Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Берік Шаханұлы

2026-06-01T03:19:58Z

Nurtenge: ~2026-32524-23 (т) өңдемелерінен Rasulbek Adil соңғы нұсқасына қайтарды

{{Жазушы
|Есімі = Берік Шаханұлы
|Суреті = B.Shahanuly.jpg
|Туған күні = 17.05.1941
|Туған жері = [[Жамбыл облысы]], {{туғанжері|Сарысу ауданы|Сарысу ауданында}}, [[Жайылма (Жамбыл облысы)|Жайылма]]
|Қайтыс болған күні = 31.08.2020
|Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = [[жазушы]], Қазақстан Республикасы Жазушылар одағының екінші хатшысы, аудармашы
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры = [[проза]]
|Шығармалардың тілі = қазақ тілі
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері
|Қолтаңбасы =
}}
'''Берік Шаханұлы''' ([[17 мамыр]], [[1941 жыл]], [[Жамбыл облысы]], [[Сарысу ауданы]], [[Жайылма (Жамбыл облысы)|Жайылма]] — [[31 тамыз]], [[2020 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[жазушы]], аудармашы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты.

== Өмірбаяны ==
[[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-ды бітірген (1966). 1966-70 ж. Жамбыл облысында "Еңбек туы" газетінде, 1970–1973 жылдары "Лениншіл жас" (қазіргі "[[Жас Алаш]]") газетінде, 1973–89 жылдары [[Жазушы баспасы|"Жазушы" баспасында]] редактор, аға редактор, 1989–91 жылдары "Жұлдыз" журналында әдеби қызметкер, 1991–96 жылдары [[Қазақстан Жазушылар одағы]]нда аға референт болып қызмет атқарған. 2002 жылдан Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының орынбасары.

== Шығармалары ==
Шаханұлының алғашқы әңгімелері "Ақ теке" 1962 жылы[[Балдырған|"Балдырған]]" журналында, "Менің ағаларым" 1963 жылы қазіргі [[Жас Алаш газеті|"Жас Алаш" газетінде]] жарияланған. "Ғашықтың тілі" (1973), "Ақ иірім" (1979), "Қаратаудың самалы" (1984), "Ночь в горах" (орыс тілінде, 1987), "Көрген түстей дүние" (1989), "Құса" (1992) атты кітаптары жарық көрді. Шаханұлы [[Әзірбайжан]] жазушысы Анардың "Ақ жағалау" атты повесі мен әңгімелер жинағын, нивхы жазушысы В. Сангидің "Қайырлы маусым" романы мен бір топ әңгімелерін қазақ тіліне аударған. Республикасының құрмет Алтын кітабына есімі жазылған (1980).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Шығармалары==
Ғашықтың тілі. Әңгімелер.1973;
Ақ иірім. Әңгімелер мен повесть.1979;
Қаратаудың самалы. Повестер мен әңгімелер. 1984;
Ночь в горах.Повестер мен әңгімелер. 1987;
Құса.Повестер мен әңгімелер.1991;
Көрген түстей дүние. Әңгімелер. 1998.

==Мемлекеттік марапаттары==
* 1992 жылы «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты;
* 2001 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі;
* 2003 жылы «Ерен Еңбегі үшін» мемлекеттік медалі;
* 2008 жылы «Астанаға 10 жыл» медалі;
* 2008 жылыдың 5 желтоқсанындағы президент жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]» құрметті атағының иегері атанды.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
* 2011 Халықаралық "Махмұд Қашқари" сыйлығының лауреаты

== Отбасы ==
Үйленген. Жұбайы - Базарбаева Дәріжан Төлеубайқызы (марқұм), өнертанушы. Қыздары - Сәуле (1964 жылы туған), Қарлығаш (1965 жылы туған); ұлдары - Бердібек (1969 жылы туған), Қазыбек (1973 жылы туған).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Сарысу ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Жас Алаш қызметкерлері]]
[[Санат:Жазушы баспасы редакторлары]]
[[Санат:Жұлдыз журналы қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Қазақстанның Алтын кітабына жазылғандар]]

Алашұлы тобы

2026-05-30T19:43:51Z

Nurtenge:

{{wikify}}
'''Алашұлы тобы''' - [[2009 жыл]]ы [[Темірбек Қараұлы Жүргенов |Т.Жүргенов]] атындағы [[Өнер]] академиясының қабырғасында құрылған ұлттық дәстүрді ұлықтаған музыкалық топ.

==Топ мүшелері==
Топ мүшелері:
* [[Атаханов Берік]],
* [[Рахмет Мақсат]],
* [[Рамазанов Ерзат]] сынды жігіттерден құралған.

Бас директоры әрі продюсерлері – [[Назгүл Қарабалина]].
Алашұлы тобының жеке парақшасы @alashuly_group

==Топ мақсаты==
Алғаш топ болуды ойластырғанда-ақ олар жерге, [[ру]]ға бөлінбей, «бір атаның емес, барша [[Алаш Орда|Алаштың]] ұлы болайық» деген мақсат қояды.

Топтың көздеген мақсаты – жастардың [[Рух|рухын]] көтеріп, қазақтың өнерін кеңінен насихаттау, әрі жер-жаһанға таныту. Сонымен қатар айтылмай жүрген, ұмыт болып бара жатқан [[Терме|термелер]] мен [[Жыр|жырларды]] қайта жаңғырту. Бір сөзбен айтқанда — өткенді жаңғырту. Осы мақсатты орындау барысында жігіттер түнгі клубтарда да ұлттық нақыштағы әндерді шырқауға дейін барған екен.

«Алаш ұлдары» шоу-бизнеске алшаңдап тұрып қадам басты. Алаш идеясы – ұлттың иедеологиясы болса, «Алашұлы» этно-тобының әні – ұлттық әуенге айналды. Ата салтын ардақтаған «Алашұлының» әндері жұрттың делебесін қоздыратын мәнерімен бірден жүректерді жаулап алды. Үстіндегі ұлттық киімдері де, билері де «Алашұлы» деген атқа лайық жарасып, ерекше өзіндік стильдерін танытты.

==Топтың құрамындағы әндер==
Топтың репертуарында «[[Қара жорға]]<nowiki/>», «[[Жарапазан]]<nowiki/>», «[[Махамбеттің жыры]]<nowiki/>», «[[Ақтанның термесі]]<nowiki/>», «Отан», «Елім менің» сынды ұлттық нақыштағы 10 шақты ән бар. [[Роза Рымбаева|Роза Рымбаевамен]] дуэт болып орындаған «Туған елім» әні де халықтың жүрегіне жол тартып үлгерді. Жігіттер ең алғаш топ болып құрылғанда тойларға шығып жүріп, тырнақтап жиған қаржыларына өз күштерімен «Жарапазан» әніне клип түсірген екен. Кейін продюсерлерінің арқасында оның саны екеуге ұлғайып, «Ақтанның термесі» мен «Елім менің» әндеріне де бейнебаян түсірілді. Этно-топтың репертуарында Әлібек Серғалиевтың сөзіне жазылған «Біздің қыздар» әні де бар. 2014 жылы "Угай" әніне бейнеклип түсірілді.
Топ репертаураы:

 
"Батырлар ұраны"
 
"Угәй"
 
"Қара шаңырақ"
 
"Жүрегің Қазақ"
 
"Шетелдегі Бауырға"
 
"Далам -ай"
 
"Ауыл-бай"
 
"Махамбет"
 
"Тұраным"
 
"Жекпе-Жек"
 
"Ару -қыздар"
 
"Бізбен Бірге"
 
"ПАЙ-ПАЙ-ПАЙ"
 
"Елім менің"
 
"Ауыл БАЙ"
 
"Қазақпын"
 
"Көкпар"
 
"Алға"
 
"Биіктік"

==Жетістіктері==
2012 жыл топ үшін табысты болды. Ең алдымен продюсерлік компаниямен келісім-шартқа отырды. Содан кейін жұлдызды шақтары басталып, «Саз әлемінде» бақтарын сынады, «Ду қол шоколад!» сынды көптеген телебағдарламаларда өнерлерін көрсетті, «Жарайсыңда» сұхбат беріп, еліміздегі ең танымал журнал «Жұлдыздар отбасының» алғашқы бетіне шықты.

"Алашұлы" 2009 жылы негізі қаланып, халықаралық деңгейде ел намысын қорғап жүрген этно топ. Алашұлы тобы осыған дейін "Дала даусы" радиофестивалінде "Үздік этно топ", "Саз әлемі" телевизиялық жобасында "Үздік топ" номинацияларының иегерлері, "Turkvision" халықаралық түркітілдес халықтар фестивалінің финалисті, "Астана жұлдызы. Ұлттық музыкалық бәйге" үздігі, "Ұлы дала даусы" фестивалінің финалистері, " Этно World Music Show" фестиваліне Қазақстан атынан қатысты және жыл сайынғы "Жыл таңдауы" номинациясының жеңімпаздары атанды. Сонымен қатар, 2011-2016 жылдар аралығында Ресей Федерациясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Башқұрстан, Республикаларына қазақ өнерін танытып келсе, Түркия және Индия республикасында жеке шығармашылық кештерін берген.

 
2011 жылы Ресей Федерациясы, Мәскеу қаласы "Наурыз мерекесі" шарасында өнер көрсетті.
 
2013 жылы Индия Республикасы, Дэли қаласында жеке шығармашылық кеш берді.
 
2014 жылы Туркия Республикасы, Стамбул қаласында Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күнне орай жеке шығармашылық кеш берді.
Сочи қаласында өткен қысқы Олимпиадада Қазақстан Республикасының атынан өнер көрсетті.
 
2015 жылы Башқұрстан Мемлекеті, Уфа қаласында өткен" Этно World Music Show"халықаралық фестивальінде Қазақстан намысын қорғады.
 
2016 жылы Біріккен Араб Әмірліктері, Дубай қаласында "Дубай күні" мерекелік шарасына Қазақстан Республикасының атынан жеке шығармашылық кеш берді.
Қытай Халық Республикасы, Құлжа қаласында жеке шығармашылық кеш берді.
 
2017 жылы "GAKKU entertaiment" ұйымдастырған "Гәкку даусы" фестивальінде өнер көрсетті. Алматы қаласы, Республика сарайында "Бізбен бірге" атты жеке шығармашылық кеш өткізді.
 
2018 жылы Қазақстан Республикасының астанасы, Нұр Сұлтан қаласында " +35" атты жеке шығармашылық кеш өткізді.

{{music-stub}}

[[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]]

Кристина Гримми

2026-01-19T12:14:14Z

Nurtenge: Altynay Muftalova (т) өңдемелерінен Loki4050 соңғы нұсқасына қайтарды

[[Сурет:Christina Grimmie in 2014.jpg|thumb|Кристина Гримми (2014)]]
'''Кристина Виктория Гримми''' ({{Lang-en|Christina Victoria Grimmie}}; [[12 наурыз|12 сәуір]] [[1994 жыл|1994]], {{Аударылмаған2|Марлтон|Марлтон|en|Marlton, New Jersey}} (ағыл.)[[Марлтон|қаз.]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — [[11 маусым|10 маусым]] [[2016 жыл|2016]], Орландо, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық пианист және әнші. Кристина Агилерa, [[Кэти Перри]], [[Джастин Бибер]] және басқа да көптеген әншілердің әндерін өз дауысымен жаздыртқан жазбалармен танымал. 2011 жылы маусым айында өзінің шағын ''Find Me атты альбомын шығарған''. 2013 жылы толық форматтағы ''With Love альбомын шығарды''. Ал екінші шағын альбомын орындаушы 2016 жылы шығарды.

2014 жылы Кристина Гримми The Voice (қазақ аналогы — [[Қазақстан дауысы]]) теле-жобасының 6-маусымына қатысып, 3-орынға ие болды. [[Island Records]] лейблымен біраз уақыт серіктескен.

Орландодағы концертінен кейін 27 жастағы Кевин Лейблдың қолынан қаза тапқан.

== Балалық шақ және білім алу ==
Нью-Джерсида орналасқан Марлтонда туып өскен. Жергілікті Баптитті бастауш мектебін аяқтаған, кейін Чироки жоғарғы мектебінде оқыған. Кристинаның әкесі қызының бойындағы дарындағы 6 жасында байқаған, 10 жасында Кристина пианинода ойнап бастаған. Пианинода еркін ойнай алғанымен Кристина әдетінде естуіне байланысты пернелерді анықтап, ойнайтын. Жасөспірім кезінде үй тәрбиесін немесе білімін алған.

=== ''2016 жыл'' ===
21 ақпан 2016 жылы Гримми өзінің екінші ''Side A атты шағын альбомын шығарды және ол 4 өлеңнен тұрған.''

== Дискографиясы ==
=== Шағын альбомдер ===
* '''Find Me''' (2011)
* '''Side A''' (2016)

=== Студиялық альбомдар ===
* '''With Love''' (2013)

=== Әндер ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;"
! rowspan="2" style="width:17em;" |Ән
! rowspan="2" | Жыл
! colspan="2" |Топтағы орны
! rowspan="2" | Альбом
|- style="font-size:smaller;"
! style="width:45px;" | US 
Heat 
<ref>{{Cite web|title=Christina Grimmie – Chart history|url=http://www.billboard.com/artist/299252/christina-grimmie/chart?f=887|accessdate=May 3, 2015}}</ref>
! style="width:45px;" | Radio Disney
|-
! scope="row" | "Advice"
| rowspan="2" | 2011
| —
| 3
| rowspan="2" | ''Find Me''
|-
! scope="row" | "Liar Liar"
| 15
| —
|-
! scope="row" | "Tell My Mama"
| 2013
| —
| —
| ''With Love''
|-
! scope="row" | "Must Be Love"
| 2014
| —
| 1
| Non-album single
|-
! scope="row" | "Cliché"
| rowspan="2" | 2015
| —
| —
| rowspan="2" | ''TBA''
|-
! scope="row" | "Shrug"
| —
| 5
|-
| colspan="7" style="text-align:center; font-size:90%;" |«—» топқа кірмеген әндер.
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
* [http://www.christinagrimmieofficial.com/ Кристина Гримми]дің ресми сайты
* {{Cite web|title=Christina Grimmie - Biography|url=http://www.billboard.com/artist/299252/christina-grimmie/biography|publisher=[[Billboard]]|accessdate=2016-06-12}}
* [http://www.glamour.com/story/christina-grimmie-youtube Сұхбат Glamour.com 25 маусым2015 жылғы]
* {{Cite web|title=YouTube sensation Christina Grimmie: The 17 year-old singer talks about her new album and opening for Selena Gomez on tour|url=http://www.ew.com/article/2011/07/08/christina-grimmie-youtube-selena-gomez|author=Grady Smith|publisher=Entertainment Weekly's EW.com|date=2011-07-08|accessdate=2016-06-12}}
* [http://www.youtube.com/user/zeldaxlove64 YouTube] каналы

[[Санат:Алфавит бойынша музыканттар]]
[[Санат:XXI ғасыр әншілері]]
[[Санат:АҚШ әншілері]]
[[Санат:Алфавит бойынша әншілер]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:12 наурызда туғандар]]
[[Санат:1994 жылы туғандар]]
[[Санат:Нью-Джерсиде туғандар]]
[[Санат:2016 жылы қайтыс болғандар]]

Джастин Бибер

2026-01-19T12:14:03Z

Nurtenge: Altynay Muftalova (т) өңдемелерінен InternetArchiveBot соңғы нұсқасына қайтарды

{{Cleanup}}
{{Музыкант
|Есімі = Джастин Бибер
|Атауы = Justin Bieber
|Сурет = Justin_Bieber_in_2015.jpg
|Сурет ені = 200px
|Сурет тақырыбы = Джастин Бибер 2015 жылы
|Толық аты = {{lang-en|Justin Drew Bieber}} Джастин Дрю Бибер
|Туған күні = 01.03.1994
|Туған жері = [[Лондон (Канада)|Лондон]], [[Онтарио]], [[Канада]]
|Белсенділік жылдары = [[2007 жыл|2007]] — қазіргі күн
|Мемлекет = {{CAN}} {{USA}}
|Мамандығы = {{әнші|АҚШ|Канада}}, [[музыкант]], {{актер|АҚШ|Канада}}
|Аспаптары = [[вокал]], [[гитара]], [[фортепиано]], соқпалы музыкалық аспап
|Жанрлары = [[Поп-музыка|поп]], [[R&B]]
|Лақап аты = JB
|Қызметтес болған = [[Ашер]]
|Лейблі = [[Island Records|Island]], RBMG
|Марапаттары = [[Teen Choice Awards]]
|Сайты = [https://www.justinbiebermusic.com justinbiebermusic.com]
}}
'''Джастин Дрю Бибер'''<ref name="ew06">{{Cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20350064,00.html?xid=rss-music-reviews-My+World+2.0|title=My World 2.0 (2010)|last=Greenblatt|first=Leah|date=наурыз 10, 2010|work=Entertainment Weekly |work=Time |accessdate=маусым 11, 2010}}</ref> ({{lang-en|Justin Drew Bieber}}; [[1 наурыз]] [[1994]]<ref name="mtv_snl">[https://inogolo.com/pronunciation/d1963/Justin_Bieber inogolo:how to pronounce Justin Bieber] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190615072826/https://inogolo.com/pronunciation/d1963/Justin_Bieber |date=2019-06-15 }}.</ref>, [[Лондон (Канада)|Лондон]], [[Онтарио]], [[Канада]]) — [[Канадалықтар|канадалық]] поп-[[R&B]]-әнші және [[актер]], [[композитор]].<ref name="BILLBOARDBIO">{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/justin-bieber/bio/1099520|title=Justin Bieber Biography & Awards|work=Billboard|accessdate=маусым 15, 2010}}</ref> 2008 жылы атақты менеджер Скутер Браун оның [[YouTube]]-тағы бейнероликтерімен танысып, артынан оның [[менеджер]]і ретінде жұмыс істей бастады.<ref name=Allmusicbio>{{cite web|url={{Allmusic|class=artist|id=p1152032|pure_url=yes}}|title=allmusic ((( Justin Bieber > Overview )))|last1=Collar|first1=Matt|last2=Leahey|first2=Andrew|publisher=[[Macrovision|Macrovision Corporation]]|accessdate=October 21, 2009}}</ref> Браун Джастинге [[Атланта]]да ([[Джорджия]], [[АҚШ]]) Ашермен кездесу ұйымдастырды. Көп ұзамай Бибер Raymond Braun Media Group (RBMG) медиа және жазба компаниясының әртісіне айналды.<ref>{{Cite news|url=http://www.vancouverobserver.com/politics/news/2010/12/24/justin-bieber-makes-them-proud-why|title=Justin Bieber makes them proud. But why?|last=Konjicanin|first=Anja|date=желтоқсан 24, 2010|publisher=Vancouver Observer|accessdate=January 11, 2011}}</ref> Оның 2009 жылы шығарылған алғашқы дебютты синглы «One Time» [[Канада]]лық ондықтан және өзге мемлекеттердегі ең танымал 30 әндер арасынан орын алды. [[2009 жыл]]дың 27 жұлдызында жарық көрген ең алғашқы ''[[My World (EP)|My World]]'' мини-альбомы [[АҚШ]]-та платинге айналды. Джастин дебютті альбомындағы жеті синглы Billboard Hot 100 -ге түскен ең бірінші әнші атанды.<ref name="mitchell">{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/usher-introduces-teen-singer-justin-bieber-268791/#/bbcom/news/usher-introduces-teen-singer-justin-bieber-1003966989.story|title=Usher Introduces Teen Singer Justin Bieber|last=Mitchell|first=Gail|date=сәуір 28, 2009|work=Billboard|publisher=e5 Global Media|accessdate=July 23, 2009}}</ref>

== Мансабы мен өмірбаяны ==
Джастин ән айтуды бірнеше жыл бұрын ғана бастаған.<ref>{{cite web|title=Bieber – Birth Certificate|url=http://tmz.vo.llnwd.net/o28/newsdesk/tmz_documents/0816_bieber_wm_TMZ.pdf|format=PDF|publisher=TMZ.com|year=2010|accessdate=August 21, 2010}}</ref> Екі жасынан бастап [[музыкалық аспаптар]]ға қызығушылық білдірді.<ref name="thestar">{{cite web|url=http://www.thestar.com/entertainment/music/article/809366--justin-bieber-guide-added-to-hometown-of-stratford-s-tourism-website |title=Justin Bieber guide added to hometown of Stratford's tourism website |publisher=thestar.com |date=2010-05-14 |accessdate=2011-12-16}}</ref> [[Музыка]]дан бөлек ол хоккей, баскетбол, [[футбол]] және [[гольф]] сияқты [[спорт]] түрлерімен айналысуды ұнатады.<ref name="nyimage">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/01/03/fashion/03bieber.html|title=Justin Bieber is Living the Tween Idol Dream|last=Hoffman|first=Jan|date=желтоқсан 31, 2009|work=The New York Times}}</ref> Өзінің айтуы бойынша, ол ән айтуды танымал болу мақсатымен бастаған жоқ, оған кездейсоқ жағдай көмектесті.<ref name="elp">{{Cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20395400,00.html|title=Meet Justin Bieber's Rockin' Dad|last=Bartolomeo|first=Joey|date=маусым 20, 2010|work=People|publisher=Time Inc.}}</ref> Ол атақты әншілердің композицияларын өзінің стилінде қайта орындап, оны [[бейнекамера]]ға түсіріп, түсірген [[видео]]ларын [[YouTube]] каналына салып отырды. Көп ұзамай оның табынушылары,алғашқы көрермендері пайда болды. Осылайша Джастиннің жұлдыз жолына алғашқы қадамы басылды.<ref name=snillocreprah>{{Cite book|last=Bieber|first=Justin|coauthors=|title=Justin Bieber: First Step 2 Forever (100% Official)|publisher=HarperCollins|year=2010|pages=22, 23|url=|isbn=0062039741}}</ref>

==Концерттік турлары==
* [[My World Tour]] (2010–2011)
* [[Believe Tour]] (2012–2013)
* [[Purpose World Tour]] (2016–2017)
* [[Justice World Tour]] (2022)

== Фильмдер тізімі ==
* ''[[Джастин Бибер: Ешқашан Деме Ешқашан]]'' (2011)
* ''[[Қара киімділер 3]]'' (2012)
* ''[[Кэти Перри: Менің Бөлігім]]'' (2012)
* ''[[Зендея: Сахна Артында]]'' (2012)
* ''[[Джастин Бибердің Сенімі]]'' (2013)
* ''[[Нашар Мінез]]'' (2014)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* {{official|justinbiebermusic.com|Джастин Бибер}}

{{Сыртқы сілтемелер}}

{{бастама}}

Дженнифер Лав Хьюитт

2026-01-19T12:10:14Z

Nurtenge: Altynay Muftalova (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

{{Кинематограф
|есімі = Дженнифер Лав Хьюит
|шынайы есімі = Jennifer Love Hewitt
|сурет = Jennifer Love Hewitt LF2.jpg
|сурет ені =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 21.02.1979
|туған жері = [[Уэйко (Техас)|Уэйко]], [[Техас]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, {{әнші|АҚШ}}
|азаматтығы = {{USA}}
|белсенді жылдары = [[1992]] — қазіргі уақытқа шейін
|бағыты =
|киностудия =
|марапаттары =
|imdb_id = 0001349
|сайты = [http://www.jenniferlovehewittonline.com/ www.jenniferlovehewittonline.com]
}}
'''Дженнифер Лав Хьюитт''' ({{lang-en|Jennifer Love Hewitt}}; 21 ақпан [[1979 жыл]]) – америка [[актриса]]сы, [[продюсер]], [[режиссер]] және [[әнші]].

«Великолепная пятерка» (1995-1999) телехикаясындағы Сара Ривз рөлімен және «Я знаю, что вы сделали прошлым летом» фильмімен аты шыққан, ал [[Қазақстан]] көрермендеріне көбінесе «Говорящая с призраками» телехикаясындағы Мелинда Гордон рөлімен кеңінен танымал. Осы рөлі үшін ол екі ''«Сатурн» сыйлығы''на ие болған.

Қазіргі таңда ол қызу жұмыс үстінде. Келер жылда өзі режиссер болған «Wait Till Helen Comes» фильмінің шығуы күтілуде.

== Фильмдері ==
*«Маленькая миллионерша» ([[1993]])
*«История Одри Хепбёрн» ([[2000]])
*«Смокинг» ([[2002]])
*«Потерянный Валентин» ([[2011]])

== Дереккөздер ==
<references/>

Бүркіт пен бүркітші жабдықтары

2026-01-03T16:11:45Z

Nurtenge:

{{Біріктірілсін|Бүркітші}}
[[Сурет:Toomtom.jpg|нобай]]
[[Сурет:НАБОР.png|alt=SAYAT JABDYQTARY|нобай|sayatshy]]
[[Сурет:Саят балдағы.jpg|нобай|балдақ]]
[[Сурет:Жем қалта.jpg|нобай|жемқалта]]
[[Аушы құстар]]ды баулуды өнер еткен адам оған қажетті жабдықтары негізінен өзі дайындап алады. Олар: [[томаға]], аяққап, құндак, балдақ, тұғыр, ырғақ, жезтуяк, [[балақбау]], шолақбау, сузу жіп, шыжым (жіп, сайыс), жем сапты аяқ, [[биялай]], [[Жем қалта|жемқалта]], тұзақ, кұс қақпан, түтік.

==Бүркіт жабдықтары==
'''[[Томаға]]'''. Бүркіттің екі көзін жауып тұратын, дулыға тәрізді,
[[бүркіт]]тің басына киілетін, теріден жасалған жабдық. Оны шымыр былғары немесе құстың басының үлкен-кішісіне қарай [[былғары]]дан немесе икемге келетін жұмсақтау көннен жасайды. Терінің майда келген, өң бетін ішіне, тігісін сыртына келтіріп тігеді. Көзге келетін түсын сыртына қарай томпитып, қуыстап, көзіне тимейтін, қажамайтындай етіп келтіреді, саңылаусыз болады. Құстың тұмсығы шығатын жері ойылып алынып, астына, тамақ жағынан тамшфау тағылады. Томағаның жоғарғы жағына - төбесіне артық шығып тұратын ілмек [[айдар]] кигізіп, шешкен кезде құсбегі саусағына оңай іле салуға ыңғайлы
етеді. Төбе түсына, милықтарына сәндік үшін алтын, күмістен құйылған кішігірім әшекейлі құйма орнатады. Құс «жалаңбас» (томағасыз) үйде отырғанда, түзде қолға алып жүргенде қимылдап, мазасыз болады. Кез келген қыбыр-жыбырға, жәндікке, желге талпынып, қанат құйрығын тоздырады, жақын келген ит, бала, тіптен кейде иесін де шауып, шоқып алатындықтан, көзін жауып қояды. Томағалы [[бүркіт]] тыныш отырады, мінез-құлқы бірқалыпты, әрнеге мазасызданып,
жүйке жүйесін «тоздырмайды», қанат-шалғысын, саусақтарын жараламайды. Тек қана қайыру кезінде, жем бергенде, аңға қосарда
бүркіттің басынан томағасын алады. Томағасы қысса, қажаса [[құс]] «томажашаған, басасауга» айналып кетеді. [[құсбегі]] томаға тігу үшін [[қыран]] құстың басына лайықталған үлгі бойынша былғары дайындайды. Томағаның айдары (кейде оны қарқарасы деп те атай береді) мен тамақбауы бірге
пішіледі. Оны тігер алдында өткір пышақтың ұшымен алдын-ала сәл-пәл сызат түсіре тіліп алса тіккен жіп немесе тарамыс
сол тіліктің ішімен жымдасып, құстың денесіне батпайтын болады. Ал, [[күміс]] шытыралар, асыл тастар мен мәймеңкелер салғысы келсе, томаға тігілмей тұрып бекітіледі. Томаға [[құсқа]] салынбаса айдарындағы көзі арқылы [[жібек]] жіптен бау тағылып, керегенің басына ілінеді.

