https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Nurken 2026-07-03T02:45:22Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A5%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B9 2026-06-14T08:42:40Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Спортшы<br /> |есімі = Анатолий Храпатый<br /> |шынайы есімі = <br /> |суреті = Hrap.jpg<br /> |сурет ені = 250px<br /> |сурет тақырыбы = <br /> |жынысы = Ер<br /> |толық есімі = <br /> |туған кездегі есімі = <br /> |лақап аты = <br /> |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}}&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}}<br /> |мамандандыру = Ауыр атлетика<br /> |клубы = <br /> |туған күні = 20.10.1963<br /> |туған жері = [[Атбасар]]<br /> |қайтыс болған күні = 11.08.2008<br /> |қайтыс болған жері = <br /> |карьера жылдары = <br /> |бапкерлері = <br /> |бойы = <br /> |салмағы = <br /> |атақтары = <br /> |медальдары = <br /> |ортаққор = <br /> }}<br /> '''Храпатый Анатолий Михайлович''' ([[20 қазан]] [[1963 жыл|1963]], [[Атбасар]] – [[11 тамыз]] [[2008 жыл|2008]]) — кеңестік және қазақстандық ауыр атлетші, [[Астана]] қаласының құрметті азаматы,&lt;ref name=&quot;altyn-arqa&quot;&gt;{{кітап|тақырыбы=Алтын арқа: Ақмола облысы |баспасы=Казинпресс |жыл=2002 |қала=Көкшетау |авторы=Дильдяев, Г. |беттері=280 |isbn=5-87376-044-6 |беті=175}}&lt;/ref&gt; [[Қазақтың дене шынықтыру институты]]н бітірген, жаттықтырушы, «Спорт клубының» директоры.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> [[Сеул]]де (1988) алтын медальді ауыр атлетші Анатолий Храпатый ауыр салмақ санатында жеңіп алды. Сол жылдары оған теңесер ешкім болмады. Ол бірінің артынан бірі өз рекордын жаңартып отырды. Сеул алаңында жұлқып көтеруден ол 187,5 килограммды, ал итеріп көтеруден өзінің бәсекелесі Наиль Мухамедьяровты 10 килограммен асып түсіп, 225 килограммды көрсетті. Храпатый осы алуларымен тоқтап қалмады. Сол жылы жұлқып көтеруден 228 килограмм салмақты алып, жаңа рекорд жасады. Сегіз жылдан кейін тәуелсіз Қазақстан құрамасының құрамында жүре отырып, Атланта Олимпиадасының күміс медалін жеңіп алды.<br /> <br /> 2008 жылғы тамыздың 11-інде Анатолий Михайлович Храпатый жол апатына ұшырап қайтыс болды&lt;ref&gt;http://www.kp.ru/daily/24144/362272/&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Жетістіктері ==<br /> Храпатый А.М. әлемнің бес дүркін чемпионы, 1988 ж. Олимпиада чемпионы, 1996 ж. [[1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Атланта Олимпиадасының]] күміс жүлдегері, [[Азия ойындары]]ның көп дүркін чемпионы, ауыр атлетикадан [[Еуропа]] және әлем чемпионаттарының, халықаралық турнирлердің бірнеше дүркін жеңімпазы.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> {{Сыртқы сілтемелер}}<br /> <br /> {{DEFAULTSORT:Храпатый, Анатолий Михайлович}}<br /> [[Санат:Қазақстан ауыр атлеттері]]<br /> [[Санат:1963 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:2008 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:КСРО ауыр атлеттері]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Олимпиада күміс жүлдегерлері]]<br /> [[Санат:КСРО-ның Олимпиада чемпиондары]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша ауыр атлеттер]]<br /> [[Санат:Ауыр атлетикадан Олимпиада чемпиондары]]<br /> [[Санат:1988 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]<br /> [[Санат:1996 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері]]<br /> [[Санат:Ауыр атлетикадан Еуропа чемпиондары]]<br /> [[Санат:Ауыр атлетикадан әлем чемпиондары]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары]]<br /> [[Санат:Астананың құрметті азаматтары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2026-06-14T08:29:19Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Музыкант<br /> |Есімі = Кенжебек Күмісбеков<br /> |Шынайы есімі = <br /> |Сурет = Кенжебек Күмісбеков.tif<br /> |Сурет ені = <br /> |Сурет тақырыбы = <br /> |Фон = <br /> |Туған кездегі есімі = <br /> |Толық аты = Кенжебек Әубәкірұлы Күмісбеков <br /> |Туған күні = 23.11.1927<br /> |Туған жері = [[Құмкөл (Ақмола облысы)|Құмкөл]] ауылы, [[Қорғалжын ауданы]], [[Ақмола округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]<br /> |Қайтыс болған күні = 1997<br /> |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |Белсенділік жылдары = <br /> |Мемлекет = <br /> |Мамандықтары = [[сазгер]]<br /> |Дауыс түрі = <br /> |Аспаптары = [[домбыра]]<br /> |Жанрлары = <br /> |Лақап аттары = <br /> |Ұжымдары = <br /> |Қызметтес болған = <br /> |Лейблдері = <br /> |Марапаттары = {{қатар<br /> | теңестіру = солға<br /> | {{Қазақ КСР халық әртісі}}<br /> |{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты}}<br /> }}<br /> |Сайты = <br /> |Commons = <br /> }}<br /> '''Кенжебек Әубәкірұлы Күмісбеков''' (кейде '''Күмісбекұлы''';&lt;ref&gt;{{кітап|тақырыбы=Алтын арқа: Ақмола облысы |баспасы=Казинпресс |жыл=2002 |қала=Көкшетау |авторы=Дильдяев, Г. |беттері=280 |isbn=5-87376-044-6 |беті=175}}&lt;/ref&gt; [[23 қараша]] [[1927 жыл|1927]], [[Құмкөл (Ақмола облысы)|Құмкөл]] ауылы, [[Қорғалжын ауданы|Сабынды ауданы]], [[Ақмола округі]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] – [[1997 жыл|1997]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық сазгер, Қазақстанның халық әртісі, мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессоры.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> Ол [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Жұбановқа]] арнаған «Дала сыры» симфониялық дастанында [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] «[[Көзімнің қарасы...]]» деген әнінің әуенін пайдаланған. Бұл ән алғашқы кезеңде оркестрде цитата түрінде пайдаланылса, кейін әр түрлі аспаптарға ажырап, әдемі дауыстарға бөлініп, дастанның музыкалық құндылығын байыта түседі. Күмісбеков сонымен қатар Абайдың «[[Домбыраға қол сұқпа]]», «[[Қалқам-ай, мен үндемей жүремін көп...]]» өлеңдеріне ән-романстар жазды.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Аманат жинағы ==<br /> Бұл жинаққа қазақтың көрнекті композиторы, Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, профессор Кенжебек Күмісбековтің күйлері мен симфониялық поэмалары еніп отыр. Бұлардың қатарында &quot;Биші қайың&quot; (күй), &quot;Қан сонарда&quot; (күй), &quot;Аманат&quot; (күй), &quot;Фараби сазы&quot; (күй-поэма), &quot;Сары-өзен саздары&quot; (күй-поэма) шығармаларымен катар &quot;Жастық шақ&quot; сюитасының соңғы бөлімі &quot;Вальс&quot; туындылары бар.<br /> Жинақ жалпы білім беретін орта мектептер, музыкалық арнаулы орта оқу орындары, колледждер, өнер, музыка академиясы, консерватория шәкірттері мен студенттеріне, сондай-ақ кәсіби музыканттарға арналып шығарылған.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:1927 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1987 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан сазгерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық әртістері]]<br /> [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2026-06-12T19:33:28Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мемлекеттік қайраткер<br /> |Есімі = Саясат Нұрбек<br /> |Шынайы есімі = <br /> |Суреті = Нурбек Саясат.png<br /> |Ені = <br /> |Атауы = Ресми портреті, {{шамамен|2025}}<br /> |Лақап аты = <br /> <br /> |Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі| Ғылым және жоғары білім министрі]]<br /> | Ту = Emblem of Kazakhstan latin.svg<br /> | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg<br /> | Басқара бастады = 11 маусым 2022 жылдан бастап<br /> | Басқаруын аяқтады = <br /> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br /> | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt; [[Олжас Абайұлы Бектенов| Олжас Бектенов]]<br /> | Ізашары = ''лауазым құрылды''; [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрі]] ретінде [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов|Асхат Аймағамбетов]] <br /> | Ізбасары =<br /> <br /> | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі| Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары| 7-сайланым депутаты]]<br /> | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg<br /> | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg<br /> | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022<br /> | Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022<br /> | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br /> | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br /> | Ізашары_2 = <br /> | Ізбасары_2 = <br /> <br /> | Туған күні = 18.5.1981<br /> | Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> | Білімі = 1) Маршаллтаун колледжі&lt;br&gt;2) [[Еуразия ұлттық университеті]] (2004)&lt;br&gt;3) Сапиенца университетінің магистратурасы<br /> | Мамандығы = 1) [[саясаттану]]шы&lt;br&gt;2) [[заңгер]]<br /> | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2007 жылдан)<br /> <br /> | Қайтыс болған күні = <br /> | Қайтыс болған жері = <br /> | Азаматтығы = <br /> | Марапаттары = <br /> | Қолтаңбасы = <br /> | Commons = Nurbek Saiasat<br /> }}<br /> '''Саясат Нұрбек''' ([[18 мамыр]] [[1981 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық қоғам қайраткері, саясаттанушы, 2022 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]].<br /> <br /> == Білімі == <br /> *Маршаллтаун колледжін (Айова штаты, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], 2001), саясаттанушы мамандығы бойынша; <br /> *[[Гумилев Лев Николаевич|Л.Н. Гумилев]] атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н (2004) халықаралық заңгер мамандығы бойынша үздік; <br /> *La Sapienza университетін ([[Рим|Рим қаласы]], 2006) «Геосаясат және халықаралық қауіпсіздік» мамандығы бойынша үздік; <br /> *«Көкше» академиясын (Көкшетау қаласы, 2010) психология бакалавры дәрежесімен бітірген.<br /> <br /> Қазақ, орыс, ағылшын, түрік, итальян (еркін), испан (орта деңгейде), жапон және латын (тіл негізі) тілдерін біледі.<br /> <br /> «[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2007 жылдан).<br /> <br /> == Қызмет жолы ==<br /> *2000 жылдың тамыз айынан желтоқсан айына дейін - конгрессмен Марк Смиттің сайлау алды науқанының жеке көмекшісі (Айова штаты, АҚШ); <br /> *2001 жылдың сәуір айынан мамыр айына дейін - АҚШ Айова штаты Үкіметінің Ақпараттық технологиялар департаменті инновациялық технологиялар бөлімінің қызметкері;<br /> *2002 жылдың желтоқсан айынан - «Қазақстан Жастар конгресі» ЗТБ Атқарушы директоратының әлеуметтік, экономикалық және аймақтық даму басқармасының бастығы ([[Астана қаласы]]);<br /> *2003 жылдың шілде айынан 2004 жылдың қыркүйек айына дейін - «Art-Motion» ЖШС құрылтайшы - директоры (Астана қаласы);<br /> *2006 жылдың қараша айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ Инвестициялық жобалар департаментінің менеджері;<br /> *2007 жылдың қыркүйек айынан - «Қазына» Тұрақты даму қоры» АҚ басқарма төрағасының кеңесшісі;<br /> *2008 жылдың ақпан айынан - [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|ҚР Президенті Әкімшілігінің]] Мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-кадр жұмысы бөлімінде кадрлық саясат секторының меңгерушісі;<br /> *2008 жылдың қазан айынан - [[Қазақстан Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының халықаралық ынтымақтастық және ғылым жөніндегі вице-ректоры;<br /> *2008 жылдың желтоқсан айынан - «[[Самұрық-Қазына]]» ҰӘҚ-АҚ кадр саясаты және персоналды басқару жөніндегі атқарушы директоры; <br /> *2009 жылдың мамыр айынан кадрлық саясат және персоналды басқару департаментінің директоры;<br /> *2009 жылдың қыркүйек айынан - ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы Мемлекеттік саясат ұлттық мектебінің директоры;<br /> *[[2010]] жылдың наурыз айынан бері - Қазақ гуманитарлық заң университетінің «НР-менеджмент» пәнінің оқытушысы;<br /> *2010 жылдың қыркүйек айынан бері - «Тұран-Астана университетінің «Халықаралық құқық» пәнінің оқытушысы құқықтану кафедрасының доценті. <br /> *2010 жылдың қазан айынан бері - «Халықаралық бағдарламалар орталығы АҚ президенті.<br /> *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясының стипендиаттары қауымдастығының мүшесі (2008 жылдан). <br /> *ҚР Президентінің «Болашақ» халықаралық стипендиясы Тәуелсіз сараптама комиссиясы төрағасының орынбасары (2008 жылдан).<br /> <br /> Әскери атағы — запастағы лейтенант<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{wikify}}<br /> {{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]]<br /> [[Санат:Қазақстан ғылым министрлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2026-05-29T23:12:56Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Музыкант<br /> |Есімі = Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев<br /> |Атауы = <br /> |Сурет = Nurgisa Tlendiev 2025 stamp of Kazakhstan.jpg<br /> |Сурет ені = <br /> |Сурет тақырыбы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Тілендиев<br /> |Фон = <br /> |Туған кездегі есімі = <br /> |Толық аты = <br /> |Туған күні = 1.4.1925<br /> |Туған жері = [[Нұрғиса Тілендиев ауылы|Шилікемер]] ауылы, {{туғанжері|Іле ауданы|Іле ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> |Қайтыс болған күні = 15.10.1998<br /> |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |Белсенділік жылдары = <br /> |Мемлекет = {{USSR}} (1925–1991)&lt;br&gt;{{KAZ}} (1991–1998)<br /> |Мамандықтары = {{hlist| [[күйші]]-[[композитор]] | [[дирижер]] | [[домбыра]]шы }}<br /> |Дауыс түрі = <br /> |Аспаптары = {{hlist| [[домбыра]] | [[фортепиано]] }}<br /> |Жанрлары = Күй<br /> |Лақап аттары = Нұраға<br /> |Ұжымдары = «Отырар сазы» этнографиялық фольклорлы қазақ халық аспаптар оркестрі<br /> |Қызметтес болған = <br /> |Лейблдері = <br /> |Марапаттары = {{қатар|{{Халық қаһарманы|1998}}}}<br /> {{қатар|{{Отан ордені|1998}}|{{II дәрежелі Отан соғысы ордені|1985}}|{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1959}}}}<br /> {{қатар|{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}|{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}}|{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}}}<br /> {{қатар|{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}}|{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}}|{{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}}}}<br /> {{қатар|{{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}}|{{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}}|{{Астана медалі|1998}}}}<br /> {{қатар|{{КСРО халық әртісі|1984}}|{{Қазақ КСР халық әртісі|1975}}|{{Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері|1959}}|{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1978}}}}<br /> |Сайты = <br /> }}<br /> '''Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев''' ([[1 сәуір]] [[1925 жыл|1925]], [[Нұрғиса Тілендиев ауылы|Шилікемер]], [[Іле ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[15 қазан]] [[1998 жыл|1998]], [[Алматы]]) — [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|қазақтың кеңестік]] күйші-композиторы, дирижëр, дәулескер домбырашы, Қазақ КСР халық әртісі (1975), КСРО халық әртісі (1984), Қазақстан Халық Қаһарманы (1998).<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> * [[Шапырашты]] тайпасының [[Шам]] руынан.&lt;ref name=&quot;http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp&quot;&gt;{{cite web | url=http://almatykitap.kz/goods/7231.jsp | title=Қазақ шежіресі. 2 том. Орта жүз-жан арыс, Теңізбай Үсенбаев,}}&lt;/ref&gt;<br /> * Туып өскен жері - [[Алматы облысы]]ның Іле ауданына қарасты Шилікемер ауылы. Топырақ бұйырған жері Жамбыл кесенесінің іргесі.<br /> * Мәскеудің [[Пётр Ильич Чайковский|П.И.Чайковский]] атындағы консерваториясының дирижëрлік факультетін (''профессор [[Николай Аносов|Николай Аносовтың]] сыныбы бойынша'') бітірді. <br /> * Алматыдағы Абай атындағы опера және балет театрында (1953-1961) дирижëр;<br /> * Құрманғазы атындағы мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде (1961-1964) бас дирижер және көркемдік жетекшсі.<br /> * 1964-1968 жылдары Абай атындағы опера және балет театрының директоры.<br /> * 1968-1981 жылдары ''«Қазақфильм»'' киностудиясы музыка редакциясының бас редакторы болып істеді. <br /> * Тікелей өзінің ұйымдастыруымен дүниеге келген «[[Отырар сазы]]» халық аспаптары оркестрінде (1981-1998) бас дирижëр қызметін атқарды.<br /> * Жары - Дариға Тілендікеліні - (актриса).<br /> * Қызы - Дінзуһра (Динара) Тілендиева (дирижëр).<br /> * Немересі - Даяна Тілендиева.<br /> <br /> == Туындылары ==<br /> Нұрғиса Атабайұлы қазақтың музыкалық мәдениетіне композитор, дирижëр, орындаушы ретінде өшпес із қалдырған суреткер. Ол 500-ден астам музыкалық төл туындылардың авторы. Осынау мол мұраның жанрлық аясы да қайран қалдырады: [[ән]], [[күй]], романс, увертюра, [[поэма]], контата, опера, балет. Сүйікті шығармаларынан: <br /> * ''«Достық жолымен»'' (1958)<br /> * ''«Менің Қазақстаным»'' контатасын (1959)<br /> * Қ. Қожамяровпен бірлесіп жазған ''«Алтын таулар»'' операсын (1961)<br /> * ''«Ата толғауы»'' <br /> * оркестр үшін жазылған шығармаларын (1962)<br /> * ''«Халық қуанышы»'' (1963)<br /> * ''«Қайрат»'' (1964)<br /> * ''«Жеңіс солдаты»'' (1975) сияқты увертюраларын атауға болады. Оның<br /> * «Аққу»<br /> * «Аңсау»<br /> * «Арман»<br /> * «Ата толғауы»<br /> * «Әлқисса»<br /> * «Қорқыт туралы аңыз»<br /> * «Көш керуені»<br /> * «Махамбет»<br /> * «Алтын дән»<br /> * «Боорлаштарым» (Бауырларым)<br /> * «Фараби сазы» сияқты күйлері.<br /> * «Ақ шағала»<br /> * «Сарыжайлау»<br /> * «Алатау»<br /> * «Ақжайық»<br /> * «Ақ құсым»<br /> * «Асыл әже»<br /> * «Жан сәулем»<br /> * «Кел еркем Алатауыма»<br /> * «Құстар әні» (Құстар қайтып барады)<br /> * «Өз елім» сияқты ондаған әндері халықтық бояу нақышының қанықтығымен, өзіндік қолтаңбасының айқындығымен жұртшылықтың сүйіп тыңдайтын рухани қазынасына айналған. Мұның сыртында қырықтан астам пьесаға және жиырмадан астам фильмге музыка жазған.