мұражайда Сәкен төңірегіндегі тұлғаларға қатысты құжаттар мен жәдігерлер жиынтығы топтастырылған. Б.Майлин, І.Жансүгіров, А.Байтұрсынов, Ш.Құдайбердіұлы, т.б. қаламгерлерге байланысты деректер тізбегін, [[Ақан сері]], [[Біржан Қожағұлұлы|Біржан сал]], [[Балуан Шолақ]], [[үкілі Ыбырай]], Қажымұқанға қатысты мағлұматтарды табуға болады. Ақын Ш.Иманбаева мен башқұрт жазушысы Ғ.Шәріповаға қатысты, орыс жазушысы, қуғын-сүргін құрбаны Г.Серебрякованың Сәкенге қатысты деректері мұражай қорында сақтаулы. Мұражайда Сәкеннің өмірі мен шығармаларын зерттеген ғалымдардың еңбектері де жинақталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>

<gallery mode="packed" heights=145>
Seifullin Museum.jpg|Мұражайдың бір залы
Astana SAM 0117 (14934263099).jpg|
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Астана ескерткіштері}}

[[Санат:1988 жылы құрылғандар]]
[[Санат:Қазақстан мұражайлары]]