==Кұстың аяғына тағылатын баулар==
[[Сурет:Balaqbau.jpg|нобай]]
балақбау, шолақ аяқ бау, тобыршақ, шыжым - бұлар бүркітті қолға
үйретуге және ұстап алып жүруге, тұғырға отырғызғанда байлап қоюға арналған жабдықтар. Мұндағы [[Құстар|құстың]] екі жіліншігіне (балағына) бірдей тағылатыны балшфау немесе білезік-бау құстың аяғында үнемі бірге жүреді. Оны құстың балағын қыспай, еркін айналып тұратындай білезік формалы етіп
жұмсақ қайыс, былғарыдан дайындайды. Жіліншікті орап, бунақтап тұратын сол түсын алақан дейді. Алақан қажамас үшін
терінің ішкі жағына жұмсақ шұберек, киіз қабатталып астарланады. Дөңгелек шара тәрізді балақбаудың алақанының радиусы құс жіліншігінің жуан-жіңішкесіне қарай, ал жалпақтығы екі елі (4 см) шамасында. Теріні күміс құйма, тұрлі әшекеймен сәндейтіндер де бар. Балақбауды екі бұлдіргеге өткермелеп құстың балағына тағады. Осылайша білезік формасындағы екі балақбаудың бұлдіргесіне немесе шығыршығына шолацбау (кейде желібау)
аталатын ұзындығы 1-1,5 қарыс (20-30 см), жуандығы 3 мм мөлшеріндегі қайысбау жалғанады. Оған жіңішке таспа немесе өріп ширатқан жүмыр қайыс таңдалады. Қолдағы бүркіт талпынғанда сусып шығып кетпес үшін екі баудың ортасына бір-бір түйін, бөгет кедергі салынады. [[Ат]]тың тұсамысы
тәрізді балақ және шолақ баулар құсты тұғырға қондырғанда, алып жүргенде, жемдеген кезде құстың аяқтарының еркін
қозғалуына, құсбегінің ұстап отыруына жағдай жасайды. [[Аң]]ға да осы баумен үшады, қашып кеткен жағдайда да аяғынан
тұспейтіндіктен түз бүркітінен оңай ажыратады да, оны айламен қайта ұстап алады. Ал ұсақ құстардың балақбауының білезік түсының диаметрі 2-3 см-ден аспайды, желі бауының ұзындығы бүркіт желі бауының жартысындай ғана болады. Шолақбаудың екінші ұшына жезден жасалған шығырық өткізеді де (қайыс берік болса тесіп қояды), оған жалғас ірге бау деп аталатын ұзындығы бір құлаштай, жүмыр етіп өрілген (4-6 таспадан) жіңішке қайыс тағады. Олай аталу себебі үйде отырғанда іргеге байлайтындықтан. Саятқа шыққан кезде іргебауды шешіп алады да, беліне тағады, суық кездері тақымын,
етегін буып алады. [[Аң]]ға жібергенде міндетті тұрде шешіп алу себебі, аңға шүйліккен кезде, жер бауырлай ұшқанда
жартастың жақпарына, ағаштың айырына ілініп қалса, ұзын Томаға үлгісі. (Д.[[Шоқиарұлы]]) [[Аяқбау]], [[шолақбау]] тұрлері бау оралса мерт етеді, әйтпесе шарт қимылына кедергі жасайды. Өйткені ірге баудың ұшындағы бір жарым елідей, ортасы қыналып ірге баудың ұшына орнатылған тиек «[[тобыршақ]]» кедергі келтіреді. Оны [[қарақұйрық]], еліктің мүйізінің ұшынан жасайды. Тобыршықтың ұшына ұзындығы бір-екі құлаш, таспадан ширатқан, немесе жіңішкелеп тілген шылбыр немесе жіңішке есілген байланады. құсты аңға саларда іргебауды тобыршығынан тартып, шығыршықтан оп-оңай суырып алуға болады. Бау қатты кеуіп, жарылып кетпеуі үшін оқтын-оқтын майлап қойған жөн. [[Балақбау]] құс тұғырдан үшып кетпес үшін, ал іргебау қыран ұшарда ұзап кетпес үшін аяғына тұсау болады деп түсінеміз. құсты аң аулауға үйретерде, баулу кезінде, шырғаға салғанда ол қайта көтеріліп үшып кетпес үшін жіп байланады. құсты арқандағандай етіп ұстауға мүмкіндік беретін бұл қысқа арқан-жіпті «[[шыжым]]» деп атайды. Оны көбіне жаз [[маусым]]ында үй маңында ұстағанда, асау бүркітті шырғаға салып үйреткенде қашып кетпес үшін тағады.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]
[[Санат:Спорт]]

Бүркітшінің жабдықтары

2026-01-03T15:54:32Z

Nurtenge:

{{Біріктірілсін|Бүркітші}}
[[Сурет:Томағажетісу.jpg|alt=Бүркіт томағасы|нобай|sayatshy]]

==Биялай==
[[Сурет:Bialay-gloves.jpg|нобай|бүркітшілікке арналған биялай]]
[[Бүркітші]] оң қолына киетін бас бармағы қабы бөлек, қалған төрт саусағы біртүтас түйықталған (кейде 3 саусақты), жеңі шынтаққа жетіп жығалатындай қолғап тұрі. Басынан [[жең]] ұшына дейін 50 см, ені үлкен қолғап тәрізді, ал білегі қыстық киімді жеңімен бірге сүға салғанда қол сыярлықтай кең
болады. Оны суға төзімді, әрі қалың келетін түйе, өгіздің, бұғы, тауешкінің мойын, жонның шала иленген терісінен өң бетін
сыртына, жүнін ішіне қаратып қос тарамыстап тігеді. Ішін бір қабат киізбен астарлайды. Биялайдың жеңіне бұлдіргелі ілгек қайыс байлайды. Оның биялайды ілгенде немесе қатырды байлауға қажеті бар. Биялай құсты қолға қондырып алып жүруге және асау құсты қолға баулып үйретіп жуасытқанда оның қарулы тегеуірінінен, өткір тұяғынан қорғайды. Әрі [[құс]] қолды мықтап қысып, орнықты отыруына қолайлылық туғызады. Керісінше, ұсақ [[құстар]]ға арналған биялайды үш саусақты етіп жұмсақ иленген қой терісінен тігеді.

==Балдақ==
[[Құс]]ты ат үстінде алып жүргенде қолы талып шаршамас үшін тіреу ететін айыр басты [[ағаш]] таяныш құралы. Оған ұзындығы 2-3 қарыс (45-55 см), жуандығы бір түтам ағаш таңдалып алынады. Басындағы 10-12 см келген ашасының арасын 4-5 елідей жалпақ қайыспен қабаттап «[[түсаулап]]», жұмсақ төсеніш (оны кейде кепіл деп те атайды) салады. Таутекенің мүйізін түзетіп, бұтақтары шабылып тасталған салаларынан қалған томпақ бүдірлерін құймамен әшекейлеп жасаған мүйіз балдақтар да болады. Ағаштан жасалған балдақты оймыштап (резьба), бұрмалап, ширатып әр тұрлі өрнек салып сәндейді. [[Балдақ]]тың төменгі басына орнықты болу үшін [[ағаш]]тың тошынынан домалақтап тобыршық орнатады, ал онан сәл жоғарыда тесіп байланған қайыс булдірге бау өткізеді. бұлдірге ердің қамшылар жақ қапталындағы шеттікке (қол қанжығаға) бекітілед і. Ал [[балдақ]]тың орта түсынан тесіп өткізі л ген орта бау ердің алдыңғы қасының бетіне арнайы орнатқан шығырыққа байланады. бұл баулар саят барысында балдақтың шектен тыс қимылдап "толқымауын", әрі асығыс кезеңде түсіп қалмауын қамтамасыз етеді. [[Құсбегі]] атқа мінгенде оң қолына биялайын киіп, бүркіттің шолақ бауынан ұстай қондырып, қолын балдақтың ашасына
қойып, балдақтың төменгі басын ердің оқпанына тіреп алады. Ал сол қолмен аттың тізгінін ұстап, әрі томаға тартуды атқарады. Жайшылықта балдақ үйдегі бүркіттің түсына кереге басына ілінеді.

==Қатыр==
Аушы құстың ілген аңын жанын қинамай тез өлтіруге, әрі құстың тырнағын жарақаттанудан сақтау үшін
қолданатын қарапайым біз тәрізді құрал. Қарақұйрық, жирен, ақбөкеннің сынық сүйемдей мүйізін үшкілдеп қайрап, екінші
ұшына бұлдірге қайыс байлап дайындайды. Саятқа шыққанда көбіне биялайға байлап қояды немесе ердің қасына іле салады. Бүркіт аңды бүріп жатқан кезде іле-шала артынан жеткен құсбегі ілінген аңның құлақ тесігіне қатырды бойлата тығып,
құлақты «қатыр» еткізетіндіктен солай аталған деседі.

==Жемқалта==
[[Сурет:Саят балдағы.jpg|alt=Бүркітші балдағы|нобай|sayatshy]]
[[Сурет:Шапан жемқалта.jpg|alt=Құсбегі жемқалтасы|нобай|sayatshy]]
Түзге алып шыққан құсқа арналған жем (ет) салып жүретін жабдығы. Ішін матамен астарлап, сыртын таза, қалың киізден қусырып, бауы бар, көлемі
20x25 см келген ықшам, әрі жылы дорбаша. Оның бір жақ ішкі қырында түтік салуға арналған бөлімі болады. Сәндік үшін
оюлап, кестелеген, зерлеген нүсқалары да болған. Оған [[Құстар|құсты]] шақырып шырғалап беретін жемдер салынады. [[Киіз]] қалтадағы
жем суықта тоңазымай жібу қалпында таза сақталуы шарт. Әйтпесе жеген құсты ауруға шалдықтырады. Сондықтан
құсбегілер аязды күндері жем қалтаны ердің көпшігіне, тақымының астына қыстырып жылы сақтауға тырысады. Ортасынан тағылған баумен саяттағы құсбегі белбеуіне, дәлірек айтсақ сол, жақ мықыны түсына салбырата байлайды. Оған [[түлкі]], [[қояндар]]дың сирақ, сан-қолдары, малдың ұзын
тарамысты бұлшық еттері сияқты сәл кептірілген құнарлы жем салатындықтан оны кейде «[[кұнаралта]]» деп те атайды.
[[құс]]ты ұстауға қызмет ететін пішіні мен көлемі киіз [[үй]] шаңырағындай, талдан тоқылған шарбақ жабаны құмды,
жазықты өңірдің құсбегілері жиі қолданады деп жоғарыда айттық. Жабаға ұқсас [[құс]] ұстайтын щскрда деген құрал
тағы бар. Оның пішіні мен көлемі үлкен бөшкеге ұқсас. Оның төменгі, жоғарғы және ортасынан жолақ етіліп иіліндіріліп
шыбықтоқиды. Негізі даяр болған соңжиектерін бекітіп, бетіне дөңгелек аума қақпақ тоқылады. бұл негіздің абасына ілікпей,
ішке түсіп кетерліктей шеңбер құрауы тиіс. [[Аума]] қақпақтың тең ортасын ала арасынан білікше таяқ өткізіледі. Білікше таяқ
арқылы аума қақпақ негіз бетінде еркін айналатындай етіліп бекіттіріледі. Аума қақпақтың екі жағынан да шәңкіш байланады. Бүтақты бақан орнатылып [[құсқода]]ны соған тіреп бекітеді. Шәңкішті көрген [[құс]] бүтақты бақанға қонады. Аздан соң шәңкішке түседі. Аума қақпақ айналып құс ішіне құлап кетеді. Қоданың ішіндегі құсты көріп, басқа құстар да келе бастайды. Олар да солай түсе береді. бұл аушы құсқа арналмаған жабдық
болғанымен, оны кейде амалы құрыған кезде қолданады. бұл құралдың заты да, аты да крда деп аталатын балық аулайтын, шыбықтан тоқылған шарбаққа ұқсас келеді. [[Аңшы]]лар саятта жүргенде қолға түскен [[қоян]], [[үйрек]], [[қырғауыл]] т. б. олжаларын беліне қыстырып алуына қолайлы құрал. Оны қайыстан бір түтам етіп өріп, таспалардың ұшына теміртектен шығыршық тағып жасайды. Өрімнің бас жағына да шығыршық тағылып, оған ілгек бекітіледі де, онымен кісе белдіктің шығыршығына тағылады. Таспаның ұшындағы шығыршықтардан таспаның өзін өткізіп, тұзақтап алып, кішкене аң олжасын сирағынан қыстырып, алып жүреді немесе қанжығаға байлай салады.
<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]
[[Санат:Спорт]]

Балалар киносы

2025-12-29T20:27:35Z

Nurtenge: Примбетова Сауле (т) өңдемелерінен Nurtenge соңғы нұсқасына қайтарды

[[Сурет:Animhorse.gif|thumb| alt=A.]]
'''Балалар киносы''' — балалар мен жасөспірімдерге арналған [[Көркем фильм|көркем]], [[Мультипликациялық кино|мультипликациялық]], хроникалық-деректі және [[Ғылыми-көпшілік кино|ғылым-көпшілік]] фильмдердің жалпы атауы. “[[Қазақфильм]]” киностудиясының балаларға арналған көптеген фильмдері бүкілодақтық, халықаралық фестивальдерде жүлде алып, жоғары бағаға ие болды.Олардың қатарында: “[[Менің атым Қожа (фильм)|Менің атым Қожа]]” (1963, [[режиссер]] [[Қарсақбаев Абдолла|А. Қарсақбаев]]; 1967 жылы [[Канн фестивалі|Канн]]да өткен халықаралық кинофестивальде ынталандыру дипломына ие болды), “Қызыл тас заставасы маңында” (1969, режиссер Ш.Е. Бейсенбаев; 1983 жылы Каунаста өткен спорт фильмдерінің бүкілодақтық кинофестивалінде 2-дәрежелі диплом және лауреат атағын алды), “Шоқ пен Шер” (телевизиялық фильм, 1971, режиссер Қ. Қасымбеков; 1972 жылы Монте-Карлода өткен телевизиялық фильмдердің халықар. кинофестивалінде “Күміс намфа” сыйлығын алды), “Орман аңызы” (1972, режиссер Н.С. Жантөрин, [[Цой Гук Ин]]; 1974 жылы [[Баку]]де өткен бүкілодақтық [[кинофестиваль]]де “Әскери-патриоттық тақырыпты игергені үшін” сыйлығын алды), “[[Көксерек]]” (1973, режиссер Т. Өкеев; Баку кинофестивалінде 1-сыйлыққа ие болды), “[[Алпамыс мектепке барады]]” (1976, режиссер А. Қарсақбаев; 1977 жылы Ригада өткен бүкілодақтық 10-кинофестивальдің бас жүлдесін алды), “Балалық шақтың кермек дәмі” (1983, режиссер А. Қарсақбаев), “Сүйрік” (1984, режиссер А.Н. Әлпиев; 1985 жылы [[Мәскеу]]де өткен халықаралық кинофестивальдің күміс жүлдесі және [[Португалия]]ның Томара қаласында өткен балалар мен жасөспірімдерге арналған фильмдердің халықаралық кинофестивалінде 2-жүлдеге ие болды), “Ауылым көк жотаның бөктерінде” (1985, режиссер А.К. Сүлеева; Алматыда өткен бүкілодақтық кинофестивальде 1-сыйлық алды), т.б. бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Балалар фильмдері| ]]
[[Санат:Кино жанрлары]]

Қобыланды батыр (жыр)

2025-12-24T07:35:22Z

Nurtenge: «Қазақ жырлары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Қобыланды Батыр жыры''' — қазақ халқының қаһармандық жыры. Бұл халық ауыз әдебиетінің керемет туындыларының бірі. Негізгі мазмұны — шет ел басқыншыларынан елді қорғау, осы жолда асқан ерлік көрсеткен ер азаматтардың батырлық істерін көрсету. Көркемдік биік қасиеттері жағынан дүниежүзіндегі халықтардың белгілі батырлық эпостарының қатарында тұрған шығарма. '''"Қобыланды батыр"''' жырының ең көне түрі бізге жетпеген, өйткені жырды жырлаған ақын, жырау-жыршылар өзі өмір сүрген дәуір тұрғысынан толықтырып, өңдеп отырған. Сондықтан '''"Қобыланды батыр'''" жыры көп нұсқалы жыр болып саналады. '''"Қобыланды батыр"''' жырын жинау тек 19 ғасырда қолға алынды. Жырдың бізге 29 түпнұсқасы жеткен. Осы 29 нұсқаның 26-сы Қобыланды батырдың ерлігі жайында жазылса, ал қалған 3 нұсқасы Қобыландының балалары Бөкенбай мен Киікбай батырлар туралы жазылған.«Қобыланды батыр» жырының заңды жалғасы болып есептелетін Қарлыға қыздың достығы,махаббаты,ерлік істері жайында тағы бір жыр бар. Бұл нұсқалардың көбісі кейінгі кезде жинақталған. Осы нұсқалардың барлығы да оларды алғаш хатқа түсіріп,оны жырлаған ақын-жыраулардың аттарымен аталған.Бұл нұсқалардың көпшілігі бұрыннан белгілі,халық арасына кең тараған болып есептелген, ғалымдар азды-көпті зерттеген жырлар.Кейінгі кезге дейін белгісіз болған-Дәулетше нұсқасы. Жыр Марабай нұсқасына ұқсас. Бұл жырдың 1884 жылы араб әрпімен жазылған түпнұсқасы Қазан мемлекеттік университетінің кітапханасында сақтаулы тұр.1860 жылы қазақтың белгілі ағартушысы [[Ыбырай Алтынсариннің]] Марабай жыраудан халықтың көптеген ауыз әдебиеті үлгілерімен қатар «Қобыланды батыр» жырын жазып алған.Оның ең көркем,ең қызық бір тарауын Қобыландының Тайбурылмен Қазан ханға қарсы шауып бара жатқан сәтін 1879 жылы басылып шыққан „Қырғыз хрестоматиясына“ енгізді. 1870–1890 жылдарының аралығында «Қобыланды батыр» жырының кейбір үзінділерін [[В.В. Радлов]] пен [[Г.Н. Потанин (жыр)|Г.Н. Потанин]] жариялаған. Осы жырды 1932 жылы [[С.Сейфуллин (жыр)|С.Сейфуллин]], 1939 жылы [[С.Мұқанов (жыр)|С.Мұқанов]] „Батырлар жыры“,„Батырлар“ деген жинақтарға енгізген. [[С.Сейфуллин (жыр)|С.Сейфуллин]],[[М.Әуезов (жыр)|М.Әуезов]],[[С.Мұқанов]],[[Ә.Марғұлан]],[[М.Ғабдуллин]],[[О.Нұмағанбетова]]. т,б. ғалымдардың зерттеу еңбектерінде «Қобыланды батыр» жырының мазмұндық, көркемдік қасиеті жан–жақты қарастырылған болып келеді. Жеті буынды өлшеммен жырланған эпостың тілі айырықша көркем, эпитет, теңеу, салыстыру, әсерлеу молынан кездеседі.Қазіргі кезде бұл жырдың нұсқалары Мәскеу, Алматы, Орынбор, Қазан, Ташкент және Нөкіс қалаларының мұрағаттарында, Орталық ғылым кітапхана қоры мен Әдебиет және өнер институтының қолжазба және жазбатану бөлімінде сақтаулы тұр.

== Кейіпкерлері ==
'''Қобыланды''' – ел қорғаған, жауға қарсы тұрған нағыз батыр тұлғасы ретінде суреттеледі, ол өзінің қайсар мінезімен, жаужүрек батылдығымен, табандылығымен халықтың арман-мүддесін бейнелейді.

'''Тоқтарбай мен анасы Аналық''' – Қобыландының ата-анасы. Жырда ата-ана бейнесін танытып, олардың балаға деген сағынышы мен үміті арқылы перзенттің өмірдегі орны айқындалады.

'''Қараман батыр''' - жырда қайшылықты кейіпкер ретінде көрініп, оның асығыс әрекеттері мен ақылға емес, күшке сүйенуі кей жағдайда қателікке ұрындырады, сол арқылы жырда ақыл мен сабырдың маңызы айқындалады.

'''Құртқа''' – жырдағы ең ақылды, ең көреген кейіпкерлердің бірі, ол тек батырдың сүйген жары ғана емес, оның сенімді серігі, ақылшы кеңесшісі ретінде танылады. Құртқа Тайбурылды баптап өсіру арқылы өзінің даналығын дәлелдейді және болашақты болжай білетін қасиетімен Қобыландының талай қатерден аман шығуына себепкер болады.

'''Көбікті''' – жау жақтың өкілі, айлакер әрі күшті қарсылас ретінде суреттеліп, Қобыландының батырлығын айқындай түсетін кейіпкер қызметін атқарады. Көбікті арқылы жырда зұлымдық пен озбырлықтың сипаты көрсетіледі.

'''Тайбурыл тұлпар''' - Қобыландының сенімді серігі ретінде бейнеленіп, батырдың ерлігі мен жеңістерінің ажырамас бір бөлігіне айналады, себебі ол қиян-кескі ұрыстарда батырды діттеген жеріне жеткізіп, оның күш-қуатын арттыра түседі.

{{Lit-stub}}

[[Санат:Қазақ жырлары]]

Қарлығаш Қаленова

2025-12-20T03:08:35Z

Nurtenge:

{{жедел жойылсын|Мақала маңыздылығы көрсетілмеген, жетім мақала, БАҚ көздерінде айтылмаған}}
'''Қарлығаш Қаленова''' (1937 жылы туған, [[Батыс Қазақстан облысы]] [[Сырым ауданы]]) – [[Медициналық бике|мейірбике]]. Орал медициналық училищесін бітірген (1960). Ұзақ жылдар [[Маңғыстау ауданы]] елді мекендерінде дәрігерлік қызмет атқарған. 1960-1963 жылдары Тұщықұдық селолық ауруханасында фельдшер-акушерка, 1963-1976 жылдары Шебір, Шайыр ауылдарында фельдшер-акушерлік медпункт меңгерушісі (дәрігер). 1977-1990 жылдары Жыңғылды, Тұщықұдық, Қызан селолық ауруханаларында аға медбике, фельдшер қызметтерін атқарды. 1962-1964 жылдары Маңғыстау аудандық Кеңесінің депутаты, Тұщықұдық, Ортаеспе, Шайыр ауылдарында бірнеше рет ауылдық кеңес депутаты болып сайланды.

КСРО Жоғарғы Кеңесінің жарлығы бойынша "Еңбектегі үздігі үшін" медалімен (1986ж), «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]», «[[Еңбектегі ерлігі үшін медаль|Еңбектегі ерлігі үшін]]» медальдарымен марапатталған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
</ref>
<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
</ref>
<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
</ref>
<ref>«Қазақ тілі» энциклопедиясы, Алматы, 1998;
</ref>
<ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;
</ref>
<ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
</ref>
<ref>«Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
</ref>
<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
</ref>
<ref>«Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары», Алматы, 2006;
</ref>
<ref>«Красная книга Казахстана», Алматы, 2006;
</ref>
<ref>«Маңғыстау өсімдіктерінің каталогы», Ақтау, 2006;
</ref>
<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{bio-stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1937 жылы туғандар]]

Композиция

2025-12-18T14:17:08Z

Nurtenge: Тұрысбек Жанеля 7д (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

'''Композиция'''({{lang-la|соmpositiо - құрастыру, шығарма}}): [[көркемөнер]] туындысының құрылымы, оның [[жанр]]ы мен мазмұнына орай құрамдас бөліктерінің тұтастығы. '''Композиция''' - құрамдас бөліктері бірлікте ұштастырылған, бір-біріне және жалпы мүддеге бағындырылған мақсатты көркем құрылым. Пластик. өнерле композиция көркем [[пішін]] (форма) түзілімінің жеке сәттерін біріктіріп тұрады. Композиция әдістері өнердің өзіндік ерекшеліктеріне, шығарманың идеясына, авторлық ой түйсігіне сәйкес туындайды. Композиция шығарманың ішкі құрылымымен бірге оның сыртқы орта мен [[көрермен]]дер арасындағы қатынасын белгілейді. Көркем шығарм. процесі мен өмірді эстеттану тұрғысында қалыптасқан композиция заңдары өнердің жалпылама заңдылықтарының, нақты өмір құбылыстарындағы өзара байланыстылықтардың белгілі мөлшеріндегі бейнесі әрі жиынтығы болып табылады. [[Сәулет]] өнерінде композиция идеялық-көркемдік принциптердің бірлігіне, құрылыстар мен ғимаратардың функциялық мақсатына, жобалық ерекшеліктеріне, олардың қала құрылысындағы мән-маңызына орай құрылады. Композиция қаланың жалпы келбеті мен құрылымын, архит. үндестігін, жобадағы көлемдік, кеңістік түзілімін айқындайды. Бейнелеу өнеріндегі композиция шығарманың идеялық және сюжеттік-тақырыптық негізін нақтыландыру барысында заттар мен фигураларды кеңістікке орналастыру тәртібін, шығарма көлемін тиянақтау әрі жарық пен көлеңке үнасымын қадағалау арқылы көрінеді. Композиция тектері "орнықты", "айнымалы", "ашық" және "жабық" болып бөлінеді. Композицияның орнықты және жабық тектері Қайта өрлеу дәуіріндегі өнерде басымырақ қолданылды, ал айнымалы және ашық тектері барокко стилінен айқын көрініс тапты; Композицияның түрлері:
* Сюжеттің басталуы (оқиғаның басталуы).
* Шығарма ішіндегі оқиғалар байланысы.
* Оқиғаның шарықтау шегі.
* Оқиғаның аяқталуы (шешімі).
# композитордың немесе суретшінің шығармашылық еңбегінен туған шығарма (музыка, кескіндеме, мүсін немесе графика);
# өнер түрлері жинақталған күрделі көркем туынды (мысалы, әдеби-муз. К.);
# музыка шығару теориясының атауы. Композиция муз. оқу орындарында ([[колледж]], консерваторияларда) арнаулы пән ретінде оқытылады. Композицияны оқыту гармония, полифония, муз. шығармаларды талдау, аспаптау сияқты муз.-теориялық пәндерді қоса үйретумен тығыз байланысты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Өнер]]

Артём Витальевич Котенко

2025-12-17T20:45:13Z

Nurtenge: /* Дискографиясы */

{{Музыкант
|Есімі = Артём Котенко
|Шынайы есімі = Артем Котенко
|Сурет = Artem Kotenko (cropped).jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы = Котенко, 2025 жыл
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты = Артём Витальевич Котенко
|Туған күні = 12.01.2012
|Туған жері = {{туғанжері|Ахтырка|Ахтыркада}}, [[Сумы облысы]], [[Украина]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары = 2020—қазіргі күн
|Мемлекет = {{Байрақ|Украина}}
|Мамандықтары = {{әнші|Украина|XXI ғасыр}}
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = вокал
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Commons = Artem Kotenko (singer)
}}
'''Артём Витальевич Котенко''' ({{lang-uk|Артем Віталійович Котенко}}; [[12 қаңтар]] [[2012 жыл|2012]]<ref name="2020-2024">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pXW5uGokMxQ|title=Artem Kotenko evolution|author=|date=2024-11-17|work=[[YouTube]]|publisher=Jito Azulito|accessdate=2024-11-17|lang=en}}</ref>, [[Ахтырка]], [[Сумы облысы]], [[Украина]]) — украиналық әнші. 2024 жылы «[[Junior Eurovision ән байқауы 2024|Junior Eurovision 2024]]» ән байқауында «Hear Me Now» әнімен [[Украина Junior Eurovision ән байқауында|Украина]] атынан өнер көрсетіп, 3-орынды иеленді. Ән байқауы 2024 жылдың қараша айында [[Испания]]ның [[Мадрид]] қаласында орын алды.

== Өмірбаяны мен мансабы ==
[[Украина]]ның [[Ахтырка]] қаласында туылған Артём 2020 жылдың басынан, 8 жасынан бастап әртүрлі балалар ән байқауларына белсенді түрде қатысып келеді.<ref name="2020-2024"/>

2024 жылдың 24 шілдесінде Украинаның 2024 жылғы Junior Eurovision ән байқауына ұлттық іріктеу байқауы барлық қабылдаған өтініштердің арасынан 15 лонг-листке енген әртістер тізімін жариялады, оның ішіне басқа қатысушылар сияқты өзінің өтініш онлайн жіберген 12 жасар Артём де кіргені белгілі болды.<ref>{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2024-07-24 |title=🇺🇦 Ukraine: Longlist for Junior Eurovision 2024 Selection Announced |url=https://eurovoix.com/2024/07/24/ukraine-longlist-junior-eurovision-2024/ |access-date=2024-07-24 |website=Eurovoix}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tarasova |first=Daria |date=2024-07-24 |title=Названі 15 виконавців, що пройшли до лонглиста Нацвідбору Дитячого Євробачення – 2024 |trans-title=15 performers who made it to the longlist of the national selection for Junior Eurovision 2024 have been named |url=https://espreso.tv/kultura-ogolosheni-imena-15-vikonavtsiv-yaki-proyshli-do-longlista-natsvidboru-dityachogo-evrobachennya-2024 |access-date=2024-07-24 |website=Espreso.tv |language=uk}}</ref> 2024 жылдың 2 қыркүйегінде 15 әртістің арасынан 10 әртіс таңдалынып алынды.<ref>{{cite web |date=2024-09-02 |title=Дитяче Євробачення 2024: хто увійшов у топ-10 учасників Нацвідбору |trans-title=Junior Eurovision 2024: who entered the top 10 participants of the National Selection |url=https://junior.eurovision.ua/6048-dytyache-yevrobachennya-2024-hto-uvijshov-u-top-10-uchasnykiv-naczvidboru/ |access-date=2024-09-02 |work=Junior.eurovision.ua |publisher=Suspilne |language=uk}}</ref> 2024 жылдың 8 қыркүйегінде Артём Украинаның 2024 жылғы Junior Eurovision ән байқауына ұлттық іріктеу байқауына өткен финалист алты әртістің қатарына кіргені жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Granger |first=Anthony |date=2024-09-08 |title=🇺🇦 Ukraine: Junior Eurovision 2024 Selection Finalists Revealed |url=https://eurovoix.com/2024/09/08/%F0%9F%87%BA%F0%9F%87%A6-ukraine-junior-eurovision-2024-selection-finalists-revealed/ |access-date=2024-09-08 |website=Eurovoix |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite web |date=2024-09-08 |title=Дитяче Євробачення 2024: Суспільне оприлюднило пісні фіналістів Нацвідбору |trans-title=Junior Eurovision 2024: Suspilne announced the songs of the finalists of the National Selection |url=https://junior.eurovision.ua/6114-dytyache-yevrobachennya-2024-suspilne-oprylyudnylo-pisni-finalistiv-naczvidboru/ |access-date=2024-09-08 |work=Junior.eurovision.ua |publisher=Suspilne |language=uk}}</ref> Украинаның 2024 жылғы Junior Eurovision ән байқауына ұлттық іріктеу байқауының финалы 2024 жылдың 22 қыркүйек күні өтті. Финалда Артём Котенко Злата Иванивпен бірдей 11 ұпай жинайды, бірақ Артём көрермендерден бір ұпайға көбірек жинап, жеңімпаз атанды.<ref name=":4">{{Cite web |date=2024-09-22 |title=Artem Kotenko to represent Ukraine at Junior Eurovision |url=https://junioreurovision.tv/story/artem-kotenko-represent-ukraine-junior-eurovision |access-date=2024-09-22 |website=junioreurovision.tv |language=en}}</ref><ref name=":5">{{Cite tweet |number=1837917441684345340 |user=tasha_tsuman |title=Final result of televoting, Artem has a landslide victory |author= |access-date=2024-09-25}}</ref> Артёмнің әні ұлттық іріктеу байқауында «Дім» (Үй) деп аталғанымен, 6 қазан күні ән атауы «Еуропаға түсініктірек болуы үшін» «Hear Me Now» (Мені қазір тыңда) атауына ауысты.<ref>{{Cite web|url=https://eurovoix.com/2024/10/06/🇺🇦-ukraine-dim-to-be-re-titled-for-junior-eurovision/|title=Ukraine: “Dim” to be Re-titled for Junior Eurovision|accessdate=2024-10-06|publisher=eurovoix}}</ref> Ән сөзі [[Украин тілі|украин]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерінде болды, оны осы байқауға арнайы [[Светлана Васильевна Тарабарова|Светлана Тарабарова]] жазды. 2024 жылғы 16 қарашада [[Мадрид]] қаласында өткен «Junior Eurovision 2024» ән байқауында Артём [[Украина Junior Eurovision ән байқауында|Украина]] атынан өнер көрсетіп, көрермендердің және қазылар алқасының дауыс саны бойынша екінші орынды, ал жалпы дауыс саны бойынша 203 ұпаймен 3-орынды иеленді.

2024 жылдың 27 желтоқсанында Влад Дарвиннің Артёмнің қатысуымен «Три сестри» әніне арналған музыкалық клипі шықты шықты.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=QRpUPd8C7ns |title=Vlad Darwin - Три сестри (Аманда, Лінда і Роуз), українською, ПРЕМ'ЄРА 2024 |last=Darwin |first=Vlad |date=2024-12-27 |work=[[YouTube]]}}</ref>

2025 жылдың 8 ақпанында Украинаның «[[Eurovision ән байқауы 2025|Eurovision 2025]]» ән байқауына [[Eurovision. Ұлттық іріктеу|Ұлттық іріктеуінде]] ол Светлана Тарабаровамен бірге интервалда өнер көрсетті.<ref>{{Cite Instagram |postid=DFuydC3IBqa |user=suspilne.eurovision |title=Хто виступить під час інтервал-актів фіналу Нацвідбору-2025 |date=2025-02-06}}</ref> Артём Котенко мен Светлана Тарабарова «Hear Me Now» әнінің [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] кезіндегі [[Орыс-украин соғысы кезіндегі бала ұрлануы|Ресейге заңсыз депортацияланған украиналық балалар]] тақырыбындағы арнайы нұсқасын орындады.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=O81WhGOBgZw |title=TARABAROVA і Артем Котенко — «Hear me now» — Фінал Нацвідбору 2025 |website=YouTube |publisher=Євробачення Україна — Eurovision Ukraine official |date=2025-02-09}}</ref> 2025 жылдың 18 шілдесінде ол өзінің ''REPEAT'' дебюттік студиялық альбомын шығарды, оған жаңа әндер де, бұрын шығарылған синглдар да кірді.<ref name="REPEAT">{{cite web |title=REPEAT - Album by Artem Kotenko |url=https://music.apple.com/kz/album/repeat/1824714023 |website=[[Apple Music]] |access-date=2025-07-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.blackfox.news/artem-kotenko-vypuskaie-albom-novykh-pisen/ |title=Артем Котенко випускає свій перший альбом |last=Глушко |first=Юрій |date=2025-07-17 |website=Новини Чорного Лиса |language=uk |access-date=2025-07-17}}</ref> Сол күні Junior Eurovision ән байқауына іріктеу жеңімпаздары мен басқа да қатысушыларымен бірге Atlas Festival 2025 фестивалінің бірінші күнінде Blockbuster Mall сахнасында өнер көрсетіп, «Hear Me Now» әнін орындады және альбомын таныстырды.<ref>{{Cite web |url=https://junior.eurovision.ua/6365-zirky-naczvidboriv-na-dytyache-yevrobachennya-vystupyly-na-atlas-festival-2025/ |title=Зірки Нацвідборів на Дитяче Євробачення виступили на Atlas Festival 2025 - Офіційно |last=Макарець |first=Аліна |date=2025-07-21 |website=Дитяче Євробачення 2024 |language=uk |access-date=2025-07-22}}</ref> 2025 жылдың 12 қазанында Украинаның «[[Junior Eurovision ән байқауы 2025|Junior Eurovision 2025]]» ән байқауына «Ұлттық іріктеуінде» шоуды «Hear Me Now» әнімен ашты.<ref>{{cite web |title= Артем Котенко — «HEAR ME NOW» — Фінал Нацвідбору на Дитяче Євробачення-2025 |url= https://www.youtube.com/watch?v=sNedo0XBgmI |date=2025-10-12 |publisher=[[YouTube]] |website=youtube.com}}</ref>

2025 жылдың 13 желтоқсанында [[Тбилиси]]де өткен «[[Junior Eurovision ән байқауы 2025|Junior Eurovision 2025]]» ән байқауында Украина атынан ұпай жариялаушы ретінде шықты. Украина ұлттық қазылар алқасының дауыс беру нәтижесі бойынша Арменияға ең жоғары 12 балл берілетінін жариялады.<ref>{{Cite web |last=Farren |first=Neil |date=2025-12-12 |title=Ukraine: Artem Kotenko Spokesperson for Junior Eurovision 2025 |url=https://eurovoix.com/2025/12/12/ukraine-artem-kotenko-spokesperson-junior-eurovision-2025/ |access-date=2025-12-12 |website=Eurovoix}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://corp.suspilne.media/golovne/58302-frantsiya-peremogla-na-dytyachomu-yevrobachenni-2025-ukrayina-druga/ |title=Франція перемогла на Дитячому Євробаченні – 2025: Україна — друга |date=2025-12-13 |website=corp.suspilne.media |language=uk}}</ref>

== Дискографиясы ==

=== Альбомдар ===
{| class="wikitable" border="1" style="font-size:9pt; text-align:left;"
! scope="col" | Атауы
! scope="col" | Ақпарат
|-
! scope="row" | ''REPEAT''
|
* Дата: 18 шілде 2025<ref name="REPEAT" />
* Поширення: TAVR Records
* Формат: [[Музыканы жүктеу|Сандық жүктеу]], [[Ағынды медиа|ағынды]]
|}

=== Синглдер ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" | Жыл
! scope="col" | Атауы
! scope="col" | Альбом немесе шағын альбом
|-
| rowspan="2" | 2024
| ''Hear Me Now''
| {{N/a|Альбомдық емес сингл}}
|-
| ''Напевно, даремно''
| ''REPEAT''
|-
| rowspan="10" | 2025
| ''BFF'' (Nicole-мен бірге)
| {{N/a|Альбомдық емес сингл}}
|-
| ''Фільтри''
| ''REPEAT''
|-
| ''Хай пишуть'' (VOLIANSKA-мен бірге)
| {{N/a|Альбомдық емес сингл}}
|-
| ''Я лечу''
| rowspan="5" | ''REPEAT''
|-
| ''Знову на репіт''
|-
| ''Про тебе''
|-
| ''Неідеальні''
|-
| ''Нон стоп''
|-
| ''Golden Union''
| rowspan="2" {{N/a|Альбомдық емес сингл}}
|-
| ''BAM BAM BAM'' (DEMI-мен бірге)
|}

=== Музыкалық видеолар ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:left;"
|- align="center"
! Жыл
! Атауы
! Режиссёр
|-
| rowspan="4" | 2025
| ''BFF''
| Александр Гирченко
|-
| ''Фільтри''
| Данил Демехин
|-
| ''Знову на репіт''
| Назар Гловяк
|-
| ''BAM BAM BAM''
| Леся Гуровская
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Artem Kotenko (singer)|Артём Котенко}}
* [https://junioreurovision.tv/participant/artem-kotenko-2024 Junior Eurovision 2024 байқауындағы Артём Котенконың профилі] {{ref-en}}
* {{Instagram|itsartemkotenko}}
* {{Facebook|61556324245777}}

{{S-start}}
{{s-ach}}
{{Succession box
| титул = [[Украина Junior Eurovision ән байқауында]]
| жылдар = [[Junior Eurovision ән байқауы 2024|2024]]
| ізашары = «Kvitka» әнімен Анастасия Димид
| ізбасары = «Мотанка» әнімен София Нерсесян
}}
{{S-end}}

{{Портал жолағы|Тұлғалар|Музыка}}
{{Украина Junior Eurovision ән байқауында}}
{{Junior Eurovision ән байқауы}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{DEFAULTSORT:Котенко, Артём}}
[[Санат:Junior Eurovision ән байқауының қатысушылары]]
[[Санат:Украина бала әншілері]]

Желсіз түнде жарық ай...

2025-12-10T11:02:55Z

Nurtenge:

{{Ән
|Шынайы атауы = Желсіз түнде жарық ай...
|Қазақша атауы =
|Мұқабасы =
|Сурет атауы =
|Орындаушы =
|Альбом =
|Шығарылды = 1909 ж.
|Формат =
|Түрі = [[Сингл]]
|Жазылды = 1888 ж.
|Жанры = Лирика
|Тілі = қазақша
|Ұзақтығы =
|Лейблі =
|Сөзі = [[Абай Құнанбайұлы]]
|Әні = [[Абай Құнанбайұлы]]
|Продюсері =
|Сертификация =
|алдыңғы_атауы =
|алдыңғы_жыл =
|келесі_атауы =
|келесі_жыл =
}}
«'''Желсіз түнде жарық ай...'''» — [[Абай Құнанбайұлы]]ның 1888 жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 [[тармақ]]ты 5 [[шумақ]]тан тұрады.

Өлең – ақынның табиғат көріністерін, махаббат сырларын кестелі тілмен айшықтаған әлем поэзиясындағы шоқтығы биік туындыларының бірі. Онда пәк, таза [[махаббат]]тың белгісіндей жарық айлы, желсіз түн... [[жан]] толқынысына үн қосып, сыбырласқандай қалың ағаш жапырағы, жүрексінген көңіл, бұлықсыған сөзіммен астасып, көлеңкелі, терең сайға гүрілдей құлаған [[өзен]] [[дыбыс]]ы, осындай сырлы, сұлу түнде, әлдеқайдан естілген сазды ән, тынымсыз тірлік алмағайып уақыт дабылындай бейсауат үрген ит пен үздік-создық айтақ астында сүйгенімен жолығуға аулаққа асыққан сұлу [[қыз]] жанды бейнедей ерекше лирикалық леппен тамаша суреттеледі. Бір ғажабы, басқа сезім құрсауындағы сұлу қыз жоқ, жай ғана қыз – түн жамылып, сүйгенімен кездесуге шыққан қыз туралы тек өлеңнің 3-шумағында ғана, онда да соңғы тармақтарда айтылады. [[Ақын]] оған дейін түнгі табиғаттың әсем көрінісін нәзік [[поэзия]] тілімен өрнектейді. Бірақ келесі толқын әсем, тіпті жаныңды рахатқа бөлейтін суретке мүлде басқаша кейіп береді. Үстірт қарағанда бұрылыс шұғыл сияқты. Қас қаламгердің шеберлігі де осында. Әуелі көңілдің жаңа ырғағына көшер, әрі тек қана қазақ тіршілігіне сыйысар көріністер келтіреді, ол - тау жаңғыртқан ән, үрген ит пен айтақ даусы. Бір ғажабы, ақын атап көрсетпесе де, ән - сырлы, мұңды, әуезді, иттің үрісі мен оған қосыла шыққан айтақта зіл, қатер белгісі жоқ: «Тау жаңғырып, ән қосып, Үрген ит пен айтаққа...». Бұл - өлеңнің алғашқы шумақтары арқылы көңілде берік орныққан сыршылдықтың нәтижесі. Көңіл күйі ғана алмасқан жоқ, қас зергер шығарманың заттық құрылымында да жаңа сапаға қарай ойысады: әлгінде ғана назарда жансыз табиғат тұрса, енді жанды тіршілік лүпілі естіледі. Сондықтан да келесі тармақтарда адамның - жол тосқан қарақшы, кеш қалған жолаушы емес, сүйгенімен кездеспек жас сұлудың шыға келуі табиғи қабылданбақ. «...Келмеп пе едің жол тосып, Жолығуға аулаққа?!». Қандай қыз, қандай сезімдер жетелеген жан - кімге болса да айқын. Абай кейіпкерлерінің сезім толғаныстарын айналада болып жатқан жалпы суреттер арқылы бейнелеген. Санадағы сәуле - желсіз түн, жарық ай, тасыған өзен суреттері - кері шағылысып, құпия кездесуге, бәлкім, өз өміріндегі ең алғашқы махаббат сұхбатына бет бұрған қыздың жүрек лүпілімен астас жарастық табады. Айлы түн, дірілдеген сәуле, қамсыз да бейбіт дыбыстар, оңашаға асыққан қыз - бәрі келісімді үндестікте. Сыртқы әсерді көкірек сыздатар сырға айналдырып, сезім қылын шегіне жеткере бұраған ақын өңді бірде ағытылады. Сырлы түн де жоқ, сүйген жігіт те жоқ, қыз сезімі - жаңағы табиғат көріністерінің тікелей ішкі толқынысқа ұласуы, рухы таза, жаны нәзік сұлудың [[жүрек лүпілі]].

<center>
«Таймаңдамай тамылжып, 
Бір суынып, бір ысып, 
Дем ала алмай, дамыл қып, 
[[Өлең]] қағып, бос шошып. 
Сөз айта алмай бөгеліп, 
Дүрсіл қағып жүрегі. 
Тұрмап па еді сүйеніп, 
Тамаққа кіріп иегі?» 
</center>

Кенет жүрекке мұң құйылады. Кешелі-бүгінді болған, болып жатқан жай емес, жекелік сипаты мол, нақты сезім күйінің суреті екен, өтіп кеткен бағзы бір күндерден қалған естелік екен, жасы жеткен немесе заманы озған жанның енді қайталанбас бақытты сәті екен. Өлең әсері ең соңғы жолдарда, «Тұрмап па енді сүйеніп» дейтін, өткен шақ формасындағы тіркестен соң бұрынғыдан әрмен күшейе тұседі. Енді манадан бері көзге шалынбаған, сүттей түнді сырттай бақылап, именшек сұлудың жолын тосып тұрған жігіт - дәл қазіргі мезетте сол бір қимас кезін мұңды сағынышпен еске алушы ақын (немесе оның лирикалық кейіпкері) бой көрсетеді және сәт озған сайын тұлғалана, еңселене түседі. Сипатталған сурет, бейнеленген сезім-қаншама заманнан бері іште тұнған, санада сүзіліп, түйсікте таңбаланған сырлы әуез - ер жігіттің дарқан жаны, кіршіксіз көңілімен қоса адамдық бейне, рухани биігін де айқын танытады. Өлең 7, 8 [[буын]]ды жүйеде қалыптасқан. 1-, 2-, 3-, 5- шумақтары шалыс ұйқаспен кестеленсе, 4-шумағы шұбыртпалы ұйқаспен өрнектелген. Шығарма алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Өлең басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. Мүрсейіт қолжазбаларында 5-шумақтың 2-жолы «Лүпілдеген жүрегі» делінсе, барлық басылымдарда бұл жол 1909 жылғы жинақ негізінде «Дүрсіл қағып жүрегі» болып берілген. 1939, 1977 жылғы басылымдарда 3-шумақтың 1-жолы «Тау жаңғырып, ән қосып», 1945, 1957 жылғы жинақтарда «Тау жаңғырығып, ән қосып» түрінде басылған.1939, 1945 жылғы басылымдарда өлеңнің жазылу кезеңі 1898 ж. деп көрсетілген. «Абай» бұл өлеңіне ән шығарған. Ән Абайдың композиторлық талантының сегіз қырлы, бір сырлы қуатын, оның көркемдік талғам-танымының биіктігін танытады. 1935 ж. композитор Л. А. [[Хамиди]] Әрхам Ысқақовтан әннің екі түрін нотаға тұсіріп алды. Апайда осы екі ән бір-бірінен тек өлеңнің 3-тармағының басында сәл ғана әуен ырғақтықпен ерекшеленетіні болмаса, жалпы ән мелодиясы бір. Әннің мелодиялық- ырғақтық құрылысы 4 тармақты өлең-жыр кестесінің негізінде қалыптасқан. Ырғақ екпіні байсалды, бірқалыпты созыңқы қоңыр үнмен орындалады. Маужыраған желсіз, әсем түн, жарық ай - ауыл түнінің тамаша бір сәтін, адамның табиғат құшағында отырған бір мезетін минорлы ладтағы әуен сазбен суреттейді. Мұнан басқа өлең мен әуеннің мінсіз жымдасуына да жағдай туғызып отырған [[музыка]]лық ән өлшемі. Әннің екі вариантының бастапқы екі жолы 4,4 музыкалық өлшемде айтылса, әннің 3- және 4-жолы 4,4; 4,4; 6,4; 4,4 (1-түрі) ;3,4; 3,4; 4,4; 6,4; 4,4 (2-түрі) ырғақ-өлшемде кестеленеді. Әнді композитор Ә. [[Әли Оразғұлұлы Базанов|Базанов]] фортепианоға арнап өңдеген, композитор Ғ. [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Жұбанова]] арнайы ән жазған. Өлең ағылшын, араб, башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, [[орыстар|орыс]] , өзбек, татар, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

Дудыға

2025-12-09T16:43:22Z

Nurtenge: ~2025-33620-68 (т) өңдемелерінен Dimash Kenesbek соңғы нұсқасына қайтарды

{{Музыкалық аспап|Аты=Дудыға|Суреті=Dudyğa 01.jpg|Сурет ені=100px|Сурет тақырыбы=Құралдың көрмесі экспонаты [[Қазақтың халық музыка аспаптары мұражайы|.Қ.Х.А.М. Ыхлас атындағы.]]|Туыстас аспаптары=[[Соқпалы музыкалық аспаптар|Соқпалы музыкалық аспап]],}}{{wikify}}
'''Дудыға''' — сілкіп ойналатын дәстүрлі саз аспабы. Әу баста бұл аспапты әскербасылар мен батырлар жорық кезінде ұстайтын болған. Бұл туралы ауыз әдебиеті үлгілеріндегі:

Дудыга цагып, сырнайын тартып...немесе; Дудыга сілкіп ңагайын, Дүшпанга ойран салайын, — деп келетін жыр жолдарынан аңғарылады.

Дудығаның сырт пішіні кәдімгі ұршыққа ұқсас келеді, қолға ұстауға ыңғайлы ұзын сабы, сапқа бекітілген сегіз қырлы, күмбезді сопақша шанағы, шанақ сыртында қайысқа байланған, қатты ағаштан жасалған салпыншақ түймелері болады.

Аспап шанағы малдың (көбінесе ешкі) шала иленген жүқатерісіменқапталады,шанақішінеүсақсылдырмақтар ілінеді. Сап мен шанақ сырты әшекейленіп, басына шашақ тағылады. Сілкіп ойнаған кезде тұткасының екі жағына ілінген қаққыштары ерсілі-қарсылы керілген көнге соғылып, құдды бірнеше дабыл дүңкілдеп түрғандай дыбыс шығарады.<ref> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Қазақтың саз аспаптары}}
[[Санат:Қазақтың саз аспаптары]]

Нұрлы аспанға тырысып...

2025-12-03T15:51:03Z

Nurtenge:

{{wikify}}
'''«Нұрлы аспанға тырысып...»''' — [[Абай Құнанбайұлы]]ның 1899 ж. жазған өлеңі.

Тіршілік атаулының күн нұрына ұмтылып, өсу, толысу, құлдырау, құру кезеңін бастан кешіретіні секілді, адам ғұмырының да алаңсыз гүлдеп-көктеп жайқалар шағын, еш пендені менсінбес кердең көңілдің, ақыл-парасат толыса дәні толған масақтай иілімпаз келетінін, алайда «әсте өлмесін білгендей қылық қылған «пенденің» өлмек үшін туғанын»: «Адамзат - бүгін адам, ертең топырақ, Бүгінгі өмір жарқылдап алдар бірақ. Ертең өзің қайдасың, білемісің, Өлмек үшін туғансың, ойла, шырақ» деп еске салады. Тумақ бар жерде өлмек бар екенін сезген пенде, өзінен кейінгіге мұра боларлық іс қалдырғанда ғана ғұмырын ұзартпақ дегенді меңзейді. Өлең 11 буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Алғаш рет 1909 ж. [[Санкт-Петербург]]те жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұлының өлеңі» атты жинақта жарияланған.

Туынды басылымдарында аздаған текстологиялық өзгерістер кездеседі. 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда 3-шумақтың 3-жолы «Дәні толық, басы ауыр егіндей-ақ» делінсе, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы басылымға сәйкес «Дәні толық, басы үлкен егіндей-ақ» болып берілген. Өлең ағылшын, араб, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен, үйғыр т. б. тілдерге аударылған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

Jerry Heil

2025-11-29T04:35:11Z

Nurtenge: /* Дискографиясы */

{{Музыкант
|Есімі = Jerry Heil
|Шынайы есімі =
|Сурет = Jerry Heil, Eurovision 2024 Send-off 07 (cropped).jpeg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы = Jerry Heil 2024 жылы
|Фон =
|Туған кездегі есімі = Яна Александровна Шемаева
|Толық аты = Яна Александровна Шемаева
|Туған күні = 21.10.1995
|Туған жері = {{туғанжері|Васильков|Васильковта}}, [[Киев облысы]], [[Украина]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары = 2017—қазіргі күн
|Мемлекет = {{Байрақ|Украина}}
|Мамандықтары = {{әнші|Украина}}, әндер авторы, видеоблогер
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = вокал
|Жанрлары = [[Поп-музыка|поп]]
|Лақап аттары = Jerry Heil
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған = [[Alyona Alyona]]
|Лейблдері = Vidlik Records, Best Music, Nova Music
|Марапаттары = «[[YUNA]]» (2020)
|Сайты =
|Commons = Jerry Heil
}}
'''Jerry Heil''' ({{lang-kk|Джери Хейл}}<ref>{{Cite news|title=Блог Пономарева: як українською "Охрана, отмєна"|url=https://www.bbc.com/ukrainian/blog-olexandr-ponomariv-50722608|work=BBC News Україна|accessdate=2022-02-28|language=uk|archive-date=28 лютого 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228022720/https://www.bbc.com/ukrainian/blog-olexandr-ponomariv-50722608}}</ref>, шынайы есімі — '''Яна Александровна Шемаева''', {{lang-uk|Яна Олександрівна Шемаєва}}; [[21 қазан]] [[1995 жыл|1995]], [[Васильков]], [[Киев облысы]], [[Украина]]) — украиналық әнші, әндер авторы және видеоблогер. Мансабын [[2012 жыл]]ы өзінің [[YouTube]] арнасына [[видеоблог]] пен әлемдік және украиналық әншілердің әндеріне [[кавер-нұсқа]]ларын салып бастады.

Өзінің музыкалық мансабын [[2017 жыл]]ы ''Vidlik Records'' лейблімен шығарған «Де мій дім» [[шағын альбом]]ымен бастады. Әншіге алғашқы танымалдылықты [[2019 жыл]]ы «#Я_ЯНА» алғашқы студиялық альбомының құрамындағы «#ОХРАНА, ОТМЄНА» авторлық әні алып келді. Кейнірек бұл ән [[Украина]]дағы ең танымал 5 әндердің қатарына енді. Өзінің YouTube арнасында қазіргі таңда әнші 431 мың тіркелушілерге және 211.3 миллион қаралымға ие.

Әнші [[2024 жыл]]ы [[Alyona Alyona]]-мен бірге «[[Eurovision ән байқауы 2024|Eurovision 2024]]» ән байқауында «[[Teresa & Maria]]» әнімен [[Украина Eurovision ән байқауында|Украина]] атынан өнер көрсетіп, 3-орынды иеленді. Ән байқауы 2024 жылдың мамыр айында [[Швеция]]ның [[Мальмё]] қаласында орын алды.

== Өмірбаяны ==
1995 жылғы 21 қазанда [[Киев облысы]] [[Васильков]] қаласында дүниеге келді.<ref name="Babel">{{cite web|url=https://thebabel.com.ua/texts/29999-trek-ohrana-otmyena-cpivachki-jerry-heil-nabrav-mayzhe-2-milyoni-pereglyadiv-na-youtube-yak-vona-visim-rokiv-yshla-do-svogo-pershogo-virusnogo-hita-u-velikomu-profayli-thebabelya |title=Трек «Охрана, отмєна» співачки Jerry Heil набрав майже 2 мільйони переглядів на YouTube. Як вона вісім років ішла до свого першого вірусного хіта — у великому профайлі theБабеля |прізвище1=Лащук |ім'я1=Тереза |вебсайт=thebabel.com.ua |мовою=|розміщення=2019-05-11 |url-архіву=https://web.archive.org/web/20190513111658/https://thebabel.com.ua/texts/29999-trek-ohrana-otmyena-cpivachki-jerry-heil-nabrav-mayzhe-2-milyoni-pereglyadiv-na-youtube-yak-vona-visim-rokiv-yshla-do-svogo-pershogo-virusnogo-hita-u-velikomu-profayli-thebabelya |дата-архіву=2019-05-13 |дата-доступу=2020-02-28 }}</ref> 3 жасынан 15 жасына дейін музыкалық мектепте оқыды, кейін Рейнгольд Глиэр атындағы Киев муниципалды музыка академиясында (хор [[дирижер]]і бөлімі) және Петр Чайковский атындағы Украина ұлттық музыка академиясында (екінші курстан кейін оқуды тастады) оқыды.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=6WYxlwzBbZc |title=Інтерв'ю з блогеркою Jerry Heil. Телебачення Торонто (відео) |accessdate=25 жовтня 2018 |archive-date=22 травня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522112917/https://www.youtube.com/watch?v=6WYxlwzBbZc&gl=US&hl=en }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://karabas.live/jerry-heil-interview/ |title=Історія Jerry Heil: як відеоблогерка з Василькова зачарувала ONUKA та The Maneken |accessdate=28 січня 2019 |archive-date=23 березня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323092151/https://karabas.live/jerry-heil-interview/ }}</ref> Ата-анасы — жеке саудагерлер; анасы Людмила Шемаева да ән салып, оны желіге салады; 2022 жылдың тамыз айында ''#НЕСЕСТРИ'' ортақ әндеріне бейнеклип шықты.<ref>{{Cite web|title=«До сліз». Джері Хейл заспівала зі своєю мамою і зворушила Мережу|url=https://life.nv.ua/ukr/znamenitosti/dzherri-heyl-zaspivala-zi-svoyeyu-mamoyu-i-zvorushila-merezhu-do-sliz-video-ostanni-novini-50265408.html|website=life.nv.ua|accessdate=2023-02-06|language=uk}}</ref>

== Музыкалық стиль ==
Jerry Heil өзінің әндерін әлеуметтік тақырыптарда, өзінің жеке өмірлік тәжірибесі, басқа адамдардың оқиғалары және қоршаған әлем жайлы жазады.<ref>{{cite web|url=https://gazeta.ua/articles/culture/_jerry-heil-rozpovila-istoriyu-stvorennya-hita-ohrana-otmyena-ta-inshih-pisen-debyutnogo-albomu/940249|title=Jerry Heil розповіла історію створення хіта "Охрана отмєна" та інших пісень дебютного альбому|прізвище1=|ім'я1=|вебсайт=gazeta.ua|мовою=|розміщення=2019-11-27|url-архіву=https://web.archive.org/web/20200508053548/https://gazeta.ua/articles/culture/_jerry-heil-rozpovila-istoriyu-stvorennya-hita-ohrana-otmyena-ta-inshih-pisen-debyutnogo-albomu/940249|дата-архіву=2020-05-08|дата-доступу=2020-05-08}}</ref> Өзінің жанрын «тұрмыстық поп» деп сипаттайды.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aAfYXDFdPI8|title=Jerry Heil Как стать популярным и остаться собой FEDORIV VLOG|прізвище1=|ім'я1=|вебсайт=|мовою=|розміщення=2020-04-11|url-архіву=https://web.archive.org/web/20200416020532/https://www.youtube.com/watch?v=aAfYXDFdPI8|дата-архіву=16 квітня 2020|дата-доступу=2020-05-08}}</ref>

== Дискографиясы ==
=== Студиялық альбомдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col"| Атауы
! scope="col"| Ақпарат
|-
! scope="row"| ''#Я_ЯНА''
|
* Шығарылды: 4 қазан 2019<ref>{{cite web |title=Я ЯНА - Album by Jerry Heil |url=https://open.spotify.com/album/1CJigbKZgyZZV0kcMSPxmG |website=[[Spotify]] |access-date=2024-02-06}}</ref>
* Лейбл: ''Best Music''
* Формат: [[Музыканы жүктеу|Сандық жүктеу]], [[Ағынды медиа|ағынды]]
|-
! scope="row"| ''МАНДАРИНИ І ОЛЕНІ''
|
* Шығарылды: 17 желтоқсан 2021<ref>{{cite web |title=МАНДАРИНИ І ОЛЕНІ - Album by Jerry Heil |url=https://open.spotify.com/album/20oWFenqwXKBPnGbmRZ34e |website=[[Spotify]] |access-date=2024-02-06}}</ref>
* Лейбл: ''Best Music''
* Формат: Сандық жүктеу, ағынды
|-
! scope="row"| ''АРХЕТИПИ''
|
* Шығарылды: 2 мамыр 2025<ref>{{cite web |title=АРХЕТИПИ - Album by Jerry Heil |url=https://music.apple.com/us/album/АРХЕТИПИ/1807756072 |website=[[Apple Music]] |access-date=2025-05-02}}</ref>
* Лейбл: ''Nova Music''
* Формат: Сандық жүктеу, ағынды
|}

=== Шағын альбомдары ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" | Атауы
! scope="col" | Ақпарат
|-
! scope="row" | ''Де мій дім''
|
* Шығарылды: 27 қазан 2017<ref>{{cite web |title=De miy dim - EP by Jerry Heil |url=https://open.spotify.com/album/4ZgaFSgnsC0lnz8EkvkRBL |website=[[Spotify]] |access-date=2024-02-06}}</ref>
* Лейбл: ''Vidlik Records''
* Формат: [[Музыканы жүктеу|Сандық жүктеу]], [[Ағынды медиа|ағынды]]
|-
! scope="row" | ''Особисте''
|
* Шығарылды: 9 сәуір 2021<ref>{{cite web |title=#ОСОБИСТЕ - EP by Jerry Heil |url=https://open.spotify.com/album/7wk2njpo0zhGOUHAsVec3t |website=[[Spotify]] |access-date=2024-02-06}}</ref>
* Лейбл: ''Vidlik Records''
* Формат: Сандық жүктеу, ағынды
|-
! scope="row" | ''Dai Boh'' ([[Alyona Alyona]]-мен бірге)
|
* Шығарылды: 26 тамыз 2022<ref>{{cite web |url=https://open.spotify.com/album/4bFlMEuyoixY2TYPfEL4N6 |title=Dai Boh - EP by alyona alyona, Jerry Heil |website=[[Spotify]] |access-date=2024-02-06}}</ref>
* Лейбл: ''[[Columbia Records]] / ENKO''
* Формат: Сандық жүктеу, ағынды
|-
! scope="row" | ''MARIA''
|
* Шығарылды: 11 шілде 2024<ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/kz/album/maria-ep/1755347043 |title=MARIA - EP by Jerry Heil |website=[[Apple Music]] |access-date=2024-07-11 }}</ref>
* Лейбл: ''Nova Music''
* Формат: Сандық жүктеу, ағынды
|}

=== Синглдері ===
==== Бас әртіс ретінде ====
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" rowspan="2" | Атауы
! scope="col" rowspan="2" | Жыл
! scope="col" colspan="1" | Чарттағы ең жоғарғы позициялар
! scope="col" rowspan="2" | Альбом немесе шағын альбом
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | [[TopHit|UKR]] <ref name="UKR">{{cite web |title=Jerry Heil |url=https://tophit.com/ua/artist/20765-jerry%20heil |website=[[TopHit]] |access-date=2024-02-06 |lang=uk}}</ref>
|-
| ''Де мій дім''
| rowspan="4" | 2017
| —
| rowspan="4" | ''Де мій дім''
|-
| ''Небо''
| —
|-
| ''Постіль''
| —
|-
| ''Надію''
| —
|-
| ''#ОХРАНА, ОТМЄНА''
| rowspan="11" | 2019
| 5
| rowspan="8" | ''#Я_ЯНА''
|-
| ''#НАТВЕРКАЙ''
| —
|-
| ''#ВІЛЬНА_КАСА''
| 14
|-
| ''#БІЛІ_КРОСИ''
| —
|-
| ''#КУБІКИ_РУБІКА''
| —
|-
| ''#ПЙАНА_ЖІНКА''
| —
|-
| ''#ХОСТЕЛ_МОНСТРІВ''
| —
|-
| ''#ХУБАКАР''
| —
|-
| ''Вічність''
| —
| rowspan="12" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''#РЕЦЕПТ_САЛАТА_НЄВЄСТА''
| —
|-
| ''#МОЯ_ДИТЯЧА_МРІЯ''
| —
|-
| ''Vegan''
| rowspan="7" | 2020
| —
|-
| ''#Небейбі''
| 24
|-
| ''#Нінадонтстрес''
| 37
|-
| ''Провінція''
| —
|-
| ''#Chewing''
| —
|-
| ''#Блогер''
| —
|-
| ''#Бомба_ракета_пушка_граната''
| —
|-
| ''#КРІНЖ_ВИКРАДАЧРІЗДВА''
| rowspan="21" | 2021
| —
|-
| ''#АРИФМЕТИКА_КОХАННЯ''
| —
|-
| ''#ГОЛОЮ''
| —
| rowspan="6" | ''Особисте''
|-
| ''#LULLABY (#КОЛИСКОВА)''
| —
|-
| ''#ОВЕРДРУЖБА_НЕДОСЕКС''
| —
|-
| ''#ДЕВОЧКА_ЛЮБОВЬ''
| —
|-
| ''#НЕ_ОРИ_МАМ''
| —
|-
| ''#ОСОБИСТЕ''
| —
|-
| ''Плакса'' (Анна Тринчермен бірге)
| —
| rowspan="4" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''Apple - Man'' (OST «Apple-Man»)
| —
|-
| ''#ЗДН''
| —
|-
| ''#ВЕГАН''
| —
|-
| ''Intro. #СВЯТО_НАБЛИЖАЄТЬСЯ'
| —
| rowspan="9" | ''МАНДАРИНИ І ОЛЕНІ''
|-
| ''#КРІНЖ''
| —
|-
| ''#ДІД_ВМОРОЗ''
| —
|-
| ''ТУК ТУК ТУК''
| —
|-
| ''#ВІЧНІСТЬ''
| —
|-
| ''#ОЛЕНІ'' ([[ТіК]] тобымен бірге)
| 167
|-
| ''#НЕТВОЯ''
| —
|-
| ''#ЕКСА_В_ГІВЕВЕЙ'' (Анна Тринчермен бірге)
| 54
|-
| ''#ОСЬ_ТИ_ІБІСИШСЯ : OUTTRO''
| —
|-
| ''#ПОШТА''
| rowspan="18" | 2022
| 178
| rowspan="8" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''#МОСКАЛЬ_НЕКРАСІВИЙ'' ([[Верка Сердючка]]мен бірге)
| 15
|-
| ''Разом до перемоги'' (Ольга Полякова және Dorofeeva бірге)
| —
|-
| ''В пустій кімнаті'' (Yaktak бірге)
| 63
|-
| ''#МРІЯ''
| 84
|-
| ''Кохайтеся Чорнобриві''
| —
|-
| ''Nakanaide Ukraina''
| —
|-
| ''ДУШЕВНА ПА-ДАМАШНЄМУ'' (Emdivity және Леся Никитюкпен бірге)
| —
|-
| ''Viter viie'' ([[Alyona Alyona]]-мен және Gedz-пен бірге)
| —
| rowspan="4" | ''Dai Boh''
|-
| ''Dai Boh'' (Alyona Alyona-мен және Моника Люмен бірге)
| 190
|-
| ''KUPALA'' (Alyona Alyona feat. Jerry Heil және ela.)
| 14
|-
| ''Zozulia'' (Alyona Alyona-мен және Ginger Mane бірге)
| —
|-
| ''#НЕСЕСТРИ'' (Mama бірге)
| —
| rowspan="16" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''#ТАТО''
| —
|-
| ''КОЗАЦЬКОМУ_РОДУ''
| 88
|-
| ''Posmakuj'' (Alyona Alyona-мен және Trill Pem бірге)
| —
|-
| ''When God Shut the Door''
| —
|-
| ''Екзамен'' (Alyona Alyona-мен бірге)
| —
|-
| ''BRONIA'' (Охман бірге)
| rowspan="9" | 2023
| —
|-
| ''На небі ні зорі''
| —
|-
| ''Стіни'' ([[Kalush]] бірге)
| —
|-
| ''БЛАГОСЛОВЕННА ЗЕМЛЯ''
| —
|-
| ''BRACIA'' (Przyłu бірге)
| —
|-
| ''Call me freedom''
| —
|-
| ''ТРИ ПОЛОСИ''
| 54
|-
| ''Щедра ніч'' (Alyona Alyona-мен және бірге)
| 91
|-
| ''МАЛАНКА''
| —
|-
| ''ПОДОЛЯНОЧКА (GET UP)'' (Alyona Alyona-мен бірге)
| rowspan="9" | 2024
| —
|-
| ''[[Teresa & Maria]]'' ([[Alyona Alyona]]-мен бірге)
| 2
| rowspan="4" | ''MARIA''
|-
| ''INTRO''
| —
|-
| ''AVE MARIA''
| —
|-
| ''VIRGIN MARIA''
| —
|-
| ''ГУБИ У ГУБАХ'' ([[Владимир Дантес]]пен бірге)
| 19
| rowspan="4" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''#AllEyesOnKids''
| —
|-
| ''WABI-SABI'' ([[Юлия Александровна Санина|Юлия Санинамен]] бірге)
| —
|-
| ''СНІГ''
| —
|-
| ''РОЗЧИНЯЮСЬ'' (Евгений Хмарамен бірге)
| rowspan="8" | 2025
| —
| rowspan="4" | ''АРХЕТИПИ''
|-
| ''ВИМОЛИВ'' (Евгений Хмара мен [[Monatik]]-пен бірге)
| —
|-
| ''З якого ти поверху неба?'' ([[Yarmak]]-пен бірге)
| —
|-
| ''ANIMA MEA'' (Миша Правильныймен бірге)
| —
|-
| ''Sing Like a Siren'' ([[Within Temptation]]-мен бірге)
| —
| rowspan="4" {{N/A|Альбомдық емес сингл}}
|-
| ''Додай гучності (12 points)''
| 1
|-
| ''Earth (Dradada)''
| —
|-
| ''HORA'' ([[Ирина Рымеш|Irina Rimes]]-пен бірге)
| —
|-
| colspan="4" style="font-size:85%" | "—" чартта жоқ немесе сол аумақта шығарылмаған синглді білдіреді.
|}

==== Шақырылған әртіс ретінде ====
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! scope="col" rowspan="2" | Атауы
! scope="col" rowspan="2" | Жыл
! scope="col" colspan="1" | Чарттағы ең жоғарғы позициялар
! scope="col" rowspan="2" | Альбом немесе шағын альбом
|-
! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;" | [[TopHit|UKR]] <ref name="UKR">{{cite web |title=Jerry Heil |url=https://tophit.com/ua/artist/20765-jerry%20heil |website=[[TopHit]] |access-date=2024-02-06 |lang=uk}}</ref>
|-
| ''Електрична зима'' (ARLETT feat. Jerry Heil)
| 2017
| —
| rowspan="8" {{N/A|Альбомдық емес синглдер}}
|-
| ''Хо хо хо'' (Morphom feat. Jerry Heil)
| 2020
| —
|-
| ''Хвилi'' ([[Kalush]] feat. Jerry Heil)
| 2021
| 80
|-
| ''Рідні мої'' ([[Alyona Alyona]] feat. Jerry Heil)
| rowspan="2" | 2022
| 7
|-
| ''Чому?'' (Alyona Alyona feat. Jerry Heil)
| 54
|-
| ''Зірка'' (KOZAK SIROMAHA feat. Jerry Heil және Gordiy Starukh)
| 2023
| —
|-
| ''Той день (OE30 Edition)'' ([[Океан Ельзи]] feat. [[Yaktak]], [[Kola]], SHUMEI және Jerry Heil)
| 2024
| 9
|-
| colspan="4" style="font-size:85%" | "—" чартта жоқ немесе сол аумақта шығарылмаған синглді білдіреді.
|}

=== Музыкалық видеолар ===
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;"
|-
! Музыкалық видео
! Жыл
|-
| ''Вільна каса''
| 2019
|-
| ''Бомба ракета пушка граната''
| 2020
|-
| ''Тук Тук Тук''
| rowspan="2" | 2021
|-
| ''ЗДН''
|-
| ''Рідні мої''
| rowspan="11" | 2022
|-
| ''Мрія''
|-
| ''Чому?''
|-
| ''Kupala''
|-
| ''Кохайтеся Чорнобриві''
|-
| ''Dai Boh''
|-
| ''Несестри''
|-
| ''Тато''
|-
| ''Posmakuj''
|-
| ''Козацькому роду''
|-
| ''Екзамен''
|-
| ''Bronia''
| rowspan="8" | 2023
|-
| ''На небі ні зорі''
|-
| ''Стіни''
|-
| ''Благословенна земля''
|-
| ''Bracia''
|-
| ''Три полоси''
|-
| ''Щедра ніч''
|-
| ''Маланка''
|-
| ''Teresa & Maria''
| rowspan="8" | 2024
|-
| ''Подоляночка (GET UP)''
|-
| ''Virgin Maria''
|-
| ''Ave Maria''
|-
| ''Губи у губах''
|-
| ''#AllEyesOnKids''
|-
| ''Wabi-Sabi''
|-
| ''Сніг''
|-
| ''Розчиняюсь''
| rowspan="7" | 2025
|-
| ''Вимолив''
|-
| ''Sing Like a Siren''
|-
| ''Love Me Hard''
|-
| ''З якого ти поверху неба?''
|-
| ''Додай гучності (12 points)''
|-
| ''Earth (Dradada)''
|}

== Марапаттар мен номинациялар ==
{| class="wikitable sortable"
! Жыл !! Номинация !! Санат !! Марапат !! Нәтиже !! Дереккөзі
|-
| rowspan="2" | 2019 || #ОХРАНА, ОТМЄНА || Жыл синглі || Jager Music Awards || {{Won}} || align="center" | <ref>{{cite web|url=http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/ |title=Хто переміг на премії Jager Music Awards 2019: весь список переможців|автор=|вебсайт=slukh.media|мовою=|розміщення=2019-11-15|url-архіву=https://web.archive.org/web/20191115211608/http://slukh.media/news/jager-music-awards-2019-winners/|дата-архіву=2019-11-15|дата-доступу=2019-11-15}}</ref>
|-
| Jerry Heil || Viva ашылуы! || Вибір Viva! || {{Won}} || align="center" | <ref>{{cite web|url=https://viva.ua/events/11715-bal-v-chest-15-letiya-viva-zvezdy-na-krasnoy-dorozhke-i-pobediteli-15-ti-nominatsiy-vybor-viva |title=Бал в честь 15-летия Viva! Звезды на красной дорожке и победители 15-ти номинаций «Выбор Viva!»|автор=Грицфельдт Людмила|вебсайт=viva.ua|мовою=російською|розміщення=2019-11-21|url-архіву=https://web.archive.org/web/20191122003841/https://viva.ua/events/11715-bal-v-chest-15-letiya-viva-zvezdy-na-krasnoy-dorozhke-i-pobediteli-15-ti-nominatsiy-vybor-viva|дата-архіву=2019-11-22|дата-доступу=2019-11-22}}</ref>
|-
| rowspan="3" | 2020 || #ОХРАНА, ОТМЄНА || Ең үздік ән || rowspan="3" | [[YUNA]] || {{Nom}} || rowspan="3" align="center" |<ref>{{cite web|url=https://iod.media/article/muzichna-premiya-yuna-2020-ogolosila-peremozhciv-monatik-znovu-stav-vikonavcem-roku-6774 |title=Музична премія YUNA 2020 оголосила переможців|прізвище1=Коберська|ім'я1=Дарина|вебсайт=iod.media|мовою=|розміщення=2020-07-09|url-архіву=https://web.archive.org/web/20200731155330/https://iod.media/article/muzichna-premiya-yuna-2020-ogolosila-peremozhciv-monatik-znovu-stav-vikonavcem-roku-6774|дата-архіву=2020-07-31|дата-доступу=2020-07-31}}</ref>
|-
| rowspan="5" | Jerry Heil || Ең үздік орындаушы || {{Nom}}
|-
| Жыл ашылымы || {{Won}}
|-
| 2021 || Ең үздік орындаушы || [[YUNA]] || {{Nom}} || align="center" | <ref>{{Cite web |date=10 желтоқсан 2020 |title=YUNA 2021: стали известны номинанты Национальной музыкальной премии |url=https://tophit.com/news/show/24042 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331214356/https://tophit.com/news/show/24042 |archive-date=31 March 2023 |access-date=31 March 2023 |website=tophit |language=ru}}</ref>
|-
| 2023 || Қоғамның таңдауы марапаты || MME Awards 2023 || {{Won}} || align="center" | <ref>{{Cite web|title=Jerry Heil здобула перемогу на MME Awards 2023, фото - Погляд|url=https://poglyad.tv/jerry-heil-zdobula-peremogu-na-mme-awards-2023-article|website=poglyad.tv|accessdate=2023-01-21|language=uk-UA}}</ref><ref>{{Cite web|title=These are the winners of the 2023 MME Awards!|url=http://mmeawards.eu/en/news/these-are-the-winners-of-the-2023-mme-awards/|website=MME|accessdate=2023-01-21}}</ref>
|-
| 2024 || Best Artistic Vision || Eurovision Awards || {{Won}} || align="center" | <ref>{{cite web |date=6 желтоқсан 2024 |title=Vote now in the Eurovision Awards 2024 |url=https://eurovision.tv/story/vote-eurovision-awards-2024 |website=eurovision.tv |publisher=[[Еуропалық хабар тарату одағы]] |access-date=20 желтоқсан 2024}}</ref>
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|2}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commonscat|Jerry Heil}}
* {{Instagram|thejerryheil}}
* {{YouTube|u=JerrysDreams}}

{{S-start}}
{{s-ach}}
{{Succession box
| титул = [[Украина Eurovision ән байқауында]]
| жылдар = ([[Alyona Alyona]]-мен бірге) [[Eurovision ән байқауы 2024|2024]]
| ізашары = «[[Heart of Steel]]» әнімен [[Tvorchi]]
| ізбасары = «[[Bird of Pray]]» әнімен [[Ziferblat]]
}}
{{S-end}}

{{Портал жолағы|Тұлғалар|Музыка}}
{{Eurovision ән байқауы 2024}}
{{Сыртқы сілтемелер}}

{{DEFAULTSORT:Heil, Jerry}}
[[Санат:Eurovision ән байқауы 2024 қатысушылары]]
[[Санат:Eurovision ән байқауындағы Украина өкілдері]]
[[Санат:YouTube күміс батырма иелері]]

Мұхамеджан Сералин

2025-11-28T04:43:04Z

Nurtenge: ~2025-36901-21 (т) өңдемелерінен 1nter pares соңғы нұсқасына қайтарды

'''Мұхамеджан Сералин''' ([[1872 жыл|1872]], қазіргі [[Қостанай облысы]] [[Қарабалық ауданы]] Өрнек ауылы — [[8 қараша]] [[1929 жыл|1929]], [[Қостанай облысы]] [[Қарабалық ауданы]] Өрнек ауылы) — ақын, жазушы, журналист, публицист, қазақ журналистикасының атасы.

== Өмірбаяны ==
[[Қожа]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=kk-KZ|url=https://kozhalar.kz/20197586-muhamedzhan-seralin-zhajynda-zhanga-derek|title=Мұхамеджан Сералин жайында жаңа дерек|website=Qojalar.kz|access-date=2021-11-07}}</ref>
* [[Троицк]]ідегі медреседе оқыған (1880)
* [[Қостанай]]дағы 2 кластық орыс-татар мектебін бітірген (1891).
* 1911 — 1918 жылдары Троицкіде “[[Айқап]]” журналын шығарды.
* 1919 — 1920 жылдары “Ұшқын” газетінде қызметкер,
* 1921 жылы Қостанайдағы Шұбар болыстық атқару комитеттінің төрағасы,
* 1922 — 1923 жылдары Қостанай губаткомы төрағасының орынбасары,
* 1923 — 1926 жылдары “[[Ауыл (газет)|Ауыл]]” газетінің редакторы қызметтерін атқарған.

== Шығармашылығы ==
Сералиннің журналистік қызметі екі кезеңге бөлінеді:
* 1-кезеңіне “Айқап” журналында төңкеріске дейін басылған 40-қа жуық мақалалары жазады.
* 2-кезең 1918 – 1928 жылдары аралығын қамтиды, бұл кезеңде “Ұшқын”, “Еңбекші қазақ”, “Ауыл” газеттерінде саясат, шаруашылық, мәдениет мәселелері жайында мақалалары жарияланды.

* Алғашқы “Топжарған” ([[1900]]) поэмасы қазақ әдебиетіндегі тарихи шығармалар қатарына жатады. Поэмада 19 ғасырдың 30 — 40-жылдарындағы қазақ өмірі, Кенесары, Наурызбай бастаған қозғалыс бейнеленген.
* “Гүлқашима” (1909) поэмасы әйел теңсіздігі мәселесіне арналған. Сералин өз шығармаларында Ы.Алтынсариннің ағартушылық-демократия идеяларын қолдады.
* Ол Фердоуси “Шаһнамасының” “Рүстем — Зораб” бөлімін В.А. Жуковский (1846 – 1847) нұсқасынан,
* сондай-ақ А.Сорокиннің “Жусан” повесін қазақ тіліне аударған (1915).<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1872 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарабалық ауданында туғандар]]
[[Санат:8 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:1929 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қарабалық ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]

Шошала

2025-11-19T07:54:19Z

Nurtenge: ~2025-34710-15 (т) өңдемелерінен Almagul Ibragimova соңғы нұсқасына қайтарды

[[Сурет:Ет_сақтайтын_шошала.jpeg|нобай|Жидебайдағы Абай үйіндегі шошала]]
'''Шошала, тошала''' – [[қазақ]] халқының көне баспаналарының бірі. Құрылымы аңшы қосына ұқсас. Оны тұрғызу үшін іргетасын дөңгелек етіп қаластырып, үстіне 10 – 15 сырықтан түзілетін сүйір құрылғы орнатады да, ағаш бұтақтармен шабақтап, киізбен бекітеді немесе қамыспен жауып, лаймен сылайды. Төбесін көтеріп тұратын ортаңғы бөлігі жуан сырғауылдан немесе жіңішке дөңбектен төрт бұрыш етіп құрастырылады да, аяқ (төмнгі) тұсы жерге көміліп орнатылады. Үстіне киіз үй шаңырағына ұқсатып конус тәрізді шатыр орнатқан. Қабырғасын шым, қамыс, қамкесек, қыш, тақтатас, қойтас, саманнан қалаған. Ерте кездері төбесі ашық қалдырылып, одан ошақ түтіні шыққан. Сондай-ақ Шошаланың қырлы [[призма]] пішінді түрі де болған. Төбесінен түтін шығатын [[Шаңырақ|шаңырағы]] бар Шошала түрі шарбақ Шоашала деп аталған. Шоашаланың пошымы киіз үйге ұқсас, төбе жабыны уыққа келеді. Баспана түрі жетілдірілген кезде Шошала шаруашылық мақсаттарға (қойма, отынхана, т.б.) пайдаланылған. Шошалаға ұқсас баспаналар энеолиттік ботай мәдениетін қалдырған тайпаларда кеңінен таралғандығын археол. деректер дәлелдеді. Мұның өзі Шошаланың бірнеше мыңжылдық тарихы бар екендігін айғақтайды.
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]
[[Санат:Үйлер]]

Мұқатаева Қоңыр

2025-11-09T15:05:35Z

Nurtenge: /* Дереккөздер */

'''Қоңыр Мұқатайқызы''' — [[1950 жыл]]ы 8 қарашада [[Қарағанды облысы]], [[Aғaдыр ауданы]], [[Қарабұлақ совхозы]]нда туған. Ақжал орта мектебін бітіртен. [[1969 жылы]] қазақтын [[С.М.Киров атындағы (КазГУ) университеті]]нің филология факультетіне түскен.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref>

Университетті [[1974 жыл]]ы бітірген соң қызметін Ұлттық мемлекеттік кітап палатасында қатарындағы библиограф болып бастаған. Редактор, бөлім меңгерушісі қызметкерінде болған.

[[1997 жыл]]дан директордың орынбасары кызметінде. Ұлттық мемлекеттік кітап палатасында Агентство ISBN системасының жұмысы сонымен бірге Ұлттық мемлекеттік кітап палатасының шығаратын Кітап шежіресі журнал, газет мақалаларының шежірелері т.б. библиографиялык көрсеткіштері Қоңыр Мұқатайқызының редакциясымен шығады.
Баспа және полиграфия саласында көп жылдардан бері жемісті еңбек еткені үшін "Баспа және полиграфия ісінін қайраткері" құрмет белгісімен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}
{{bio-stub}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Марионетка

2025-11-09T13:07:19Z

Nurtenge: «Қуыршақ театры» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[File:Prague-Marionette.jpg|thumbnail|250px|right|Марионетка]]

'''Марионетка''' ({{lang-fr|marionnette}} — Мария қызды бейнелейтін кішкентай [[Қуыршақтар|қуыршақ]]) — '''театр қуыршағының бір түрі'''. Ортағасырлық кейіпкер '''Мария қыздың''' атымен аталған. Марионетканы [[шымылдық]] қалқасынан [[актер]] жіптер немесе таяқшалар арқылы қимылдатып отырады. Оны [[терракота]]дан, ағаштан, піл сүйегінен, [[күміс]]тен, [[былғары]]дан, т.б. жасайды. Ең көп таралған марионетка қуыршағының '''басы мен денесі ағаштан ойылған'''. Қуыршақтың басына бекітілген [[темір]] сым арқылы актер оны қимылға келтіреді. Марионетканың '''күрделірек түрі''' — темір сыммен және қуыршақтың қимылдайтын [[буын]]дарына байланған жіптердің екінші ұшын “вага” деп аталатын ағашқа байлап, осы вага арқылы актердің қуыршақты басқаруына лайықталған. Қазіргі '''кәсіби қуыршақ театрларында''' көбінесе тек жіппен басқарылатын марионетка пайдаланылады. Ауыспалы мағынада бөтен біреудің қолшоқпарына айналған мемлекетті, саяси топты немесе [[үкімет]] адамын марионетка деп атайды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қуыршақ театры]]

[[et:Buratino]]
[[ka:ბურატინო]]
[[lt:Buratinas]]

Қуыршақ театры

2025-11-09T13:07:07Z

Nurtenge:

[[File:Teatro dei burattini.jpg|thumb| alt=A.| ''Қуыршақ театры''.]]
'''Қуыршақ театры''' – [[қуыршақтар]] арқылы сахналық ойын көрсететін театрдың бір түрі. Қуыршақты актер қимылға келтіріп, оның сөзін көбінесе өзі, кейде көркемсөз оқушы айтып тұрады. Қуыршақ түріне, оны қимылға келтіру тәсіліне, сахнасына қарай қуыршақ театры бірнеше топқа жіктеледі: ''киілмелі'' (қолға киіп ойнайтын), ''сылдырмақты'' (жіп немесе сым арқылы қозғалтатын), ''суретке түсірілген қуыршақтармен'' (қағаздағы қуыршақ кескінін экранға түсіретін) ойын көрсететін театрлар, т.б.<ref>Өнер: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы
11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
ISBN 9965-33-998-8</ref>

Қуыршақ театры жайындағы алғашқы деректер [[Аристотель]], [[Геродот]], [[Ксенофонт]], [[Апулей]] еңбектерінде кездеседі.
*11-ғасырда “Діни жазба” тақырыбына ойын көрсететін қуыршақ театрының ерекше түрі пайда болды. Театр ойынындағы басты бейне Марияның атымен марионетка қуыршағы дүниеге келді. [[Шіркеу]] мен бай-манаптарды келеке еткен халық қуыршақ театры діни театрмен қатар туды. Оларды, көбіне қудалап отырды. Халық қуыршақ театры жайындағы тұңғыш жазба мұра Италияда сақталған.
*19-ғасырда француз қуыршақ театры өркен жайды. Қазіргі кезде қуыршақ театры Еуропа мен Америка елдерінде кең дамыған. Қуыршақ ойыны Ежелгі Шығыс елдерінде ([[Үндістан]], [[Индонезия]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Иран]], [[Түркия]]) өркендеді. Бұл елдердегі қуыршақ театрының репертуары мифтік сюжеттер мен батырлық эпостарға, [[сықақ]] әңгімелерге құрылды.
[[File:Ostrava, Divadlo loutek.jpg|thumb| left| alt=A.| ''[[Чехия қуыршақ театры]]''.]]
Ресейде қуыршақ театрының пайда болуы [[скоморохтар]] ойынымен тікелей байланысты. Қуыршақ театры Кеңес Одағында да кең қанат жайды.
*1930 ж. 25 мемлекеттік қуыршақ театры жұмыс істеді.
*1931 ж. Мәскеуде бүкіл Кеңес Одағындағы қуыршақ театрының дамуына зор ықпал жасаған [[Мемлекеттік Орталық қуыршақ театры]] ашылды.

Қазақ жеріндегі қуыршақ театры ұлттық ойындардан бастау алған. Ертеден келе жатқан “Ортеке” ойыны осының айқын дәлелі. Ағаштан жонылып жасалған киік немесе ат мүсіншесін сылдырмақтап жіп тағып, [[домбыра]] тартқанда жіптің бір ұшын ішекті шертер саусаққа іліп билететін болған. Тартылған күй ырғағына қарай “Ортеке” ойын көрсеткен.
*1935 ж. [[Алматы]] қаласында қазақтың қуыршақ театры ұйымдастырылды.
*1938 ж. театрға республикалық қуыршақ театры дәрежесі берілді. Елімізде қуыршақ театрлары [[Ақтөбе]] мен Жезқазғанда (1985), Ақтауда (1981), Шымкентте (1983) және [[Қостанай]] мен Петропавлда (1992) ашылды. Театр [[Ташкент]] (1969) пен [[Бішкек]] (1975) қалаларында өткен [[Қазақстан]] және [[Орта Азия]] республикаларының қуыршақ театрлары фестивалінің, Ташкенттегі Халықаралық фестивальдің (1979) лауреаты атанды.
*1981 ж. гастрольдік сапармен Въетнамда, Кампучияда болды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
*2002 ж. Алматыда Қазақстан қуыршақ театрларының 1-фестивалі өтті. Қуыршақ театры, негізінен, балалар аудиториясына арнап спектакльдер қоюмен шұғылданады. Кейбір ұжымдардың қойылымдарында үлкендерге де арналған пьесалар бар.<ref name="source1">“Балалар Энциклопедиясы”, V-том</ref>

== Қазақстандағы қуыршақ театрлары ==
* ''«Буратино»'' (Қарағанды, Лобода к., 10), [[Балалар сарайы]]ның куыршақ театры. 1959 ж. құрылған. 1%5 жылдан қазіргі атымен аталады, 1977 ж. халық театры атағы берілді. Әр жылдары - Андерсеннің ''«Ақша кар қоролевасы»'', И. Қолабтың ''«Жалғанда Фердадан артық ешкім жоқ»'' деген спектаклі т. б. қойылды. Барлығы 80 қойылым (1980). Жыл сайын 20 мың көрермен кабылдайды. Жүргізуші Буратино рөлін 1978-83 ж. Ю. Мышонков ойнады. Көркемдік жетекшісі 1959-79 ж. Е. И. Савина; В. В. Маленко 1986 жылдан.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қуыршақ театры| ]]

Қуыршақ театры

2025-11-09T13:07:07Z

Nurtenge:

Санат:Қазақ әдебиеті

2025-11-07T12:03:03Z

Nurtenge:

{{Басты мақала|Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:Қазақ тілі|Ә]]
[[Санат:Қазақстан мәдениеті|Ә]]
[[Санат:Тілдер бойынша әдебиет]]

Кім екен деп келіп ем түйе қуған

2025-11-06T03:02:33Z

Nurtenge: ~2025-31463-00 (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

''' «Кім екен деп келіп ем түйе қуған»''' — [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[1855]] ж. ауызша шығарған өлеңі. Көлемі 4 тармақты 1 [[шумақ]]. Ел аузындағы әңгімеге қарағанда өз аулының түйелерін аралап бара жатқан екі аттыға шауып барған Абай оның біреуі төркінінен [[жауыр]] айғыр жетектеп келе жатқан әйел екенін біліп, табанда мысқылдап айтқан екен. Жас [[ақын]] ауылға тура келе алмай, түйе арасына жасырынған келіншекті де, оның сараң төркінін де бір-ақ ауыз өлеңмен өлтіре әжуалаған. Болашақ ақынның уытты тілі айқын нышан беріп тұр. Кәдімгі ашық мінез баланың ақтара салған тежеусіз ойы. Өлең 11 буынды [[қара өлең]] ұйқасымен жазылған. Алғаш рет 1933 жылғы жинақта жарияланды. Кейінгі басылымдарда ешқандай текстологиялық өзгерістер байқалмайды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Өлең ==
Кім екен деп келіп ем түйе қуған,

Қатын ғой күлдәрімен белін буған.

Төркініңнің бергені жауыр айғыр,

Бауырыңды... бірге туған.<ref>https://bilim-all.kz/olen/510-Kim-eken-dep-kelip-em-tuie-qugan</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

{{stub}}

Күй таңдаған күшік

2025-10-27T19:53:49Z

Nurtenge:

{{Басылым
|Атауы = Күй таңдаған күшік
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет =
|Ені =
|Сурет атауы =
|Авторы = [[Әлібек Файзоллаұлы]]
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты = 2011
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Раритет», [[Алматы]]
|Беттері = 128
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 978-601-250-108-7<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат = әңгімелер, ертегілер, пьесалар
}}
'''Күй таңдаған күшік''' — [[2011 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Раритет» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы — [[Әлібек Файзоллаұлы]]. Беттер саны — 128.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=978-601-250-108-7&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі — [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/978-601-250-108-7|978-601-250-108-7]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
{{quotation|Халықаралық «Дарабоз», республикалық «Астана – Бәйтерек» конкурстарының лауреаты, көптеген әдеби жабық бәйгелердің жеңімпазы, жеткіншектерге етене жақын қаламгер өзінің жыр жинағында:мына алмағайып заманда жасбуынның сүрініп-қабынбай, мүлт кетпей, дұрыс жол таңдауына қалай көмектесуге болады деген жауабын іздейді. Тартымды оқиғаларға құрылған шығарма кейіпкерлерінің күйініш-сүйініштері арқылы оқырманның өз байламын жасауға мүмкіндік береді. Балдырғандарды жақсыдан үйренуге, жаманнан жиренуге талпындырады.|}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{Қазақстан кітап палатасы}}

{{book-stub}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:2011 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Раритет баспасының кітаптары]]

Юрий Павлович Киселев

2025-10-24T18:30:10Z

Nurtenge: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

{{жедел жойылсын|Энциклопедиялық маңызы жоқ, жетім мақала, тым қысқа мақала, санаты жоқ}}
{{Біріктірілсін|Киселев Юрий Павлович}}
'''Юрий Павлович Киселев''' ([[1930]] жылы [[Жамбыл облысы]] қазіргі [[Тараз]] қаласында дүниеге келген) — тарих ғылымының докторы ([[1990]]), профессор. ҚазПИ-ді ([[1952]], қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]]) бітірген.
Жамбыл педагогикалық училищесінде оқытушы, Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технологиялық институтында доцент, оқу ісі жөніндегі проректор, Жамбыл педагогикалық институтында (қазіргі [[Тараз мемлекеттік университеті]]) доцент, профессор қызметтерін атқарған.
Киселев 60-қа жуық ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.<ref>[[Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы]]</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Киселев Юрий Павлович

2025-10-24T18:29:45Z

Nurtenge: + Жойылсын деп белгіледі (белгілегіш)

{{жедел жойылсын|Энциклопедиялық маңызы жоқ, жетім мақала, тым қысқа мақала}}
{{Біріктірілсін|Юрий Павлович Киселев}}
'''КИСЕЛЕВ Юрий Павлович''' ([[1930]] жылы туған, [[Жамбыл облысы]] қазіргі [[Тараз]] қаласы) – тарих ғылым доктор ([[1990]]), профессор ҚазПИ-ді ([[1952]], қазіргі ҚазҰПУ) бітірген. Жамбыл педагогика училищесінде оқытушы, Жамбыл жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтында доцент, оқу ісі жөніндегі проректор, Жамбыл педагогика институтында (қазіргі Тараз мемлекет унниверситеті) доцент, профессор қызметтерін атқарады. Киселев 60-қа жуық ғылым жарияланымның, оның ішінде 3 монографияның авторы.
== Шағармалары ==
Воспитывает коллектив, А.-А., [[1976]].
Развитие народного образования в Казахстане в послевоенные годы, М., [[1991]].
<ref>[[Тараз Энциклопедиясы]]</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Жандос Айбасов

2025-10-13T03:19:41Z

Nurtenge:

{{wikify}}
{{Кинематограф
|есімі=Жандос Айбасов
|туған күні=30.06.1989
|туған жері={{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|азаматтығы={{Байрақ|Қазақстан}}
|мамандығы={{актер|Қазақстан}}, каскадер, [[продюсер]], [[сценарийші]], [[режиссёр]]
}}
'''Жандос Айбасов''' (30 маусым 1989 жыл, [[Алматы]]) – қазақ актері, каскадер, продюсер, сценарийші және режиссер.<ref name=":0">https://www.vokrug.tv/article/show/17346103431/?from=infinity&type=SuperView</ref>

Жандос Айбасов 1989 жылы 30 маусымда Қазақстанның ірі қалаларының бірі-Алматы қаласында дүниеге келген. Актердің қарындасы мен ағасы бар. Әкесі – кәсіпкер, анасы – педиатр. Ата-анасы оны кез-келген бастамаларында қолдайды.<ref name=":1">https://m.ticketon.kz/star/zhandos-aibasov</ref>

Жас кезінде жас жігіт өз өмірін киномен байланыстыруды ойламады, бірақ ол оқушы кезінен шығармашылықпен айналысты, сондықтан ол Таңсықбаев атындағы Алматы сәндік-қолданбалы өнер колледжіне оқуға түсіп, онда ол «зергер» мамандығын алды. Онда ол өзін суретші ретінде сынап көрді. Бірнеше жыл көркемөнерпаздар сабағынан кейін Жандос Айбасов Т. Жүргенов атындағы ұлттық өнер академиясына оқуға түседі, онда режиссерлік шеберлікті оқыту бойынша төрт жылдық курс өтеді.<ref name=":1" /> Ол 2013 жылдан бастап ойнай бастады.<ref name=":0" />

Оның киноға сапарының басталуы «Жол» картинасын қоюда режиссер А. Ұзабаевтың көмекшісінің жұмысы болды. Осыдан кейін Айбасов өзін актер және трюк режиссері, сондай-ақ продюсер және сценарист ретінде сынап көре бастады. Жандос Айбасов «Nomad Stunts» кәсіби каскадерлердің халықаралық тобының құрамына кіреді.<ref name=":0" />

Актердің мансабы 2013 жылдан белсенді дами бастады. Содан бері ол 20-дан астам фильм мен сериалда ойнады.

== Фильмдер тізімі ==
* Кейінгі өмір (2023)
* MEOW (2023)
* Бақыт зертханасы (2023)
* Тор (2023)
* Бүркіт. Арнайы мақсаттағы жасақ (2023)
* Сенбе (2023)
* Алға (2022)
* Түнгі бақсылар (2021)
* Үш (2020)
* Қанды транзит (2019)
* Үлкен кішкентай өмір (2019)
* Күнбағыс (2019)
* Жаным, сен сенбейсің! (2019)
* Мен сені сүйемін (2019)<ref>https://www.kinopoisk.ru/name/3265476/</ref>
* Лифт (2018)
* По любви (2017)
* Тараз (2016)
* Аудандар (2016)
* Келинка Сабина 2 (2016)
* Золушка Зауре (2016)
* Үзілмеген (2015)
* Кенже (2015)
* Қазақша тонау (2014)
* Нархоз (2014)
* Сериал Марко Поло (США) (2014)
* Он и она (2013).<ref>https://qazradio.fm/kz/person/10177/</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан каскадерлері]]
[[Санат:Қазақстан кинопродюсерлері]]
[[Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері]]

Болат Жолдасұлы Есмағамбетов

2025-08-01T04:12:49Z

Nurtenge:

{{Футболшы
| есімі = Болат Есмағамбетов
| толық аты = Болат Жолдасұлы Есмағамбетов
| туған күні = 1.4.1968
| туған жері= {{туғанжері|Арал|Аралда|Арал (қала)}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| азаматтығы = {{ту|КСРО}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] {{ту|Қазақстан}} [[Қазақстан]] {{ту|Ресей}} [[Ресей]]
| бойы = 175
| позиция = қорғаушы
| қазіргі клуб =
| клубтары = {{футбол карьерасы
|1992|{{ту|Ресей}} [[Галакс (футбол клубы)|Галакс]]|33 (8)
|1993|{{ту|Ресей}} [[Космос (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Космос (СПб)]]|11 (4)
|1993—1995|{{ту|Ресей}} [[Локомотив (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Локомотив (СПб)]]|73 (14)
|1995|{{ту|Ресей}} [[Волга (футбол клубы, Тверь)|Трион-Волга]]|10 (3)
|1996—1997|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|36 (16)
|1997|{{ту|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс (Павлодар)]]|12 (7)
|1998|{{ту|Финляндия}} [[ПК-37]]|? (18)
|1999|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|26 (11)
|2000|{{ту|Ресей}} [[Орёл (футбол клубы)|Орёл]]|10 (0)
|2001|{{ту|Финляндия}} КиируПа|14 (12)}}
| ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|1997|{{футбол|Қазақстан}} |7 (3)
}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|2002|{{ту|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|
|2003|{{ту|Қазақстан}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|
|2008—2009|{{ту|Қазақстан}} [[Қызылжар (футбол клубы)|Қызылжар]]|
}}
}}
'''Болат Жолдасұлы Есмағамбетов''' ([[1 сәуір]] [[1968 жыл]], [[Арал (қала)|Арал]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық футболшы, бапкер, футбол функционері.

==Өмірбаяны==
90 жылдардың басында [[Санкт-Петербург]]тің үш клубында ойнады: «Галакс», «Космос», «Локомотив». Кейін Қазақстан, Финляндия клубтарында да өнер көрсетті.

[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]нда [[1997 жыл]]ы жеті ойында алаңға шығып, үш гол соқты.

2000 жылдары бапкерлік карьерасын бастады. Бапкер ретінде "Цесна", [[Спартак (футбол клубы, Семей)|"Елім-ай"]], [[Қайсар (футбол клубы)|"Қайсар"]], [[Қызылжар (футбол клубы)|"Қызылжар"]] клубтарын баптады. Және де «Қайрат» пен «Қайсар» клубтарынның әкімшіліктерінің құрамында болды.

==Жетістіктері==

=== Футболшы ретінде ===
*Қазақстан чемпионы: 1997

=== Бапкер ретінде ===
* Бірінші лига жеңімпазы: 2013

==Статистикасы==
{| class="wikitable"
|-bgcolor=#ccffcc
|1992 ||{{Flagicon|Ресей}} Галакс ||33 ||(8)
|-
|1993 ||{{Flagicon|Ресей}} Космос (СПб) ||11 ||(4)
|-bgcolor=#ccffcc
|1993—1995 ||{{Flagicon|Ресей}} Локомотив (СПб)|| 73 ||(14)
|-
|1995|| {{Flagicon|Ресей}} Трион-Волга|| 10 ||(3)
|-bgcolor=#ccffcc
|1996—1997 ||{{Flagicon|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]]|| 36 ||(16)
|-
|1997 ||{{Flagicon|Қазақстан}} [[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|Ертіс (Павлодар)]]|| 12 ||(7)
|-bgcolor=#ccffcc
|1998 ||{{Flagicon|Финляндия}} ПК-37|| ? ||(18)
|-
|1999 ||{{Flagicon|Қазақстан}} [[Спартак (футбол клубы, Семей)|Елім-ай]] ||26 ||(11)
|-bgcolor=#ccffcc
|2000 ||{{Flagicon|Ресей}} Орёл ||10|| (0)|
|-
|2001 ||{{Flagicon|Финляндия}} КиируПа ||14 ||(12)
|}

==Ұлттық құрамадағы голдары==
{| class="wikitable"
!жыл
!қала
!қарсылас
!есеп
!гол саны
!ойын статусы
|-
|11 мамыр, 1997||{{Flagicon|Қазақстан}} [[Алматы]]||{{Flagicon|Пәкістан}} [[Пәкістан Ұлттық футбол құрамасы|Пәкістан]]||3:0||2||[[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|ӘЧ-1998]] іріктеуі
|-
|11 маусым, 1997||{{Flagicon|Пәкістан}} [[Лаһор]]||{{Flagicon|Пәкістан}} [[Пәкістан Ұлттық футбол құрамасы|Пәкістан]]||7:0||1||[[Футболдан 1998 жылғы әлем біріншілігі|ӘЧ-1998]] іріктеуі
|}

==Сыртқы сілтемелер==
* [http://footballfacts.ru/players/17277 Футболшының профилі]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ертіс ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Спартак Семей ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қызылжар ФК жаттықтырушылары]]

Мирас Болатұлы Асан

2025-08-01T04:06:21Z

Nurtenge:

{{Жазушы
|Есімі = Мирас Болатұлы Асан
|Шынайы есімі =
|Суреті = Асан Мирас.jpg
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 13.05.1987
|Туған жері = [[Қарағанды облысы]], {{туғанжері|Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданында}}, [[Бақты (Қарағанды облысы)|Бақты]] ауылы
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]]
|Мансабы = ақын, журналист
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры = поэзия
|Шығармалардың тілі = қазақ
|Дебюті =
|Марапаттары =
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Мирас Болатұлы Асан''' - 1987 жылы мамыр айының 13 күні [[Қарағанды облысы]], [[Қарқаралы ауданы]], [[Бақты (Қарағанды облысы)|Бақты]] аулында дүниге келген. №21 «Бақты» орта мектебін бітіргеннен кейін академик Евней Арыстанұлы Бөкетов атындағы [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Қарағанды мемлекеттік университетіне]] оқуға түседі. Педагогика ғылымдарының магистрі. 2010 жылғы ХІІІ Халықаралық «Шабыт» шығармашыл жастар фестивалінің лауреаты. Қазақстан Жазушылар Одағының және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі. «Соңғы раушан», «Бекзат», «Сүйесің, жүрек, сүйесің», Жан терезесіндегі жарық» жыр жинақтарының авторы. «Алтын тобылғы» әдеби сыйлығының лауреаты, Президент стипендиясының иегері. Өлеңдері неміс, испан, түрік т.б. тілдерге тәржімаланған.

Еңбек жолын республикалық «Қасым» әдеби-қоғамдық журналда бастаған. Кейін облыстық "[[Орталық Қазақстан|Ortalyq Qazaqstan]]", республикалық "Egemen Qazaqstan" газеттерінде, тілші, аға тілші, бөлім басшысы болып жұмыс істеді. ҚР Мәдениет және спорт, ҚР Туризм және спорт министрліктерінде министрдің кеңесшісі қызметін атқарған.

Үйленген. Екі баласы бар.{{Дереккөзі келтірілмеген}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]

Долматов құламалары

2025-03-16T04:42:45Z

Nurtenge: Qmileya (т) өңдемелерінен ArystanbekBot соңғы нұсқасына қайтарды

'''Долматов құламалары ''' – табиғаттың палеонтологиялық [[ескерткіш]]і. [[Солтүстік Қазақстан облысы]][[Қызылжар ауданы]]нда, [[Есіл өзені]] аңғарының тік жарлы беткейінде орналасқан. Биіктігі 25 – 50 м. Есіл – Ертіс өзендері аралығын құрайтын палеоген-неоген жасындағы түпкі континенттік ашық жыныстары аршылған. Түбі аршылған тау жыныстарының бірі Новопавловка аулынан солтүстікке қарай 3 км жерде орналасқан. Мұндағы тік беткейдің жоғары бөлігі миоцен жасындағы жасыл сұр [[саз]] балшықтан түзілген. Құлама сайдың орта тұсы жұқа тасты қабаттан түзілген. Саз балшықтың жазық беткейінен детрит-сағы, жануарлар мен өсімдіктер қалдықтарынан тұратын түйіршіктер, Торғай қабатының жылу сүйгіш, жалпақ және қылқан [[жапырақ]]ты флорасының ізін көруге болады.

==Дереккөздер==
<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан табиғаты]]

{{stub}}

Болат Кәрішалұлы Асанов

2025-01-22T15:02:42Z

Nurtenge:

{{Шахматшы
|есімі=Болат Асанов
|суреті=Bolat Asanov.jpg
|туған күні=07.05.1961
|туған жері={{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|ФИДЕ нөмірі=13700049
}}

'''Болат Кәрішалұлы Асанов''' ([[7 мамыр]] [[1961 жыл|1961]], [[Алматы]], [[Қазақстан]]) — [[шахмат]]шы, қазақ жастары арасынан шыққан тұңғыш халықаралық [[Гроссмейстер (шахмат)|гроссмейстер]] ([[1994 жыл|1994]]), Қазақстанның еңбек сіңірген жаттықтырушысы ([[1995 жыл|1995]]).

[[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ді бітірген ([[1984 жыл|1984]]). [[1973 жыл|1973]]—[[1980 жыл|80]] ж. әлем чемпионы М. Ботвинниктің шахмат мектебінде жаттықты. Көптеген халықаралық жарыстарға қатысқан. Мұсылман елдері бойынша өткен шахмат турнирінің жеңімпазы ([[1992 жыл|1992]], [[Бағдат]]), Азия чемпионы ([[1993 жыл|1993]]).

[[1994 жыл]]дан ФИДЕ Орталық комитетінің мүшесі, [[1995 жыл]]дан ФИДЕ президентінің кеңесшісі. [[1996 жыл]]дан шахматтан Қазақстан құрама командасының бас жаттықтырушысы.

{{bio-stub}}

[[Санат:Қазақстан шахматшылары]]
[[Санат:Шахмат гроссмейстерлері]]
[[Санат:Шахматтан Азия чемпиондары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Миоцит

2025-01-16T15:28:52Z

Nurtenge: + Біріктірілсін деп белгіледі (белгілегіш)

{{Біріктірілсін|Бұлшықет талшығы}}
'''Миоцит''' - [[бұлшықет]] жасушасы. Бұлшық еттер түрлері: жүрек бұлшық ет жасушасы, бірыңғай салалы бұлшық ет жасушалары.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Адам жасушалары]]

{{stub}}

Иық белдеуі

2025-01-10T07:18:26Z

Nurtenge: Restored revision 3275730 by 1nter pares (Restorer)

[[Сурет:Pectoral girdle front diagram.svg|thumb|right|400px|]]
'''Иық''' деп [[дене]]дегі қолдың кеудеге жалғанатын тұсын айтамыз. Иық белдеуінің сүйектеріне омыртқа жотасының жоғарғы жағында екі жауырын сүйектері: [[бұғана]] және [[төс сүйектері]]мен жалғасады. [[Жауырын]]ның сыртқы бұрыштары иық басы сүйегі арқылы қол сүйектерімен жалғасады.

Иық буыны тоқпан жілікті, ол арқылы бүкіл қолдың еркін бөлігін иық белдеуімен, атап айтқанда, жауырынмен байланыстырады. Буын түзуге қатысатын тоқпан жіліктің басы шартәрізді. Онымен буындасатын жауырынның буындық ойығы көлемін ұлғайтып, сонымен бірге жілік басы қозғалған кездегі соққылар мен шайқалыстарды жұмсаттатын шеміршекті буын ернуі жатады. Иық буынынң қапшығы жауырында буын ойығының сүйекті жиегіне бекіп, әрі иық басын қаусырап, анатомиялық мойында аяқталады. Иық буынының қосалқы байламы ретінде құстұисықты өсінді негізінен шығатын және буын қапшығына қосылып-өрілетін тығыздау талшықтар шоғыры болады. Жалпы алғанда иық буынында нағыз байламдар жоқ, ол иық белдеуі бұлшықеттерімен бекиді. Бұл жағдай бір жағынан дұрыс сияқты, өйткені еңбек ету мүшесі ретіндегі қолдың қызметі үшін қажет иық белдеуінің кең қозғалыс-қимыл жасуына себебін тигізеді. Екінші жағынан, иық буынындағы әлсіз беку, онда буын ьайып кетуінің көп болуына себеп болады.
* Буын қапшығын ішінен астарлайтын синовиалды қабық буынан тыс екі томпақ түзіледі.
* Иық буыны нағыз көпбілікті шартәрізді буындасу ретінде аса қозғалмалы. Қимыл 3 негізгі білік айналасында дасалады: фронталды, сагитталды және вертикалды. Фронталды білікті айнала қол бүгіп, жазылады. Сагитталды білікті айнала қол әкеліп, әкелінеді. Вертикалды білік айналаснда қол сыртқа және ішке қарай айналады.

== Бұғана ==
Бұғана - иіліп келген ұзын [[сүйек]]. Оның денесі және екі басы болады. Бұғана бала туар алдында оның төс жақ ұшынан басқа жері сүйекке айналып үлгереді. Ал төс жақ үшының сүйектенуі жігіттерде 24, қыздарда 23 жаста аяқталады.

== Жауырын ==
Жауырын — жалпақ қос сүйек, ол омыртқа және қабырға сүйектерімен бұлшық ет арқылы жалғасқан. Жаңа туған сәбидің жауырын сүйегінің иық, құс тұмсық өсінділерінде, буын бетінде, омыртқа жақ шетінде, жоғарғы жәңе төменгі бұрыш тарында шеміршектер болады. Жауырын сүйектері жігіттерде 19–20, қыздарда 18 жаста қатады.

== Иық буыны ==
Иық буыны - жауырынның буын ойысы мен [[тоқпан жілік]] басынан түзілген. Тоқпан жіліктің басы жауырынның буын ойысына сәйкес келмегендіктен буын шығуы жиі кездесіп тұрады. Сондықтан буын ойысын айнала жиектеп сақиналы [[шеміршек]] орналасады. Ол жілік басын қамтып сәйкестендіріп отырады. Буын қапшығының сыртымен [[сіңір]] байламы өтеді. Ол иық буынын бекітіп тұрады.

== Иық-бұғана буыны ==
Иық-бұғана буыны - бұғана мен жауырын қосылысынан пайда болады. Бұғананың сырт жақ басы жауырынның иық өсіндісімен қосылып, тегіс буын түзеді. Ол көлденең жатқан сіңір байламы арқылы жауырынның тұмсық өсіндісімен жалғасып, тоқпан жілік басына күмбез жасайды.

== Қызықты деректер ==
* Жоғарыда аталған буын арқылы иық белдеуін артқа, алдыға, жоғары, төмен қарай қимылдатуға болады.
* Қол қаңқасы иық белдеуі мен қолдың еркін қимылдайтын сүйектерінен құралады.
* Қолдың еркін қимылдайтын сүйектері: тоқпан жілік, білек сүйектері мен қол басының сүйектері.<ref>"1100 қызықты деректер" Қ. Байғабылова "Аруна баспасы" Алматы қ.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Адам денесі]]

[[Санат:Тірек-қимыл жүйесі]]

IFLYband

2025-01-10T07:17:37Z

Nurtenge: Restored revision 3333813 by TalgatSnow (Restorer)

{{Музыкалық топ
|Топ атауы = iFLY
|Шынайы атауы =
|Логотипі =
|Логотип ені =
|Суреті =
|Сурет тақырыбы =
|Сурет ені =
|Фон =
|Жанры = этно-электроника
|Белсенділік жылдары = 2011 — осы уақытқа дейін
|Мемлекет = {{KAZ}}
|Қайдан = [[Алматы]]
|Тілі = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]]
|Басқаша атауы =
|Лейблы =
|Басқа да жобалары =
|Құрамы = Ксения Сухомазова, Дмитрий Щеголихин, Әнуар Балғымбаев
|Бұрынғы қатысушылары =
|Сайты =
}}
'''iFLY''' – жанды дыбыс және этника элементтерімен заманауи [[электрондық музыка]] ойнайтын [[қазақстан]]дық эксперименттік топ.
== Тарихы ==
Топты 2011 жылы «Эклектика» альтернатив гитара командасының музыканттары мен «Рахат-Лукум» поп-тобының вокалисі Ксения Сухомазова құрды <ref>https://www.buro247.kz/culture/music/novyy-klip-kazakhstanskoy-gruppy-ifly.html</ref>. Пайда болған сәттен бастап жоба [[хип-хоп]], [[фанк]] және [[рок-н-ролл]] секілді бірнеше трансформация кезеңінен өтті. Қазір топ тыңдарманға [[Қазақ халық музыкасы|халық әндерінің]] өзіне тән интерпретациясын ұсынады, жекелей алғанда түпнұсқа шығарманың әуенін сақтай отырып, оны заманауи үйлесім және электрондық аранжирлеумен толықтырады.
==Топ құрамы==
Ксения Сухомазова – вокалист.

Дмитрий Щеголихин – мультиинструменталист, композитор, аранжирлеуші.

Әнуар Балғымбаев – гитарашы.
== Әндері==
Топ орындайтын заманауи интерпретациядағы классикалық қазақ әуендерінің қатарында келесілер бар:

Manmanger ([[Ақан сері|Aqan Seri]]) - trip-hop стилінде, орган және балалар хорының сүйемелдеуімен,

Qosni Qorlan ([[Естай Беркімбайұлы|Yesstay]]) – танымал халық әнінің ырғақты хаус-версиясы,

[[Көзімнің қарасы...|Qozimnin Qarasy]] ([[Абай Құнанбайұлы|Abay]]),

Bir bala.

2015 жылы топ шығармаларының бірі Qosni Qorlan әні бойынша бейнебаян түсірді<ref>https://www.youtube.com/watch?v=pluI3B7susI</ref>: бейнебаянның тарихын қазақстандық екі биші – МАОБТ солисі Әсел Құмарова және Red Bull BC1 CA 2012/14 финалисі Азат Еркінбай айтып берді<ref> https://www.caravan.kz/art/almatinskaya-gruppa-ifly-vypustila-klip-k-singlu-qosni-qorlan-21958/</ref>.
iFLY аранжирлеген тағы бір халық әні Yapyr-Ai қазақстандық банктердің бірінің әлеуметтік жобасы аясында саундтрек атанды<ref>https://www.youtube.com/watch?v=TAg8O5FTC0Q</ref>.
== «Отырар Сазы» оркестрімен коллаборация ==
2017 жылы топ Нұрғиса Тілендиев атындағы академиялық фольклорлық-этнографиялық «Отырар Сазы» оркестрімен бірге арнайы бағдарлама әзірлеп, қазақ ұлттық аспаптарының барынша көп санын ойнатты.

iFLY мен «Отырар Сазы» қазақ халық әндерінің және [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] шығармаларының жаңа электрондық-оркестрлі үндегі симбиозын ұсынды және негізгі бағдарламаны оркестрдің солистері домбырашы Данияр Байжұмановтың және мультиаспапшы Гауһар Жұмағұлованың өнерімен, сондай-ақ скрипкашы [[Жәмила Серкебаева]]ның бірнеше композициясымен толықтырды<ref>https://inbusiness.kz/ru/news/novaya-zhizn-klassiki-ot-orkestra-do-moushen-dizajna</ref>.
Бұл құрамда команда алғаш рет астанада өткен 2017 жылғы EXPO-да ел алдында шықты<ref>https://www.youtube.com/watch?v=5ErfZ1QXiYM</ref>, ал 2019 жылы Алматыда және 2021 жылы Дубайдағы EXPO-да концерт берді.
2019 жылы iFLY мен «Отырар Сазы» «Алатау» композициясына бейнебаян түсірді<ref> https://www.youtube.com/watch?v=43C0x3U4RGE</ref>

== iFly & «Отырар Сазы»: үн ерекшеліктері ==
Бірлескен топ заманауи, тіпті кей тұста авангард саналатын ойнау әдістерін және мелодия тәсілдерін қолданатын партитураларды жазды. Концерт барысында әр аспап алдыға шығып, солист партиясын орындап отырды, бұл тыңдарманға осыған дейін естімей келген кей аспаптың тембрымен жақын танысуға мүмкіндік берді.

Барлық халық аспабы балама микрофонға жазылып алынады, алайда цифрлық пульт арқылы өңделеді. Бұл 60-тан астам дыбыс көзін жиілігі және панорамасы бойынша өзара үйлестіруге көмектеседі.

Адам даусы да ерекше ұсынылып отыр: нәзік әрі жұмсақ вокал алуан түрлі әуезбен әсемделеді және ол әуез шығарма кульминациясында анық, айқын естіліп, алуан-алуан сезім тудырады<ref>https://inbusiness.kz/ru/news/novaya-zhizn-klassiki-ot-orkestra-do-moushen-dizajna</ref>.
== БАҚ-та айтылуы ==
The Steppe басылымы жобаны дәстүр мен модернді сәтті үйлестіргені үшін жыл коллаборациясы атады<ref>https://the-steppe.com/lyudi/boost-2019</ref>.

«Время» газеті iFLY мен «Отырар Сазы» коллаборациясын таң қалдырар отандық жобалардың бірі деп атады:
«Біз қалай қарасақ түрлі музыкантпыз және ұзақ уақыт бойы бір-бірімізді тануға тырыстық. Халық орындаушылары заманауи музыка шеңберінде емес, бізге де олардың ойнайтын дүниесінің көбі бейтаныс және қиын. Біз бір-бірімізден үйренеміз», - деді «Время» газетіне берген сұхбатында Дмитрий Щеголихин<ref>https://time.kz/articles/reporter/2021/12/06/mostik-mezhdu-pokoleniyami</ref>.

Жоба вокалисі Ксения Сухомазова inbusiness.kz-ке берген сұхбатында коллаборацияны стильдер, мәдениеттер, дәуірлер, дыбыстар және сезімдер миксы деп атады:
«Бір жағынан, біз заманауи тыңдарманға халық музыкасының бейтаныс жақтарын (айнымалы музыка өлшемдері, бейциклді ырғақтар, ерекше вокал ойыны және т.б.) оңай және қабылдауға жеңіл түрде ұсынамыз (циклді бит, лүпілді ырғақ секциясы, жұмсақ вокал). Екінші жағынан, композитордың сезімдерін қазіргі заманда түсінуге көмектесетін қабылдаудың кей заманауи кілтін эмоциялы және мелодиялы негізбен толықтырамыз. Мұны орта ғасырлардағы адамдардың сол кезде салынған суретті бірден түсінетіні, ал бұл күні біздің онда не салынғанын білу үшін астындағы мәтінді оқып алатынымызбен салыстыруға болады. Кейде аннотациямыз тым қатты байқалады, шығармада бірде халық аспаптары, бірде вокал, бірде гитара, бірде синтезатор дыбысы алдыға шығып, өзіне назар аудартады. Ал кейде тынши қалатынымыз сонша, кішкентай ғана саз сырнай үнінің барлық қырын дыбыс киловаты жеткізеді, ал пианиссимо ойнаған 60 аспап оған жәй ғана демеу болады»<ref> https://inbusiness.kz/ru/news/novaya-zhizn-klassiki-ot-orkestra-do-moushen-dizajna </ref>.
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан музыкалық ұжымдары]]
[[Санат:2011 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]]

Исидор Шамилович Борчашвили

2025-01-09T15:13:20Z

Nurtenge: Оразбеков Ален (т) өңдемелерінен InternetArchiveBot соңғы нұсқасына қайтарды

'''Исидор Шамилович Борчашвили''' ''(1954 жылы туған)'' – [[заң]] ғылымының докторы ''(1996 жылы)'', профессор ''(1998 жылы)'', [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|ҚР Жаратылыстану ғылымының академиясының]] академигі ''(2001 жылы)''. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін бітірген ''(1980 жылы)''. ''1984–91 жылдары'' ҚР ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің оқытушысы, аға оқытушы, доценті болды. ''1992 жылдан'' кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. 100-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 13 монографияның авторы.<ref name="source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, 2 том</ref>

==Шығармалары==

1. [["Некоторые вопросы квалификации краж социалистической и личной собственности граждан"]], Учеб. пособие / Борчашвили И. Ш. ; М-во внутр. дел КСРО, Караганд. высш. шк. 70 с. 20 см Караганда Караганд. ВШ МВД КСРО 1989;

2. [[“Тунеядство - социальное зло“]]Н. С. Гагарин, И. Ш. Борчашвили ; О-во "Знание" КазССР 16 с. 20 см Алма-Ата О-во "Знание" КазССР 1989;

3. [["Уголовно-правовая и криминологическая характеристика кражиз предприятий торговли и общественного питания и роль органов внутренних дел в их предупреждении"]] Учеб. пособие / И. Ш. Борчашвили ; Отв. ред. В. И. Холостов; М-во внутр. дел КСРО, Караганд. высш. шк. 103 с. 20 см Караганда Караганд. ВШ МВД КСРО 1987;
<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
==Сілтемелер==

1. [http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1180902854 «БОРЧАШВИЛИ Исидор Шамилович»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304140031/http://www.centrasia.ru/person2.php?&st=1180902854 |date=2016-03-04 }}

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Самса

2025-01-09T14:14:20Z

Nurtenge: Dariya123e (т) өңдемелерінен Хомелка соңғы нұсқасына қайтарды

[[Сурет:Samosa 1.jpg|thumb|200px|Самса]]
'''Самса''' ({{lang-ky|самса}}, {{lang-uz|somsa}}) — [[ет]] қосылып, [[ұн]]нан пісірілетін [[тағам]]. Тандырға піскен самса, қаусырма Самса, [[өкпе]]-[[бауыр]] қосып пісірген Самса сияқты түрлері бар. Тандыр Самсаны әзірлеу үшін ұннан тығыз етіп [[қамыр]] илейді. Оған тиісінше майдалап туралған [[қой еті]], [[сарымсақ]], [[қара бұрыш]], [[тұз]], [[құйрық май]] қосады. Осыларды дөңгелек күлше қылып [[қамырға]] орап, бір бетіне суық [[су]] бүркеді де тандырдың ыстық бүйіріне жапсырады. Піскен Самсаны тандырдан алысымен бетіне [[май]] жағады.

==Самса тарихы==
Бұрын самсаның ішіне алдын ала құырылған ет салып даярлайтын. Қазір ұсақ туралған етке күріш, картоп та қосып пісіреді. Самса пісіру үшін ашымаған немесе ашыған қамырды бетіне ұн себілгентабадан алып, үстін астына қаратып, төңкеріп жабады. Бәтірді де қарыма сияқты ыстықтай сары май қосып жегенде, өте жұғымды.

Аты парсы тіліне {{lang|fa|سنبوساگ}} ''sanbosag''<ref name=hin>[http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print.aspx?Id=587bdb22-9913-4871-a1ed-705840d9a281 Lovely triangles] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090108021557/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print.aspx?Id=587bdb22-9913-4871-a1ed-705840d9a281 |date=2009-01-08 }} «[[Hindustan Times]]», 23 August 2008.</ref> жоғары шығады. Әр түрлі тілдердегі атаулардың нұсқалары: ирандық '''سمبوسه''' немесе {{lang-fa|سنبوسه}} ''sanbusé'', ағылшын ''samosa'' ({{IPA|səˈmoʊsə}}) немесе '''samoosa''', {{lang-pa|ਸਮੋਸਾ, ''smosa''}}, {{lang-hi|समोसा}}, {{lang-ur|{{Nastaliq|سموسه}}}}, {{lang-ar|سمبوسك}} ''sambūsak'' немесе ''sambusaj''<ref>Rodinson, Maxime, Arthur Arberry, and Charles Perry. ''Medieval Arab cookery''. Prospect Books (UK), 2001. p. 72.</ref>, {{lang-bn|সিঙাড়া |''shingara''}}, ассамдық ''sing-ra'', {{lang-or|ષ્હિઙદ‌, ''shingada''}}, {{lang-he|סמבוסק}} ''sambusak'', {{lang-gu|સુમૉસ‌ ''sumosa''}}, {{lang-kn|ಸಮೋಸಾ ''samosa''}}, {{lang-ml|സമോസ}}, {{lang-mr|सामोसा}}, {{lang-ta|சமோசா}}, {{lang-te|సమోసా}}, {{lang-ur|سموسه}}, {{lang-ky|самса}} {{IPA|sɑmsɑ́|}};, {{lang-uz|''somsa''}} {{IPA|sɒmsa|}}, {{lang-ug|سامسا}} {{IPA|sɑmsɑ́|}}, самса, {{lang-tr|samsa böreği}}, {{lang-tk|somsa}}, {{lang-so|''sambuusa''}}, {{lang-tg|самбӯса}}, {{lang-ne|समोसा}}, {{lang-my|စမူဆာ}} {{IPA|sʰəmùzà}}, мальгаштық {{IPA|[sam͡bosḁ]}}, португалдық ''chamuça''.

== Галерея ==
<gallery mode="packed" heights="140px">
Samarkandian tandyr-samsa.jpg|Самаркандтық самса
Samsa in Karakol.jpg|Ыссықкөл самса пісіру парағында пешке қойылады.
Ош самсасы.jpg|Тастада дайындалған Ош самса
Ош самсасы2.jpg|Ош самса пеште пісірілген қабат-қабат қамырдан жасалынған
'Parmuda'-uzbek samsa-02.jpg|Пармуда - өзбек самсасы
Uyghur samsa.jpg|''Самсас'' ұйғыр стилінде
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Шығыс асханасы]]
[[Санат:Ет тағамдары]]
[[Санат:Қазақ асханасы]]
[[Санат:Ұйғыр асханасы]]
[[Санат:Өзбек асханасы]]
[[Санат:Тәжік асханасы]]
[[Санат:Үнді асханасы]]
[[Санат:Араб асханасы]]
[[Санат:Азия асханасы]]

{{stub}}

Шырша

2025-01-09T13:50:26Z

Nurtenge: Dariya123e (т) өңдемелерінен Almagul Ibragimova соңғы нұсқасына қайтарды

'''Шырша''' ({{lang-la|Pіcea}}) – қылқанжапырақты класына және [[Қарағайлар тұқымдасы|қарағай тұқымдасы]]на жататын қылқан жапырақты, мәңгі жасыл ағаш.

{{Taxobox
| name = Шырша
| image = Picea abies.jpg
| image_caption =Шырша
| regnum = [[Өсімдіктер]]
| divisio = [[Pinophyta]]
| classis = [[Pinopsida]]
| ordo = [[Pinales]]
| familia = [[Қарағайлар тұқымдасы]]
| subfamilia = '''Piceoideae'''
| subfamilia_authority = Frankis
| genus = '''''Picea'''''
| genus_authority = [[Philip Miller|Mill.]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = About 35; see text.
}}
== Өсімдік туралы ==
Шырша – қарағай тұқымдасына жататын биіктігі 30-50 м, баяу өсетін қылқанжапырақты ағаш. 15-20 жылға дейін өте жай, кейін жылына 30 см-ге дейін өсетін болады. Мәңгіжасыл өсімдік болғанымен, 6-12 жылда қылқандарын кезекпен түсіріп, жаңарып отырады. Өсе келе жан-жағына жайыла түсетіндіктен, олардың бір-бірінен немесе өзге ағаштардан арақашықтығы кемінде 6 м болғаны дұрыс. Осы себепті де оны тар аулалардан гөрі, арнайы бақтарға, кең ауласы бар балабақша, мектеп алаңқайларына еккен жөн. Шыршаны ауа тазартатын ерекше қасиетіне қарай, [[аурухана]], [[шипажай]]лардың маңына көптеп еккен дұрыс. Шыршаның түрі өте көп. Оның ішінде қылқанының түсі көк, қызғылт, сарғыш және ашық жасыл түрлері көгалдандыруда үлкен қолданыста. Шығыс шыршасының қылқаны сары немесе алтын түстес, ине қылқанды шыршаныкі көк, көкшіл, кәдуілгі немесе еуропалық шыршаның қылқаны қою жасыл, балқандық шыршаныкі күміс түсті немесе сұр болады. Дүние жүзінде 50-ге жуық түрі бар. Түрлеріне қарай 50-150 жыл аралығында өмір сүреді. Қазақстанның таулы аймақтарында бірнеше шыршадан құралған ормандар бар, ал көгалдандыруда он шақты түрі қолданылады. Олардың арасында бойы бір метрден аспайтындары да бар. Тіпті соңғы уақытта жерге жайылып өсетін түрлері де елімізде жерсіндіріліп жатыр. Ботаника бағында олардың орны ерекше. Сондықтан сұрыпты, қылқаны көк немесе ашық жасыл түрлерін отырғызған абзал.
Шыршаның ағашы жұмсақ, жеңіл және мықты емес. Сондықтан құрылыста, ағашты қайта өңдеуде қолданылады. Шыршадан жасалған музыкалық аспаптардың дауысы керемет болады. Италиян скрипка шеберлері Амати мен Страдиваридың скрипкалары шыршадан жасалған.
Шырша өнімінен қағаз және қатты қатырма қағаздар, [[целлюлоза]], скипидар, канифоль майларын және ағаш сіркесін алады.
Шыршаны жол жиектеріне жел ұстағыш ретінде егеді. Тұқымы, яғни бүрі орман құстары мен кеміргіштеріне тамақ ретінде қызмет етеді. Діңінің қабығы тері илеуде қолданылады. Көптеген елдерде жаңа жыл ағашы ретінде танымал.

== Күтімі ==
Шыршаның барлық түрі күн көзін жақсы көреді. Сұрыпты түрлері жеңіл топырақты, ық жерлерде жақсы өседі. Жыл сайын сынған, майысқан бұтақтарын кесіп, реттеп отыру керек.

== Көбейтілуі ==
Тұқымы және қалемшелеу арқылы көбейтіледі. Мектеп ауласын көгалдандыру үшін биіктігі 0,7-1 м деңгейіндегі дайын көшетін сатып алып отырғызған дұрыс.

== Шырша туралы тақпақ ==

Қыста да, жазда, күзде де

Тұрады жасыл түске еніп.

Шипасы мол шыршаның,

Тыңайтар бізге күш беріп.

==Сипаттамасы==
Дүние жүзінде [[Еуразия]] мен Солтүстік Американың қоңыржай аймақтарында өсетін 45 (кейбір деректерде 35-тен 50-ге дейін) түрі бар. Қазақстанда Солтүстік және [[Тянь-Шань]]да, [[Тарбағатай]]да, [[Жетісу]] ([[Жоңғар]]) Алатауында, [[Алтай]]да таза шырша орманы ретінде өсетін 2 түрі: сібір шыршасы және [[Жатаған шырша|Шренк]] шыршасы бар. [[Сібір]] шыршасы (Р. ovovata) – қос үйлі ағаш, биіктігі 30 м-ге дейін, бөрік басы өте сүйір, діңі түзу, бұтақ шоғыры қалың, жайқала өседі. Сұрғылт тартқан қара қабығы бар. Қылтаны төрт қырлы, үшкір, 5 – 7, кейде 9 – 12 жыл бойы сақталады. Тұқымынан көбейеді. Сәуір – мамыр айларында гүлдейді, тұқымы тамыз – қыркүйекте піседі. Жемісі – дәнек. Көлеңке сүйгіш ағаш, 300 – 500 жыл жасайды. Шыршаның қабығында 8 – 15% илік заттар, қылқанының құрамында С витамині, аскорбин қышқылы, эфир майы, жемісінде 25 – 29%-дай сұйық май болады. Сүрегі жеңіл және жұмсақ, оны құрылыста, целлюлоза-қағаз өнеркәсібінде, музыкалық аспаптар жасауға пайдаланады; шайыр, қара май, скипидар, канифоль, сүрек сірке қышқылы алынады.

==Сілтемелер==
[[Қазақ энциклопедиясы]], 9 т.

== Сілтемелер ==
* [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }}

== Дереккөздер ==
Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 - 14 бISBN 978-601-7237-07-3

{{wikify}}

[[Санат:Қарағайлар тұқымдастары]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]

{{Botanics-stub}}

Бала құқықтары туралы конвенция

2025-01-09T13:48:16Z

Nurtenge: Dariya123e (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

'''Бала құқықтары туралы конвенция''' — адамзат баласының туған кезінен 18 жасқа толғанға дейінгі құқықтары мен бостандықтарын бекітетін [[халықаралық құқықтық акт]]. Бала құқығы туралы конвенцияда балалардың кім екендігі түсіндіріледі, сондай-ақ олардың барлық құқықтары мен үкіметтің міндеттемелері тізіліп көрсетіледі. Барлық құқықтар өзара байланысты, олардың бәрі бірдей маңызды және оларды балалардан бөлек қарастыру мүмкін емес.

== Бала құқығын қорғау Конвенциясы ==
Бала құқығын қорғау Конвенциясы - 1989 жылы 20 қарашада қабылданды. Конвенцияның 54 бабында өктемдік көрсетуден қорғау, отбасы өмірінің тыныштығын сақтау, пікірін еркін білдіру көрсетілген.

Қазақстан осы заңнамаға сәйкес 2002 жылы 8 тамызда "Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы" заңы қабылдады.

==Балалардың құқықтарын қорғау туралы ережелер==
* өмір сүруге, есімінің болуына, азаматтыққа және т.б. ие болу құқықтары;
* аман-сау отбасылық өмір құқығы;
* сәбидің жеке басының еркін дамуын қамтамасыз ететін [[құқық]];
* денсаулығын сақтау нығайту құқығы;
* [[білім алу]] мен [[мәдени даму құқығы]];
* төтенше жағдайларда сәбиді қорғау құқықтары.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: Жеті жарғы, 2008. ISBN 9965-11-274-6</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{stub:Заң}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Халықаралық конвенциялар]]
[[Санат:БҰҰ шарттары және конвенциялары]]
[[Санат:Білім]]
[[Санат:Халықаралық құқық қорғау құжаттары]]
[[Санат:Балалар құқығы]]
[[Санат:Отбасы]]

Анталия

2025-01-09T13:46:36Z

Nurtenge: Dariya123e (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

{{Елді мекен
|статусы = Қала
|қазақша атауы = Анталия
|шынайы атауы = {{lang-tr|Antalya}}
|сурет =[[Сурет:Antalya falezler.jpg|300px]]
|жағдайы =
|ел = Түркия
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir =N |lat_deg =36 |lat_min =54 |lat_sec =
|lon_dir =E |lon_deg =30 |lon_min =41 |lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale =
|шекара түрі =
|кестедегі шекара =
|ел картасының өлшемi =
|аймақ картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аймақ түрі = Түркияның әкімшілік бөлінуі {{!}} Ил
|аймағы = Анталия
|кестедегі аймақ = Анталия (ил){{!}}Анталия
|аудан түрі =
|ауданы =
|кестедегі аудан =
|қауым түрі =
|қауым =
|кестедегі қауым =
|ішкі бөлінісі =
|басшының түрi = Уәли
|басшысы = [[Мендерес Түрел]]
|құрылған уақыты =
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы = 1 417

|биiктiктiң түрi = Биіктігі Нум
|орталығының биiктігі = 30 242
|климаты = [[Субтропиктер|Субтропикалық]]
|ресми тілі = Түрік тілі|Түрік
|тұрғыны ={{profit}}1 603 994<ref>{{cite web|title=Turkey: Major cities and provinces|url=http://citypopulation.de/Turkey-C20.html |publisher=citypopulation.de|accessdate=2015-02-08}}</ref>
|санақ жылы = 2015
|тығыздығы =2 222 562
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы = Түріктер
|конфессионалдық құрамы = Мұсылмандар
|этнохороним =
|уақыт белдеуі = +2
|DST = бар
|телефон коды = +90
|пошта индексі = 07x xx
|пошта индекстері =
|автомобиль коды = 07
|идентификатор түрі =
|сандық идентификаторы =
|ортаққордағы санаты = Antalya
|сайты = http://www.antalya.bel.tr http://www.antalya-bld.gov.tr
|сайт тілі = tr
|сайт тілі 2 = en
}}

'''Анталия''' ({{lang-tr|Antalya}}) — [[Түркия]]ның оң түстігіндегі портты қала және курорт, Анталия қаласы теңіз деңгейінен 30 метр биіктікте орналасқан.Қаладағы халықтың саны - 1 603 994 (2015) және шамамен екі миллион адам жаздың мезгілінде болады. Қазіргі таңда Анталия ескі және жаңа қала болып екіге бөлінген.

==Әкімшілік аумақтық бөлінісі==
Анталия қаласы 5 ауданға бөлінеді
* Аксу
* Дөшемеалты
* Кепез
* Конияалты
* Муратпаша

[[Сурет:LaraAntalya.jpg|thumb|Лара ықшамауданы]]
[[Сурет:Antalya Gulf panaromic.jpg|thumb|800px]]

==Анталия тарихы==
Анталия б.з.д. 159 жылы грек патшасы [[Пергама]] [[Аттал]]оның қалауымен құрылған және алғашында Атталия деп аталған. Б.з.д. 133 жылы қаланы римдіктер жаулап алып, Адриан императорының қысқы тұрағына айналдырды. Көп жылдар бойы Анталия римдіктердің және кейін [[Византия]]ның қол астында болды.

VIII ғасырда болған қатты жер сілкінісінен кейін ,бұл өңірде экономикалық құлдырау басталды және бұның себебі ретінде арабтардың және теңіз қарақшыларының шапқыншылығын да алсақ болады. 1080 жылдары [[селжұқ]] елінің басып кіруінен кейін, бұл өңірде ислам діні тарала бастады
1207 жылы селжұқтар Анталияны және соған қатысты барлық жерлерді жаулап алады.1423 жылы Анталияны түрік [[осман]]дары жаулап алады.
[[Сурет:Antalya dusk.JPG|thumb|Анталия кешкі сағат]]

==Анталия климаты==
Анталианың [[климат]]ы типті жерорта теңіздік болып табылады. Бұл өңір өзінің құрғақ және жылы жаз мезгілімен және аздаған жауын шашынды қыс мезгілімен ерекшеленеді. Қыс мезгілінде Анталиада жауын шашынның түсуі өте көп болады, ал жазда жауын шашын өте аз болды. Қыстың күні түсетін жауын шашынның басты себебі [[Тавр таулары]] болып табыады, ол цеклондардың ары қарай сол түстікке кетіп қалуына төтеп беріп тұр. Бұған құсайтын құбылыс [[Қырым]]ның оң түстік жағалауында да байқалады, бірақ аз мөлшерде.

Сәуір айынан бастап қазан айына дейін бұлтсыз ашық ауа райы сақталып тұрады. Жылдың басқа мезгілінде ауа райы көбіне бұлтты және жаңбырлы болады. Қаладағы ылғалдылық 64 % құрайды, ал судың орташа температурасы 21,5 °C құрайды. Жаз маусымы шамамен 8-9 айға созылады. Қаңтардың орташа температурасы шамамен +10 °C, ал шілдеде +28-29 °C. Жалпы жылдық орташа температура +18-19 °C. Қыс өте жылы және ылғалды, ал жаз өте ыстық және ұзақ. Қар өте сирек жауады. Қаланы сол түстік жақтан соғатын желден қорғап тұрған тау, қыстың жылы болуының негізгі себепшісі.Бұл тұрғыда Анталияның климаты [[Ялта]]ның климатына өте ұқсас.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5</ref>
Анталиа - халықаралық әуежайы бар, жақсы дамыған көңіл көтеру орындары бар, көптеген қонақ бар Түркияның танымал қалаларының бірі.

== Дереккөздер ==
<references/>

== Тағы қараңыз ==
[[Бодрум]]

[[Түркия]]

[[Анкара]]

[[Ыстамбұл]]

{{wikify}}

{{Түркияның әкімшілік бөлінуі}}

[[Санат:Түркия қалалары]]
[[Санат:Түркия порттары]]
[[Санат:Көне Юнан қалалары]]

{{Turkey-stub}}
{{Geo-stub}}

Адам денесі

2025-01-09T12:55:04Z

Nurtenge: Aiyerke (т) өңдемелерінен Sciencia58 соңғы нұсқасына қайтарды

[[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [[1492]]]]

'''Адам денесі''' ({{lang-la|corpus humanum}}) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни [[бас]], [[мойын]], [[бағана]], [[қол]]дар және [[аяқ]]тар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион [[жасуша]]дан турады. Адам денесі жалпы 206 [[сүйек]]тен құралады.

== Адам организмінің жүйелері ==
{{main|Адам анатомиясы}}
Адам организмі - адам өмір сүруін қамтамасыз ету үшін бағытталған функцияларды жүзеге асыратын өзара байланысты жүйелер жиынтығы.

Адам организмінде [[қаңқа|қаңқа жүйесін]], [[бұлшық ет жүесі]]н, [[жүйке жүйесі]]н, [[жүрек-қантамырлар жүйесі]]н, [[дем алу жүйесі]]н, [[ас қорыту жүйесі]]н, [[зәр шығару жүйесі]]н, [[репродуктивті жүйесі]]н, [[эндокриндік жүйесі]]н, [[иммунды жүйесі]]н және [[жабынды жүйесі]]н айқындайды.

{| class="wikitable"
| || '''Жүйе''' || '''Зерттейтін ғылым'''
|-
| [[File:Human brain NIH.jpg|50px]] ||[[жүйке жүйесі]] || [[Нейрофизиология]]
|-
| [[File:Skelett-Mensch-drawing.jpg|50px]] || [[қаңқа|қаңқа жүйесін]]|| [[Ортопедия]]
|-
| [[File:Diagram of the human heart (cropped).svg|50px]] || [[жүрек-қантамырлар жүйесі]] || [[Кардиология]]
|-
| [[File:heart-and-lungs.jpg|50px]] || [[дем алу жүйесі]] || [[пульмонология]]
|-
| [[File:Stomach colon rectum diagram.svg|50px]] || [[ас қорыту жүйесі]]|| [[Гастроэнтерология]]
|-
| [[File:Skin-no language.PNG|50px]] || [[жабынды жүйесі]]|| [[Дерматология]]
|-
| [[File:Gray1120.png|50px]] || [[зәр шығару жүйесі]] || [[нейрология]], [[урология]]
|-
| [[File:Male anatomy 1.png|50px]] || [[репродуктивті жүйесі]] || [[гинекология]] (әйелдер), [[андрология]] (еркектер), [[сексология]], [[эмбриология]]
|-
| [[File:PBNeutrophil.jpg|50px]] || [[иммунды жүйесі]]|| [[иммунология]]
|-
| [[File:Sobo 1909 605.png|50px]] || лимфа жүйесі || [[онкология]], [[иммунология]]
|-
| [[File:Illu endocrine system.png|50px]] || [[эндокриндік жүйесі]] || [[эндокринология]]
|}

== Адам органдарының салмақтары ==
Салмағы 70 кг, бойы 170 см және денесінің ауданы 1,8 кв,м 20 — 30 жасар адамның органдарының орта есеппен алынған салмақтары:
* [[бұлшық ет]]і: 30 кг = денесінің салмағынан 43%
* [[қаңқа]] жілік майысыз: 7 кг = 10%
* [[тері]] және [[тері асты клетчаткасы]]: 6,1 кг = 8,7%
* [[қан]]: 5,4 кг = 7,7%
* [[ас қорыту жүйесі]]: 2,0 кг = 2,9%
* [[бауыр]]: 1,7 кг = 2,4%
* қызыл [[жілік майы]]: 1,5 кг = 2,1%
* [[өкпе]]: 1,0 кг = 1,4%
* [[жүрек]]: 0,3 кг = 0,43%
* [[бүйрек]]: 0,3 кг = 0,43%
* [[қалқанша без]]: 0,02 кг = 0,03%
* [[ми]]: 1,3 кг = 1,8%
* [[көкбауыр]]: 0,18 кг = 0,26%

==Дене құрылысы==
{{main|Адам денесінің пропорциясы}}
Дамыған елдерде орта есеппен алғанда ересек ер адамның бойы 1,7—1,8 м-дей, ересек әйелдің бойы 1,6—1,7 м болып саналады. Адамның бойын [[генотип]]ке және [[фенотип]]ке байланысты.

== Химиялық құрамы ==
[[File: 201 Elements of the Human Body-01.jpg|thumb|upright=2.25|Адам денесін құрайтын элементтер массасы. [[Микроэлементтер]] 1% -дан аз (және әрқайсысы 0,1% -дан аз).]]
Адам денесінің органдары орта есеппен 60% [[су]]дан, 34% [[Органикалық заттар]]дан, 6% — [[бейорганикалық заттар]]дан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: [[көміртек]](~18%), [[оттек]](~65%), [[сутек]](~10%) және [[азот]](~3%), одан басқа [[фосфор]](~1%) және [[күкүрт]](~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — [[кальций]], [[фосфор]], [[оттек]], [[натрий]], [[магний]], [[күкүрт]], [[Бор (элемент)|бор]], [[хлор]], [[калий]], [[ванадий]], [[марганец]], [[железо]], [[кобальт]], [[никель]], [[мыс]], [[мырыш]], [[молибден]], [[хром]], [[кремний]], [[йод]], [[фтор]], [[селен]] кіреді<ref>[http://www.alhimik.ru/kunst/man%27s_elem.html Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека]</ref>.

== Адам денесіне қатысты сандық мәліметтер ==
* 1. Сүйектің саны -206
* 2. Бұлшық еттер саны - 639
* 3. Бүйрек саны - 2
* 4. Сүт тістерінің саны -20
* 5. Қабырғалардың саны - 24 (12 жұп)
* 6. Жүрек қақпақшаларының саны - 4
* 7. Ең үлкен артерия - Аорта .
* 8. Қалыпты қан қысымы - 120 / 80 mmHg
* 9. Қанның Ph -7.4
* 10. Омыртқалардың саны - 33
* 11. Мойын омыртқаларының саны - 7
* 12. Ортаңғы құлақтың сүйектерінің саны - 6
* 13. Бет сүйектерінің саны - 14
* 14. Бас сүйектерінің саны -22
* 15. Кеудедегі сүйектер саны -25
* 16. Қол сүйектерінің саны - 6
* 17. Қолдың бұлшық еттерінің саны - 72
* 18. Жүрек насостарының саны - 2
* 19. Ең үлкен мүше -Тері
* 20. Ең үлкен без ( орган ) -Бауыр
* 21. Ең үлкен жасуша -Әйелдің аналық безі
* 22. Ең кішкентай жасуша - Еркек гаметасы
* 23. Ең кішкентай сүйек - Тобық
* 24. Ең алғашқы трансплантацияланған мүше - Бүйрек
* 25. Аш ішектің орташа ұзындығы - 7м
* 26. Тоқ ішектің орташа ұзындығы - 1,5м
* 27. Жаңа туған нәрестенің орташа салмағы - 2,6 кг
* 28. Импульстер саны минутына -72 рет
* 29. Дененің қалыпты температурасы - 37 C ° (98,4 F °)
* 30. Қанның орташа мөлшері - 4-тен 5 литрге дейін
* 31. РБК пайдалану мерзімі -120 күн
* 32. WBC пайдалану мерзімі -10-15 күннен
* 33. Жүктілік кезеңі - 280 күн (40 апта)
* 34. Адамның аяқ сүйектерінің саны - 33
* 35. Білек сүйектерінің саны - 8
* 36. Табан сүйектерінің саны - 27
* 37. Ең үлкен эндокриндік без -Қалқанша без
* 38. Лимфа -көкбауырдың ең үлкен мүшесі
* 39. Мидың ең үлкен бөлігі -Церебраль (Cerebrum)
* 40. Ең үлкен және берік сүйек - Жамбас сүйегі (femur)
* 41. Ең кішкентай бұлшықет -Stapedius (ортаңғы құлақ)
* 42. Хромосомалар саны - 46 (23 жұп)
* 43. Жаңа туған нәрестедегі сүйек саны -306
* 44. Қанның тұтқырлығы - 4,5-тен 5,5
* 45. Барлық топтарға сәйкес келетін донорлық қан тобы - O
* 46. Барлық қан топтары қабылдайтын қан топтары- AB
* 47. Ең үлкен WBC - моноцит
* 48. Ең кіші WBC - лимфоцит
* 49. Полицитемия деп аталатын РБК санын көбейту
* 50. Денедегі қан банкасы - Талақ (Көкбауыр).
* 51. Қан емес жасушалар - RBC
* 52. РБК (RBC) -сүйек кемігінде өндіріледі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Адам денесі]]

Раушангүлділер

2025-01-09T12:01:49Z

Nurtenge: Султан Иманкулов (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

{{Таксон
|атауы =
|суреті =
|сурет атауы =
|сурет сипаттамасы =
|сурет жиынтығы =
|патшалық = Өсімдіктер
|туыстары = Magnoliopsida
|ранг = Рет
|домен = [[Эукариоттар]]
|ұлы патшалығы =
|кіші патшалығы =
|Ұлы тип =
|Тип =
|Кіші тип =
|Инфра тип =
|Ұлы бөлім =
|Бөлім = [[Жабық тұқымдылар]]
|Кіші бөлім =
|Ұлы класс =
|Класс = [[Қос жарнақтылар]]
|Кіші класс =
|Инфра класс =
|Ұлы отряд =
|Отряд =
|Кіші отряд =
|Ұлы рет =
|Рет = Раншангүлділілер
|Кіші рет =
|Ұлы тұқымдас =
|Тұқымдас =
|Кіші тұқымдас =
|Тек =
|Ұлы тек =
|Кіші тек =
|Ұлы түр =
|Түр =
|Кіші түр =
|латын = Rosales
|автор = [[Perleb]]
|син =
|типі =
|туынды атауы = Тұқымдас
|туындылар = * ''[[Barbeyaceae]]'' 
* ''[[Cannabaceae]]'' 
* ''[[Dirachmaceae]]'' 
* ''[[Elaeagnaceae]]'' 
* ''[[Moraceae]]'' 
* ''[[Rosaceae]]'' 
* ''[[Rhamnaceae]]''
* ''[[Ulmaceae]]'' 
* ''[[Urticaceae]]'' 
| range map =
| range map caption =
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus =
| wikispecies = Rosales
| commons = Category:Rosales
| iucn =
| itis = 24057
| ncbi = 3744
| eol =
| grin =
| ipni =
}}
'''Раушангүл тұқымдасы''' (''Rosaceae'') — қос жарнақтыларға жататын [[бұта]], [[ағаш]] тәріздес бір немесе екі жылдық өсімдіктер. Жер шарында кең таралған, негізінен, қоңыржай аймақта өседі, 100-ден аса туысы, 3 мыңнан астам түрі белгілі. [[Қазақстан]]да 36 туысы, 200-ден артық түрі бар, оның 12-сі өте сирек кездесетін өсімдіктер, сондықтан қорғауға алынып, Қазақстанның ''“[[Қызыл кітабына]]”'' енгізілген. Раушангүл тұқымдасына жататын өсімдіктердің жапырақтары күрделі, кезектесіп орналасады, бүтін жиекті, қосалқы жапырақшалары болады. Гүлі қос жынысты, кейде дара жынысты, жеке-жеке не топтанып орналасқан. Гүл күлтесі бесеу, аталығы мен аналығы көп, гүлқоршауы көбіне екі қатарлы. Бұл тұқымдасқа жататын өсімдіктер жел және жәндіктер арқылы тозаңданады. [[Жеміс]]і — көп сүйекті жаңғақ, жаңғақша, жидек, алма, тұқымы эндоспермсіз (''кейбір өсімдіктің тұқымы мен жемісінде болатын, ұрықтың қоректенуіне қажетті ерекше ұлпа болмайды''). Раушангүл тұқымдасының көбі пайдалы өсімдіктер: жеміс беретін ағаштар (''алма, алмұрт, айва, шие, өрік, шабдалы,'' т.б.); [[жидек]] (''таңқурай, қойбүлдірген, сиыр бүлдірген, қарақат, ''т.б.), әсемдік түрлері (''раушангүл, шетен, тобылғы, долана, ''т.б.) және дәрілік түрлері (итмұрын, түзу қазтабан, бүршікгүл, т.б.). Жемісі тамаққа пайдаланылады, құнарлы мал азығы, гүлінен ара бал жинайды. Қазақстан ғылым академиясының Бас ботаник. бағында 1957 — 84 ж. аралығында Раушангүл тұқымдасының әсемдік түрі — раушан гүлінің 16 сорты шығарылған. Ең бастылары: “''Қазақстандық мерекелік''” (биікт. 130 см-дей, гүлі қызыл түсті); “''Алматыдан сәлем''” (биікт. 130 см-дей, гүлі қызғылт түсті); “''Алматы хош иістісі''” (биікт. 190 см-дей, гүлі қызғылт түсті, хош иісті); “''Қызжібек''” (биікт. 110 см, гүлі қызыл күрең түсті); “''Аққу''” (биікт. 250 см-дей, гүлі ақ түсті); “''Гүлсұлу''” (биікт. 190 см-дей, гүлі қызыл күрең түсті, қыста үсімейді), т.б.<ref>Арыстанғалиев С., Рамазанов С., Қазақстан өсімдіктері, А., 1974: Красная кн. Казахстана, А.-А., 1981.</ref>
[[File:Rosa_arvensis,_flower.jpg‎|thumb| alt=A.| ''Раушангүлділер''.]]
[[File:Red Apple.jpg|thumb| alt=A.| ''Қызыл алма''.]]
Ғаламшарымызда раушангүлділердің 3000-нан астам түрі бар деп есептеледі. Республикамызда олардың 35 түрі өседі: мойыл, шетен, алмұрт, алма ағаштар және т. б. Раушан, итмұрын - бұталы өсімдіктер. [[Шыршай]], [[теңгежапырақ]], [[қойбүлдірген]]- көпжылдық шөптекті өсімдіктер.
===Сабағы===
Қарабүлдірген, итмұрын, долана, раушанның сабақтарында тікенектері болады. Тікенексіз түрлері де өте көп.
===Жапырағы===
Раушангүлділердің жапырақтары барлығында бірдей емес. Жай жапырақтылары: алма, алмұрт, [[долана]], шие, өрік және т. б. ағаштарында болады. Күрделі жапырақтар (үшқұлақты) бүлдірген, құлпынай, таңқурай; қауырсын тәрізді күрделі: итмұрын, шетен, қараған; саусақ салалы күрделі: жатаған қазтабан және т. б. кездеседі.
===Гүлдері===
[[File:Pears.jpg‎|thumb|left| alt=A.| ''Алмұрт''.]]
Раушангүлділер - ағаш, бұта, көпжылдық шөптекті, гүлдері қосжынысты, қосжарнақты өсімдіктер тобы. Бұлардың сирек те болса дара жыныстылары (біржыныстылары) кездеседі. Раушангүлділердің [[дентин]]ніңгүлшоғырлары алуан түрлі. Гүлсеріктері қосқабатты, 5 тостағанша жапырақшадан және 5 [[күлте]]ден тұрады. Олардың 4 тостағанша жапырақшалары да (түзу қазтабан) бар. Аталықтары өте көп, кей түрінде (теңгежапырақ) 4-8-9, ұзынды-қысқалы болып шеңберлене орналасады. Аналықтары біреу (шие, шабдалы) немесе өте көп (таңқурай, бүлдірген) болады. Оларды ұзын тұмсықты бунақденелілер тозаңдандырады. Ал жемістері құстар, жарқанаттар және су арқылы таралады.
=== '''Таралуы''' ===
Раушан гүлдер Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдеулерінде өседі. Раушангүлдердің көп түрлері Азияда өседі, оларды Солтүстік Америкада, Еуропада және Африканың солтүстік-батысында кездестіруге болады.
=== '''Түрлері''' ===
'''Аталық мүше:'''

1. Аталық-гүлдің аталық мүшесі. Өсімдіктің бұл бөлігі тозаң өндіреді.

2. Тозаңқап- бұл бөлікте тозаң жинақталады.

3. Аталық жіпше- шаш қылшығына ұқсайтын жіңішке талшық.

'''Аналық мүше:'''

1. Аналық-гүлдің аналық мүшесі

2. Мойынша-тозаңдық дәндер түсіп, ұрықтанады.

3. Бағанша- мойынша орналасқан ұзын сабақ.

4. Түйін- гүлдің бұл бөлігінде тұқымдар мен тұқымбүршік болады.

5. Тұқымбүршік- түйіннің тұқымға айналатын бөлігі.
=== '''Пайдалануы''' ===
Раушангүлдер көп мақсаттарда қолданылады:

1. Раушангүлдің суы теріні ылғандандыру мен жұмсартуда,сондай-ақ терінің тітіркенуінде қолданылады.

2. Раушангүл суы көз ауырғанда оны жуу үшін қолданылады.

3. Ароматерапияда қолданылатын раушангүл суы денсаулыққа пайдалы

4. Итмұрын жемістерінен табиғи дәмі бар шай әзірлеуге болады

5. Итмұрын жемістері С, А, В3, Д және Е дәрумендерінің көзі болып табылады.
===Жемісі===
Раушангүлділердің жемістері де алуан түрлі. Құрғақ жемісті (шыршай, теңгежапырақ), шырынды жемісті (алма, шие) және т. б. Мойылдың, шиенің жемістері - сүйекті-шырынды. Таңқурай жемісі көпсүйекті болып келеді. Мұндай жеміс гүлтабанға бірігіп өскен қарама сүйекті ұсақ жемісшелерден түзіледі. Құлпынай мен итмұрын жемістері қарама (көп)жаңғақшалы құрғақ жеміске жатады, тек гүлтабандары ғана шырынды болады. Тұқымдарында эндосперм болмайды, кей түрінде эндоспермнің қалдығы байқалады.
Итмұрын гүлінің формуласы - Т(5)К5А6Ж6. Жабайы алхоры (терн) гүлінің формуласы: Т(5)К5А20Ж1.
Раушангүлділердің жабайы (тікенгүл, итмұрын, шетен) және мәдени түрлері де (алмұрт, шие) бар. Алма, шабдалы, өрік, [[беже]] ағаштары өздеріңе де таныс болар. Аула сәнін келтіретін раушан - нағыз сәндік гүл.
===Раушан===
Раушан - жабайы итмұрыннан шығарылған іріктеме. Итмұрын гүлінде аталықтар өте көп екенін байқаған боларсыңдар. Олардың саны 100-ге жетеді екен. Адамның ерінбей еңбектенуі нәтижесінде соншама аталықтар күлтеге айналдырылды. Сөйтіп бұйраланған раушан гүлі пайда болды. Қазіргі деректер бойынша раушанның 25000 іріктемесі шығарылыпты. Раушан гүлінің күлтесінен май алынатынын естіген боларсыңдар. Раушан майы - өте бағалы май, хош иісті заттар алуға пайдаланылады.

==Қорытынды==
Раушангүлді және бұршақ тұқымдастар қосжарнақты өсімдіктер класына жатады. Раушангүлді өсімдіктердің ағаш, бұта, көпжылдық шөптекті, гүл шоғыры алуан түрлі болып келеді. Алайда бұлардың гүл құрылысы ұқсас. Жемісі - шырынды, құрғақ. Бунақденелілер тозаңдандырады. Жемісі құстар, [[жарғанат]]тар және су арқылы таралады. Раушангүлділер тағам, дәрі-дәрмек ретінде қолданылады. Мысалы, [[Бадам (өсімдік)|бадам]]нан бағалы дәрі-дәрмек дайындалады, шие шайыры халықтық медицинада тері бөртпелерін емдеуге қолданылады.
Бұршақ тұқымдастар тамыр түтікшелері арқылы бос азотты сіңіріп, тамыр түйнектерін түзеді. Гүл құрылысында ерекшелік бар. Гүл бөліктері «желкен, ескек, қайықша» деп аталады. Жемісі - бұршаққап. Құрамында [[нәруыз]] көп болады.<ref>Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007. ISBN 9965-34-607-0</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Раушангүлділер]]
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]

{{Biosci-stub}}

Абдукерим Ғаниев

2025-01-07T11:33:12Z

Nurtenge:

{{Жазушы
|Есімі=Абдукерим Ғаниев
|Туған күні=10.01.1937
|Туған жері=Жаркент ауданы [[Шолақай ауылы]] ([[Қазақстан]])
|Мансабы=[[ақын]]
|Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті]]
}}

'''Абдукерим Ғаниев''' (10.1.1937, [[Алматы облысы]] [[Жаркент|Жаркент ауданы]] Шолақай ауылы) - ақын. [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі (1970). [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]- ды бітірген (1959).
*1959- 1964 ж. [[Еңбекшіқазақ (Жетісу облысы)|Еңбекшіқазақ]] және Қарасай ауданындағы орта мектептерде мұғалім,
*1964 -66 ж. [[Алматы]]дағы "Коммунизм туғи" газетінде қызмет атқарған.
*1966 - 74 ж. [[Қазақ радиосы|Қазақ радиосының]] шет елдерге радио хабарларын тарату бас редакциясында редактор,
*1974 - 87 ж. аға редактор қызметтерін атқарған.
*1953 ж. [[Панфилов ауданы]] "Колхозчилар авази" газетінде өлеңдері жарияланған.

==Шығармалары:==
Алғашқы өлеңдер жинағы "Жастық сезімдері" 1962 ж. жарық көрген. "Баһадур" атты эпикалық поэма жазған. Кейбір шығармалары "Шынар ағаштары", "Ұйғыр ақындарының дауысы", "Ұйғыр ақындары" сияқты поэзиялық топтамаларға енген." Ағалар жолы", "Қазақстан", "Жер туралы декрет", "Армандарым", "Ақиқат", "Жауынгер монологі", "Ой адамы бәрінен биік", "Ана жұртым Шолақай" кітаптарының авторы. "Отан махаббаты"( 1968), "Қасиетті сурет" (1971), "Аталар жолы" (1978), "Жарайсың, ұлым" (1982), "Жетісу жүлдыздары" жинағы басылып шыққан (орыс тілінде, 1987). Қазақстан Жоғары Кеңесі құрмет грамотасымен марапатталған (1987).<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{bio-stub}}

[[Санат:Панфилов ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан ұйғырлары]]

Лейтон Мистер

2025-01-02T12:21:03Z

Nurtenge: Madinannn (т) өңдемелерінен Kasymov соңғы нұсқасына қайтарды

{{Кинематограф
|есімі = Лейтон Мистер
|шынайы есімі = Leighton Meester
|сурет = Leightonchanel.jpg
|сурет ені =
|сурет атауы = Лейтон Мистер 2010 жыл
|туған кездегі есімі = Лейтон Марисса Мистер
|туған күні = 9.02.1986
|туған жері = Форт-Уэрт, [[Техас]], [[АҚШ]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, {{әнші|АҚШ}}, әндердің авторы, фотомодель
|азаматтығы = {{USA}}
|белсенді жылдары = 1997-осы уақыт
|бағыты =
|киностудия =
|марапаттары = [[Teen Choice Awards]] (2009, 2010) Hollywood Film Festival (2010)
|imdb_id = 1015262
|сайты =
}}
'''Лейтон Марисса Мистер''' ({{lang-en|Leighton Marissa Meester}}; [[9 сәуір]] [[1986 жыл]]ы, [[Форт-Уэрт]], [[Техас]], [[АҚШ]]) — америкалық әнші, әртіс, өлең сөздерінің авторы және де фотомодель. Көбінесе «Сплетница» 2007 сериалындағы [[Блэр Уолдорф]] рөлімен танымал.

== Өмірбаяны ==
Лейтонның ата-анасы Конни мен Дуг Мистер есірткі контрабандасымен айналысатын топтың ішіне кірген. Екеуі де сол қылмыстары үшін соттауға алынған болатын. Сот басталмай тұрып оларды кепілдікпен бостаныққа жібереді, сол уақытта Коннидың аяғы ауыр болып қалады. Кейіннен ол тағы 10 жылға сотталады. Лейтон Техас ауруханасында дүниеге келеді, себебі сол ауруханаға оның анасын жеткізген болатын. Үш ай өтісімен Лейтонның анасын түрмеге қамайды, өйткені ол өз жазасын өтеуге тиіс еді. 16 ай түрмеде отырғаннан кейін оны толығымен бостандыққа жібереді. Содан бері ол өзінің қызымен өмір сүреді.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://leightonmeestermusic.com/ Ресми сайты]
* {{Imdb name|1015262|Лейтон Мистер}}
* {{twitter|itsmeleighton|Лейтон Мистер}}

[[Санат:Модельдер]]
[[Санат:АҚШ модельдері]]

Артем Григорьевич Фальян

2025-01-01T12:27:02Z

Nurtenge:

{{Футболшы
|есімі = Артем Фальян
|туған күні = 27.12.1919
|сурет =
|қайтыс болған күні = 24.09.1977
|азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}
|позиция = жартылай қорғаушы
|клубтары = {{футбол карьерасы
|1946|{{ту|КСРО}} [[Арарат (футбол клубы)|Спартак (Ереван)]]|
|1946—1949|{{ту|КСРО}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|Нефтяник (Баку)]]|}}
| бапкер клубтары = {{футбол карьерасы
|1950—1954|{{ту|КСРО}} [[МЦОП «Динамо»|Динамо (Баку)]]|асс
|1955—1959|{{ту|КСРО}} [[ОДО (футбол клубы, Баку)|ОДО (Баку)]]|асс
|1960—1964|{{ту|КСРО}} [[Нефтчи (футбол клубы, Баку)|ДЮСШ]]|аға бапкер
|1964|{{ту|КСРО}} [[Черноморец (футбол клубы, Новороссийск)|Цемент]]|
|1964—1967|{{ту|КСРО}} [[Арарат (футбол клубы)|Арарат]]|
|1968—1970|{{ту|КСРО}} [[Зенит (футбол клубы, Санкт-Петербург)|Зенит (Ленинград)]]|
|1970—1971|{{ту|КСРО}} [[Шахтер (футбол клубы, Донецк)|Шахтёр (Донецк)]]|
|1973—1974|{{ту|КСРО}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|
|1977|{{ту|КСРО}} [[Арал (футбол клубы)|Амудария]]|}}
}}
'''Артем Григорьевич Фальян''' (27 желтоқсан 1919<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/411443 Тransfermarkt.com]</ref>, {{туғанжері|Баку|Бакуде}} - 24 қыркүйек 1977, {{қайтысболғанжері|Ленинград|Санкт-Петербургте|Санкт-Петербург}}), жартылай қорғаушы, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|КазКСР]]-інің жене [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ның ЕСЖ-сы. 1933 жылдан "Динамо", "Нефтянник" командаларының жасөспірімдер құрамында ойнады. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] құрамасында 23 матч өткізді. 1950 жылдардан бастап ол "[[Динамо (футбол клубы, Тбилиси)|Динамо]]" және ОДО командаларында бапкер болып жұмыс істеді. 1964 жылы ол жергілікті «Б» сыныбының «Цемент» дегенкомандасында жаттықтырушы болды. Тура осы жылы ол "Арарат" футбол клубының аға бапкері болды. "Нефтяник", "Зенит", "Арарат" "Арал" т.б. командаларында 1973-74 ж. "К" командаларының аға жаттықтырушысы болды.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{bio-stub}}

[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Арарат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары]]
[[Санат:КСРО футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Черноморец Новороссийск ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Арарат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Зенит ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Шахтер Донецк ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Арал ФК жаттықтырушылары]]

Оқырман

2024-12-29T18:38:31Z

Nurtenge: + Біріктірлсін деп белгіледі (белгілегіш)

{{Біріктірілсін|Оқу}}
'''''Оқырман''''' - әдеби шығарманы қабылдайтын орта. [[Жазушы]] шығарманы тудырушы болса, оның қаншама ұзақ [[өмір]] сүретіні, [[әдебиет]]те қандай орын алатыны оқырмандарға байланысты. Сондықтан [[шығарма]]ны оқырмандардың қалай қабылдап, зейінге алатынымен, сезініп-түсінетінімен жазушы санаспай отыра алмайды. Ол шығарма жазғанда белгілі ортаның ой-санасын, [[идея]]лық [[мақсат]], тілек-талаптарын, көркемдік ұғым түсініктерін ескереді. Оқырман дегенді тек дайын шығарманы зейінге алып, қабылдаушы деп қана түсінбеу керек. Оқырман қауым [[жазушы]]<nowiki/>ның шығарманың процесіне ықпал жасайды. Жазушы өз шығармғында болашақ оқырмандардың тілек-талаптарымен, ұғым-түсініктерімен қалайда санасады. Яғни, оқырман қауымның көңілінен шығуды ойлайды деуге болады. Бірақ мұны тар мағынасында түсінбеу керек. Сонымен бірге ол өзі айтып отырған жайлардың, өмір шындығының оқырман қауымға қаншалықты жақын, қызықты екендігін ескермей отыра алмайды. Өйткені [[автор]] түптеп келгенде шығарманы өзі үшін ғана емес, көпшіліктің, қалың оқырманның назарына салу үшін жазады. [[Ауыз әдебиет]]і дәстүрінде [[өлең]]<nowiki/>ді, [[жыр]]<nowiki/>ды халық алдында табанда шығарып айтатын [[ақын]], [[жыршы]]лар өз тыңдаушыларымен тікелей байланысты болады, тыңдаушыларға ненің ұнайтынын, оларды не қызықтыратынын жіті байқап олардың талабын, талғамын жанымен сезініп, сол талаптарға тиісті жауап беруге тырысады. Ал жазба әдебиетінде көркем шығарма баспа арқылы жарияланып, таралатын жағдайда жазушы мен оқырман арасындағы қарым-қатынас, өзара байланыс-жалғастық айқын көзге көріне бермейді. Ал бірақ ондай байланыс, жалғастық бар екені ешбір даусыз. Әдеби шығарма оқушы қауым көпшілік қабыл алып, қажетіне жаратқанда ғана, халықтың мәдени мүлкіне айналғанда ғана өзінің қоғамдық міндетін атқара алады. Олай болса шығарманы оқырмандар қалай қабылдап, түсінетіні аса маңызды мәселе. Бұл жағына көңіл аудармай, шығарманың оқырманға қандай идеялық ықпал жасап, көркемдік әсер беретінін анықтау қиянға соғады. Оқырманның шығарманы қабылдап сезіну, түсіну ерекшеліктерін белгілейтін жағдайларды сөз қылғанда, оның ой-сезім өзгешелігі, өмір тәрбиесі, қандай ортада туып-өскендігі, қай ұлттың, халықтың өкілі екендігі, тағы сондай жайлар маңызды болады. Әдеби шығарманың тәрбиелік мәнін, оқушы қауымға қандай идеялық-көркемдік әсер беретінін толық анықтау және айқындау үшін, оқырмандардың, олардың әр түрлі топтарының шығарманы белгілі ортада, нақтылы жағдайда қалай қабылдайтынын, ұғып-түсінетінін айқын ашып көрсету шарт. [[Әдеби шығарма]]ны оқырмандардың қабылдауы әдебиет зерттеу ғылымы түрғысынан алғанда келелі мәселе екені көркем аударма проблемаларын тексергенде айқын аңғарылады. Әдеби шығарма қай қоғамда туса, қай тілде жазылса, сол ортаның, сол халықтың мәдени [[дәстүр]]лерімен, ұғым-түсініктерімен тығыз байланысты болатыны белгілі. Оны екінші басқа тілге аударғанда басқа халықтың өкілдері шығарманың кейбір тұстарын, жеке ерекшеліктерін басқаша сезінетіні белгілі. Бұл жағдай [[тіл]] өзгешеліктерінен ғана тумайды, екі халықтың өміріндегі, мәдени дәстүрлеріндегі, өзіндік ерекшеліктермен де жалғасып жатады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Текст

2024-12-29T04:49:04Z

Nurtenge: + Біріктірілсін деп белгіледі (белгілегіш)

{{Біріктірілсін|Мәтін}}
'''Текст''' - жазбаша немесе баспа жүзінде хатқа түскен [[тіл]] ([[сөйлеу]])туындысы.
==Жалпы анықтама==
[[Қағаз]] бетіне (немесе [[ағаш]], [[тас]], [[мата]], [[тері]], [[темір]] затына, не сүйекке) түскен жазулы текстің көлемі әр түрлі болып келе береді. Оның текст аталуы үлкен, не кішілігіне байланысты емес, мазмұнының тұтастығына, тиісінше басталып, лайықты аяқталғандығына қарай анықталады. [[Мазмұн]] тұтастығы болмаған жағдайда текст аяқталмаған, не үзінді, болмаса үзік (фрагмент) ретінде танылады. текст атауы жүйелі мазмұндалған барлық жанрларға ортақ, яғни, көркем әдебиет туындыларын да, ғылыми-зерттеу жұмыстарды да, сондай-ақ, ресми іс-қағаздары мен түрлі құжаттарды да атауға болады. Мысалы , Абай өлеңдері ішіңдегі: «Кеңжайлау -жалғыз [[бесік]] жас балаға, Алла асыраған бендесі аш бола ма? Ержеткен соң сыймайсың кең дүниеге, Тыныштық пен зар боларсың баспанаға,» - деген бір шумақ өлең бас-аяғы жұмыр, аяқталған текст Ап, көлемі 108 шумақ (432 жол) «Әзім әңгімесі» атты дастан - аяғы бітпей қалған болып есептеледі және оның соңғы 12 жолы кейіннен - 1943-44 жылдардағы экспедиция кезінде табылған.
==Абайдың аудармасындығы тексттердің ерешеліктері==
Абайдың М. Ю. Лермонтовтан аударған «Вадим», «Бородино» өлеңдері де үзінді тексттер. Оларды Абай түгел аудармай тастап кеткен бе, болмаса тексттердің [[түпнұс]]қасы жоғалып кеткендіктен, сақталған үзіндісі осы ғана ма, ол жағы ғылымға аян емес. Жалпы, Абай сөз қумай, мағына қуып аударған. Мысалы, түпнұсқада көлемі 98 жол «Бородино» өлеңінен Абай аударған текст небары 20 жол, яғни, түгел аударылмаған. Алайда, екі нұсқаны салыстырып қарағанда Абайдың орысша өлеңді көлем жағынан ұтып аударғаны да байқалады. Тұпнұсқадағы: «Да, были люди в наше время, Не то, что нынешнее племя, Богатыри, - не вы!...» - деген үш жолды Абай: - «Ондағы біздің адамдар, - Сендердей емес, балаңдар» - деп, екі жол өлеңмен тәржімалаған. Демек, толық аударылған күнде де қазақша текст [[орыс]] тіліндегі түпнұсқа текстпен [[көлем]] жағынан сәйкестенуі әбден мүмкін. Текст көлемін айқындау кейде автордың ықтиярынсыз да болады. Абайдың өз қолымен жазылған түпнұсқа тексттердің сақталып жарымағаны мәлім. Ақынның көп туындысы Мүрсейіт көшірмелері арқылы жеткен.

Ал, оның ел аузынан жазып алғанын, болмаса Абайдың қаламынан шыққан түпнұсқалардан көшіргенін [[ғылым]] әлі анықтаған жоқ. Зерттеушілердің пікіріне қарағанда Абайдың «Қарасөздерінің» жылы кейін қойылған. Мүрсейіт олардың жазылған жылына қарамай, қолына тиген уақытында көшіріп алып, реттік санын өзінше қойған. Кейінгі бастырушылар ол сандарды өзгертіп, басқа жүйемен реттеген. Мысалы, Мүрсейіт қолжазбасында «Жиырма бесінші сөз» болып жазылған текст кейіннен академиялық басылымдарда «Жиырма төртінші сөз» болып беріліп жүр. Сол секілді, ақынның 100 жылдық мерейтойы құрметіне 1948 жылы жарық көрген жинақта оның «Қырық бесінші сөзі» өз алдына жеке текст ретінде жарияланды. Оған дейін бұл сөз «Отыз жетінші қарасөздің» жалғасы деп қаралып келді. «Қырық бесінші сөздің» дербестігін библиограф-ғалымдар оның мазмұн жүйесіне қарап анықтаған. Абайдың ез қолынан шыққан «Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы» деген жалғыз түпнұсқа текстті 1934-35 ж. М. О. Әуезов басқарған экспедиция тапқан. Тексттің соңындағы 3 жол қолжазбаның тозың қылығынан ойылмағандығы себетті оны Әуезов басқарған [[комиссия]] мазмұнына қарап өз тарапынан толықтырған. Сөйтіп текст аяқталған сипат алған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]
[[Санат:Қазақ тілі]]

{{stub}}

Елена Ивановна Андреева

2024-12-25T14:02:15Z

Nurtenge: Инкар Муратбекк (т) өңдемелерінен BilgishShezhireshiBot соңғы нұсқасына қайта

{{Infobox writer
| name = Елена Ивановна Андреева
| image =
| imagesize =
| caption =
| birthname =
| birthdate = {{birth date |1927|8|12}}
| birthplace = [[Цементный зауыт кенті]], [[Ресей]], [[Брянск облысы]] [[Вятков ауданы]]
| deathdate =
| deathplace =
| occupation = биология ғылымдарының кандидаты}}

'''Елена Ивановна Андреева''' (12.8.1927 ж.т., [[Ресей]], [[Брянск облысы]] [[Вятков ауданы]] Цементный зауыт кенті) – биология ғылымдарының кандидаты [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-ды бітірген (1952).

1957–1985 ж. [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның Ботаника институтында кіші, аға ғылым қызметкер болды. Негізгі ғылыми еңбектері өсімдіктер флорасын зерттеуге арналған.

Андреева Қазақстанда өсетін қыналардың таралу тәртібіне жіктеу жасап, қына флорасының Қазақстан жерінде қалыптасу тарихын зерттеді. Қыналардың ғылымға белгісіз 21 түрін, 13 туысын, 11 тұқымдасын, 6 формасын тауып, оларға сипаттама берді. ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1987).<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1927 жылы туғандар]]
[[Санат:Ресейде туғандар]]
[[Санат:Қазақстан биологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

{{stub}}

Санат:Украина бала әншілері

2024-12-22T13:20:09Z

Nurtenge: Жаңа бетте: Бала Санат:Елдер бойынша бала әншілер

[[Санат:Украина әншілері|Бала]]
[[Санат:Елдер бойынша бала әншілер]]

Талғат Бақытбекұлы Жайлауов

2024-12-16T13:23:12Z

Nurtenge:

{{Хоккейші
| Есімі = Талғат Бақытбекұлы Жайлауов
| Шынайы есімі =
| Суреті = Талғат Жайлауов.jpeg
| Сурет ені =
| Сурет тақырыбы =
| Позициясы = [[Шабуылдаушы (шайбалы хоккей)|шеткі шабуылдаушы]]
| Бойы = 174
| Салмағы = 80
| Имек таяқ ұстауы = оң жақ
| Лақап аты =
| Ойын карьерасы = {{Спорттық карьера 2
|2002—2007|{{Ту|Қазақстан}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Казцинк-Торпедо]]
|2007—2018|{{Ту|Қазақстан}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]]
|2018—2019|{{Ту|Қазақстан}} [[Торпедо (шайбалы хоккей, Өскемен)|Торпедо]]
|2019—2020|{{Ту|Қазақстан}} [[Барыс (шайбалы хоккей)|Барыс]]
|2020—|{{Ту|Қазақстан}} [[Сарыарқа (шайбалы хоккей)|Сарыарқа]]
}}
| Азаматтығы = {{Байрақ|Қазақстан}}
| Туған күні = 7.07.1985
| Туған жері = {{туғанжері|Өскемен|Өскеменде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| ҰХЛ драфты =
| Карьерасы =
| Марапаттары мен сыйлықтары =
| Медальдары =
}}
'''Талғат Бақытбекұлы Жайлауов''' ([[7 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Өскемен]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — [[қазақстан]]дық хоккейші, шеткі шабуылдаушы.

== Мансабы ==
[[Өскемен]]дік хоккейдін тәрбиеленушісі, жаттықтырушысы - Владимир Беляев.

[[2007 жыл]]ғы Қазақстандық үздік хоккейшісі.

[[2007]] және [[2011 жыл]]ғы [[қысқы Азия ойындары]]ның ашылу салтанатындағы [[Қазақстан]] делегациясының ту көтерушісі болған.

[[Қазақстан шайбалы хоккей құрамасы|Қазақстан мұзды хоккей ұлттық құрамасы]]ның капитаны - [[Шайбалы хоккей VІІ қысқы Азия ойындарында|2011 жылғы қысқы Азия ойындарының]] жеңімпазы. [[2007 жыл]]дың [[қысқы Азия ойындары]]ның күміс жүлдегері.

== Жетістіктері ==
* [[Қысқы Азия ойындары 2011|2011 жылғы қысқы Азия ойындарының]] чемпионы
* [[Қысқы Азия ойындары 2007|2007 жылғы қысқы Азия ойындарының]] күміс жүлдегері
* Қазақстан чемпионы (2005, 2007)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* {{Hockeydb|117164|Талғат Жайлауов}}
* {{Eurohockey|44023|Талғат Жайлауов}}

[[Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері]]
[[Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері]]
[[Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары]]
[[Санат:Барыс ХК хоккейшілері]]