<br /> * Нұрғиса Атабайұлы музыкасын жазған М. Әуезовтың, Ш. Аймановтың, Т. Ахтановтың, Ә. Тәжібаевтың пьесалары, сондай-ақ:<br /> * «Қыз Жібек»<br /> * «Қилы кезең»<br /> * «Менің атым Қожа»<br /> * «Қарлығаштың құйрығы неге айыр»<br /> * «Ақсақ құлан» фильмдері әлдеқашан қазақ сахнасы мен экран өнерінің классикасына айналған.<br /> <br /> Ол [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]]: <br /> * «Әсемпаз болма әрнеге...»<br /> * «Жасымда ғылым бар деп ескермедім...»<br /> * «Ішім өлген, сыртым сау...»<br /> * «Қызарып, сұрланып...» өлеңдеріне ән шығарған.<br /> * «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын»<br /> <br /> Сонымен қатар қазақ ақындарының өлеңдеріне: <br /> * «Ғашыққа мойын қой»<br /> * «Абай арманы»<br /> * «Әйгерімнің әні»<br /> * «Ақынның пайғамбары - Абай ата» әндерін жазды.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Музыкалық мәдениет ==<br /> Нұрғиса Атабайұлы қазақтың музыкалық мәдениетіндегі сал серілік дәстүрдің соңғы тұяғы. Ол өнер туындату барысында уақыттың идеологиялық өктемдігіне, ассимиляцияшыл әсіре үрдісіне мүлде мойын ұсынбастан, өзінің тәңір дарытқан төлтума қалпынан қылдай ауытқымай жүріп, шығармашылық даралығын сақтап қала алды. Бұл ретте, Нұрғиса жерден қуат алатын Антей сияқты, қазақтың музыкалық дәстүріне табанын нық тіреп тұрып, өзінің арман аңсарын еш жасқанбастан дыбысқа айналдыра білді. Ол өз заманының музыкалық танымын терең игерген кәсіпқой музыкант бола тұра суырыпсалмалық дәстүрді ұдайы шабыт тұғыры етіп отырды. Былайша айтқанда, көргенді күйттеп, естігенді жаттап отыратын оркестрлік қасаңдыққа Нұрғиса буырқанған шабыт еркіндігін дарыта білді. Бұл ретте, Нұрғиса сахараның ақ бас абыздары сияқты, өз үнін көп дауысқа тұншықтырмай, өз лебізін көп даңғазаға ілестірмей, қазақтың дәстүрлі музыкалық тіліндегі дарашыл қасиетті (''монодийность'') тәу етіп өтті. Нұрғисаның композитор, дирижер, орындаушы ретіндегі ойы көпке ортақ, тілі көпке түсінікті. Егер, салсерілер өнері адамның жан жүрегіне бағытталуымен дараланса, сол ұлы дәстүр Нұрғисаның да барша шығармашылық болмысында аста төк болып, шалқып шашылып жатты. Дәл осы тұрғыда Нұрғиса қазақтың дәстүрлі музыкасының әрін тайдырмастан, нәрін жоғалтпастан тек қана өзіне тән профессионализмді қалыптастыра алды.<br /> <br /> == Толығырақ ==<br /> Н. Тілендиев тұңғыш рет қазақтың төл музыкасын төл аспаптарымен оркестрлік үлгіде дыбыстау арқылы, әрі қалай дамытудың тамаша үлгісін көрсетті. <br /> Енді, орындаушы Нұрғиса, яғни домбырашы Нұрғиса туралы. Қашанда айғақсыз деректің бәрі қиялмен қоңсылас, болжаммен кіндіктес. Айғақты дерек атаулы шын тарихтың тапжылмас іргетасы. Қазақ маңдайына біткен ұлы күйші – композиторлардың, шүкір қатары қалың. Бүгінге жеткен күй мұрасына да кенде емеспіз. Дегенмен, сұлулыққа іңкәр көңіл кейде қиялдайды: шіркін – ай, осынау құдірет күйлерді сол шығарушы құдіреттердің өзі қалай тартты екен деп. Өкініштісі, арыдағы дәулескер күйшілерден жеткен «қолтаңба» жоқ. Қолдан – қолға көшіп жеткен күйлеріне қанағат. Домбырашы – орындаушылық өнерді көксегенде де, сол көненің күйлерін көкірегіне қонақтатып, бүгінгі күнімізге жеткізген саңлақтардың өнеріне жұбанамыз. Жай ғана жұбанып қоймаймыз, орындаушылық ұлы дәстүрдің жығасы қисаймай, барша сән – салтанатымен, барша шеберлік – шалымымен жеткеніне де күмәнсіз сенеміз. Сендірмей қоймайтын құдірет – бүгінгі күй құмар қауым [[Дина|Дина Нұрпейісова]], Қали Жантілеуов, [[Әбікен Хасен|Әбікен Хасенов]], Жаппас Қаламбаев, [[Төлеген Момбек|Төлеген Момбеков]], Нұрғиса Атабайұлы, [[Мағауия Хамзин]], Ырысбай Ғабди, Қаршыға Ахмедияров, Әзидолла Есқали, Талас Әсемқұлов, [[Шәміл Әбілтай]], Секен Тұрысбек, Сыматай Үмбетбай, Мұхаметжан Тілеухан сияқты күйші – орындаушылықтың жылжыған жорғасы мен жылмиған жүйріктерін естіп – көріп отыр. Бұлардың әр қайсысы бір – бір мектеп, әр қайсысының саусағына ілесіп сан ғасырдың шеберлік – шалымы жеткен. Сонан соң, бұлардың бәрі де жай ғана жаттап тартатын жайдақ орындаушылар емес, күйші – орындаушылар. Яғни, күй туындататындар, содан да, олар тартатын күйінің ішіне түсіп, кейіпкеріне айналып тартады. Олар арыдағы құдірет күйшілердің өзі тіріліп келіп тыңдаса, өкіндірмейтін дүлдүлдер. <br /> Міне, осындай дүлдүл орындаушылардың бірі ғана емес, бірегейі – Нұрғиса. «Солақайдың сойынан сақтан» дегендей, Нұрғиса солақай домбырашы болған. Мұның өзі оң қол саусақтарының пернелерге қапысыз қадалатын икемділігін пайдаланып, мөлдір дыбыстар шығаруына дес берген сияқты. Ол бар айтарын домбыра арқылы жеткізген қайталанбас домбырашы.<br /> <br /> == Күй сезіну ==<br /> Қазақ домбырашылары күй өнерін көз арқылы, қол арқылы және құлақ арқылы жұғады деп отырады. Осылардың ішінде күйді құлақпен сіңіретіндердің жөні бөлек. Себебі, көз – көргенінен танбайды, қол – ұстағанынан – айырылмайды. Яғни, күйді көз бен қол арқылы жұғысты еткендер, әдетте, қасаң қайталаушылыққа ұрынады. Ал, құлаққа сіңген күй, сөз жоқ, санаға да сіңеді. Санаға сіңген күй жүректі тербеп, жүрекпен тартылмақ. Нұрғиса болса, күйді құлақпен сіңіріп, жүрекпен тартатын домбырашы. Оның тартқан күйлері жүректен шыққан соң да жүректерді баурап жатады. Нұрғиса домбырашы – орындаушы ретінде қазақтың күйшілік мектептеріне тән төл ерекшеліктерді терең танып – түсінген; сол танып – түсінгенін дыбыстай алар әдіс–тәсілдерді қапысыз меңгерген. Ол Алтайдың тік күйлерін, Арқаның қоңыр күйлерін, Сыр бойының бойлауық күйлерін, Жетісудың жайсаң күйлерін, Атыраудың адуын күйлерін тартқанда, солардың қай–қайсысының да әрін тайдырмай, нәрін жоғалтпай, сәні мен салтанатын келістіріп тарта алған санаулы ғана саңлақтардың бірі. Егер Нұрғиса композитор да болмай, қоғам қайраткері де болмай, тек қана домбырашы – орындаушы болса, ол сонда да қазақтың мәдени – рухани шежіресіндегі көрнекті тұлға ретінде төрден орын алар еді.<br /> <br /> ==Дарын== <br /> Тілендіұлы Нұрғисаның бойындағы осындай Тәңір дарытқандай көп қырлы, алуан сырлы аста–төк дарынның сыр–себебі кім–кімге де ден қойдыртса керек. Әрине, ондай сыр–себептің негізі қашанда туған топырақ, шыққан тек, өсіп-өнген ортамен кіндіктес. Бұл ретте, Нұрғисаны жарық дүниеге келген сәттен бастап–ақ әнге бөлеп, жырмен құндақтап, күймен тербеткен Жетісудың өнерпаздық дәстүрін тағдырлы себептің зоры десе жөн. Мұндайда көктей шолып болса да, Жетісудың өнер мектебіне тұғыр болған тұлғалардың атын атап, түсін түстеп өті қажет. Бұл ретте, әрине, Сүйінбай, Жамбыл, Құлмамбет, Бақтыбай, Бармақ, Үмбетәлі, Қалқа, Кенен, Қуат, Балтағұл, сияқты айыр көмей ақындар, Кебекбай, Сапақ, Ноғайбай, Бөлтірік сияқты от ауызды, орақ тілді шешендер, Қанадан, Байсерке, Бердібек сияқты дәулескер күйшілер, Дәурен сал, Қырмызы, Жидебай, Балқыбек сияқты толлықсып–бұлықсыған сал–серілер, Ұлбике, Әлмен, Ақкүміс, Ләтипа, Жаңылдық сияқты жезтаңдай қыз–келіншектер алдымен еске түседі. Олар қалыптастырған ұлы өнер мектебі, ұлағатты өнеге Нұрғисадай туа біткен дарынды жөргегінде тыныш жатқызуы мүмкін емес еді. <br /> Осы орайда, Нұрғисаны ақ көйлекпен туған, ақжолтай жан деуге болады. Ол өнерпаздықтың ұлы дәстүрін талбойына сіңірген әкесі – Тілендінің бауырында өсті. Тәңірдің тіліндей күй сарындарын әке алдында отырып бала көкірегіне қонататты. Нұрғисаның анасы Салиха әйгілі Кенен ақынның қарындасы, ол кісі де төңірегін әншілігімен тәнті еткен. Сол кісінің сызылта салатын сұлу әндеріне бала Нұрғиса жан–жүрегін тербелтіп өсті.<br /> <br /> Мүшел жасқа толар–толмас кезінің өзінде–ақ ауылындағы қазақ пен қырғыздың, орыс пен татардың музыкалық аспаптарын тегіс қолынан өткізіп, алуан түрлі ән мен күйді құйқылжыта тартқанда ауыл–аймағы аузын ашып, көзін жұматын болды. Есейе келе Нұрғиса әншіліктің ақиығы Кененнен бата алып, жыр жампозы Жамбылдың сарқытын ішті. Мұның бәрі де Нұрғиса өнерпаздығының себепшісі, бастау бұлағы деуге әбден болады. Алайда, үлкен өнердің сара жолына қадам бастыртқан, тағдырдың жазуындай орайлы сәтке Нұрғиса он төрт жасында кезікті. Кезігушісі – қазақ музыкасына пайғамбардай шапағаты тиген әйгілі Ахмет Жұбанов еді. Жеті қабат жер астынан жаңа ғана бұлқынып шығып, булыға ағып, енді ғана жүлге тарта бастаған кәусар бұлақтың тегеурінін жазбай танитын қарт бағбан сияқты, бала Нұрғисаның бойындағы бұла дарынды дана Ахмет те бірден таниды. Таниды да, Нұрғисаны қолынан жетектеп алып келіп, қазақ ұлт аспаптар оркестрінің домбырашылар тобына қосады. Бұл, жазмыш дегенді қойсайшы, оркестр құрамындағы өңшең дәулескер домбырашылардың ішінен домбырашылықтың дүлдүлі Қали Жантілеудің оң жағынан Нұрғисаға орын тиеді. Қалидың алдын көрген құйма құлақ Нұрғиса кешікпей–ақ, бұрын күйді қызығып тартса, енді күйді құнығып тартатын болады, бұрын күйді еліріп тартса, енді күйді елігіп тартады. Міне, осының бәрі де Нұрғиса әлеміне тапжылмас тұғыр болды, осының бәрі де Нұрғиса дарынының сарқылмас қайнар көзі еді.<br /> <br /> Тілендіұлы Нұрғиса өзінің барша қабілет – дарынын халқының рухын асқақтатуға арнады. Бұл жолда ол халқымен етене тіл табысып, халқының сырласы да, мұңдасы да бола алды. Оның музыкасы баланың да, дананың да жүрегіне жол тауып, дүйім жұрттың рухани жан серігіне айналды. Ол атақ – даңқ іздеген жоқ, атақ – даңқ оны іздеп тапты. Қазақстан композиторларының ішінде тұңғыш рет Халық қаһарманы атағын алды. Кез – келген кесек дарынның күмәнсіз орындалатыны сияқты, бұған дүйім жұрт қалтқысыз көңілмен қуана қол соқтырған Нұрғисаны біртуар дарын, қайталанбас тұлға ретінде көзінің тірісінде – ақ әйгілі замандастары бірауыздан мойындады. Олар Нұрғисаны мақтаған жоқ, халықтың мәдени – рухани өміріндегі құбылыс ретінде Нұрғисамен мақтанды.<br /> <br /> ==Ұлылардың сөзі==<br /> *[[Жамбыл Жабаев]] : {{Дәйексөз|''«Менің ием, жолбарысым Тілендінің баласы Нұрғисаға кетті. Түсімде соның алақанын жалап тұр екен. Ендігі иесі сол болар»''.}}<br /> *[[Дінмұхамед Қонаев]]: {{Дәйексөз|''«[[Музыка]] – адамзаттың әмбебап тілі ғой. Ол біздің жан – дүниемізді байытып, әсіресе, ұлттық сана – салтымызға баулитын сиқырлы күш. Мен Нұрғиса Тілендиевтің шығармаларын тыңдаған сайын осындай ойға қалам»''.}}<br /> *[[Нұрсұлтан Назарбаев]]: ''«Тілендиев жазған күйлер тыңдаушысын қуанта да алады, жұбата да біледі; толғандыра отырып ойландырады; әлдилей отырып әдемі әсерге бөлейді, онда атадан балаға мирас болып келе жатқан адамгершілік асыл қасиеттер, инабат иірімдері, мейірім мен рахым шапағаты жаныңды баурайды; онда мұқалмас жігер, қанаттандырар қайрат, өрлік пен өжеттік, ұлттық рух, намыс бар; меніңше, Тілендиевтің күйлері бүгінгі тыңдаушысын қалай бейжай қалдырмаса, енді он, жиырма, жүз жылдан кейін де дәл бүгінгі құдірет күшін солай сақтайды; өйткені ол ықылым заманғы бабалар рухымен, арман – мақсатымен сабақтас»''.<br /> *[[Қанабек Байсейітов]]: {{Дәйексөз|«Нұрғисаның тұла бойы толған дыбыс қой, оның денесінен бір жапырақ етті үзіп алып, лақтырып тастасаң, ол екеш оған дейін бүлкілдеп, өлең айтып жатады».}}<br /> *[[Әбдіжәміл Нұрпейісов]]: {{Дәйексөз|''«Нұрғисаның талантты екенін, тұла бойы толған ән, әуен, саз екенін білу үшін онымен бір рет дидарласып, кездессе де жетіп жатыр... Осы бір ақжарқын, аржайы, ашық жігіттің қарапаймы дыбысқа қалай жан бітіріп жібергеніне таңданасың. Еш нәрсеге көңілі селт етпейтін осы дүниедегі ең бір енжар, самарқау жүретін кісіні де жағасынан ұстап алып жұлқып – жұлқып қалғандай, құдіретті күшті қаптатып жіберетініне сенер – сенбесіңді білмейсің»''.}}<br /> *Еркеғали Рахмадиев:{{Дәйексөз|'' «Н. Тілендиев бір ғасырда бір туып, ғасырлар бойы өзінің өнерімен халқының ортасында өмір сүретін тұлға»''.}}<br /> *Әбіш Кекілбаев: {{Дәйексөз|''«Домбырашы Нұрғисаның қолына домбыра тисе, теңіз төрінде дауыл көтерілгендей, алай мен дүлейдің аласапыранына түсіп, дирижер Нұрғисаның қолына оркестр тисе, Алатау жапырылып, Атлант сапырылып кеткендей, аламан – асырдың астында қалдырып, композитор Нұрғиса билік алса, аспан ашылып, шуақ шашылып, дүние жарқырап жүре беретін қазіргі дәуренімізді көре қалғандардың өксімей, ести қалғандардың көксемей өтуі еш мүмкін емес. Жүректің дүлгіріне, қиялдың қиырына, арманның тұңғиығына ондай терең бойлай алатындар тым сирек еді – ау»''.}}<br /> *[[Мырзатай Жолдасбеков]]:{{Дәйексөз|'' «Нұрғиса Тілендиев – қазақ даласын сахнаға айналдырып сазға бөленен жасампаз; музыка өнерінің ашылмай кеткен жұмбағы, шешілмей кеткен сыры; таусылмайтын кені, тот баспайтын асылы, сарқылмайтын бұлағы, сөнбейтін шырағы, талмайтын пырағы, қалқайған құлағы; лапылдаған жүрегі, құламайтын тірегі, ақиқат шындығы, асқақ үні; алтын діңгегі, мінсіз ұстасы; өшпейтін өнегесі, азбайтын рухы; әннің тіккен туы, асқар тауы, күйдің соққан желі, қара дауылы, ақ бораны; мауқымызды басқан, әні елге ем болған балгер; бармағынан бал тамған арқалы домбырашы, кеудесінен күй қоздаған күй – құдірет»''.}}<br /> *Жәнібек Кәрменов: {{Дәйексөз|''«Сөз жоқ, Нұрғиса Тілендиев оқшау дара тұлға. Зор талант иесі. Халқымыздың ақындық, әншілік, шешендік, күйшілік, композиторлық рухы, күш қуаты бір басында тоғысқан жаратылысы жомарт біртуар жан»''.}}<br /> Осы ой – толғамдардың алып – қосары жоқ, бәрі де ақиқат сөздер.<br /> Ойдың орамын Тілендіұлы Нұрғисаның өз сөзімен түйіндеуге болар:'' «Кейде мен өзімді әке – шешеден тумағандай сезінем. Өйткені, халық алақанына салып, өмір бойы аялап келеді,»'' - дейді екен.<br /> Бұл да шығар күндей шындық.<br /> <br /> ==«Арман»==<br /> Бір ауылда той болып, сол тойға Тілендіұлы Нұрғиса арнайы шақырылыпты. Өзі той болған соң, оған Нұрғиса шақырылған соң, әрине, күй тартылады. Күйді, әрине, Нұрғиса тартады. Елдің де күткені сол, күй тартылған сайын тыңдаушы жұрттың айызы қанып, желпіне түседі. Жұрт желпініп, қошамет көрсеткен сайын Нұрғисаның арқасы қозып, домбырасын қырық құбылтады. Тыңдаушының делебесі одан сайын қозады.<br /> Жұрт осылайша мәз–мейрам болып жатқанда, бір ақ сақалды қарт құйған мүсіндей болып, шеттеу отырады. Бейне бір тас керең адам секілді, тартылып жатқан күйге селт етпейді.<br /> Әрбір күйді тартқан сайын қолпашты қардай боратқан көпшілік Нұрғисаны одан сайын қолқалай түседі. Еті қызып алған Нұрғиса домбыраны төсіне қойып, басына шығарып, шырқ үйіріп тартады. Тыңдаушы көпшіліктің есі шығып, одан сайын үздіге түседі.<br /> <br /> Тек, әлгі шеткерірек отырған ақ сақалды қарт сол құйған мүсін сияқты қалпынан селт етер емес.<br /> Нұрғиса болса арқаланып алған, домбырасын одан сайын бебеулетіп, одан арман безілдете түседі. Әлден уақытта делебесі қозған бір жас жігіт: ''«Нұрғиса, сіз күйді башайыңызбен тартады дейді ғой, башайыңызбен тартыңызшы!»'' деп өзеурейді. Нұрғиса болса сұраушыны жалындырмайды, кебісті қағып тастап, домбыраны башайымен қағады. Жұрт қыран–топан, айран–асыр, таң–тамаша.<br /> <br /> Бірақ, шеткеріде отырған қарт қана, селт етпестен, сол тұнжыраған қалпынан танбайды. <br /> Содан, күйдің неше атасы тартылып, әннің неше атасы айтылып, тыңдаушының құмары қанып, түннің бір мезгілі болған кезде Нұрғиса тынығып, дем алмақшы болады. Қонақтарды алдын–ала сайланған үйлерге бөліп–бөліп жатқызу үшін тарата бастайды. Нұрғиса болса, бағанағы құйған мүсіндей тұнжыр қарттың үйіне бөлінеді. Үйге келеді. Тап–тұйнақтай қонақ түсетін үй екен. Нұрғисаның көзіне төрде ілулі тұрған қозы қарын қызыл домбыра алдымен шалынады. Домбыра көрсе Нұрғисада тағат қала ма, қызыл домбыраны қолына алып, шертіп көрсе, домбыраның көмейі күмбірлеп, көкірегі өксиді екен. Нұрғиса қызығып кетеді де, үй иесіне: «Ақсақал, бір күй тартып берейінші!» дейді.<br /> Үй иесі самарқау қалпымен Нұрғисаның бетіне барлай қарап алады да: «Тартсаң тарт, шырағым. Тек, үйдің берекесін алмай, адам құсап тартшы!» - дейді. Қарттың үні мүлде түңілгендей, дені дұрыс күй тыңдаудан күдерін үзгендей болып естіледі.<br /> <br /> Нұрғиса болса дүние төңкеріліп түскендей ''«Ах!»'' дейді. Күн ұзынғы қолпаштың, күн ұзынғы марапаттың бәрі желге ұшқандай, бәрі жалған сияқты жаны құлазып сала береді. Ол аздай–ақ, сол сәт әкесі Тіленді марқұмның дәл жаңағы қарт сияқты «Күйдің берекесін алмай, күйін келтіріп тартар болар» деп отыратын сөзі есіне түсіп, одан сайын құмығыды. Тап бір әке өсиетін аттанғандай, күйші әкесінің арманына қылау түсіріп алғандай, жан–дүниесі әп–сәтте әптер–дәптер болады. Сол сәт көкірігінен ''«Ах, арман–ай!»'' деген сөздің қалай лықсып шыққанын өзі де аңғармай қалады.<br /> Нұрғиса тұғырдағы қырандай дүр сілкініп, есін жияды. Сол қалпында домбыраны үгітіп жіберердей құшырлана бауырына басып отырып, жөргектен құлағына сіңген ескі сарынды сұңқылдатып қоя береді. Күй қолымен емес, жүрегімен тартылады. Тереңнен тепсініп шыққан шұңғыла сарын гөй–гөйлеп, небір нақышты иірім–қайырымдар өзінен-өзі құйылып арманымен қауышқандай сезіне беріледі.<br /> <br /> Күй аяқталады. Нұрғиса қарсы алдында қақшиып отырған қартқа қарайды. Қарттың қабағы ашылып, жанары шоқтай жайнап, мүлде басқа күйге түскен. Сол қалпы ботадай елпілдеп: «Ой, бәрекелді, өркенің өссін, қарағым!» дейді. Нұрғиса сонда ғана өзіне өзі келгендей болып, көңілі орнына түседі...<br /> <br /> Сөйтсе, бұл қартыңыз соғысқа барғанға дейін тыңдаушысын тәнті еткен дәулескер домбырашы екен.&lt;ref&gt;[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt; Соғыстан сол қолы шынтағынан кесіліп оралыпты. Қол кесілгенмен, көкірек сау, күйге ынтық көңілін өзінше аулап, домбырасын баптап қояды екен.<br /> Міне, осы қарттың алдында тартқан күйін Нұрғиса кейін ''«Арман»'' деп атап жұртқа жайса керек.<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> * Қазақстанның халық әртісі<br /> * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері<br /> * КСРО ның халық әртісі. <br /> * Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен Н.Тілендіұлына [[1998]] жылы «Халық Қаһарманы» атағы берілді.<br /> * Отан ордені<br /> * II дәрежелі Отан соғысы ордені<br /> * Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері.<br /> <br /> == Тағы ==<br /> Алматы қаласында Жамбыл атындағы Қазақ академиялық мемлекеттік филармониясында Нұрғиса Тілендиев құрметіне Халықаралық және Республикалық дирижëрлер байқауы өткізіледі. Байқаудың басты мақсаты талантты жастардың есімдерін анықтап қана қоймай, Н.Тілендиевтің қалдырған мұрасын жалғастыру. Байқауда Н.Тілендиевтің шығармалары, оның ішінде қазақ халық аспаптар оркестріне лайықтап түсірілген күйлері және әндері орындалады.<br /> <br /> {{уики}}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Күйшілер]]<br /> [[Санат:Қазақстан сазгерлері]]<br /> [[Санат:КСРО сазгерлері]]<br /> [[Санат:XX ғасыр сазгерлері]]<br /> [[Санат:КСРО дирижерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан дирижерлері]]<br /> [[Санат:XX ғасыр дирижерлері]]<br /> [[Санат:КСРО музыка педагогтары]]<br /> [[Санат:Қазақстан музыка педагогтары]]<br /> [[Санат:XX ғасыр музыка педагогтары]]<br /> [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық әртістері]]<br /> [[Санат:Қазақстан киносазгерлері]]<br /> [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]]<br /> [[Санат:Опера сазгерлері]]<br /> [[Санат:Балет сазгерлері]]<br /> [[Санат:Опера дирижерлері]]<br /> [[Санат:КСРО академиялық музыканттары]]<br /> [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]]<br /> [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]<br /> [[Санат:Домбырашылар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%BE%D0%B2 2026-05-28T18:57:19Z

<p>Nurken: Nurken Тұрысов Еркінбек бетін Еркінбек Тұрысов бетіне жылжытты</p> <hr /> <div>{{Infobox Biography <br /> |subject_name = Тұрысов Еркінбек<br /> | image_name = <br /> | image_size = <br /> | image_caption =<br /> | date_of_birth = [[1927]] <br /> | place_of_birth = [[Түркістан облысы]], [[Бәйдібек]] ауданы, [[Талдыбұлақ]] ауылы<br /> | date_of_death = [[2020]] <br /> | place_of_death = <br /> | occupation = [[тарихшы]], [[жазушы]]-[[драматург]]<br /> | spouse = <br /> }}<br /> '''Тұрысов Еркінбек''' (12.10. 1927 жылы туған, 03.01.2020 өлген [[Түркістан облысы]] Бәйдібек ауданы [[Талдыбұлақ]] ауылы) – тарихшы, [[жазушы]]-драматург. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2007). Лақап аты — Тауұлы&lt;ref&gt;Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 244&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> “Оңтүстік Қазақстан” облысы газетінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, меншікті тілші, аудан “[[Алғабас]]” газетінің редакторы (1968 – 78) болды. 1991 жылдан өзі негізінен қалаған “Бәйдібек – Сыланды” қоғамдық қайрымдылық қорының президенті. Жазушының “Келіншектау”, “Ақбақай”, “Қыран тауы”, “Құралай жолы”, “Түндер сазы”, “Тұлпардың ізі”, “Нұржаудың нұрлы түндері”, “Темірлан” (қазақ, орыс тілдерінде), “Бәйдібек” (тарихи роман) кітаптары жарық көрген. “Көксеңгір”, “Қызыл қаршыға”, “Тау тәңірісі”, “Ақырғы айқас”, “Қайран Сәкен”, “Кемеңгердің керуені”, “Исаның домбырасы”, “Таңғы елес”, “Досовтың соңғы күндері”, “Темірқазық”, “Бұлантыдағы ұлы күн”, “Талдының тұнық сулары”, “Қош көгілдір Керулен”, “Сырлы Алтай”, “Алаш туы астында”, “Қасиеттің қорғаны”, т.б. тарихи-көркем повестер, хикаяттар мен эссе-естеліктері баспадан шықты. “Алыста қалған” повесі үшін (орыс тілінде) “Славян мәдениетінің мың жылдығы” халықар. байқауының алғашқы сыйл-ын (1995), “Шығыстың шоң ұлдары” шығармасы үшін халықар. “Алаш” сыйлығын (2005) алған. Оңтүстік Қазақстан облысы Бәйдібек ауданының құрметті азаматы. <br /> &lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;Қазақ Энциклопедиясы II том&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub: Қазақ әдебиеті}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:1927 жылы туғандар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 2026-05-27T18:32:02Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мемлекет<br /> |Қазақша атауы = Сингапур Республикасы<br /> |Шынайы атауы = {{lang-en|Republic of Singapore}}&lt;br /&gt;{{lang-zh|新加坡共和国}}&lt;br /&gt;{{lang-ms|Republik Singapura}}&lt;br /&gt;{{lang-ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}&lt;br /&gt;<br /> |Атау септігі = Сингапур<br /> |Елтаңба = Coat of arms of Singapore.svg<br /> |Байрақ = Flag_of_Singapore.svg<br /> |Ұраны = Majulah Singapura&lt;br&gt;(Алға, Сингапур)<br /> |Әнұранның аты = Majulah Singapura<br /> |Аудио = <br /> |Картада = Singapore_in_its_region_(zoom).svg<br /> |lat_dir = N|lat_deg =1 |lat_min =21 |lat_sec = 0<br /> |lon_dir =E |lon_deg =103 |lon_min =51 |lon_sec = 0<br /> |region = <br /> |CoordScale = 250000<br /> |Тілдері = [[ағылшын тілі]]&lt;br /&gt;[[қытай тілі]]&lt;br /&gt;[[малай тілі]]&lt;br /&gt;[[тамил тілі]]&lt;br /&gt;<br /> |Мемлекеттік діні = <br /> |Үкімет түрі = [[парламенттік республика]]<br /> |Құрылды =<br /> |Тәуелсіздік күні = [[9 тамыз]] [[1965 жыл]]<br /> |Тәуелсіздігін алды = [[Малайзия]]дан<br /> |Астанасы = <br /> |Ірі қалалары = <br /> |Басшы қызметі = [[Сингапур президенттерінің тізімі|Президенті]]&lt;br /&gt;[[Сингапур премьер-министрлердің тізімі|Премьер-министрі]]<br /> |Басшылары = [[Халима Якоб]]&lt;br /&gt;[[Ли Сяньлун]]<br /> |Жер аумағы = 725,1<br /> |Жер аумағы бойынша орны = 176<br /> |Судың үлесі = <br /> |Этнохороним = <br /> |Жұрты = 5 638 700&lt;ref name=&quot;Population and Population Structure&quot;&gt;{{cite web|title=Population and Population Structure|website=Singstat|publisher=Department of Statistics Singapore|url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data|access-date=5 August 2018}}&lt;/ref&gt;<br /> |Халық саны бойынша орны = 113<br /> |Сарап жылы = 2018<br /> |Санақ бойынша халық саны = <br /> |Санақ жылы = <br /> |Халық тығыздығы = 7,804<br /> |Тығыздық бойынша орны = 2<br /> |ЖІӨ (АҚТ) = 589,187&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2019 – Report for Selected Countries and Subjects|publisher=International Monetary Fund|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=93&amp;pr.y=11&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=576&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|access-date=28 May 2019}}&lt;/ref&gt;<br /> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019<br /> |ЖІӨ (АҚТ) орны = 36<br /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 103,717&lt;ref name=imf/&gt;<br /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 3<br /> |ЖІӨ (номинал) = 372,807&amp;nbsp;млрд.&lt;ref name=imf/&gt;<br /> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019<br /> |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 31<br /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 65,627&lt;ref name=imf/&gt;<br /> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 7<br /> |АДИ = 0,932&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 September 2018|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|access-date=15 September 2018}}&lt;/ref&gt;<br /> |АДИ жылдық есебі = 2017<br /> |АДИ бойынша орны = 9<br /> |АДИ деңгейі = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;өте жоғары&lt;/span&gt;<br /> |Әуе компаниясы = <br /> |Валютасы = [[сингапур доллары]] (SGD)<br /> |Интернет үйшігі = [[.sg]]<br /> |ISO = <br /> |Телефон коды = 65<br /> |Уақыт белдеуі = +8<br /> |Түсініктемелер = <br /> }}<br /> '''Сингапур Республикасы''' ({{lang-en|Republic of Singapore}}; {{lang-zh|新加坡共和国}}; [[Малай тілі|малайша]] ''Republik Singapura''; {{Lang-ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு}}) — [[экватор]]дан 137 км солтүстікте, [[Малайзия]]ның [[Жохор]] облысының оңтүстігінде, [[Индонезия]]ның [[Рияу]] аралының солтүстігінде орналасқан қала-мемлекет, арал-ел. Халқы 5,8 миллион адам (2020).<br /> <br /> Сингапур атағы малай тілінің ''синга'' — &quot;арыстан&quot; және санскрит тіліндегі ''пура'' — &quot;қала&quot; деген сөздерінен құралған.<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> Ертедегі қытай жазуларында Сингапурдың — Шривиджая ежелгі Малай хандығының Суматрада орналасқан бір бөлігі екендігі және явандық аты Суматра болғандығы айтылады.<br /> <br /> 1963 жылдың 31 тамызында Сингапур өзінің Британиядан тәуелсіздігін жариялады. Одан бұрын Малайзия мемлекетімен 1962 жылғы референдумында біріккен болатын, кейін келе Тунку Абдул Рахман мен Сингапурдағы биліктегі партиялардың өзара келіспеушілігі салдарынан Малайзия Сингапурды өзінен бөліп тастайды.&lt;ref name=&quot;LOC2&quot;&gt;{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0033) |title=Singapore as Part of Malaysia |last=Leitch Lepoer |first=Barbara |year=1989 |work=Library of Congress Country Studies |publisher=Government Printing Office |accessdate=29 January 2011 |location=Washington, D.C.}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Үкіметі ==<br /> Сингапур [[вестминстерлік жүйе]] бойынша [[уникамерализм|уникамералдық]] [[парламенттік республика]] болып саналады. 1959 жылы Британиядан өзін-өзі ішкі басқару грантін алғаннан кейін [[Халықтық Қимыл Партиясы]] (People's Action Party) әр жылғы сайлауды жеңіп келеді. [[Сингапур заң жүйесі]] (Law of Singapore - legal system of Singapore) өз бастауын [[ағылшын заң жүйесінен]] алады (English common law), бірақ өз ішкі ерекшеліктеріне сәйкес модификациялануы бар, мысалы қазылар алқасы немесе төрешіні алып тастауы сияқты. Халықтық Қимыл Партиясы (PAP) жетістікке және [[меритократияға]] деген ұраныменен, [[білімділігімен]] (education in Singapore - education system), біліктілігімен әрі [[мемлекеттік қызметтегі]] тәжірибелілігі арқылы (Singapore Civil Service - Civil Service) өте беделді, алайда кейбір сыншылардың айтуы бойынша бұл елде адамдардың жеке бастарының бостандықтарына шектеулер қойылатын сияқты.<br /> <br /> === Модернизациялау 1959-1990 ===<br /> <br /> 1959-1990 жылдары [[Ли Куан Ю]] мырзаның басқару уақытында Сингапур үлкен жетістіктерге қол жеткізеді. Осы уақыт аралығында Сингапур даму көрсеткіші жөнінен үшінші дүние елдері қатарынан дамыған елдер қатарына қосылады.<br /> <br /> == Экономикасы ==<br /> Инвистициялық ахуалы өте жақсы, бәсекелесу деңгейі өте жоғары, экономикалық бостандығы жөнінен әлемдегі ең алдыңғы қатардағы елдердің тізімінде. Жергілікті халқы білікті, білімді, тәртіпті, тәрбиелі болады. Халықтың дәулетті соңғы уақытта жоғарылай түскен.<br /> <br /> == Географиясы ==<br /> Сингапур 63 аралдан тұрады. Олардың ішіндегі ең бастысы Пулау Уджонг ([[Малай тілі|Малай]]: тікелей мағынасы '[[Малай Пенинсуласының|пенинсула]] - аралдың соңы') немесе Сингапур аралы бұл Сингапур [[арал-мемлекетінің]] басты [[аралы]]. Ел аумағы 714,3 км² (2011 жыл). Оған қоса ел аумағына 58 ұсақ арал да кіреді. Елдің ең биік нүктесі Букит Тима төбешігінің биіктігі 163,3 м. [[Кенттену процесі]]нің нәтижесінде аралдың ормандары кесілуде. Жағрапиялық қолайлы белдеуде орналасуы Сингапурды &quot;[[Азия жолтарысы]]на&quot; айналуына себеп болды.<br /> <br /> == Сыртқы саясаты ==<br /> <br /> Оңтүстік-Шығыс Азия Елдері ынтымақтастыңының (ASEAN) беделді мүшесі. Брунеймен өте тығыз қарым-қатынас ұстануда. Сыртқы сауда-саттық қарым қатынаста Еуропа Одағы, Қытай және АҚШ елдері сәйкесінше орын алады.<br /> <br /> == Қарулы күштері ==<br /> <br /> Сингапур қарулы күштері Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің арасындағы ең озығы. Оған Армия, Теңіз флоты, Әуе күштері кіреді. Ішкі өнімнің 4.9% пайызы әскерге жұмсалады.<br /> <br /> Әу баста Сингапур қарулы күштері Англия және Израил мемлекеттерінің көмегі арқылы құрылады. Израил қорғаныс күштері Сингапур қарулы күштерін жоқ жерден жаттықтырып, қаржыландырып, көмегін аямай аймақтағы ең дамыған әскери күштерінің біріне айналдырып жібереді. Мысал ретінде Сингапур және Израил қарулы күштерінің қарқынды жұмыстары нәтижесінде [[МАТАДОР]] анти-танктік қару-жарақ түрі жасап шығарылады.<br /> <br /> == Халқы ==<br /> Халық саны 10 миллион (2015 жыл).<br /> <br /> == Халық құрамы ==<br /> <br /> Жергілікті халықтың 76,8%-ын қытайлықтар, 13,9%-ын малайлықтар, 7,9%-ын Үндістан елінің өкілдері құрайды. Сонымен қатар араб, евреи, тай, армян, жапон және метистер (евроазиат) де ел халықының белгілі бір шағын тобын құрайды.<br /> <br /> == Дін ==<br /> [[Сурет:Hajjah Fatimah Mosque, Dec 05.JPG|thumb|right|200px|[[Фатима Хаджа мешіті|Хаджа Фатима мешіті]]]]<br /> Халықтың 33% буддизм дінін ұстанады. Христиан діні 18%, Ислам 15% құрайды, 17% ешқандай дін ұстанбайды.<br /> <br /> == Тілдер ==<br /> <br /> Төрт тіл ресми түрде бекітілген, олар: ағылшын, қытай, малай және тамил тілдері.<br /> <br /> == Білім-беру жүйесі ==<br /> <br /> Мектептік білім-беру жүйесі үш сатыдан тұрады:<br /> &quot;Алғашқы білім-беру&quot; (Primary education) - 6 жыл, <br /> &quot;Орта білім-беру&quot; (Secondary education) - 4 жыл, <br /> &quot;Екінді білім-беру&quot; (Pre-university education) - 2 жыл.<br /> <br /> Мектеп оқушылары &quot;алғашқы білім-беру&quot; сатысынан соң біріңғай ұлттық тестілеуден өтеді - (Primary School Leaving Examination) өтеді, бұл тест оқушылардың бұдан кейін қай орта-білім алу мектебіне баратынын шешеді. Орта білім-беру кезеңін тамамдағаннан кейін - арнайы &quot;орта білім-беру тестін&quot; тапсырады (GCE 'O' Level exams); жоғарғы оқу-орнына тапсырмастан бұрын тағы бір тестілеу бұл - &quot;озат тестілеу бағдарламасы&quot; (GCE 'A' Level exams) экзамендерінен өтеді.<br /> <br /> == Мәдениет ==<br /> <br /> Шындығында өте әр алуан мемлекет.<br /> 2006-жылғы Жаһандану индексі бойынша әлемдегі ең жаһанданған мемлекет болып саналады екен.<br /> Экономикалық Барлау Бөлімінің сараптамасы бойынша өмір сүру сапасы жөнінен дүние жүзі бойынша он бірінші қатарда келеді екен.<br /> <br /> == Асхана ==<br /> <br /> Ұлттық көкөнісі - дюриан. Қазақ асханасынан басқа барлық асхананы табуға мүмкіншілік бар.<br /> <br /> == Денсаулық ==<br /> <br /> Бұл елде тиімді денсаулық-сақтау ісі жүйеге қосылған. Әлемдегі алтыншы орынды иемденеді (6th overall in the world in its World Health Report).<br /> <br /> Мемлекеттің денсаулық-сақтау жүйесі &quot;3M&quot; көзқарасымен сипатталады: Медифанд (Medifund, which provides a safety net for those not able to otherwise afford healthcare), Медисейв (Medisave, a compulsory health savings scheme covering about 85% of the population), және Медишилд (Medishield, a government-funded health insurance scheme). 2008 жылы елдің ден-саулық сақтау шығындарының 31.9% өкімет қаражатынан жұмсалған, бұл елдің Ішкі өнімінің шамамен 3.5% құрайды.<br /> <br /> == Спорт және тынығу ==<br /> <br /> 2010 жылғы Жазғы Жасөспірімдер Олимпиадалық Ойындары Сингапурда өткен (2010 Summer Youth Olympics).<br /> <br /> == Медиа ==<br /> <br /> Медиа-корп (MediaCorp) өкіметтің бақылауынсыз өтпейді. Каналдары Channel 5 (English channel), Channel News Asia (English channel), Okto (English channel), Channel 8 (Chinese channel), Channel U (Chinese channel), Suria (Malay channel) and Vasantham (Indian channel).<br /> <br /> Кабельді жүйесі Starhub Cable Vision (SCV) дүние жүзі каналдары және Singtel's MioTV - IPTV сервисін ұсынады. Singapore Press Holdings - өкіметтің бақылауымен газет-журналдарды бақылаушы ретінде жұмыс атқарады.<br /> <br /> == Транспорт жүйесі ==<br /> <br /> Сингапур Порты әлемдегі ең ірі порттардың қатарына кіреді.<br /> аяқ, велосипед, автобус, такси, автопойыз (Mass Rapid Transit). Екі компания SBS Transit және SMRT Corporation қоғамдық көлік жүйесін қамтамасыз етеді. Күніне 25,000 такси тоқтаусыз жұмыс жасайды.<br /> <br /> === Aвтопойыз (Mass Rapid Transit) ===<br /> [[Сурет:Kawasaki c751 eunos.jpg|thumb|left|alt=One of the trains that run along the Mass Rapid Transit system|Kawasaki Heavy Industries &amp; Nippon Sharyo C751B пойызы MRT(Mass Rapid Transit) жолында]]<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Сингапурдағы мешіттер тізімі]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Навигациялық блок<br /> |тақырып = Сингапур<br /> |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}};<br /> |state = collapsed<br /> |Азия елдері<br /> |Малай архипелагындағы мемлекеттер<br /> |Оңтүстік-шығыс Азия елдері мен аумақтары<br /> |АСЕАН мүшелері<br /> |Шығыс Азия елдері саммиті<br /> |Ұлттар достастығы<br /> |Азия елордалары<br /> }}<br /> <br /> [[Санат:Сингапур|*]]<br /> [[Санат:Азия елордалары]]<br /> [[Санат:Британ империясы]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB:%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2026-05-27T15:33:20Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Портал:Саясат/Сыртқы бөлімдер}}<br /> <br /> {{/Intro-box-header|&lt;big&gt;&lt;big&gt;Саяси портал&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;|Портал:Саясат/Кіріспе}}<br /> {{Портал:Саясат/Кіріспе}}<br /> {{box-footer}}<br /> <br /> {{/box-header|Пәндік аймақ|{{FULLPAGENAME}}/Пәндік аймақ}}<br /> {{Портал:Саясат/Пәндік аймақ}}<br /> {{box-footer}}<br /> &lt;div style=&quot;float:left; width:61%&quot;&gt;<br /> {{/box-header|Таңдаулы мақала|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы мақала|}}<br /> {{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы мақала}}<br /> {{box-footer|&lt;!-- [[/Таңдаулы мақала/Мұрағат|Мұрағат]] --&gt;}}<br /> {{/box-header|Сіз білесіз бе?...|Портал:Саясат/Сіз білесіз бе?}}<br /> {{Портал:Саясат/Сіз білесіз бе?}}<br /> {{box-footer}}<br /> <br /> {{/box-header|Саясат жаңалықтары|{{FULLPAGENAME}}/Жаңалықтар}}<br /> {{Портал:Саясат/Жаңалықтар}}<br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> &lt;div style=&quot;float:right; width:38%&quot;&gt;<br /> {{/box-header|Таңдаулы тұлға|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы тұлға/1|}}<br /> {{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы тұлға/1}}<br /> {{box-footer|&lt;!-- [[/Таңдаулы тұлға/Мұрағат|Мұрағат]] --&gt;}}<br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> {{/box-header|Жобаға қалай көмектесе аласыз|{{FULLPAGENAME}}/Жоба}}<br /> {{{{FULLPAGENAME}}/Жоба}}<br /> {{box-footer}}<br /> <br /> &lt;div style=&quot;float:right; width:100%&quot;&gt;<br /> {{/box-header|Туыстас порталдар|{{FULLPAGENAME}}/Туыстас порталдар|}}<br /> {{{{FULLPAGENAME}}/Туыстас порталдар}}<br /> {{box-footer}}<br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> [[Санат:Порталдар]]<br /> [[Санат:Саясат]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 2026-05-26T11:28:15Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>Қазақстан Республикасының аумағы батысында Еділ өзен алабынан шығысында Алтай тауы шыңдарына дейін, солтүстігінде Батыс Сібір жазығынан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Тянь-Шань тауына дейін созылып жатыр.<br /> <br /> [[Сурет:KazakhMountains.jpg|right|thumb| alt=A.|270 px]]<br /> <br /> ==Географиялық зерттелу тарихы==<br /> <br /> [[Еуропа]] мен [[Азия]] елдері арасындағы қарым-қатынастың көпшілігі (керуен жолдары, елшілік көштері, т.б.)ежелгі заманнан-ақ қазіргі [[Қазақстан]] аумағындағы жер арқылы өткен. Осыған байланысты Қазақстанның кейбір табиғи нысандары туралы жазба деректер өте ерте кезден белгілі болған. Мысалы, [[Геродот]] (б.з.б. 5 ғ.) [[Каспий теңізі]]нің шығысында шексіз жазық өңір жатқандығын және оны массагеттердің мекендейтіндігін баяндаған. Птолемей (б.з. 2 ғ.) өз еңбектерінде [[Жайық]] (Dаіх), [[Жем]] (Rhymmus) және [[Сырдария]] (Jаxаrtеs) өзендері туралы мәліметтер келтірген.<br /> <br /> * '''9 – 10 ғасырларда''' [[араб]] ғалымдары [[Арал теңізі]]не толық сипаттама беріп, картаға түсірді және гректердің [[Әмудария]] мен [[Сырдария]] өзендері Каспий теңізіне құяды деген топшылауын теріске шығарып, Арал теңізіне құятынын анықтаған. Арабтардың сол кездегі деректерінде Жайық, Жем, Сағыз өзендері аталған. 13 ғасырда [[Моңғолия]]ға [[Италия]] саяхатшысы [[Джованни Плано Карпини]] және фламанд саяхатшысы Виллем Рубрук бастап барған елшілер өздері жүрген Қазақстан аумағындағы шөл, шөлейт аймақтардың қысқаша сипаттамасын берген. Олар өздерінің жеке бақылаулары негізінде Каспий теңізінің тұйық алап екендігі туралы маңызды геогр. мағлұматтарды жаңартып толықтырған және [[Алакөл]], [[Балқаш]] көлдері, [[Тарбағатай]], [[Жетісу Алатауы]] (Еренқабырға) жайында алғашқы деректер келтірген.<br /> * '''15 – 17 ғасырлардағы''' Қазақстан туралы географиялық мәліметтер [[Ресей]] әдебиеттерінде жинақтала бастаған. Бұл мәліметтер [[Мәскеу]] мемлекетін және оған іргелес аумақтарды бейнелеген “Большой чертеж” (“Үлкен сызба”) картасында жүйеленген. [[1627]] ж. шыққан “Книга большого чертежа” (“Үлкен сызба кітабы”) атты еңбекте қазіргі республиканың батыс, оңтүстік және орталық бөліктерінің біршама жерлеріне нақтылы сипаттама берілген. 17 ғасырларда [[Қазақ]] ордасына және [[Орта Азия]] хандықтары жеріне жасалған орыс саяхатшыларының зерттеулері жиілей түскен. Олардың [[Жайық]] өз. сыртындағы дала туралы мәліметтері жинақталып, “Чертеж всей земли безводной и малопроходной каменной степи” (“Бүкіл жері сусыз, өтуге қиын тастақты дала сызбасы”) деген атпен жарық көрген (1697). Бұл туынды С.Ремезов жазған “Чертежная книга Сибири” (“Сібірдің сызба кітабы”) атты орыстың тұңғыш геогр. атласы құрамына енген. Мұнда Қазақстан аумағының көпшілік бөлігі қамтылған. 18 ғ-дыҢ 30-жылдарынан 19 ғ-дың 60-жылдарына дейін созылған Ресейдің Қазақстанды отарлау үрдісі оның аумағының геогр. зерттелуінің сипаты мен барысына әсерін тигізбей қоймады. Бұл кезеңде жаңа қосылған аумақтарда орыс мемлекеті билігін орнату және нығайту мақсатына сай көптеген арнаулы әскери және ғыл. [[экспедициялар]] ұйымдастырылды.<br /> <br /> [[Сурет:Подвальский залив 95.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Ертіс өзені]]&quot;]]<br /> [[Ертіс өзені]] бойында бекіністер салуға және [[Жоңғар хандығы]]мен дипломатиялық қарым-қатынас орнауына байланысты Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанды тұңғыш топографиялық картаға түсіру ісі жүргізілді. Сонымен қатар Қазақстанның батысында, Каспий мен [[Арал]] теңіздері жағалауында, [[Сарысу (өзен)|Сарысу]], [[Шу]] өзендерінің алаптарында картаға қарапайым түсірулер іске асырылды. Бұл түсірулердің нәтижесінде, бір жағынан, Қазақстанның жеке өңірлерінің тұңғыш ірі масштабты карталары жасалса, екінші жағынан, табиғат ерекшеліктері туралы ғылыми мәліметтер жиналды. [[Қазақстан географиясы]] туралы алғашқы ғыл. еңбек П.И. Рычковтың 1762 ж. шыққан “Топография Оренбургская” (“Орынбор топографиясы”) атты кітабы болды. Қазақстанның геогр. зерттелу тарихында 1768 – 74 жылдардағы акад. экспедициялар ерекше орын алды. Ресейдің Ғылым және көркемөнер академиясының академиктері мен адъюнктері Қазақстанның Еділ мен Жайық өзендері аралығындағы бөлігін, Маңғыстау түбегін, [[Ырғыз]] бен [[Торғай]] өзендерінің алабын, [[Есіл]] даласын, [[Ертіс]] маңы ойпатын, [[Кенді Алтай]]ды және [[Қалба]] жотасын зерттеді.<br /> <br /> * '''1820–21 жылдары''' экспедициялық зерттеулер нәтижесінде “Естественная история Оренбургского края” (“Орынбор өлкесінің табиғат тарихы”) атты 3 томдық еңбек жарияланды. Оның 1-бөлімінде Бат. Қазақстанның табиғат жағдайларына жалпы сипаттама берілді.<br /> * '''19 ғ-дың 1-жартысында''' қазіргі Қазақстан аумағын зерттеуші экспедициялардың саны артты. 1827 жылдан 1872 жылға дейінгі аралықта Г.С. Карелин өлкені картаға түсірумен бірге әр түрлі аймақтардың (Каспий теңізі жағалауы, Алтай, Тарбағатай, Жетісу Алатауы тауларының) жануарлар мен өсімдіктер дүниесінен коллекциялар жинады. Атақты неміс ғалымы А.Гумбольдт өзінің Алтайға жасаған саяхаты (1829) нәтижесінде “Центральная Азия” (“Орталық Азия”) деген көлемді еңбегін шығарды. 19 ғ-дың 30-жылдарына дейін Қазақстан туралы жиналған географиялық деректер А.И. Левшиннің “Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей” (“Қырғыз-қазақ не қырғыз-қайсақ ордасы мен даласының сипаттамасы”) деген кітабында (1832) қорытындыланды. Бұл кітап Қазақстанның жері туралы берілген алғашқы толық географилық сипаттама болды.<br /> <br /> [[Сурет:BalkhashPlaneTransaero.JPG|right|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Балқаш көлі]]&quot;]]<br /> * '''1840–50 жылдар аралығында''' Шығыс, Оңтүстік-Шығыс және Орталық Қазақстан өңірлеріне Ресей ботанигі Л.И. Шренк саяхат жасады. Ол Жетісу Алатауына, Балқаш–Алакөл ойысының шығыс бөлігіне физикалық-географиялық сипаттама берді. 19 ғасырдың орта шенінде Арал (А.И. Бутаков) және Каспий (К.М. Бэр, Н.А. Ивашинцов) теңіздері жан-жақты зерттелді.<br /> <br /> [[Сурет:Alakol and Sasykkol.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|&quot;Алакөл көлі&quot;]]<br /> 1857 ж. Арал-Каспий атырабына императорлық Санкт-Петербург Ғылым Академиясы ұйымдастырған экспедицияға И.Г. Борщов пен Н.А. Северцов қатысты. Экспедиция жұмыстарының қорытынды деректерінің маңызы өте зор болды. Экспедиция жүмысының нәтижесінде Батыс Қазақстанның жер беті, геологиялық құрылысы, климаты, флорасы және фаунасы туралы нақты деректер кеңейді. Борщов “Материалы для ботанической географии Арало-Каспийского края” (“Арал-Каспий өлкесінің ботаникалық географиясына арналған деректер”) деген классикалық монографиясында Батыс Қазақстанды ландшафтылық-географиялық облыстарға бөлді.<br /> <br /> * '''1856–57 жылдары''' П.П. Семенов (Семенов-Тян-Шанский) Тянь-Шань тауына өзінің әйгілі саяхатын жасады. Ол бұл сапарындағы зерттеу қорытындысында таулы өлкенің орографиясына (таулы жер бедері) жаңаша сипаттама беріп, тұңғыш рет биік тау ландшафтын анықтады. П.П. Семеновтың бұл сапарда ашқан аса маңызды жаңалықтарының бірі – Орта Азиядан тау мұздықтарының табылуы. Ғалымның осы жолғы еңбегі Орта Азия мен Қазақстанның [[Тянь-Шань]] сияқты таулы өлкелерін жан-жақты зерттеудің ғылым негізін жасағандығы болды.<br /> <br /> [[Сурет:Gorkiy Peak from South Inylchek Glacier.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Тянь-Шань тауы]]&quot;]]<br /> <br /> * '''19 ғ-дың 50–60-жылдарында''' Жетісу Алатауы мен [[Іле]] өңірін қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов зерттеді. Жетісу және Тянь-Шаньның табиғатына ғылыми сипаттама берді. Балқаш көлі мен Алакөлдің пайда болу және қалыптасу тарихының өте ұқсастығын дәлелдеді. Жетісу Алатауы мен Солтүстік Тянь-Шань тауын жануарлардың таралуына қарай биік таулық белдеулерге бөлді. Сонымен бірге осы зерттелген өңірлердің маршруттық және жалпы шолулық карталарын жасады. 19 ғ-дың алғашқы жартысында кен байлықтарын іздеуге байланысты физикалық -географиялық сипаттағы бірқатар жаңа деректер алынды. Әсіресе, Орталық Қазақстан мен Тарбағатай тауының және Маңғыстау түбегінің геологиялық құрылысы, орографиясы туралы нақтылы деректер жиналды.<br /> * '''19 ғ-дың 60-жылдарында''' Ресейдің Қазақстанды отарлаудың тарихи үрдісі аяқталды. Соған орай кен байлықтары пайдалануға, [[темір жол]]дың салынуына және егістік жер қорының кеңеюіне көп көңіл бөліне бастады. Жалпы географиялық зерттеулермен бірге арнаулы геология, топырақтану, ботаника, гидрология, т.б. салалар бойынша жұмыстар жүргізілді. 1865–79 ж. аралығында А.Татаринов Оңтүстік Қазақстаннан [[Леңгір]], Келтемашат, Боралдай, т.б. қоңыр көмір кен орындарын ашты. Бұрын [[Маңғыстау түбегі]]нен көмір кенінің ашылуына байланысты мұнда одан әрі барлау жұмыстары жүргізілді. Қазан төңкерісіне дейін Маңғыстау түбегін зерттеу жұмыстарының ең көрнектісі – Н.И. Андрусовтың “Мангышлак” (“Маңғыстау”) атты еңбегі. Мұнда автор түбектің тектоникасы, стратиграфиясы туралы белгілі болған барлық деректерді тұжырымдады.<br /> * '''1865–79 жылдары''' И.В. Мушкетов пен Г.Д. Романовский Арал маңын, [[Қаратау]]ды, Тянь-Шаньның солтүстігін, [[Балқаш]]тың оңтүстігін, [[Тарбағатай]]ды зерттеп, [[Түркістан]] аймағының алғашқы геологиялық картасын (1881) жасады. Онда бүкіл Оңтүстік Қазақстан өңірі камтылды. И.В. Мушкетов Орта Азияның физикалық географиясы мен геологиясына арналған “Туркестан” (“Түркістан”) еңбегін жазды (1886–1906). Ол сонымен бірге 1887 ж. Верныйдағы (қазіргі Алматы) зілзаланың себебін және зардаптарын зерттеді. 19 ғасырдың 90-жылдарында Сібір темір жолын салуға байланысты Солтүстік Қазақстанда көрнекті геолог К.И. Богдановичтің жалпы басшылығымен бірнеше экспедициялық зерттеу жүргізілді. Осының нәтижесінде Солтүстік және Орталық Қазақстанның геологиялық құрылысының негізгі сипаты анықталып, бірнеше көмір кен орындары (Екібастұз, т.б.) ашылды. А.Н. Замятин, Н.Н. Тихонович және [[С.И. Мироновтың]] зерттеулері нәтижесінде [[Ембі]] мұнайлы өңірінің стратиграфиясы мен тектоникасының жалпы сұлбасы жасалды, мұнайдың жер асты тұз күмбездерімен байланыстылығы анықталды.<br /> <br /> Қоныстандыру басқармасының Н.Г. Кассин, А.А. Козырев, П.В. Матвеев басқарған экспедициялары Қазақстанның бірқатар аудандарының жер асты сулары туралы тұңғыш мәліметтер берді. Геология, топырақ тану, ботаника, т.б. экспедициялар өз жүмыстарына қосымша Қазақстанның жер бедері және оның ерекшеліктерінің жалпы сипаттамасы туралы зерттеулер жүргізді. Мысалы, Мушкетов өзінің геологиялық зерттеулерінің нәтижесінде Тянь-Шаньның қазіргі жер бедерінің қалыптасу заңдылықтарын ашты және орогр. құрылысының негізгі белгілерін анықтады. Оның Арал [[Қарақұм]]ында жүргізген бақылаулары Қазақстан мен Орта Азиядағы қуаң өңірлер жер бетінің өзгеруіне эолдық факторлардың күшті әсер тигізгенін дәлелдеді. Д.Л. Иванов Батыс Тянь-Шаньнның ірі масштабты гипсометриялық картасын жасады. М.В. Баярунас Маңғыстаудың оңтүстігіне жүргізген геологиялық зерттеулері кезінде қосымша геоморфологиялық бақылаулар жүргізіп, Қарақия, Қауынды, т.б. тұйық ойыстарға жан-жақты географилық сипаттама берді. Санаулы ғана арнаулы геоморфологиялық зерттеу жұмыстарының ішінде Л.С. Бергтің еңбегі ерекше. Ол алғашқы болып Солтүстік Арал шөлдерінің жер бедері пішіндеріне геоморфологиялық сипаттама берді.<br /> <br /> * '''19 ғ-дың 70-жылдарынан''' Қазақстан аумағында метеорологиялық бақылаулар жүргізілді, бірақ мұнда метеорологиялық станциялардың саны өте аз болды және аумақ бойынша орналасуы біркелкі болмады.<br /> <br /> [[Сурет:Aral Sea 05 October 2008.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Арал теңізі]]&quot;]]<br /> * '''1898 – 99 жылдары''' Берг, П.Г. Игнатьев және В.Д. Елпатьевский Орыс Географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімшесінің тапсырмасымен Солтүстік және Орталық Қазақстанның ірі көлдеріне зерттеу жүргізді. 1899 – 1902 ж. аралығында Берг Арал теңізінің гидрологиясын зерттеді. Нәтижесінде [[Арал теңізі]] туралы бұрынғы түсініктер түбірімен өзгертілді. Бұрын бүкіл [[Тұран ойпаты]]н жауып, шығыста Балқаш көліне дейін созылып жатқан біртұтас Арал – Каспий алабы болды деген ұғым теріске шығарылды. Өз зерттеулерінің нәтижесін Берг “Аральское море” (“Арал теңізі”) монографиясында (1908) қорытындылады. Бұл еңбек өз деректерінің нақтылығымен, ғыл. қорытындыларының маңыздылығымен бүгінгі күнге дейін маңызын жойған жоқ. Осыдан кейінгі жылдары Берг Балқаш көлін жан-жақты зерттеді.<br /> <br /> [[Сурет:Cistanche salsa; Baikonur 01.jpg|left|thumb| alt=A.|220 px|&quot;[[Қазақстан өсімдіктері]]&quot;]]<br /> * '''20 ғасырдың басында''' қазіргі Қазақстан жерінде [[топырақтану]] зерттеулері етек жайды. Қоныстандыру басқармасы ұйымдастырған экспедицияларға топырақ зерттеушілер С.С. Неуструев, Л.И. Прасолов, А.И. Безсонов, т.б. басшылық етті. Қазақстанның өсімдігін зерттеуге ботаник және географ А.Н. Краснов үлкен еңбек сіңірді. Оның экспедициясы Алтайды, Каспий ойпатын, Шу-Іле тауларын, Іле өзен алабын, Іле Алатауын қамтыды. Ол алғашқылардың бірі болып Тұран шөлін жіктеп, онда шөлдің саздақты, құмайтты, тастақты, сортаң түрлерінің бар екендігін анықтады. Геоботаникалық зерттеулердің ішінде В.В. Сапожников Тянь-Шаньда, Жетісу Алатауында, Алтайда ботаникалық және географиялық зерттеулер жүргізді. Ол бұл тау жүйелеріндегі өсімдіктердің таралуының бірқатар заңдылықтарын ашты. В.М. Савич Батыс Қазақстанда жүргізген геоботаникалық зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, шөл және дала белдемінің ауыспалы сипатта екендігі туралы пікір айтты. 1908 жылғы Торғай экспедициясынан бастап И.М. Крашенинников 30 жыл бойы Қазақстанды геоботан. тұрғыдан зерттеді. Ол өз еңбектерінде, әсіресе, өсімдік ассоциациясының жер бедерімен және топырақпен өзара қатынасын терең талдады.<br /> * '''19 ғ-дың соңы – 20 ғ-дың басында''' [http://www.undp.kz/kz/articles/1/46.jsp Қазақстан фаунасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} н зерттеуге көңіл бөліне бастады. Ірі зоологиялық зерттеулерді Арал – Каспий экспедициялары жүргізді. Жаратылыс зерттеушілердің Петербург қоғамы өлкенің жаратылыс тарихын анықтау мақсатында экспедиция ұйымдастырды және [[Каспий]] мен [[Арал]] теңіздерінің фаунасын зерттеуде бай материал жинақтады. Экспедицияның ихтиологиялық коллекциясын зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, К.Ф. Кесслер жаңа геологиялық уақытта Каспий мен Арал теңіздері арасында болған байланыстылық туралы пікірге алғашқылардың бірі болып өз күмәнін айтты. Северцовтың, А.М. Никольскийдің зерттеулері географиялық тұрғыда жүргізілуімен ерекшеленеді. Северцов “Вертикальное и горизонтальное распределение туркестанских животных” (“Түркістан жануарларының таулы және жазық өңірде таралуы”) деген күрделі еңбегінде (1873) Орта Азияны географиялық аудандастырудың негізін қалады (Оңтүстік Қазақстанды қоса).<br /> <br /> ----Қазақстанның орнитофаунасын алғаш талдап зерттеушілер: Н.А. Зарудный, П.П. Сушкин, В.Н. Бостанжогло. Бұл [[ғалым]]дар өздерінің тікелей бақылаулары мен бұрынғы мәліметтерді пайдаланып [[Қазақстан]] аумағында кұстардың геогр. таралуын жете түсіндірді. Сондай-ақ, олардың еңбектерінде Қазақстанның жазық бөлігін аудандастыру мәселесі қамтылған. Северцов, Краснов, Берг, Неуструев, Крашенинниковтың еңбектерінде табиғат кешендерінің әр түрлі құраушылары аралығындағы байланыстылық талданып, физикалық-географиялық [[заң]]дылық тұжырымдалып, табиғи аудандастыру мәселелері көтерілді. Қазақстан аумағының қазіргі физикалық-географиялық бөлінуінің негізі Бергтің “Опыт разделения Сибири и Туркестана на ландшафтные и морфологические области” (“[[Сібір]] мен [[Түркістан]]ды ландшафтық және морфологиялық аймақтарға бөлу тәжірибесі”) мақаласында (1913) қаланды. Осы жұмысында Берг нақтылы деректер негізінде Қазақстан аумағын ландшафтылық белдемге және морфологиялық облыстарға бөлді. Бергтің аудандастыру туралы еңбегінің Қазақстан аумағы үшін қазірге дейін ғыл. маңызы күшті.<br /> <br /> Қазақстан жерінің кеңестік [[дәуір]]де зерттелуі [[Қазақстан]]ның өндіргіш күштерін соц. негізде дамыту мәселелерімен тікелей байланыстырылды. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуы табиғи қорлардың зерттелуімен ұштастырылды. Әрбір ірі құрылысқа байланысты географиялық ортаның элементтері – жер қойнауы, топырақ қабаттары, су қорлары, [[климат]]ы, т.б. зерттеле басталды. Кен байлықтарын табу және оларды игеру мақсатында геологиялық барлау кеңінен етек алды. [[Топырақ]] және өсімдік түрлерін зерттеу экспедицияларының жұмысы жандандырылды. Жаңа [[қала]]лар мен [[елді мекен]]дердің пайда болуына және одан әрі дамуына байланысты Қазақстанның көпшілік бөлігінің климаттық жағдайы зерттелді, су қорларын іздеу жұмыстары кең көлемде жүргізілді. Дегенмен, республика жерінің географиялық зерттелу барысы әр кезеңде әр түрлі болды. Бұл жағдай ең алдымен республикадағы табиғи ресурстардың игерілу қарқынына, ғылыми мекемелердің жұмыс көлеміне байланысты болды.<br /> <br /> Осы шаралардың барлығын жүзеге асыру үшін [[Қазақстан]] аумағы геогр. жағынан жан-жақты зерттеле бастады. Зерттеу, әсіресе, 20 ғасырдың 20-жылдарының ортасында елімізде халық шаруашылығын қайта құру және соцоллогиялық [[экономика]]ның негізін қалау кезеңінде кең өріс алды. Жеке [[облыс]] аумағын жүйелі және жан-жақты зерттейтін ғылыми экспедициялар ұйымдастырыла бастады.<br /> <br /> [[Сурет:Fireopal-raw stone-1.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Минералдық шикізат]]&quot;]]<br /> [http://www.elgazeti.kz/?p=5875 Минералдық шикізат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911213735/http://www.elgazeti.kz/?p=5875 |date=2011-09-11 }} тардың кеңінен іздестіріле барлануына байланысты Қазақстан жерін зерттеуші институттардың, геологиялық партиялардың және трестердің (Сібір , Орталық геологиялық институттың [[Сібір]] бөлімі, [[Алтай]] [[полиметалл]], [[Атбасар]] полиметалл және Қазақ геологиялық барлау трестері, [[Ауыр өнеркәсіп]] халкомының Қазақ геология-гидрогеология басқармасы, т.б.) саны көбейе түсті. 1926 ж. КСРО ҒА жанында құрылған одақтас және автономиялы республикаларды зерттеуші арнаулы комитет Қазақстанның жер қойнауын зерттеу жұмысын қолға алды. 1933 жылы Қазақ [[гидрометеорология]] басқармасы ұйымдастырылды. 1932 жылы КСРО ҒА-нда Қазақстанның өндіргіш күштерін зерттеуге арналған конференция өтті. Бұл жағдай республикада жүргізілген көптеген зерттеу жұмыстарының бастамасы болды. Сол жылы КСРО ғылым академиясының Қазақстандық базасы құрылды (1939 ж. КСРО ғылым академиясының бөлімшесіне айналды).<br /> <br /> ----'''Геологиялық зерттеулердің басты мақсаты'''' – еліміздің өнеркәсібіне аса қажет кен орындарын табу және оларды барлау болды. Бұл бағытта В.К. Котульский (Алтайда), В.П. Нехорошев, Н.Н. Горностаев, А.К. Мейстер (Шығ. Қазақстанда), М.П. Русаков, Н.Г. Кассин, Д.С. Коржинский (Орталық Қазақстанда). Замятин (Жем алабында), т.б. еңбек етті. Кен орындарының өнеркәсіптік маңызын анықтай түсу үшін [[Әулиеата уезі]]нде, [[Мұғалжар]]да, [[Қызылқұм]]да (И.П. Герасимов, П.К. Чихачев), Солтүстік-Шығыс Қазақстанда (А.А. Козырев), Орталық Қазақстанда (Қ.Сәтбаев) геологиялық зерттеулер іске асырылды. Геоморфологиялық байқаулар Үстіртте (Н.Л. Благовидов), Каспий ойпатында (Герасимов) жүргізілді. Н.А. Копыловтың 1927 ж. шыққан “Материалы по гипсометрии Казахстана” (“Қазақстан гипсометриясы бойынша деректер”) кітабында Қазақстан геоморфологиясы туралы алғашқы маңызды мағлұматтар берілді.<br /> <br /> [[Оңтүстік Қазақстан]] [[облыс]]тарының [[климат]]ын зерттеуде [[Түркістан]] метеорологиялық институты елеулі үлес қосты. Түркістан (1924) және Қазақстанның (1925) климаттық жағдайлары туралы еңбектер жарық көрді. Республика аумағын климаттық аудандастыру алғашқы қадамы [1927 ж. шыққан М.Д. Пономарев пен В.Н. Барсуктың “Климатический очерк Казахстана” (“Қазақстанның климаттық очеркі”) еңбегі] жасалды.<br /> <br /> Қазақстандағы алғашқы [[гидрология]]лық кешенді зерттеу жұмысы ретінде М.М. Давыдовтың (1925) және Б.X. Шлегельдің (1926) еңбектерін атауға болады. Бұлар Оңтүстік Қазақстан өңірінің [[су]] шаруашылығы жағдайын сипаттады. КСРО ғылым академиясының басшылығымен Қазақстан гидрографиясының жоспарлы зерттелуі жолға қойылды, осы мақсатпен республиканың батыс бөлігіне бірнеше экспедициялар шықты. Бұлардың материалы бойынша 1928 ж. П.Н. Лебедевтің “Краткий гидрографический очерк Казахстана” (“Қазақстанның қысқаша гидрографиялық очеркі”) және “Гидрометеорологический очерк Казахстана” (“Қазақстанның гидрометеорологиялық очеркі”) еңбектерін баспадан шығарды. Шу, Талас, Сырдария өзендерінің төм. ағысындағы көлдер зерттелді.<br /> <br /> [[КСРО]] Географиялық коғамының [[Верный]] және [[Түркістан]] бөлімдері Кіші және Үлкен [[Алматы]] өзендерімен өтетін лай тасқындардың себебін анықтау мақсатында зерттеу жұмыстарын ұйымдастыра бастады. Қоныстандыруға және жер қорын есепке алуға байланысты Қазақстан өңірлерінің топырағын зерттеу кең өріс алды. Республика аумағы топырақ жамылғысының алғашқы сипаттамаларын Р.И. Аболин (1922), К.Д. Глинка (1923) және Л.И. Прасолов (1925) берді. Олардың жұмыстарында топырақ-өсімдік белдемдерінің сұлбасы жасалып жіктелді. [[Қостанай]] (В.И. Баранов), Орал (И.И. Фелимонов, И.В. Ларин), Ақтөбе (М.И. Рожанец) және Жетісу (А.Мухли) облыстарының аумағына экспедициялар шықты. КСРО ғылым академиясының экспедициялары құрамында Герасимов Үстірттің, Неуструев Каспий ойпатының топырақ жамылғысын зерттеді. Әсіресе, Герасимовтың еңбектерінде (1928–30) бұл өңірлердің топырақ қабаттарының қалыптасу жағдайлары және бұған байланысты өңірді физикалық-географиялық аудандастыру жөнінде құнды деректер берілді.<br /> <br /> ----Геоботаникалық зерттеулердің де өзіндік қолданбалық мақсаты белгіленді. Бұлардың алдына жайылымды, шабындықты және жыртуға жарамды жерді анықтау әрі оларға сипаттама беру міндеті қойылды. Алғашқы жылдары геоботан. жұмыстың көпшілігі Батыс Қазақстанда жүргізілді (И.В. Ларин). [[КСРО]] ғылым академиясының қазақстандық экспедициясы құрамындағы топырақ-[[ботаника]] отряды бұл өңірдің өсімдігін зерттеуге елеулі үлес қосты. Республиканың Жер Халкомы [[Семей]] және [[Павлодар]] облыстарына экспедициялар жіберді. Бұл саладағы зерттеудің алғашқы жиынтық қорытындыларын (1923–25) Крашенинников жариялады. Ол өз еңбегінде өсімдік жамылғысы географиясын түсіндіруге генетик. принципті пайдалануды және физ-геогр. аудандастырудың алғашқы сұлбасын ұсынды. Осы кезеңде республика фаунасын зерттеуде Д.Н. Кашкаров, В.Н. Шнитников, Б.С. Виноградов, т.б. елеулі үлес қосты.<br /> <br /> [[Сурет:Industry Texas.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|&quot;[[Өндіріс орындары]]&quot;]]<br /> <br /> Өндірісті тиімді де дұрыс орналастырудың маңыздылығы экономиканы қайта құру жоспарын жасау кезінде айқындала түсті. Алғашқы бесжылдық (1929–32) жоспарларында Қазақстанда өнеркәсіп және ауыл шаруашылығының барлық салаларының техникалық базаларын жасау қарастырылды; ол үшін республикадағы геогр. зерттеулерді кеңінен және жан-жақты жүргізу керек болды. Бұл кезеңде (1928–40) экспедициялық зерттеулер кең етек алды. Республикада тұрақты ғылыми-зерттеу мекемелерінің және жергілікті ғылыми кадрлардың көбеюінің нәтижесінде Қазақстан жерінде тұрақты бақылаулар жүргізу жолға қойылды. Геологиялық барлау жұмыстары түсті және сирек металдар, көмір, т.б. кен байлықтарының қоры жөнінен Кеңес Одағы бойынша Қазақстанды жетекші орындардың біріне шығарды. Алтайдың, Орталық Қазақстанның кентастық кен орындарын және Тянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауы, Арал маңы, [[Мұғалжар тауы]], т.б. өңірлердің геологиялық құрылысын зерттеу қарқынды түрде жүргізілді.<br /> <br /> Климаттық және гидрологиялық жұмыстар метеорол. және гидрометеорол. ст-лардың көбеюіне негізделе жүргізілді. Су қорларын зерттеу өрістеді. Өндіріс қажеттерін өтеу және салынуға тиісті гидротех. құрылыстардың геогр. жағдайларын анықтау үшін кейбір жеке алаптарға кешенді зерттеулер жүргізілді. Бұлардың нәтижесінде И.И. Фелимоновтың Жайық-Көшім каналы, Орт. Қазақстанды суландыру перспективасы, Б.К. Терлецкийдің Балқаш-Алакөл алабы жөнінде, Солтүстік және Орталық Қазақстан туралы “КСРО су қорларының анықтамасы” жинағының 13-томы, т.б. еңбектері жарық көрді. Арал теңізі мен [[Балқаш]] көлін жаңадан зерттеу басталды. Іле Алатауына Н.Н. Пальгов гляциологиялық бақылаулар жүргізді.<br /> <br /> * '''2-дүниежүз. соғыс жылдарында (1941–45)''' жалпы геогр. зерттеулер біршама қысқарды, негізінен майдан мен тыл мұқтажын өтеу ғана ескерілді.<br /> КСРО ғылым академиясының Географиялық институтының көпшілік қызметкерлері Алматыға көшіріліп, Топырақ тану және Ботаника институттарымен және басқа жергілікті ғалымдармен бірлесе отырып, ауыл шаруашылығын өркендетудің қорларын табу және зерттеумен шұғылданды. Дәл геоморфологиялық карталар жасалды, су және топырақ жамылғысының қорлары түбегейлі зерттелді. Солардың нәтижесінде жерді тиімді пайдалануға нақты ұсыныстар берілді. Республика алғашқы рет табиғи мал азығының қоры бойынша аудандастырылды (Л.Г. Соболев), геоморфология бойынша (И.П. Герасимов), агроклиматологиядан (П.Н. Колосков) ірі қорытындылар шығарылды, топырақты зерттеудің геохимиялық тәсілі жасалды (М.А. Глазовская), су ш. қажетін өтеуге катысты табиғат жағдайларының бірнеше карталары (Б.А. Федорович, С.Л. Кушев) құрастырылды. Бұл материалдарды қорытындылай келе А.А. Григорьев өзінің Қазақстан табиғаты туралы очерктерін жариялады. Осы жылдары КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінің Геогр. секторын белгілі ғалым Н.Н. Баранский басқарды. Ол республика экономикасын мамандандыруды жетілдіре түсу мақсатында Қазақстанды 5 экономикалық ауданға бөлді. Соғыстан кейінгі жылдары (1945 жылдан бастап) Қазақстандағы геогр. зерттеулерге баса көңіл бөлінді. Халық ш-н қалпына келтіру және одан әрі дамыту үшін табиғи ресурстарды көптеп табу және оларды шұғыл шаруашылыққа пайдалану керек болды. 1946 ж. [[ҚазКСР]] ҒА құрылды. Оның кұрамында бірнеше [[экспедиция]]лар ұйымдастырылып, Арал теңізіндегі [[Барсакелмес]] аралының, Балқаш көлінің оңтүстігіндегі шөлдің, Жетісудың геогр. жағдайлары зерттелді. Республика аумағын физикалық-географиялық аудандастырудың алғашқы сұлбасы құрастырылды (Н.Г. Рыбин, 1948). Бұрынғы жүргізілген зерттеу материалдары негізінде республика табиғатының басты кешендеріне тұжырымды сипаттама берілген “Қазақстанның физика-географиялық очерктері” (1952) жарыққа шықты.<br /> <br /> ----Қазақ КСР ғылым академиясының Географиялық институты Қазақстан табиғатын зерттеуді одан әрі жалғастыра берді, “Қазақстан. Физика-географиялық сипаттама” (1950) жинақ кітабын шығарды. КСРО ғылым академиясының өндіргіш күштерді зерттеу кеңесі игерілуге тиісті жаңа аудандарда кешенді экспедициялық зерттеулер ұйымдастырды. Осы мақсатпен Торғайдың шикізат қоры, Солтүстік және Орталық Қазақстанның минералдық шикізат, гидроэнергетикалық және ормандық қорларын зерттеді. [[Тянь-Шань]]да биік таулық физикалық-географиялық станциясы құрылды. Республика жерін геоморфологиялық зерттеу, әсіресе геоморфологиялық картаға түсіру ісі өрістеді. Жер қойнауын зерттеу тәсілдерінің бірі – геологиялық картаға түсіру жалпы зерттеу процестерінің құрамына енгізілді. Сөйтіп геоморфологиялық [[карта]] табиғи аудандастыру мен [[ландшафт]]ын зерттеудің негізіне айналды.<br /> <br /> Суландыру, орман алқаптарын отырғызу, тың және тыңайған жерді игеру шараларына байланысты республиканың жеке [[аудан]]дарының микроклиматы және жылу балансы зерттелді. Аңызақ жел, атмосфералық қуаңшылық, [[жел]] [[эрозия]]сы, топырақ борау, топырақ бетінің тоңдануы сияқты құбылыстар және климаттың өзгеру заңдылықтары зерттелді. Осы зерттеулердің деректері негізінде “[[Қазақстан климаты]]” (1959) атты жинақ шықты.<br /> <br /> Гидрологиялық зерттеулердің ішінде [[республика]] [[көл]]дерінің жете тексерілгенін аңғаруға болады. Бұл жұмысты кейіннен КСРО ғылым академиясының Көлтану институты айналған көлтану лабораториясы мен Қазақ КСР ғылым академиясының географиялық секторының қызметкерлері бірлесе жүргізді. Зерттеу жиынтығын А.В. Шнитников қорытындылады. Көлдердің физикалық-географиялық жағдайымен қоса олардың гидробиол. және экон. жақтары да зерттелді. Көлдердің жалпы кадастры құрастырылды. Жер беті суы қорларын зерттеу нәтижелері тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты біршама толықтырылды. Бірнеше ірі гидрологиялық кешендік зерттеулер жүзеге асырылды және бұлардың деректері “Ресурсы поверхностных вод районов освоения целинных и залежных земель” (“Тың және тыңайған жерді өңірлерінің беткі ағын қоры”), “Ресурсы поверхностных вод СССР” (“КСРО жер беті ағынының қоры”) жинақтарына енгізілді.<br /> <br /> [http://www.inform.kz/kaz/article/1106449 Топырақ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072605/http://www.inform.kz/kaz/article/1106449 |date=2016-03-05 }} жамылғысын зерттеген әр саланың ғылыми және өндірістік мекемелердің қорытындылары көп томдық “Почвы Казахской ССР” (“Қазақ КСР-інің топырағы”) басылымында және бірнеше жалпы шолулық карталарда жарияланды. Геоботаникалық және зоогеографиялық зерттеулердің жиынтық деректері жарық көрді. <br /> КСРО ғылым академиясының аэротәсілдер лабораториясы Солтүстік Қазақстанның табиғи жағдайын зерттеудің аэротәсілін белгіледі. Экономикалық [[география]] саласында [[Қазақстан]]ның табиғатын, халқын, экономикасын және мәдениетін бейнелейтін кешендік еңбектер (И.Т. Тәжиев, М.Ш. Ярмұхамедов, К.Б. Ахмедова, т.б.), өндіргіш күштерді тиімді орналастыруға, экономикалық аудандастыруға және экономикалық аудандарды мамандандыруға, аумақтық-өндірістік кешендердің қалыптасу мәселелеріне, еңбек және табиғи қорларға баға беруге арналған жұмыстар (В.А. Адамчук, {{аударылмаған 3|Беньямин Двоскин|Б.Я. Двоскин|be|Беньямін Якаўлевіч Двоскін}}, Е.Н. Гладышева, С.Әбдірахманов, т.б.) жарық көрді. [[Республика]] жерін жан-жақты зерттеу нәтижесінде Қазақстанның және оның жеке аймақтарының кешендік атластары құрастырылды. Тың өлкесінің, [[Қарағанды]], [[Қостанай]], Солтүстік Қазақстан облыстарының бірнеше ландшафтылық карталары шықты. Ландшафтылық зерттеулердің кеңінен етек алуына ландшафт танушы ғалымдардың бүкілодақтық 6-кеңесінің (1963) Алматыда өтуі әсер етті. [[Арал]] маңы мен Жезқазған өңірінің, [[Алматы]], [[Қарағанды]], [[Маңғыстау]] облыстарыньщ ландшафтылық жағдайы зерттелді ( География және [[География институты]]).&lt;ref&gt;&quot;Қазақ энциклопедиясы&quot;&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ==Жер бедері==<br /> Республика аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер үлесіне тиеді, қалған бөлігі – ойпат, жазық, үстірт, қырат жерлер. Оңтүстік-батыс, солтүстік және орталық аймақтарға негізінен теңіз деңгейінен 200 – 300 м ғана биік келген жазық жер бедері тән. Оңтүстік-шығысы биіктігі 5000 – 6000 метрлік таулы өңір болып келген. Яғни, республиканың топографиялық жер бедері оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа және шығыстан батысқа қарай аласарады. Сонымен бірге, Қазақстан жерінде Каспий теңізі, Арал теңізі, Балқаш көлі сынды тұйық сулы алаптар, терең ойыстар мен құрғақ арналар баршылық. Қазақстанның ең биік жері – Хантәңірі шыңы (6995 м). Ол республиканың оңтүстік-шығыс бөлігін қамтитын Тянь-Шань тау жүйесінде. Каспий теңізінің шығыс жағалауында құрлықтық бөлігінің ең ойыс жері, теңіз деңгейінен 132 м төмен жатқан Қарақия (Қаракие) ойысы орналасқан.&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,, 5 том&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның жер бедері]]<br /> <br /> ==Геологиялық құрылымы==<br /> ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның геологиялық құрылымы]]<br /> <br /> ==Климаты==<br /> ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстан климаты]]<br /> <br /> ==Атмосфера айналымы==<br /> ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның атмосферасы]]<br /> <br /> ==Жануарлары==<br /> ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстан жануарлары әлемі]]<br /> <br /> ==Өсімдіктері==<br /> '' Толығырақ мақала:''[[Қазақстан өсімдіктері]]<br /> <br /> ==Сыртқы сілтемелер==<br /> * [http://kazreferat.ru/news/aza_stan_tabi_aty/2013-08-04-697 Kazreferat.ru Қазақстан табиғаты реферат]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша)<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2026-05-26T09:29:12Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Тұлға<br /> |Есімі = Мағжан Бекенұлы Жұмабаев<br /> |Шынайы есімі = <br /> |Сурет = magjan.JPG<br /> |Сурет ені = 250px<br /> |Сурет атауы = <br /> |Туған кездегі есімі = <br /> |Туған күні = 25.6.1893<br /> |Туған жері = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]<br /> |Мансабы = Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі<br /> |Азаматтығы = <br /> |Ұлты = Қазақ<br /> |Қайтыс болған күні = 19.3.1938<br /> |Қайтыс болған жері = [[Алматы]]<br /> |Әкесі = <br /> |Анасы = <br /> |Жұбайы = Зылиха<br /> |Балалары = <br /> |Марапаттары = <br /> |Сайты = <br /> |Басқалары = <br /> |Commons = <br /> |Партиясы={{байрақ|Алаш автономиясы}}}}<br /> '''Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев''' ([[25 маусым]] [[1893]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]], қазіргі [[Мағжан Жұмабаев ауданы]], Сасықкөл жағасы – [[19 наурыз]] [[1938]], [[Алматы]]) — [[алаш қозғалысы]]ның қайраткері, [[ақын]], [[қазақ әдебиеті]]нің жарқын жұлдызы.<br /> <br /> ==Өмірбаяны==<br /> [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руының Құдайберді тармағынан шыққан&lt;ref&gt;[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/13f/13fdd8c9e6ea3c5bd2e5f34bd0f9d871.pdf&amp;ln=kz &quot;Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде&quot;. Т. Х : Арғын.]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Атасы – Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен айналысқан дәулетті адам болған. Анасының есімі – Гүлсім. Мағжан ауыл молдасынан сауатын ашып, [[1905]] – [[1910]] жылдары Қызылжардағы ([[Петропавл]]) №1 мешіт жанында белгілі татар зиялысы, мұсылман халықтарының азаттығы жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихынан дәріс алды, қазақ, татар әдебиеттерін, [[Фирдоуси]], [[Сағди]], [[Хафиз]], [[Омар Һайям]], [[Низами]], [[Науаи]] секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді.<br /> <br /> Баспадан [[1909]] жылы шыққан Абай өлеңдерін оқып, ''“Атақты ақын, сөзі алтын хакім Абайға”'' деген өлең жазды. 1910–1913 жылдары [[Уфа]] қаласындағы [[Ғалия медресесі]]нде білім алды. Онда татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтен дәріс алып, белгілі қайраткер С. Жантөринмен тығыз қарым-қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин|Б.Майлинмен]] танысады.<br /> <br /> Ибрагимовтің көмегімен [[1912]] жылы [[Қазан (қала)|Қазан қаласындағы]] Кәрімовтер баспасында ''“Шолпан”'' атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. [[Садақ (журнал)|Садақ журналын]] шығаруға қатысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. [[1913]] – [[1916]] жылдары Омбы мұғалімдер [[семинария]]сында оқыды.<br /> <br /> [[Бірлік (ұйым)|Бірлік ұйымы]] жұмысына белсене араласып, [[Балапан (журнал)|Балапан]] қолжазба журналын шығаруға қатысады. [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхан]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы|М.Дулатұлы]] секілді алаш қайраткерлерімен байланыс орнатып, [[Қазақ газеті]]не өз өлеңдерін жариялайды.<br /> <br /> [[1917]] жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси жағдайға сай қоғамдық өмірге белсене араласып, [[Ақмола облыстық қазақ съезі]]н өткізуді ұйымдастырушылардың қатарында болды. Осы жылы сәуірде [[Ақмола облысы]] қазақ комитеті құрамына сайланды. [[Мәскеу]] қаласында өткен [[Бүкілресейлік мұсылман съезі]]не қатысты. Бірінші жалпықазақ съезінің шешімі бойынша [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]]на депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды.<br /> <br /> [[Алаш партиясы]]ның Ақмола облысының комитетінің мүшесі болды. [[Үш Жүз партиясы]] өкілдерінің жалған айыптауымен бір айға жуық абақтыға отырып шықты. [[Екінші жалпықазақ съезі]]не делегат ретінде қатысып, онда оқу мәселесі бойынша құрылған комиссияға төрағалық етті.<br /> <br /> [[1918]] – [[1919]] жылдары Петропавл уездік земство басқармасында қызмет етті. 1919–1923 жылдары Ақмола губерниялық ''“Бостандық туы”'' газетінде, [[Шолпан (журнал)|Шолпан]], “Сана” журналдарында, ''“Ақжол”'' газетінде қызмет істеп жүріп, халық ағарту жұмысына белсене араласады. Сол кезеңде қалың қауымға таныс поэмасы “[[Батыр Баян]]ды” жазып, жарыққа шығарады.<br /> <br /> [[1923]] – [[1927]] жылдары Мәскеуде Жоғары әдебиет-көркемөнер институтында оқиды. Онда орыс әдебиетін, Батыс [[Еуропа халықтарының ағарту ісі мен әдебиеті|Еуропа әдебиетін]] терең зерттеп, орыс мәдениет қайраткерлерімен жете танысып, көпшілігімен достық қарым-қатынаста болады. Мәскеуде оқып жүргенде оның шығармалары орынсыз сынға ұшырады.<br /> <br /> 1924 жылы 24 қарашада Мәскеу қаласындағы Шығыс еңбекшілері коммунистік университетінде қазақ жастарының жерлестік ұйымында жиналыс өтіп, олар Мағжанның 1922 жылы Қазанда, 1923 жылы [[Ташкент]]те басылып шыққан жыр жинақтарын талқыға салды. Онда ақын шығармаларын теріске шығаратын қаулы қабылданды. Бұл қаулы [[Еңбекші Қазақ газеті]]нің [[1925]] жылы [[14 ақпан]]дағы санында басылды.<br /> <br /> Орынсыз сыннан көңілі жабыққан ақын “Сәлем хат” деген өлең жазды. Ол ''“Тілші”'' газетінде жарияланды. ''“Еңбекші қазақ”'' газетінің [[1924]] жылы [[19 желтоқсан]]ындағы санында [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С.Мұқановтың]] ''“Сәлем хат жазған азамат Мағжан Жұмабаевқа”'' деген ескертпемен ''“Сәлемге сәлем”'' деген жауап өлеңі басылды.<br /> <br /> Жаңа құрылысқа, жаңа тұрмысқа қатысты нақтылы өлең жазбаса да, ''“уралап айқайламадың”'' деген кінәмен, тап күресіне белсене араласып, кедей сөзін сөйлемедің деген айыппен М.Жұмабаев қатаң сынға алынды. Мағжан [[1927]] – [[1929]] жылы [[Бурабай]]да, одан соң [[Қызылжар]]да оқытушылық қызметтер атқарады.<br /> <br /> 1929 жылы М.Жұмабаев ''“[[Алқа ұйымы|Алқа]]”'' атты жасырын ұйым құрғаны үшін деген айыптаулармен Мәскеудегі Бутырка түрмесіне қамалып, 10 жыл айдауға кесіледі. [[1936]] жылы [[Максим Горький|М.Горький]] мен Е.Пешкованың араласуымен бостандық алып, [[Қазақстан]]ға қайтады.<br /> <br /> [[Петропавл]] қаласында мектепте орыс тілі мен әдебиетінен сабақ беретін мұғалім болып жұмыс істейді. Көп ұзамай қалалық оқу ісінің меңгерушісі оны саяси себептерге байланысты деген айыппен мұғалімдік қызметтен босатады. [[1937]] жылы наурызда М.Жұмабаев [[Алматы]]ға келеді. Аударма ісімен айналысады. [[1938]] жылы қайтадан қамауға алынып, 19 наурызда ату жазасына кесілді &lt;ref&gt;[https://kaz.altaynews.kz/archives/46968?fbclid=IwAR09OSF5oE87am0nqRnXgGzy7kzR_hBKNBQ3ZCthwOThltNvfGjuAk2qm-k Мағжанның соңына шам алып түскен үш адам бар – Бақыткамал Қанарбаева, мағжантанушы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> ==Мағжан шығармашылығы==<br /> Ақын тұңғыш [[өлең]]інен бастап әлеуметтік тақырыпқа ден қойып, ағартушылық, ұлт-азаттық, [[демократия]]шыл бағытты ұстанды. Абай поэзиясының өшпес маңызын бірден танып, оны ''“[[хакім]]”'' деп атады, ұлы ақынның ''“мың жыл жұтса дәмі кетпес”'' сөзін жаңа жағдайда ілгері дамытты, Батыс пен Шығыстың рухани қазынасын сабақтастыру негізінде [[Қазақ поэзиясының антологиясы (жинақ)|қазақ поэзиясын]] тақырып, түр мен мазмұн жағынан байытты. Жұмабайұлы ел ішіндегі әлеуметтік мәселелерді көтерді (''“Шын сорлы”''), халқын өнер-білімге шақырды (''“Ләззат қайда?”'', ''“Жазғы таң”'', ''“Өнер-білім қайтсе табылар”'', ''“[[Балалық шақ]]”'', ''“Қазағым”'', ''“Қарағым”'', ''“Осы күнгі күй”'', ''“Мен сорлы”'').<br /> <br /> Бірқатар өлеңдерін махаббат тақырыбына арнады (''“Жас келін, “Зарлы сұлу”, “Сүйгеніме”, “Алданған сұлу”''). Өз поэзиясының алғашқы қадамдарынан бастап ақтық демі біткенге дейін М.Жұмабаев ұлт-азаттық тақырыбын үзбей толғанды, оны өз поэзиясының өзегі етті. Бүкіл халықты тап, топқа жіктемей, Қазақ елін әлемдік мәдени жетістіктерге қол жеткізуге қандай күш кедергі деген сауал қойып, оған басты кедергі – отаршылдық деген шешімге келді.<br /> <br /> Бастапқы кезде бұл тақырып туған жердің табиғатын тамашалаудан барып қайран жердің ендігі күні не болады деген уайым-қайғыға ұласады, ақыры келіп кіндік қаны тамған нулы, сулы өлкені жаулап жатқан қара шекпенді отаршылдыққа қарсы наразылық оты болып тұтанды (''“Туған жерім – Сасықкөл”''). Ақын халқымен бірге күйзелді, осыдан келіп романтикалық әуенге бөленген жорық идеясы туды (“''Жарыма”, “Есімде... тек таң атсын”, “Жаралы жан”, “Мен жастарға сенемін”'', т.б.).<br /> <br /> Мағжан шығармаларындағы романтикалық сарын, әсіресе, оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын көрінеді. Ақын [[символизм]]і болашақ пердесін ашатын жаңа мифология туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында деген сенімге айналды (''“[[От]]”, “[[Пайғамбар]]”, “Күншығыс”, “Жаралы жан”, “Айға”'', т.б.). Ақын дыбыс-буынның соны үндестіктерін тауып, қазақ жырын байыта түсті (“Шолпы”). Мағжан [[поэзия]]сындағы құнарлы арнаның бірі – түркі тақырыбы. Түркі халықтарының бірлігі тақырыбы М.Жұмабаев поэзиясының әуелден қалыптасқан алтын арқауы іспетті.<br /> <br /> Ақын дүниетанымына Қызылжардағы Бегішев медресесінде оқуы көп ықпал етті. Ол жас өрен жүрегіне түрікке деген бауырмалдық сезім туғызды. ''“[[Шолпан]]”'' жинағындағы ''“[[Орал тауы]]”'' өлеңінде: <br /> {{cquote|<br /> :“Қосылып батыр түрік балалары, <br /> :Таптатпа, жолын кесіп тізгінге орал”<br /> }}, – деп жазды. Ерекше атап өтетін бір жәйт – Мағжанның түрік халқының шет ел басқыншыларына қарсы азаттық қозғалысына үн қосуы. Мұнда реалистік, романтикалық сарындар бір-бірімен астасып, бірге өріліп отырады.<br /> <br /> Түрік тақырыбы қазақ халқының ұлт-азаттық тақырыбына ұласып, отаршылдыққа қарсы күреске алып келді (''“Орал тауы”, “Алыстағы бауырыма”, “Жер жүзінде”, “Қазақ тілі”, “Тез барам!”, “Түркістан”, “Орал”''). Сондай-ақ, Мағжанның “[[Пайғамбар]]” өлеңінде “[[Ғұн]] – түріктің арғы атасы” десе, “Түркістан” атты өлеңінде “Түркістан – ер түріктің бесігі ғой” деп асқақ рухпен жырлады.<br /> <br /> Түрікшілдік сезімі [[1919]] – [[1923]] жылы [[Мұстафа Кемал Ататүрік|Мұстафа Кемал]] Ататүрік бастаған түрік халқының азаттық соғысына арналған ''“Алыстағы бауырыма”'' атты өлеңінде айрықша байқалады. Оның бұл өлеңін [[Мұстафа Шоқай]] ''“Яш Түркістан”'' журналында ([[1930]], №1) жариялай отырып, оны түрікшілдік күресі үшін ең қымбатты және ең пайдалы өлең деп бағалады.<br /> <br /> ==Мағжантану ғылымы==<br /> Мағжан – [[философ]] [[ақын]]. Ақынның философиялық көзқарасы өз өлеңдерінде жақсылық пен жамандық, әділдік пен әділетсіздік тәрізді қарама-қайшылықты философиялық ұғымдарды шебер шендестіре білуінен байқалады. Ол дүниені біртұтас құбылыс ретінде алып, адамды сол ұлы табиғат, жаратылыстың бір туындысы, бөлшегі ретінде суреттейді. Табиғатсыз, жаратылыссыз адам жоқ. Ал табиғат адамсыз да күн көре береді. Бірақ сана оған бағынбайды, дене бағынса да сезім бағынбайды. Сондықтан ол бұлқынады, серпіледі, үстем болғысы келеді (''“[[От]]”'').<br /> <br /> Құбылыстың мәнін кең көлемде, жалпыға бірдей қалыпта тани білуде ақын, ең алдымен, ненің болса да мән-мазмұнына үңіледі, әрдайым жалпы адамзатқа тән әуенге бой ұрады, табиғаттың өз заңына ғана бағынатын құбылыстардың ішкі құпия астарын ұғынғысы келеді. Жұмабайұлының ойынша ақын деген болжап білмес жолға сапар шеккен пір, кейде жын, кейде бала, сол сапарда ол қиындықты қайыспай көтеретін, не дүниені тәрк етіп, бәрінен безінетін жан (''“Қиял құлы мен бір ақын”''). Ақын ''“[[Қорқыт ата|Қорқыт]]”'' [[поэма]]сында [[философия]]дағы мәңгілік тақырып – өмір мен өлім мәселесін Қорқыт пен ажалдың аңдысуы түрінде суреттейді. Ажал – хақ, сондықтан да өмір жібінің түйінінде өлімді болмай қоймайтын өмір ақиқаты ретінде қабылдау қажет деп санайды ол.<br /> <br /> ====Мағжан поэзиясы====<br /> Мағжан қазақ [[лирика]]сының сыршылдығын тереңдетті, адамның нәзік сезімдеріне тіл бітіре білді. Бұл қасиет оның, әсіресе, махаббат лирикасына тән (“''Сүй, жан сәулем''”, т.б.). М.Жұмабаев – әлемдік поэзияда экологиялық тақырыпты алғаш жырлаушылардың бірі (''“Айда атыңды, Сәрсембай”, “Шойын жол”''). Ол техикалық прогреске қарсы болған жоқ, оның ұлттық-мәдени, рухани дәстүрлерді бұзуына қарсы еді. Техника жетістіктерін қызыға жырлай отырып, туған жердің әсем табиғатынан айырылып қалмауға үндеді.<br /> <br /> Мағжанның әйгілі өлеңдерінің бірі ''&quot;Мен Жастарға Сенемін&quot;'' болып табылады:<br /> Арыстандай айбатты, <br /> Жолбарыстай қайратты – <br /> Қырандай күштi қанатты. <br /> Мен жастарға сенемiн!<br /> <br /> ====Мағжан поэмалары====<br /> Мағжан қазақ [[поэма]]сының баяндау стилін, шешендік мәнерін өзгерту қажет екендігін алғаш айтқандардың бірі болды. Қазақ поэмасын суреткерлік арнаға бұрды. Адам жанының, [[психология]] әлемінің құпия сырларын, иірімдерін, даму [[диалектика]]сын шеберлікпен кестелеп өрнектей білді. М.Жұмабаев поэмаларына [[лирика]]лық тереңдік пен [[эпика]]лық кең құлаштылық бірдей тән.<br /> <br /> Жеке адам мен ұлт тағдырын драм. сюжетте үйлестіріп, көркемдік зор қуатпен жырлай білді (“[[Батыр Баян]]”, “[[Оқжетпестің қиясында]]”, “Қойлыбайдың қобызы”, “Өтірік ертегі”, “Шын ертегі”).<br /> <br /> Ақын шығармашылығының үлкен бір арнасы – халыққа білім беру, [[педагогика]] саласы. Мектеп оқушыларына, мұғалімдерге арнап “Педагогика” ([[1922]], [[1923]]), “''Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жөні''” ([[1925]]) еңбектерін жариялады. [[Ақан Сері|Ақан сері]], [[Базар жырау Оңдасұлы|Базар жырау]], [[Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев|Әбубәкір Диваев]] туралы зерттеу еңбектер жазып, [[ауыз әдебиеті]] үлгілерін жинауға жәрдемдесті.<br /> <br /> ====Мағжан публицистикасы====<br /> Мағжан аударма саласына үлкен мән берді. [[Йоганн Волфганг фон Гете|И.Гете]], [[Генрих Гейне|Г.Гейне]], Әбу Фирас, А.В. Кольцов, [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Ю. Лермонтов]], [[Афанасий Афанасьевич Фет|А.А. Фет]], И.И. Дмитриев, И.П. Мятлов, [[Александр Александрович Блок|А.А. Блок]] өлеңдерін, [[Максим Горький|А.М. Горький]], [[Всеволод Вячеславович Иванов|В.В. Иванов]], Д.Н. Мамин-Сибиряк, т.б. әңгімелерін қазақ тіліне аударды. Таңдаулы прозалық шығармалар аударумен қоса М.Жұмабаев ''“Шолпанның күнәсі”'' әңгімесі арқылы қазақ әдебиетіне психологиялық талдау, сана ағымы әдістерін енгізді.<br /> <br /> [[Сурет:Stamp of Kazakhstan kz012st.jpg|thumb|left|250px|Мағжан Жұмабаевтың құрметіне жасалған Қазақстан пошта маркасы]]<br /> <br /> ==Қайтыс болғаннан кейін==<br /> Кеңестік жүйенің қуғын-сүргінінің құрбаны болған Мағжан есімін ақтау ісі [[1958]] жылы қолға алынды. Осы жылы ресми комиссия құрылып, ақынның таңдамалы лирикаларын жариялау жөнінде ұйғарым жасалды. Бірақ одан нәтиже шықпай, Мағжан шығармалары басылмай қала берді.<br /> <br /> [[1960]] жылы Түркістан әскери окр. әскери трибуналының алқасы шешімімен М.Жұмабаев толығымен, біржола ақталды. Мағжан есімі ақталса да ол жөнінде [[Қазақстан Жазушылар одағы]] мен ғылыми мекемелерге хабарланбады. Осылайша, Қазақстан халқы ұзақ уақыт бойы М.Жұмабаев шығармаларымен жете таныса алмай келді.<br /> <br /> [[Түркия]]да ақын кітаптары жарық көргенімен, олар қазақ оқырмандарының қолына тимеді. [[1969]] жылы Мағжанмен қызметтес, таныс болған адамдар Мағжанды ақтау, шығармаларын жариялау керектігі жөнінде Қазақстан басшыларына хат та жолдаған болатын.<br /> <br /> Бірақ Мағжанның шығармалары [[1989]] жылы ғана қайтадан жариялана бастады. [[1995]] жылдан [[Мүсілім Базарбаев|М.Базарбаев]], [[Серік Смайылұлы Қирабаев|С.Қирабаев]], [[Хизмет Абдумуталипұлы Абдуллин|Х.Абдуллин]], [[Шериаздан Рүстемұлы Елеукенов|Ш.Елеукенов]], [[Батырхан Ерғалиұлы Дәрімбет|Б.Дәрімбет]], [[Шөмішбай Сариев]] бастаған ғалымдар тобы Жұмабаевтың 3 томдық шығармаларын шығаруды қолға алды.&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Мағжан Жұмабаев шығармашылығын тереңірек зерттеу еліміздің егемендік алуынан бергі кезеңде ғана нақтылы жолға қойылды. Мағжан есімін мәңгі есте қалдыру бағытында да біршама жұмыстар атқарылды. Алматы және Петропавл қалаларында бір-бір көшеге Мағжан Жұмабаев есімі берілді. Петропавл қаласында және ақынның туған ауылында ескерткіш қойылған. Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы [[Булаев ауданы]] Мағжан Жұмабаев ауданы болып аталды ([[2000]]).&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 4 том; Әдеб.: Аймауытов Ж., Мағжанның ақындығы туралы. “Лениншіл жас” журналы, ғ5, 1923; Тоғжанов Ғ., Жүсіпбектің сыны, Мағжанның ақындығы туралы, М., 1926; Тоғжанов Ғ., Әдебиет және сын мәселелері, Қ.-О., 1929; Мұқанов С., XX ғасырдағы қазақ әдебиеті. І-бөлім, Ұлтшылдық, байшылдық дәуірі, А., 1932; Мағжан Жұмабаевтың, Ахмет Байтұрсынұлының және Жүсіпбек Аймауытұлының творчестволық мұрасын зерттеу жөніндегі комиссияның қорытындысы. “Социалистік Қазақстан” газеті, 1988, №298; Елеукенов Ш., Мағжан, А., 1995; Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы, А., 1995; Нұрпейісов К., Алаш һәм Алашорда, А., 1995.<br /> &lt;/ref&gt;<br /> Мектеп оқушылары арасында жыл сайын республикалық Мағжан оқулары өтеді.<br /> <br /> ===Мағжан Жұмабаевтың мемориалдық мұражайы===<br /> Ақынның 100 жылдық мерейтойына арналып [[1993]] жылы ашылған. Ол Мағжан Жұмабаев аудандағы өзінің туып-өскен [[Сарытомар]] ауылында орналасқан. Мұражай бұрынғы Мағжан Жұмабаев атындағы кеңшардың мектебінде. Ондағы жиналған қорлар мен материалдар ақынның шығармашылық өміріне арналған. Құжаттардың көшірмесі [[Алматы]], [[Петропавл]], [[Омбы]] қалаларында және кейбір аудандарда сақталған. Мұражайдың жалпы аумағы 60м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.<br /> <br /> ===Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi===<br /> [[Сурет:127116442033 place.jpg|right|200px|thumb|Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi]]<br /> Мағжан Жұмабаев және Интернационал көшелерiнiң қиылысында орналасқан алаңда [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстiк Қазақстан]] жерiнде туған көрнектi қазақ ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi орнатылған. Оның авторы — Қазақстан Республикасының жетекшi мүсiншiсi, халықаралық конкурстардың лауреаты және дипломанты, Суретшiлер одағының мүшесi [[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Марат Әйнеков]].&lt;ref&gt;Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ескерткiш Мағжанның граниттен жасалған отырған бейнедегi үшметрлiк мүсiнiн ұсынады. Ақынның иығында ұшқыр ойдың нышаны — қаршыға. Ақын ой үстiнде отыр, оның ойы болашаққа бағытталған. Мүсiн қоңыр түстi күртi гранитiнен орындалған. Мүсiнмен жұмыс iстегенде авторға Мағжанды көрген және жадында ұстаған ақынның жалғыз туысы — [[Ғадылша Қаһарманов]] көмек қылған. Оның кескiн-келбетi Мағжанға өте ұқсас. Ескерткiш [[1993]] жылы ақынның 100-жылдығына ашылған.<br /> <br /> ===Киношежіре===<br /> * [[1990]]&amp;nbsp;— [[Мағжан (фильм)|«Мағжан»]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]<br /> Жанр: деректі фильм. Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]] <br /> * [[1994]]&amp;nbsp;— [[Алаш туралы сөз(фильм)|«Алаш туралы сөз»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]<br /> Жанр: деректі фильм. Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]] <br /> * [[2009]]&amp;nbsp;— [[“Алашорда” (фильм)|«Алашорда»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]<br /> Жанр: деректі фильм. Өндіріс: [[Қазақфильм|“Қазақфильм”]] [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] атындағы<br /> <br /> == Басылымдары ==<br /> * Қазақтың көңіл күйі, өлең, “Үзік” жинағында, Орал, 1912;<br /> * Шолпан, өлеңдер, Қазан, 1912; <br /> * Өлеңдері, Қ.-О., 1922; <br /> * Өлеңдері, Таш., 1923; <br /> * Шығармалары, А., 1989; <br /> * Таңдамалы, А., 1992; <br /> * Шығармалар, 3 т., А., 1995.<br /> * Жумабаев М. Стихи. Буклет. (К 100-летию поэта. Пер. на рус. Сост. К.Бакбергенов). Алматы: Жазушы, 1993.<br /> * Магжан Жумабаев. «Пророк» (Стихи и поэмы в пер. на рус. Сост. Б. Канапьянов). Алматы: «Жибек Жолы», 2002. - 400 стр.<br /> * Жұмабаев М. Адассам елім деп адастым. Өлеңдер. Я солнцем огненным рожден. Стихи / Мағжан Жұмабаев. – Алматы: RS, 2011. – 146 б. – каз., рус. – (Бірінші республикалық Мағжан өнер фестиваліне орай).<br /> * Жұмабаев М. Батыр Баян. – Петропавл: «Полиграфия» АҚ, 2008. – 36 б.<br /> * Жұмабаев М. Өлеңдері, прозасы және әдеби зерттеулер / Құрастырған Ж.Сүлейменов. – Петропавл, 2006. – 428 б. <br /> * Жумабаев М. Исповедь / Пер. с каз. А.Кодара. - Петропавловск, 2011. - 376 с.<br /> * Мағжан: әдеби-көркем көпшілік журнал. 2007. <br /> * Нұрқатов А. 3 т. Идея және образ: әдеби-сын мақалалар. Шығармалар жинағы. – Алматы, 2010. – 416 б.<br /> * [[Кәкімбек Салықов]]. «Мағжанға тағзым», 2008.<br /> {{уики}}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Сілтемелер == <br /> * [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/985 Мағжан Жұмабаев] [[Әдебиет порталы]] сайтында<br /> * [https://adebiportal.kz/kz/news/view/14658 Жүсіпбек Аймауытов: Мағжанның ақындығы туралы]<br /> * [https://bilim-all.kz/figure/30?posts=olen Мағжан Жұмабаев өлеңдері]<br /> <br /> {{Алаш Орда}}<br /> {{Мағжан Жұмабай шығармалары}}<br /> <br /> [[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан ақындары]]<br /> [[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]<br /> [[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]<br /> [[Санат:Ғалия медресесі түлектері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2026-05-15T14:04:44Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Заң шығарушы орган<br /> | Атауы = Қазақстан Парламентінің Сенаты<br /> | Шынайы атауы =<br /> | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылым]]<br /> | Сурет = Эмблема Сената Казахстана.png<br /> | Ені =<br /> | Сурет атауы = Сенат логотипі<br /> | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}<br /> | Түрі = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің жоғарғы палатасы<br /> | Сайлану мерзімі = 6 жыл<br /> | Палаталары =<br /> | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]]<br /> | Басшы1 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]<br /> | Басшының партиясы1 = <br /> | Сайлану күні1 = 4 мамыр 2020<br /> | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]]<br /> | Басшы2 = [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]]<br /> | Басшының партиясы2 = <br /> | Сайлану күні2 = 26 қаңтар 2023<br /> | Басшының лауазымы3 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]]<br /> | Басшы3 = [[Ольга Валентиновна Перепечина|Ольга Перепечина]]<br /> | Басшының партиясы3 = <br /> | Сайлану күні3 = 27 қаңтар 2022<br /> | Басшының лауазымы4 =<br /> | Басшы4 =<br /> | Басшының партиясы4 =<br /> | Сайлану күні4 = <br /> | Басшының лауазымы5 = <br /> | Басшы5 = <br /> | Басшының партиясы5 = <br /> | Сайлану күні5 = <br /> | Басшының лауазымы6 = <br /> | Басшы6 = <br /> | Басшының партиясы6 = <br /> | Сайлану күні6 = <br /> | Мүшелер саны = 50<br /> | Құрылым1 = Kazakhstan Sénat 2023.svg<br /> | Құрылым ені1 =<br /> | Құрылым сипаттамасы1 =<br /> | Палата1 =<br /> | Фракциялары1 = {{legend|#CDCDCD|[[Партиясыз]]: 40 депутат}}{{legend|#|Тағайындалған: 10 депутат}}<br /> | Құрылым2 =<br /> | Құрылым ені2 =<br /> | Құрылым сипаттамасы2 =<br /> | Палата2 =<br /> | Фракциялары2 =<br /> | Комитеттері1 =<br /> | Комитеттері2 =<br /> | Дауыс беру жүйесі1 = 40 депутатты [[мәслихат]]тар [[Жанама сайлау|жанама сайлайды]], 10 депутатты [[Қазақстан президенті|Президент]] тағайындайды<br /> | Дауыс беру жүйесі2 =<br /> | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы Сенат сайлауы (2023)|14 қаңтар 2023]]<br /> | Соңғы сайлауы2 =<br /> | Жиналыс залы = Kazakhstan Senate 2018-04-26.jpg<br /> | Жиналыс залы тақырыпша =<br /> | Жиналыс залы ені =<br /> | Жиналыс залы сипаттамасы = <br /> | Штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]]<br /> | Құрылуы = [[Қазақстан Республикасының Парламенті#Тарихы|1995 жыл]]<br /> | Ізашары1 = Бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]<br /> | Ізашары2 =<br /> | Таратылуы = <br /> | Ізбасары1 =<br /> | Ізбасары2 =<br /> | Сайты = [https://senate.parlam.kz/kk-KZ senate.parlam.kz]<br /> | Ортаққор = <br /> }}<br /> {{Қазақстан саясаты}}<br /> '''Қазақстан Парламентінің Сенаты''' — [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан заң шығару органы]]ның жоғарғы палатасы.<br /> <br /> 50 депутаттан тұратын Сенаттағы 40 депутатты жергілікті [[мәслихат]]тар [[Жанама сайлау|жанама сайлайды]] және қалған 10 депутатты [[Қазақстан президенті|Президент]] тағайындайды. Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi — 6 жыл. Сенаттың [[спикер]]і оның [[Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының төрағалары|Төрағасы]] деп аталады, бұл лауазымның қазіргі иесі — [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]].<br /> <br /> == Сайлау жүйесі ==<br /> Қазақстан Сенаты 50 мүшесінің 40 депутатын [[Қазақстанның әкімшілік бөлінісі|17 облыс пен үш республикалық маңызы бар қала]]ның [[мәслихат]]тары алты жылға [[Жанама сайлау|жанама түрде сайлайды]]. Олар бірден сайланбайды: үш жыл сайын әр облыс пен қаладан бір-бірден жиырмасы сайланады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2022/11/kazakh-central-election-commission-approves-calendar-plan-for-senate-election-in-january/|title=Kazakh Central Election Commission Approves Calendar Plan for Senate Election in January|lang=en|publisher=[[The Astana Times]]|author=Хассенханова, Ғалия|date=2022-11-28|accessdate=2023-11-26}}&lt;/ref&gt; Қалған 10 депутатты [[Қазақстан президенті|президент]] тағайындайды, олардың жартысын [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] ұсынады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://astanatimes.com/2023/01/what-you-need-to-know-about-senate-election-in-kazakhstan-this-week/|title=What You Need to Know About Senate Election in Kazakhstan This Week|lang=en|publisher=[[The Astana Times]]|author=Сатыбалдина, Әсел|date=2023-01-12|accessdate=2023-11-26}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> === Бірінші шақырылым (1996–1999) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары}}<br /> Бірінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 1996 жылғы 30 қаңтарда бірінші сессияның ашылуымен басталып, екінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 1999 жылғы 30 қарашада аяқталды.<br /> <br /> 1995 жылғы желтоқсанда болған сайлауда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 40 депутаты Қазақстанның 19 облысынан және астанасынан 2 адамнан сайланды. Сенаттың жеті депутатын Президент тағайындады.<br /> <br /> 1995 жылы 2 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты, 1997 жылғы 8 қазанда Сенат депутаттарын 4 жылға сайлау болып өтті. Облыстардың оңтайландырылуы нәтижесінде республиканың 14 облысы мен [[Алматы|Алматы қаласы]] бойынша сайлау тағайындалды.<br /> <br /> 1997 жылғы қазанда Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенатына 15 депутат сайланды.<br /> <br /> Ақмола қаласының Қазақстан Республикасының астанасы деп жариялануына байланысты 1998 жылғы 11 ақпанда Ақмола қаласы бойынша Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайлауы болып өтті.<br /> <br /> === Екінші шақырылым (1999–2004) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 2-сайланым депутаттары}}<br /> Екінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі оның 1999 жылғы 1 желтоқсанда бірінші сессиясының ашылуымен басталып, үшінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2004 жылғы 2 қарашада аяқталды.<br /> <br /> 1995 жылы 4 жылға сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты 1999 жылғы 17 қыркүйекте Сенат депутаттарын 6 жылға сайлау болып өтті.<br /> <br /> 1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері [[конституциялық норма]]ларға сәйкес екінші сайланымда 2002 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.<br /> <br /> === Үшінші шақырылым (2004–2007) === <br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 3-сайланым депутаттары}}<br /> Үшінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттіктері 2004 жылғы 3 қарашада оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, төртінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2007 жылғы 1 қыркүйекте аяқталды.<br /> <br /> 2005 жылғы желтоқсанда 1999 жылғы 17 қыркүйекте сайланған Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімінің аяқталуына байланысты 2005 жылғы 19 тамызда Сенат депутаттарын сайлау болып өтті.<br /> <br /> 2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері конституциялық нормаларға сәйкес үшінші сайланымда жалғасты.<br /> <br /> === Төртінші шақырылым (2007–2012) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 4-сайланым депутаттары}}<br /> Төртінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2007 жылғы 2 қыркүйекте оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, бесінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталған күні 2012 жылғы 19 қаңтарда аяқталды.<br /> <br /> 2007 жылғы мамырда Қазақстан Республикасы Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес 2007 жылғы 29 тамызда ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының тағы 8 депутаты тағайындалды.<br /> <br /> 2002 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттіктері төртінші сайланымда 2008 жылғы желтоқсанға дейін жалғасты.<br /> <br /> 2005 жылы сайланған және тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттіктері 2011 жылғы қыркүйекке дейін жалғасты.<br /> <br /> 2011 жылғы 19 тамызда Қазақстан Республикасы Парламенті Сенаты депутаттарының сайланатын жартысы бойынша кезекті сайлау өтті.<br /> <br /> 2011 жылғы 23 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 7 депутаты тағайындалды, олардың өкілеттігі 2017 жылы аяқталады.<br /> <br /> === Бесінші шақырылым (2012–2016) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 5-сайланым депутаттары}} <br /> Бесінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2012 жылғы 20 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, алтыншы шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды.<br /> <br /> Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2008 жылы және 2011 жылы сайланған, 2007 жылы және 2011 жылы тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді.<br /> <br /> 2013 жылғы 26 тамызда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен 2007 жылғы тамызда тағайындалған Сенат депутатының өкілеттігі аяқталуына байланысты Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының 8 депутаты тағайындалды.<br /> <br /> 2014 жылғы 1 қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.<br /> <br /> 2014 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2008 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі тоқтатылды.<br /> <br /> === Алтыншы шақырылым (2016–2021) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары}}<br /> Алтыншы шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2016 жылғы 25 наурызда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, жетінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталуымен аяқталды.<br /> <br /> Қазақстан Республикасы Парламентінің бесінші сайланымында 2011, 2014 жылдары сайланған, 2011, 2013 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес, жалғаса береді.<br /> <br /> 2017 жылғы 28 маусымда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес Сенат депутаттарының сайлауы өтті.<br /> <br /> 2017 жылы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2011 жылы сайланған депутаттардың өкілеттігі 30 маусымда тоқтатылды.<br /> <br /> 2018 жылғы қазанда [[Шымкент]] қаласынан, республикалық маңызы бар қала ретінде, екі Сенат депутатының сайлауы өтті.<br /> <br /> 2020 жылғы 12 тамызда Сенат депутаттарының сайлауы өтті.<br /> <br /> 2020 жылғы сайланған депутаттарын тіркеуге байланысты 2014 жылғы сайланған Сенат депутаттарының өкілеттігі 28 тамызда тоқтатылды.<br /> <br /> === Жетінші шақырылым (2021–2023)===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 7-сайланым депутаттары}}<br /> Жетінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің өкілеттігі 2021 жылғы 15 қаңтарда оның бірінші сессиясы ашылуымен басталып, сегізінші шақырылған Парламенттің бірінші сессиясының жұмысы басталғанға дейін жалғасады.<br /> <br /> Қазақстан Республикасы Парламентінің алтыншы шақырылымдағы 2017 және 2020 жылдары сайланған, 2017 және 2019 жылдары тағайындалған Сенат депутаттарының өкілеттігі, конституциялық нормаларға сәйкес жалғаса береді.<br /> <br /> Республикада үш жаңа облыстың құрылуына байланысты осы облыстардан Сенат депутаттарының сайлауы белгіленді. 2022 жылғы 24 тамызда жаңа алты Сенат депутатының сайлауы өтті.<br /> <br /> === Сегізінші шақырылым (2023–) ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары}}<br /> Жетінші шақырылым ерте таратылып, [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылы жаңа парламент сайлауы]] жарияланды. Сегізінші сайланым Сенаты өз қызметін 2023 жылдың 29 наурызында бастады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/about/history|title=Сенат тарихы - Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты|publisher=Қазақстан Сенатының ресми сайты|accessdate=2023-07-26}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Басшылығы ==<br /> === Төраға ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Сенатының төрағасы}}<br /> [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] — Сенаттың спикері, депутаттар арасында [[жасырын дауыс беру]] арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады.<br /> <br /> === Төраға орынбасары ===<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары}}<br /> {{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасарлары}}<br /> [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]]ның екі [[Қазақстан Парламенті Сенаты төрағасының орынбасары|орынбасары]] бар, олар Сенат жасаған бұйрықтардың орындалуын қадағалайды. Төраға орынбасарларын Сенат депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<br /> <br /> == Комитеттер ==<br /> {{толық мақала|Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары#Сенат комитеттері}}<br /> # Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитеті<br /> # Қаржы және бюджет комитеті<br /> # Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті<br /> # Экономикалық саясат, инновациялық даму және кәсіпкерлік комитеті<br /> # Әлеуметтік-мәдени даму және ғылым комитеті<br /> # Аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті&lt;ref&gt;https://senate.parlam.kz/kk-KZ/committees&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Талдау мектебі ==<br /> 2022 жылдан бастап Сенат жанында Талдау мектебі жұмыс атқарады.<br /> <br /> == Сенат аппаратының басшылары ==<br /> # Мұрат Раев (1996—2002)<br /> # [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (2002—2004)<br /> # Ержан Өтембаев (2004—2006)<br /> # Мағзам Қасымов (2006—2007)<br /> # [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] (2007—2011)<br /> # Талғат Сәрсенбаев (2011—2012)<br /> # [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]] (2012—2013)<br /> # [[Александр Сергеевич Судьин|Александр Судьин]] (2013—2016)<br /> # Серік Сыдықов (2016—2020)<br /> # Асланбек Әмірин (2020)<br /> # Әлия Рақышева (2020—2023)<br /> # Максим Споткай (2023 жылдан бастап)<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Қазақстан тақырыптарда}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан саясаты]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті]]<br /> [[Санат:Елдер бойынша парламенттердің жоғарғы палаталары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_(%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD) 2026-05-07T10:11:21Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мейрам<br /> |мейрам атауы = Отан қорғаушы күні<br /> |түрі(түс) = Bisque<br /> |кеңейтілген түрі = Мемлекеттік мейрам<br /> |сурет = Линкольн-Кабриолет (1).jpg<br /> |сурет атауы = Отан қорғаушы күнінің 2017 жылғы әскери шеруіндегі Линкольн-Кабриолет<br /> |мағынасы = <br /> |белгіленген = <br /> |ресми = 2012 жылғы қазаннан<br /> |басқаша = <br /> |сондай-ақ = <br /> |тойланады = <br /> |дата = [[7 мамыр]]<br /> |дата2007 = <br /> |дата2008 = <br /> |мейрамдау = <br /> |дәстүрлер = <br /> |байланыстылық = <br /> }}<br /> '''Отан қорғаушы күні''' — [[Қазақстан]]да [[7 мамыр]]да атап өтілетін мемлекеттік мереке,&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2461455 | title=7 мамыр. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР}}&lt;/ref&gt; мемлекеттік демалыс күні.<br /> <br /> 1992 жылғы 7 мамырда [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың жарлығымен [[Қазақстан Қарулы Күштері]] құрылды. Дәл осы күні республика аумағындағы [[КСРО Қарулы Күштері]]нің құрамындағы мекемелер, бөлімдер, құрамалар Қазақстан Республикасының құзыретіне берілді.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан мейрамдары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BB_(%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F) 2026-05-07T09:46:28Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Қазақстан саясаты}}<br /> '''«Бірлік» саяси партиясы ''' — [[Қазақстан]]ның қоғамдық бірлестігі, саяси партиясы.<br /> <br /> [[Сурет:Adal party logo.svg|нобай|оңға|Адал партиясының логотипі]]<br /> <br /> Партия төрағасы — [[Серік Сұлтанғалиұлы Сұлтанғалиев]]. Аталған партия [[2003 жыл]]ғы [[6 қазан]]да тіркелген. Қазақстан Республикасы Әділет Министрлігі Тіркеу қызметі және құқықтық көмек көрсету комитеті [[2013 жыл]]ғы [[17 маусым]]да «Руханият» партиясы, «Бірлік» саяси партиясы мемлекеттік қайта тіркеуден өткізді&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://tv7.kz/kz/news/show/3905 | title=Жаңадан «Бірлік» партиясы құрылды}}&lt;/ref&gt;. Партия мүшелерінің саны 72 000 адамды құрайды. Партияның филиалдары облыс орталықтарында, [[Астана]] және [[Алматы]] қалаларында жұмыс жасайды. <br /> <br /> Партияның әлеуметтік негізі — білім беру, денсаулық сақтау, ғылым және мәдениет салаларының қызметкерлері, кәсіпкерлер, студенттер және т.б. Өзінің басты міндеттері экономиканы көтеру, әлеуметтік мәселелерді шешу, адамгершілігі жоғары және рухани бай қоғамды дамыту деп есептейді. <br /> [[2007 жыл]]ы Мәжіліске сайлауда партия 0.37% дауыс алып, Парламентке өтпеді.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2553998 | title=«Бірлік» партиясының құрылуы - саяси реформаларға және қоғамды жаңартуға қарай маңызды қадам}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> *[http://tv7.kz/kz/news/show/3905] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402091426/http://tv7.kz/kz/news/show/3905 |date=2015-04-02 }}<br /> *[http://www.inform.kz/kaz/article/2553998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402122443/http://www.inform.kz/kaz/article/2553998 |date=2015-04-02 }}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан бұрынғы саяси партиялары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2026-05-07T09:32:17Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мемлекеттік қайраткер<br /> | түс = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | <br /> швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;<br /> | Қазақша есімі = Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек<br /> | Шынайы есімі = <br /> | Суреті = Baqıtjan Bazarbek (2023-05-23).jpg<br /> | Сурет ені = <br /> | Атауы = Базарбек, 2023 жыл<br /> | Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]]нің [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым депутаты]]<br /> | Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg<br /> | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg<br /> | Басқара бастады = 29 наурыз 2023 жылдан бастап<br /> | Басқаруын аяқтады = <br /> | Ізашары = <br /> | Ізбасары = <br /> | Президент = <br /> | Премьер =<br /> | Титулы_2 = <br /> | Ту_2 = <br /> | Ту2_2 = <br /> | Басқара бастады_2 = <br /> | Басқаруын аяқтады_2 = <br /> | Ізашары_2 = <br /> | Ізбасары_2 = <br /> | Титулы_3 = <br /> | Ту_3 = <br /> | Ту2_3 = <br /> | Басқара бастады_3 = <br /> | Басқаруын аяқтады_3 = <br /> | Ізашары_3 = <br /> | Ізбасары_3 = <br /> | Титулы_4 = <br /> | Ту_4 = <br /> | Ту2_4 = <br /> | Басқара бастады_4 = <br /> | Басқаруын аяқтады_4 = <br /> | Ізашары_4 = <br /> | Ізбасары_4 = <br /> | Туған күні = 4.6.1981<br /> | Туған жері = {{туғанжері|Тараз{{!}}Жамбыл|Таразда}}, [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]&lt;ref name=&quot;majilis&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.parlam.kz/3/blogs/bazarbek/Biography |title=Базарбек Бақытжан Жұмабекұлы |lang=kk |publisher=[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-07-08}}&lt;/ref&gt;<br /> | Қайтыс болған күні = <br /> | Қайтыс болған жері = <br /> | Жерленді = <br /> | Діні = <br /> | Әкесі = <br /> | Анасы = <br /> | Жұбайы = Адель Әділова<br /> | Балалары = 2&lt;ref name=&quot;majilis&quot; /&gt;<br /> | Партиясы = [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] (2012)<br /> | Білімі = {{Unbulleted list<br /> |[[Қазақ мемлекеттік заң академиясы]] (2002)<br /> |[[МИРБИС]] (2013)<br /> }}<br /> | Мамандығы = {{hlist|Заңгер|саясаткер}}<br /> | Ғылыми дәрежесі = Құқық, экономика, іскерлік әкімшілік магистрі (2013)<br /> | Қолтаңбасы = <br /> | Сайты = <br /> | Commons = Baqytjan Bazarbek<br /> | Марапаттары = {{Қатар<br /> |{{Құрмет ордені}}<br /> }}<br /> }}<br /> '''Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек''' ([[4 маусым]] [[1981 жыл]], [[Тараз|Жамбыл]]) — қазақстандық заңгер және саясаткер, 2023 жылғы наурыздан бергі [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымының депутаты]].<br /> <br /> Бірмандатты округтан Мәжіліс депутаты болып сайланған Базарбек кейін Мәжіліс Заңнама және сот-құқықтық реформа комитетінің мүшесі атанды.<br /> <br /> == Ерте жылдары және білімі ==<br /> Базарбек 1981 жылғы 4 маусымда [[Тараз|Жамбыл]] қаласында дүниеге келген. Бала кезінде ол Жамбылдың Төле би атындағы №8 мектебін тәмамдаған.&lt;ref name=&quot;majilis&quot; /&gt;<br /> <br /> 1998 жылдан [[Алматы]]да Базарбек заңгер мамандығы бойынша [[Қазақ мемлекеттік заң академиясы]]нда білім алды да, оқуын 2002 жылы бітірді.&lt;ref name=&quot;majilis&quot; /&gt; 2011 жылдан 2013 жылға дейін ол [[МИБРИС]] оқу орнында оқып, іскерлік әкімшілік магистрі атанды.&lt;ref name=&quot;zakon&quot;&gt;{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=38200105 |title=Базарбек Бакытжан Жумабекулы |lang=ru |work=online.zakon.kz |accessdate=2025-07-09}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Кәсіби, білім беру мансабы ==<br /> Еңбек жолын Базарбек 2002 жылы [[Еуразия ұлттық университеті]]нде (ЕҰУ) бастады. Ол жерде ол 2004 жылға дейін мұғалім, ЕҰУ заң институты директорының орынбасары болды.<br /> <br /> 2004 жылғы наурыздан қыркүйекке дейін Базарбек [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]нің [[Ұлттық тестілеу орталығы|Білім мен тестілеудің мемлекеттік стандарттарының ұлттық орталығы]]ндағы әкімшілік-құқықтық бөлімге басшылық етті.&lt;ref name=&quot;majilis&quot; /&gt;<br /> <br /> 2004 жылдан 2015 жылға дейін ол [[Қазақ гуманитарлық заң университеті]]нде аға оқытушы болды. Осы жылдары ол, оған қоса, «Орманды қорғау» ЖШС, «Жасыл» экономиканы қолдау және G-GLOBAL-ды дамыту коалициясы» ЗТБ, «Көліктік сервис орталығы» АҚ сияқты компанияларда жұмыс істеді.&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt;<br /> <br /> 2015 жылдан 2016 жылға дейін ол [[Тұран-Астана университеті]]нде аға оқытушы болды. Одан кейін, 2023 жылғы 27 наурызға дейін ол «Bazarbek&amp;Partners» ЖШС-н басқарды және «Қазақстан заңгерлер одағы» РҚБ Алматы филиалының хатшысы болды.&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt;<br /> <br /> Түрлі жылдары Базарбек [[Алматы]] әкімдігімен, [[Қазақстан Республикасының Парламенті]]мен, [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика]] мен [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика]] министрліктерімен, [[Қазақстан Республикасының Ұлттық кәсіпкерлер палатасы|Атамекен]] ұлттық кәсіпкерлер палатасымен, [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]мен бірге жұмыс істеген.&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt;<br /> <br /> == Саяси мансабы ==<br /> === Сайлану тарихы ===<br /> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012 жылғы парламент сайлауы]]нда Базарбек өзін [[Әділет (партия, 2002)|Әділет]] демократиялық партиясының атынан ұсынған болатын, алайда жеңіліп, Мәжіліс депутаттығына қол жеткізе алмады.&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt;<br /> <br /> 2023 жылы Базарбек өзін [[бірмандатты округ]]тан Мәжіліс депутаттығына [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|ұсынды]]. Сайлауда жеңіске жеткен ол өкілеттігін 2023 жылғы 29 наурызда бастады.<br /> <br /> === Мәжіліс депутаты ===<br /> Мәжіліс депутаты ретінде Базарбек елдегі қылмыс, су,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/news/bakitzhan-bazarbek-su-koymalarinin-tagdirin-mafiya-sheshp-otir-bf4555/ |title=Бақытжан Базарбек: Су қоймаларының тағдырын мафия шешіп отыр |lang=kk |work=kaz.inform.kz |date=2024-04-17 |accessdate=2025-07-09}}&lt;/ref&gt; жер мен сыбайлас жемқорлық&lt;ref name=&quot;keteme&quot; /&gt; сияқты мәселелеріне көңіл бөлген.<br /> <br /> Базарбек [[Тоқаев]]тың «[[Әділетті Қазақстан]]» саясатын қолдайды.&lt;ref name=&quot;keteme&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qaz.ulysmedia.kz/sol-zhagalau/23338-bakytzhan-bazarbek-parlamentten-ketui-mumkin-be/ |title=Бақытжан Базарбек Парламенттен кетуі мүмкін бе |lang=kk |work=qaz.ulysmedia.kz |last=Өрібай |first=Аян |date=2024-12-04 |accessdate=2025-07-09}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> Базарбектің марапаттары қатарында:<br /> * [[Құрмет ордені]] бар.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.inform.kz/person/bakytzhan-zhumabekuly-bazarbek-1739727673/ |title=Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек |lang=kk |work=kaz.inform.kz |accessdate=2025-07-09}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өз өмірі ==<br /> Базарбек Адель Әділоваға үйленген,&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt; олардың екі баласы бар.&lt;ref name=&quot;majilis&quot; /&gt; Базарбек [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]] пен [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін меңгерген.&lt;ref name=&quot;zakon&quot; /&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Базарбек, Бақытжан Жұмабекұлы}}<br /> [[Санат:Қазақстан экономистері]]<br /> [[Санат:Қазақстан заңгерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақ гуманитарлық заң университеті түлектері]]<br /> [[Санат:МИРБИС түлектері]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2026-05-02T21:28:15Z

<p>Nurken: /* Жеке өмірі */</p> <hr /> <div>{{Мәнерлеп сырғанаушы<br /> |есімі = Михаил Шайдоров<br /> |шынайы есімі = <br /> |суреті = Mikhail Shaidorov during the free skate at the 2024-25 Grand Prix Final.jpg<br /> |сурет ені = &lt;!-- суреттің өлшемі --&gt;<br /> |сурет тақырыбы = Шайдоров, 2024 жыл<br /> |мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}<br /> |бұрынғы мемлекеті = <br /> |туған кездегі есімі = <br /> |лақап аты = Миша Шайдоров<br /> |туған күні = 25.6.2004<br /> |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |қайтыс болған күні = &lt;!-- егер қайтыс болған мәнерлеп сырғанаушы жайлы болса --&gt; <br /> |қайтыс болған жері = &lt;!-- егер қайтыс болған мәнерлеп сырғанаушы жайлы болса --&gt; <br /> |бойы = 1,74 метр<br /> |серіктесі = <br /> |бұрынғы серіктесі = <br /> |бапкері = {{Unbulleted list<br /> |[[Алексей Евгеньевич Урманов|Алексей Урманов]]<br /> |[[Иван Ригини]]<br /> }}<br /> |бұрынғы бапкерлері = <br /> |хореографы = <br /> |бұрынғы хореографтары = <br /> |клубы = <br /> |тұратын жері = <br /> |марапаттары = {{2 дәрежелі Барыс ордені}}<br /> |ISU_рейтингіндегі_орны = <br /> |нәтижелер_жиынтығы = <br /> |қысқа_нәтиже = <br /> |міндетті_нәтиже = <br /> |түпкі_нәтиже = <br /> |ерікті_нәтиже = <br /> |соңғы_түзету = &lt;!-- Егер мәнерлеп сырғанаушы өнер көрсетуін аяқтаған болса, «Өнер көрсетуін аяқтады» деп көрсетіңіз --&gt; <br /> |медалдары = {{турнир|[[Қысқы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}}<br /> {{медаль|алтын|[[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары|Милан Кортина 2026]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]}}<br /> {{медаль|күміс|[[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты 2025|Бостон 2025]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты|Төрт құрлық чемпионаты]]}}<br /> {{медаль|алтын|[[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты 2025|Сеул 2025]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты|Қазақстан чемпионаты]]}}<br /> {{медаль|алтын|Алматы 2019|жекелей сырғанау}}<br /> {{медаль|алтын|Алматы 2020|жекелей сырғанау}}<br /> {{медаль|алтын|Алматы 2021|жекелей сырғанау}}<br /> {{медаль|алтын|Астана 2022|жекелей сырғанау}}<br /> {{медаль|алтын|Алматы 2023|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Жастар арасындағы әлем чемпионаты]]}}<br /> {{медаль|күміс|[[Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты 2022|Таллин 2022]]|жекелей сырғанау}}<br /> |ортаққор = Mikhail Shaidorov<br /> }}<br /> '''Михаил Станиславович Шайдоров''' ([[25 маусым]] [[2004 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[мәнерлеп сырғанау]]шы, [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары|2026 жылғы қысқы Олимпиада чемпионы]], бес мәрте [[Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты|мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионы]] (2019–2023).<br /> <br /> Шайдоров [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары|2026 жылы Италияда өткен қысқы Олимпиада ойындары]]нда алтын жүлде жеңіп алып, Қазақстан тарихындағы қысқы Олимпиадада чемпион атағын алған екінші спортшы атанды.&lt;ref name=&quot;olympicskz26&quot;&gt;{{Cite web|url=https://olympic.kz/kk/article/35591 |title=Мәнерлеп сырғанаушы Михаил Шайдоров 2026 жылғы Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алды |language=kk |publisher=[[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті]] |date=2026-02-14 |accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Жеке өмірі ==<br /> Шайдоров 2004 жылғы 25 маусымда [[Алматы]]да дүниеге келген. Әкесі Станислав Шайдоров — [[Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты|Қазақстанның бірнеше дүркін чемпионы]].&lt;ref name=&quot;azattiq&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/amp/33677883.html |title=Михаил Шайдоров – олимпиада чемпионы |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Меделбек |first=Руслан |date=2026-02-13 |accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt; 2026 жылы Шайдоров гимнастикадан Азия чемпионы Айсұлу Мырзағалиевамен көрісіп жүрген еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ntk.kz/ru/revu/2026-03-02/revuenews-13075 |title=25-қысқы Олимпиада ойындарының чемпионы Михаил Шайдоров туған қаласы Алматыға оралды! |language=kk |publisher=НТВ |date=2026-03-02 |accessdate=2026-05-02}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Мансабы ==<br /> === Ерте мансабы ===<br /> Михаилды мәнерлеп сырғанауға әкесі Станислав баулыған болатын. Михаил бұл спортпен алты жасынан бері айналысып келген. Тұңғыш тәжірибесін [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]] сырғанаған алматылық мұз айдындарында алған болатын.&lt;ref name=&quot;kursiv&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-02-14/32-zhyldan-kejin-kelgen-chempion-mihail-shajdorov-turaly-ne-bilemiz/ |title=32 жылдан кейін келген чемпион: Михаил Шайдоров туралы не білеміз |language=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Әбітай |first=Ақсәуле |date=2026-02-14 |accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2010 жылы [[Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы]] ашылды да, Шайдоров сол жерде жаттығуды бастады. Дәл осы жерде ол [[Денис Юрьевич Тен|Денис Тен]]мен кездескен де болатын.&lt;ref name=&quot;kursiv&quot; /&gt;<br /> <br /> === Кәсіби мансабы ===<br /> Мәнерлеп сырғанаудан кәсіби мансабын Шайдоров 2018 жылы [[Сочи]]ге көшкесін бастаған еді. Осы кездері ол Олимпиада чемпионы [[Алексей Евгеньевич Урманов|Алексей Урманов]]пен жаттығуын бастады. Сол жылғы сәуірде ол Egna Spring Trophy халықаралық турнирінде төртінші орын алса, қарашада [[Ыстанбұл]]дық Bosphorus Cup жарысында күміс медаль жеңіп алды.&lt;ref name=&quot;kursiv&quot; /&gt;<br /> <br /> 2022 жылғы [[Жастар арасындағы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты]]нда Шайдоров күміс жүлдегері атанып, [[Илья Малинин]]ге жеңіледі. 2025 жылғы [[Бостон]]дағы [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]]нда қарсыласымен тағы шайқасып, осы мәрте де күміс жеңеді.&lt;ref name=&quot;kursiv&quot; /&gt;<br /> <br /> 2025 жылғы Азия ойындарында ол қола медаль жеңген болатын. [[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты 2025|Сол жылғы]] [[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты|Төрт құрлық чемпионаты]]нда ол алтын жүлдегері де атанды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/sport/bugin-kulli-kazaktin-ukilegen-umiti-mihail-shaydorov-ol-430253/ |title=Бүгін күллі қазақтың үкілеген үміті Михаил Шайдоров Олимпиаданың жүлдесіне таласады |language=kk |publisher=stan.kz |last=Өмірхан |first=Ақерке |date=2026-02-13 |accessdate=2026-02-14}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Шайдоров арқасында Қазақстан осылайша [[қысқы Олимпиада ойындары]] тарихындағы екінші алтын медаліне қол жеткізді. Бұған дейін Олимпиада ойындарында ел атынан алғаш рет жеңген спортшы — [[1994 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|1994 жылғы алтын жүлдегер]] шаңғышы [[Владимир Михайлович Смирнов (шаңғышы)|Владимир Смирнов]] еді.&lt;ref name=&quot;olympicskz26&quot; /&gt; Шайдоров алтын медаль аламын деп ойламағанын да айтқан: фаворит қарсыласы [[Илья Малинин]] қателік жасап, сегізінші орынға жайғасқан болатын.&lt;ref name=&quot;kursiv&quot; /&gt;<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> 2026 жылғы 14 ақпанда [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] Шайдоровты 2-дәрежелі [[Барыс ордені]]мен марапаттады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.zakon.kz/amp/sayasat/6076619-memleket-basshysy-mikhail-shaydorovty-II-drezhel-barys-ordenmen-marapattaydy.html |title=Мемлекет басшысы Михаил Шайдоровты II дәрежелі &quot;Барыс&quot; орденімен марапаттайды |language=kk |publisher=kaz.zakon.kz |last=Сатиева |first=Кәмшат |date=2026-02-14 |accessdate=2026-02-16}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Шайдоров, Михаил Станиславович}}<br /> [[Санат:Алфавит бойынша спортшылар]]<br /> [[Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпиондары]]<br /> [[Санат:Қазақстан мәнерлеп сырғанаушылары]]<br /> [[Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпиондары]]<br /> [[Санат:Қазақстан Олимпиада чемпиондары]]<br /> [[Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары]]<br /> [[Санат:2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарындағы мәнерлеп сырғанаушылар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 2026-05-01T04:29:54Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Қанабек Байсейітов<br /> |шынайы есімі = <br /> |Сурет = Kazakh National Academic Theatre of Opera and Ballet named after Abay. Theatrical Art. Kazakh 2025 stamp (Baiseitov cropped).jpg<br /> |сурет ені = <br /> |сурет атауы = 2025 жылғы Қазақстан пошта маркасындағы Байсейітов<br /> |туған кездегі есімі = <br /> |туған күні = 15.03.1905<br /> |туған жері = [[Қалпе]], {{туғанжері|Қаратал ауданы|Қаратал ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Ресей империясы]]<br /> |мамандығы = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}-{{актер|КСРО|Қазақстан}}, {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}}, [[Драматургия|драматург]] <br /> |қайтыс болған күні = 10.03.1979<br /> |қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} <br /> |азаматтығы = {{USSR}}<br /> |белсенді жылдары = 1938–1976<br /> |бағыты = <br /> |киностудия = [[Қазақфильм]] <br /> |марапаттары = <br /> |imdb_id = <br /> |сайты =<br /> }}<br /> '''Қанабек Байсейітов''' ([[15 наурыз]] [[1905 жыл|1905]], [[Қалпе]], [[Қаратал ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[10 наурыз]] [[1979 жыл|1979]], [[Алматы]]) — [[әнші]]-[[актер]], [[Режиссёр|режиссер]], [[Драматургия|драматург]], [[Қазақтар|Қазақ]] [[музыка]] театрының (қазіргі Қазақ опера және балет театрының) негізін қалаушылардың бірі, [[Қазақстан]]ның халық әртісі (1936), Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> [[Жалайыр]] тайпасының [[Андас]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;[http://adebiportal.kz/web/viewer.php?file=/upload/iblock/43e/43e7c1d9d071039c6ca1201625284e8f.pdf&amp;ln=kz “Қазақстан тарихы этникалық зерттеулерде”. Т. ІІІ : Жалайыр.]&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Қанабек Байсейітов 1905 жылдың көктемінде қазіргі [[Алматы облысы]]ның [[Қаратал ауданы]]ндағы [[Қалпе]] деген жерде дүниеге келген. Әке-шешесі көпке дейін бала көрмей жүріп Ескелді, Балпық әулиелердің басына түнеп, боз қасқа сойған соң дүниеге Қанекең келген екен. Жалғыз бала ерке өссе де, молданың алдын көріп, харіп таныған. