Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Бүйрек поликистозы

2024-03-13T08:57:43Z

Omysheva.M: дерт- ауру, грамматикалық қателер өзгертілді

'''Бүйрек поликистозы''' — [[тұқым қуалау]]мен жүретін, екі [[бүйрек]]ті зақымдайтын ауру. Бүйрек поликистозының екі түрін анықтайды (балалық кездегі және ересектік).

== Этиологиясы ==
Бүйрек поликистозының себебі болып, алғашқы аптадағы эмбриогенездің бұзылуы. Поликистоз кезінде бүйрек үлкейген пішінде, әртүрлі формада деформацияланған болады. Поликистозбен ауырған балалар ішінде 5% бауырдың кистозды өзгерістерін, ал 4% [[көкбауыр]], сирек жағдайда [[өкпе]], [[ұйқы безі]], аталық без зақымдалады.

== Клиникалық көрінісі ==

Бүйрек поликистозының көрінісі кистозды дисплазия таралғандығы мен көлемімен көрініс береді. Қатерлі түрімен кездесетін балаларда ауру ерте көрініс беріп, тұрақты түрде лейкоцитурия, транзиторлы гематурия, протеинурия, гипоизостенуриямен көрінеді. Кейбір жағдайларда артериалды гипертензия дамиды. Дамып келе жатқан ауру өте тез Бүйрек созылмалы жетіспеушілігіне алып келеді.

Баяу дамып келе жатқан поликистоз ересек жаста көрінеді. Науқастар бел аумағындағы тұйық (тупой) ауырсынуға, тез шаршағыштыққа шағымданады. Асқынған жағдайда, пиелонефрит және артериалді гипертензия белгілері пайда болады. Науқастың жанұялық анамнезін толықтай алып, тексеру көп жағдайда дұрыс диагноз қоюға көмектеседі.

==Диагностика ==

Поликистозды негізінен УДЗ, экскреторлы урография, ангиография және КТ арқылы байқауға болады.

Эхограммада бүйрек паренхимасының проекциясында көптеген эхотеріс (эхонегативные) көлеңкелер көрінеді. Олар сопақша тәрізді пішінде, және бүйректің коллекторлы жүйесімен байланыссыз орналасады. Поликистозға күдік туғанда тек қана бүйректі тексермей, қосымша бауыр, ұйқы безі, жыныс бездеріне де УДЗ жүргізу керек.

Урограммаларда бүйрек функциясының сақталуымен бірге оның көлемінің үлкеюін көреміз. Бірақ дерттің алғашқы бастапқы кездерінде урограммада көрініс бермеуі мүмкін.

== Емі ==

Консервативті емнің бағыты –ауруға қосылған пиелонефрит пен артериалді гипертезниямен күресіп, су-электролиттік балансты түзету. Бүйректің созылмалы жетіспеушілігі табылса, гемодиализ және бүйректің трансплантациясы қажет болады.

Кисталардың жоғары жылдамдықпен үлкейгенін байқасақ –хирургиялық ем қолдану керек. Ол –кисталарға пункция жасау. Бұл процедура, Ультрадыбыстық бақылумен немесе лапароскопиялық техникамен жасалады. Бұл ем кисталардың көлемін азайтып, қанайналымды жақсартады. Науқас жағдайы тұрақталады.

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
<br />

[[Санат: Медицина]]
[[Санат:Аурулар]]

Нефротикалық синдром

2024-03-13T08:34:11Z

Omysheva.M: массивті/жоғарлаған протеинурияда,грамматикалыққ қателер өзгертілді

{{Infobox Disease
| Name = Нефротикалық синдром
| Image = Diabetic glomerulosclerosis (1) HE.jpg
}}
'''Нефротикалық синдром'''– жіті нефритке ұқсайтын белгілердің жиынтығы болады. Ісіну тез дамиды, бозарған ісінген беті, олигурия, протеинурия, [[бүйрек]] гематуриясы («жуынды құйылған ет»), артериальды [[гипертензия]] (бірінші диастолалық [[қысым]]) болып табылады, бүйрек функциясы бұзылады. Жедел сол қарыншалық жетіспеушілік дамиды (өкпе ісінуі, ат шабыс ырғағы). Жіті нефритикалық синдромдың асқынулары: бүйрек эклампсиясы, жіті бүйрек жетіспеушілігі, сіңір тартылуы, ықылық, құсу, жүрегі айну, Жедел постстрептококкты нефритте жіті нефритикалық [[синдром]] кездеседі. Бұл синдром созылмалы нефритте, гломерулонефритте, жүйелі қызыл жиегінде, түйінді периартериитте, геморагиялық васкулитте, жедел тубулоинтерстициальды нефритте пайда болады. Бұл синдромда науқастың ауруы үдеюі болады.
==Жіктелуі==
===Этиологиясына байланысты===
*Тұқым қуалаған
*Туа біткен
===Пайда болғандықтан===
*Ерте
*Кеш (бірнеше жылдан).
*Терминальды.
===Клиникалық көріністерге байланысты===
*Толық
*Толық емес (массивті/жоғарлаған протеинурияда).
===Ағымына қарай===
*Қайталанбалы.
*Персистерленген (2 жыл бойы жазылуы болған жоқ).
#регрессия
#тұрақты
#дамыған
===Стероидпен емделгенде реакциясы===
*Стероидке сезімді
*Стероидты резистенттілігі
===Асқынулардың болуы және болмауы===
*Асқынулар бар (СББ – пен).
*Асқынулар жоқ.
==Түрлері==
*Ятрогенді (дәрәлер)
*Паранеопластикалық (ісіктерде).
*Параспецификалық ([[туберкулез]]).

==Нефротикалық синдромдың субъективті белгілері==
Жалпы әлсіздік, тәбет жоғалуы, ауызы құрғайды,шөлдейді, несептің мөлшері азаяды, бас ауырады, бел ауырады, ісіну жұмсақ болады, із қалады (әсіресе аяқта). Ауыр жағдайда асцит, гидроторакс немесе бас мидің ісінуі болады. Түспейтін ісінуінде еріннің трофикалық өзгерістер пайда болады. Тері бозғылт, суық, ісінген болып табылады. Гидроторакс кезінде ентігу физикалық күш түсуде және тыныштық жағдайда болып табылады. Амилоидоз болғанда гепатоспленомегалия және аритмия болады.
==Асқынулары==
[[Жұқпалы аурулар]] болады: бактериальды (пневмония,перитонит, плеврит, сепсис), вирусты (герпетикалық), бүйрек көктамырының тромбозы (немесе артериит бүйрек инфарктысымен), гиповолемиялық шок, [[ми]] ісінуі,[[көз]]дің, торқабықтың ісінуі.
==Диагностика==
Нефротикалық синдромды тәулік протеинурияға қарап қойылады. Дисэлектрофорез арқылы протеинурияның диффузды диагнозын қойылады. Сонымен селективті немесе селективті емес шұмақтық протеинурия екенін анықтау керек. Амилоидоз күдіктенгенде амилоидты протеин болу керек. ЖҚВ-да плазмада антинуклеарлы антиденелерді және екі спиральді ДНК-ға антиденелерді анықтау керек. Иммуноэлектрофорез арқылы иммуноглобулиндердің жетіспеушілігін немесе парапротеинемияның жоқтығын білуге болады. Нефротикалық синдром идентификациялау үшін нефробиопсияны жасау керек. Флебография арқылы бүйрек көктамырының тромбозы деп жазылады. Қант диабетінде нефротикалық синдром болғанда анасарка, артериальды гипертония қосылады.
==Емдеу принциптері==
'''Этиотропты терапия''' – клиникалық зерттеу сатысында болып табылады. Егер нефротикалық синдромды тудыратын вирус пайда болса, сонда реаферон қолданады. Нефротикалық синдромның -себебі дәрілік заттар болғанда, оларды қолданбау керек. Стероидты терапия қабылданғаннан кейін шамалы өзгерістерменен созылмалы гломерулонефритпен нефротикалық синдром бар науқастарда ремиссия болады.
<ref>Мухин Н.А., Моисеев В.С. Пропедевтика внутренних болезней: учебник + СД. – 4-е изд. – М., 2008. – 848 с.</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Медицина]]

Аденокарцинома

2024-03-10T15:21:19Z

Omysheva.M: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ торша-жасуша, рак-обыр, толык пісіп жетілген-жоғары дәрежеде жетілген

{{Ауру |
Name = Асқазан қатерлі ісігі |
Image = Adenocarcinoma of the stomach.jpg |
Caption = Асқазандағы жара, биопсия бойынша — аденокарцинома |
DiseasesDB = 12445 |
ICD10 = {{ICD10|C|16}} |
ICD9 = {{ICD9|151}} |
ICDO = |
OMIM = 137215 |
MedlinePlus = |
eMedicineSubj = med |
eMedicineTopic = 845 |
MeshID = D013274 |
}}

[[File:Adenocarcinoma of the stomach.jpg|thumb| alt=A.| ''Аденокарцинома''.]]

'''Аденокарцинома''' немесе '''Асқазан қатерлі ісігі''' (грекше adēn — [[без]], karkіnōs — рак, adenocarcіnoma — бездік рак) — секрет шығаратын бездердің кілегей қабықшасынан дамитын қатерлі ісік. Ол шырышты қабықтары не бездік тіндері бар ағзаларда дамиды. Аденокарцинома бездік құрылымдары әртүрлі мөлшердегі аса дөрекі пішінді [[[[призма]]]] немесе [[куб|шаршы]] тәрізді жасушалардан тұрады, [[протоплазма]]сы мол және базафильді келеді. [[Ісік]] құрамында жасушалардың бөлінуі айқын байқалады, олар азды-көпті шырыш бөледі. Аденокарцинома құрылымына қарай: ацинарлық немесе альволярлық (ісікте ацинарлық құрылымдар басым); тубурлярлық (түтіктік құрылымдар басым); бүрлік-бүрлік немесе еміздіктік (өсінділер басым); шырыштық немесе коллоидтық (жасушалары көп) болып 4 түрге бөлінеді. Аденокарцинома пісіп-жетілуіне байланысты үшке ажыратылады:
* жоғары дәрежеде жетілген бездік обыр — ісік құрылымы еміздікті, түтікті, ацинусты құрылымдардан тұрады, шырыш бөлмейді;
* орташа дәрежеде жеетілген бездік обыр —солидті құрылымда муцин, коллоид араласқан тіндері бар ісік;
* жетілмеген бездік рак — құрылымында бездік тіндер аз, шырышы мол, [[[[сақина]]]] тәрізді жасушалары бар ісік. <br /> Бұлардың ішінде ең қатерлісі — [[морфология]]лық тұрғыдан жетілмеген бездік обыр болып табылады.<ref>Пульмонология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. [[Алматы]]: Ана тілі. 1996. ISBN 5-630-00473-5</ref>
Асқазан қатерлі ісігі — ең жиі кездесетін [[қатерлі ісік]]. Ол қышқылдығы төмен [[асқазан]]ның созылмалы қабынуымен (атрофиялық), ойық жарамен, полиптермен ұзақ мезгіл сырқаттанушыларда жиі пайда болады. Ісіктің клиникалық белгілері оның асқазандағы орналасқан жеріне байланысты. Егер ісік асқазанның өңеш бөлімінде орналасса алдымен төстің астыңғы жағында ауырсыну сезімі, ал өңешке тараса, тағамның түйіліп өту белгілері байқалады. Ісік асқазанның ұлтабарға жақын жерінде орналасса, тағамның асқазаннан ішекке өтуінің тежелуіне байланысты науқастың ішінің кебуі, кекіруі, жүрек айнып құсуы, тамаққа тәбеттің болмауы сияқты белгілер болады. А. р. рентгендік, эндоскопиялық, цитологиялық, гистологиялық және ультрадыбыстық тәсілдермен анықталады. А. р-ның І, ІІ, ІІІ даму сатыларында хирургиялық операция (гастроэктомия, резекция) жасалады. ІІ және ІІІ даму сатысындағы науқастарға операциядан кейін 4-5 дүркін химиялық препараттар (фторурацил, адриамицин т.б.) қосындысы беріледі.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Асқазан аурулары]]
[[Санат:Пульмонология]]

{{Stub}}

Өкпелік және өкпеден тыс туберкулез

2024-03-05T16:52:33Z

Omysheva.M: Мәтін біраз өңделіп, қосымша енгізу жұмыстары жүргізілді.

Туберкулез ауруы жер шарынан жыл сайын екі миллионға тарта адамды жер қойнауына алатын көрінеді. Египет ғалымдары осыдан 2000-жылдан астам жерленген адам мумиясынан туберкулез қоздырғышын анықтап, ал қоздырғышты белгілі ортаға бейімдеп сепкенде, оның өз қабілетін сақтағанын анықтаған. Сондықтан туберкулез қоздырғышы мыңдаған жылдарда да өзінің ауру тудыру қабілетіне беріктігін білдіріп отыр. Туберкулез қоздырғышын неміс дәрігері Роберт Кох өзінің тынбай 17 жылдық еңбегінің арқасында 1882 жылдың 24 наурыз күні анықтаған. Осы жаңалығы үшін 1905 жылы Нобел сыйлығына ие болған, ал 24 наурыз Дүниежүзілік туберкулезбен күресу күні болып бекітілген. Туберкулез барлық ағзаның ауруы деуге болады. Көпшілік туберкулез өкпені зақымдайтын құрт ауруы деп түсінеді, бұл түсінік мүлде шындыққа жатпайды, жиі кезігетіні рас. Туберкулез адам мүшесіндегі барлық ағзаларда кездесуі мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық қоғамының тіркеуіне қарай жер шарында жылына 9 млн. адам туберкулез диагнозымен тіркеледі екен. Әлем бойынша бұл ауруға тиянақты тосқауыл табылмай отыр. Негізінен бұл ауру әлеуметтік жағдайға тығыз байланысты. Туберкулездің негізгі алдын алу шаралары болып сәбилерді дер кезінде екпе жұмыстарымен қамтамасыз етуі қажет. Алғашқы екпе жұмысы сәби өмірге келгеннен кейін, үйіне шығарылғанға дейін перзентханада жасалады (БЦЖ). Әрі қарай екпе календарына сәйкес ревакцинация жасалып отырады (30 жасқа дейін). Ревакцинация жасау алдында календарға сәйкес осы жас шамасындағыларға міндетті түрде Манту сынамасы жасалады, осы сынама қорытындысы бойынша ревакцинация жасалатын топтар іріктелініп алынады.

'''Туберкулездің негізгі алдын алу шаралары мыналар:'''

- Календар бойынша БЦЖ вакцинасын және ревакцинация жасату;

- Әр жыл сайын флюрографиядан міндетті түрде өту;

- Ауырған адамдарды ауруханада емдеу;

- Аурумен қарым-қатынаста болғандарды тексерістен өткізу, оларды арнайы тіркеуге алу;

- Туберкулездің қоздырғышын сыртқа бөлушілермен ұдайы қарым-қатынаста болғандарды туберкулезге қарсы химиопрепараттарымен профилактикалық іс-шара;

-Туберкулез таяқшасын ұдайы бөліп сыртқа шығарып тұратын отбасы мүшесін оқшауландыру;

- Туберкулез ауруы айқындалған ошақтарды толып санитарлық-тазалықтан өткізу(дезинфекция);

- Ауыра қалған отбастарына әлеуметтік көмек көрсету, материалдық-тұрмыстық жағдайын жақсарту;

- Тұрған жерін көгаландыру, қоршаған ортаны тазалау, шаң-тозаңмен күрес;

-Тұрғындардың мәдениеттігін арттыру (қақырық тастамау, түкірмеу, біреуге қарап түшкірмеу және т.б.);

- Осы аурудың қауіпті ошағын дер кезінде анықтау, оны зерттеу және осы ошақ аумағын толық залалсыздандыру;

- Туберкулез бактериясын бөлуші ауруларды арнайы ауруханада, ешқайда жібермей бактерия бөлінісі тоқтағанша емдеу;

- Ауруды үйіне шығарғаннан кейін сырқат адам фтизиатр дәрігер қадағалануында болып, әрі қарай фтизиатр қадағалауымен емін жалғастыру, .

'''Туберкулездің алдын алу спецификалық және спецификалық емес түрлері бар:'''

1. Арнайы - вакцина және БЦЖ ревакцинациясын жасау

2. Арнайы емес - салауатты өмір салты, тиімді тамақтану, дене шынықтыру белсенділігі, зиянды әдеттерден бас тарту іс-шара жұмыстары жатады. <ref>"Әлеуметтік мәнді аурулардың терапиясы және алдын алуы" Бекмурзаева Э.К., Туртаева А.Е., 2013 жыл</ref>

'''Өкпеден тыс туберкулез'''

Сонымен туберкулез микобактериясының өкпеден басқада ағзаларда кездесетін локализациясын айтсақ, олар сүйек буын бөлімі, асқазан ішек жолдары, зәр шығару жолдары, лимфа түйіндері, көз ағзасы, тері жамылғысы т.с.с. Ендігі мәселе бұл ағзаларда (ТБ) анықтау диагностикасының өзіндік ерекшелігі, бүгінгі таңдағы үлкен мәселе. Мысалға омыртқаның туберкулезді қабынуы кезінде оның клиникалық көрінісі бірнеше омыртқа кеселдерінің симптомдарымен ұқсас болуында (омыртқа сүйектері остеомиелиті, онкология, остеохондроз, омыртқа дискілерінің жарығы, т.с.с.). Соның қатарында перифериялық лимфа түйіндері (операциядан кейінгі материалды бактериологиялық, патоморфологиялық зерттеулерден кейін диагноз нақтыланады) немесе кез келген абсцесс, флегмоналардың спецификалық бактериологиялық, гистологиялық зерттеулері толыққанды тексерілмей қалуына байланысты науқастардың көпшілігіне диагноз кешеуілдеп қойылуында шығар. Тіпті кейбір созылмалы кеселдердің (созылмалы ішек жабысқақ ауруы, гинекологиялық кеселдер) диагностикасы тек оперативті емнен кейінгі патоморфологиялық нақтылаумен анықталып жатады. Қазіргі таңда елімізде түберкулезді анықтайтын заманауи лабораториялық жабдықтармен толық қамтамасыз етілген. Туберкулезді емдеу жолдары да соңғы әлемдік ғылыми клиникалық дәлелденген үрдістерге негізделген.

== Дереккөздер ==
<references/>2. Өкпеден тыс локализациядағы туберкулез туралы не білеміз? Копбаев Е., "Qazaqstan dauiri", 24 ақпан 2022 жыл.
[[Санат: Аурулар]]

Гломерулонефрит

2024-02-28T09:33:07Z

Omysheva.M: капсула - қабық

{{Infobox disease |
Name = Гломерулонефрит
Image = Crescentic glomerulonephritis HE stain.JPEG|
Caption = Photomicrograph of a [[kidney]] [[biopsy]] from a person with [[crescentic glomerulonephritis]] showing prominent fibrocellular crescent formation and moderate [[mesangium|mesangial]] proliferation in a [[glomerulus]]. [[Hematoxylin and eosin stain]].|
Field = [[Нефрология]]|
DiseasesDB = 5245 |
ICD10 = N00, N01, N03, N18 |
ICD9 = {{ICD9|580}}-{{ICD9|582}} |
ICDO = |
OMIM = |
MedlinePlus = 000484 |
eMedicineSubj = |
eMedicineTopic = |
MeshID = D005921 |
}}
'''Гломерулонефрит''' (''Glomerulonephritis'' - бүйрек шумақтары + қабынуы) - [[Бүйрек]] шумақтарының екі жақты жайылмалы иммунды ауруы.<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>

== Этиологиясы ==
Басты себебі - А топты 12 типті β-гемолиздеуші стрептококк. Дерттің дамуына 3-4-ші типтері де әкелуі мүмкін, бірақ 12-ші типті стрептококк нефритогенді болып саналады. Бұдан басқа, гломерулонефриттің дамуына өзге инфекциялық немесе инфекциялық емес факторлар да әкелуі мүмкін, мәселен НВУ, Коксаки вирусы, желшешек вирусы, қызамықтың қоздырғышы, сарысулар, аллергендер, жәндіктердің уы, бүйрек көктамырларының тромбозы. Гломерулонефрит патогенезі бойынша иммундыкомплекстік, морфологиялық түрғыдан интракапиллярлық гломерулонефрит болып табылады.
Классикалық гломерулонефрит фарингиттен, [[Тонзиллит|тонзиллиттен]], стрептодермиядан 10-12 күн өткеннен кейін дамиды.

== Клиникалық көрінісі ==
Клиникалық көрінісі: жіті гломерулонефрит әдетте, стрептококктық инфекциядан 7-20 күннен кейін пайда болады. Дерттің негізгі белгілері - ісіну, ентікпе, олигоанурия, гематурия, белдің ауыруы, артериялық қысымның жоғарылауы. Науқастың өзі ерте байқайтын белгісі - [[ісіну]]. Ісінуден бұрын шөл, әлсіздік, олигурия пайда болады. Ең алдымен бет пен кабақ ісінеді (шел қабатының болбырлығынан). Кейде кабақтар аса ісінгенгенде көз жасы еріксіз ағады. Денесі болбыр толық адамдардың жалпы ісінуі сырттан карағанда кейде байқалмайды. Науқастың өзі "салмақ қосуын", "денесінің ауырлауын" сезінеді. Науқастардың көбі сауығу кезіндегі зәрдің көптеп бөлінуіне, соншама сұйықтықтың жиналғандығына таңқалады.

Науқастардың көбі ентігеді. Ентікпе горизонтальді қалыпта күшейеді. Аурудың тез дамыған түрінде ентікпе мен қүрғақ жөтелдің болуынан оны кейде жіті пневмониямен шатастырады.
Ентікпенің себебі - айналымдағы қан көлемінің көбеюінен және артериялық қысымның тез жоғарылауынан болатын жүрек шамасыздығы. Жасы ұлғайған адамдарда жіті гломерулонефрит алғаш жүрек шамасыздығымен білінуі мүмкін. Науқастардың 80%-да өтпелі артериялық гипертензия болады. Артериялық гипертония дамуының басты себептері - натрий мен судың іркілісі, айналымдағы қан көлемінің және жүректің соғу көлемінің ұлғаюы.

Қабынып ісінген бүйрек қабығы керілуінен, науқастардың көбі бел аймағының ауырсынуына шағымдананады.

Жіті гломерулонефриттің алғашқы 2-3 күнінде олигурия, тіпті анурия болуы мүмкін. Созылмалы гломерулонефриттен айрықша, олигурия болғанның өзінде концентрацияланған зәр бөлінеді, оның меншікті салмағы жоғары болады (егерде бүйрек шамасыздығы болмаса). Осыған қарап жіті гломерулонефритті созылмалы гломерулонефриттен айырады. Олигуриямен қатар зәрдің түсі өзгереді. Әдетте зәрдің түсі қызғылт, жас еттің шайындысына үқсайды, ал реакциясы кышқыл болса, онда түсі қара қоңыр болады. Гломерулонефритке тән несептік синдромның басты белгісі - жұптасып жүретін протеинурия мен гематурия (микро-, сиректеу -макрогематурия).

== Емі ==
Диагнозды нақты анықтау үшін науқастарды міндетті түрде ауруханаға жатқызады. Ісіну мен гипертензия әбден жойылғанға дейін науқасты төсек тәртібінде ұстайды (2-4 апта). Жылы төсекте жатқанның өзі бүйректің қанайналымын жақсартады, сондықтан диурез көбейіп, ісіну мен гипертония тез қайтады.
=== [[Диетотерапия]] ===
Тамақтануға қойылатын талаптар - [[су]] мен ас тұзын шектеу. Егерде ісіну аса ауыр, артериялық гипертония биік, диурез өте аз болса және эклампсияалды белгілері байқалса, онда науқасты 2-3 күн аш ұстайды, су ішкізбейді. Қалған жағдайларда алғашқы 2-3 күндерде тұзсыз емдәм үсынылады. Ісіну қайтып, артериялық қысым қалпына келген соң, ас тұзын біртіндеп көбейтіп, 4-6 г тәуліктік мөлшерге жеткізеді. Содан кейін 6-12 ай бойы ас тұзын шамалы шектетеді (8-10 г тәулігіне).
=== Этиологиялық ем ===
Егер созылмалы инфекцияның көздері болса немесе жіті гломерулонефрит белгілі бір инфекцияның салдарынан күмәнсіз дамыса, мәселен жуық арада болып өткен стрептококктық инфекциядан кейін онда антибактериялық емді қолданады. Қолданатын антибактериялдық дәрмектер бүйрскке уытты әсер етпеуі тиіс. Көбіне қолданылатын — пенициллин 500 000 Б 4 сағат сайын 10-14 күн немесе оның жартылай синтезделген аналогтары, немесе эритромицин. Тонзиллоэктомия жасау үшін оның көрсеткіштері айқын болуы тиіс. Егер тонзиллоэктомияны жасау қажет болса, оны жіті гломерулонефриттің басталуынан 12 ай өткен соң жасауға болады.
=== Патогенездік ем ===
Стероидтық гормондар. Жіті гломерулонефритте стероидтық гормондар аса сақтықпен қолданылады.
Стероидтар макрофагтардың фагоцитоздық қасиетін төмендете отырып, ағзаның иммундық комплекстерден тазартып тежейді және осының салдарынан жіті гломерулонефриттің созылмалыға айналуына септігін тигізеді деген пікірлер айтылуда. Егер антикоагулянтгық және антиагреғанттық емнің әсері жеткіліксіз болса, стероидтық гормондарды жіті гломерулонефриттің басталуынан 1-1,5 ай өткеннен кейін колданады. Стероидтарды бұдан ерте қолдану жіті гломерулонефриттің морфологиялық барысын нашарлатады.

Глюкокортикоидтарды мүмкіндігінше биопсия жасап, гломерулонефриттің морфологиялық көрінісін анықтап барып қолданған жөн. Глюкокортикоидтардың колдану көрсеткіштері:
* жіті гломерулонефриттің созылыңкы барысы, егер 2-3 аптадан
кейін ісіну мен гипертензия қайтпаса немесе оның қайтуы баяу болса
және протеинурияның азаюға бейімділігі байқалмаса;
* бүйректің жіті шамасыздығының дамуы;
* жіті гломерулонефриттің нефротикалық түрі.

Преднизолонның оптималді дозасы 1 мг/к. Тәуліктік дозаның барлығын 8.00-12.00 сағат аралығында ішкізген жөн. Бұл дозадағы емнің ұзақтығы 3-4 апта. Осы уақыт мерзімі өткен соң екінші күні преднизолонның дозасын бірден 2 есе кемітеді, содан кейін оның дозасын әдеттегі әдіспен, 3-5 күнде 2,5 мг-нан азайтып сүйемелдеу дозасына келтіреді (10- 5 мг). Ауруханадан шыққан кездегі преднизолонның дозасы 15-20 мг болуы тиіс.

=== Антикоагулянттық және антиагреғанттық ем ===
Шумақішілік, тамырішілік гиперкоагуляцияның болуы және содан бүйрекіші қанағымының, шумақгық фильтрацияның төмендеуі гепарин мен антиаг-реғанттарды қолдануды қажет етеді.
* Гепарин — әсері тез антикоагулянт, қан ұюының барлық фазаларын тежейді, фибринолизді арттырады. Теріс зарядты болуынан, гепарин тамыр қабырғасының теріс зарядын қалпына келтіреді, сол арқылы протеинурияны азайтады. Гепарин тромбоциттердің адгезиялық және агрегациялық қасиеттерін төмендетіп, тромбтардың түзілуіне жол бермейді, осыған байланысты микроциркуляцияны жақсартады.
Альдостеронның синтезін тежеу арқылы, гепарин натрийурездік, диурездік және гипотензиялық әсер етеді. Гепаринді 5-10 мың 4-6 сағат сайын (қанның ұю уақытын немесе тромбиндік уақытты қадағалау үстінде) бұлшықетке немесе құрсақ терісінің астына енгізеді.
Гломерулонефриттердің емінде гепаринді ұзақ (6-8 апта) енгізеді. Гепаринді қанның ұю уақытын қадағаламастан ұзақ қолдану, қан кету мүмкіндігінен қауіпті (гематурия, инсульт, терілік қанталаулар, асқорыту жолынан қан кетуі). Егерде қанның ұю уақыты қалыптыдан 2-3 есе, ал тромбиндік уақыт — 2 есе ұзарса, гепариннің дозасы тиімді саналады.
Кейде гепарин аллергиялық реакцияларды туғызады (есекжем, миалгия, бастың ауыруы, дене қызуының көтерілуі).
Гипоальдостеронизмнен болатын асқынулар сиректеу байқалады (гиперкалиемия, остеопороз, сүйектердің қақсап ауыруы, тромбоцитопения).
Гепарин 2 фракциядан тұрады: біреуі төмен молекулалық - 7000 дальтон, екіншісі жоғары молекулалық - 25 000 дальтон. Жоғары молекулалық фракция басым антитромбопластиндік әсер етеді, негізіңде гепариннің геморрагиялық әсері осыдан болады. Төмен молекулалық фракциясы басым антитромбоздық әсер етеді, сондықтан геморрагиялық асқынуларды туғызу жағынан қауіпсіздеу. Осыған байланысты соңғы уақытта гепариннің, деполимеризация әдісімен жасалған төмен молекулалық түрлері кеңінен қолданылуда.
Фраксипарин — тез және ұзақ антитромбоздық әсер етеді, антикоагулянттық әсері шамалы, 0,3-0,4-0,6 мл құрсақ терісінің астына тәулігіне 1 рет енгізіледі.
Эноксапарин — 0,2, 0,4 мл құрсақ терісінің астына, тәулігіне 1 рет енгізіледі.
Сулодексид (Вессел-2ф) — 600 линосомалық бірліктен (ЛБ) бұлшық етке тәулігіне 2 реттен 15 күн салынады, содан кейін капсула түрінде 500 ЛБ күніне 2 рет 2-3 ай ішкізеді. Вессел геморрагиялық асқынуларды бермейді, қолдануға ыңғайлы және оның антикоагулянттық, антиагреғанттық әсері гепариннен кем емес.
Гепариндік ем курсын аяқтағаннан кейін 2-3 ай тікелей емес антикоагулянттарды қолданады — фенилинді (протромбин уақытын қадағалау үстінде).
Курантил — тромбоциттерде АМФ мөлшерін арттырып, олардың адгезиясы мен агрегациясын тежейді. Сонымен қатар тамыр қабырғаларында простациклиннің, Е2 простагландиннің синтезін арттырады, тамырларды кеңейтіп, бүйректің қанайналымын жақсартады.
Гломерулонефритпен сырқаттанған науқастарға курантил антипротеинуриялық, антигематуриялық және жеңіл гипотензиялық әсер етеді. Гломерулонефриттің емінде курантилді үлкен дозада және ұзақ қолданады, шамамен тәулігіне 225-400 мг. Аталған дозадағы емнің ұзақтығы 6-8 апта, содан кейін оның дозасын сүйемелдеуші мөлшерге (тәулігіне 50-75 мг) алып келіп, емді әрі қарай 6-12 ай жалғастырады. Жанама әсерлері: бастың қатты ауыруы, беттің қызаруы. Жанама әсерлерін төмендету мақсатымен емді аз дозадан бастап, біртіндеп тәулігіне 25 мг көбейтуге болады.
* Ацетилсалицил қышқылы. Аспирин, простагландин-синтетазаның ингибиторы болғандықтан, тромбоциттердің агрегациясын және адгезиясын тежейді. Антиагреғант ретінде аз дозада беріледі (0,25-0,5 г тәулігіне). Қолдану көрсеткіші — гемостаздың тромбоцитарлық буынының активациясы. Аз дозасы жанама әсер етпейді, бірақ ұзақ қолданғанда аспириннің гастропатиялық әсері есте болуы тиіс.
* Трентал — фосфадиэстеразаны тежеу арқылы тромбоциттерде цАМФ-тың жиналуына септігін тигізеді, сондықтан антиагреганттық әсер етеді. Қолданылатын дозасы — 0,2-0,3 г/тәул.
Ісіну синдромын емдеу. Әдетте жіті гломерулонефритте болатын ісіну арнайы емді кажет етпейді. Сұйықтық пен ас тұзын шектеудің өзі, шамамен 14 күннен кейін ісінуді қайтарады. Ісіну қайтқанға дейін ішетін судың мөлшері диурезге тәуелді болуы тиіс (тәуліктік диурез + 400 мл),
Ісінудің ауыр түрінде, әсіресе ол артериялық гипертониямен қосарланса, диуретиктерді ішкізеді (гипотиазид 50-100 мг немесе фуросемид 40-60-80 мг тәулігіне). Ұзаққа созылған олигурияда фурасемидтің дозасын 240-480 мг/тәул дейін жеткізеді.
Ісіну болғанда судың тежелу теңдігі күнбе-күн қадағаланады (ішкен және шығарған судың мөлшерін өлшеу арқылы).
=== Гипертониялық, синдромды емдеу ===
Гипертониялық, синдромды емдеу Артериялық қысым 160, 170 мм сын. бағ. дейін биіктеуінде арнайы ем жүргізілмейді, тұзсыз диета және сұйыктықты шектеу 10-14 күннен кейін артериялық қысымды калпына келтіреді. Егер гипертензия жоғары болып және бассүйекішілік қысымның жоғарылауынан белгілері болса (бастың қатты ауыруы), эклампсия дамуының қаупі төнсе, салуретиктерді (фуросемидті) қолданады, 300-400-500 мл қан ағызады, өйткені гипертензия гиперволемиялық 'болып табылады. Егерде гипертензия бұл шараларға берілмесе, онда гипотензиялық дәрмектер беріледі (нифедипин 0,02 г күніне 3 рет).

Жіті гломерулонефриттің нәтижесі нефробиопсияның қорытындысынан анықталады. Көптеген пікірлерге қарағанда, жіті гломерулонефриттен толық айығып кетуі екіталай. Толық айықты дегеннің өзінде, 5 жылдан соң бүйректе морфологиялық бұзылыстар анықталады, 15-20 жылдан кейін несеп синдромы болады.

Жіті гломерулонефритті басынан өткізген науқастар ылғал суықтан (соның ішінде су қоймаларында шомылудан), аса қыздырынудан, ауыр дене қызметінен, ұзақ уақыт аяқта тұрудан және бүйрекке әсер ететін дәрмектерді қолданудан сақтануы тиіс.<ref>«ГЕРОНТОЛОГИЯ ЖӘНЕ ГЕРИАТРИЯ» Бекмурзаева Э.Қ., Сейдахметова А.А., Ибрагимова Р.Б., Сейдалиева Ф.М., Садыкова Г.С., Умиралиева Г.А., Азизова А.А., Абдукаримова Ж.М., Байдуллаев Б.М., Қорғанбаева Х.Т., оқу құралы, Шымкент 2012.</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Нефрология]]
[[Санат:Бүйрек аурулары]]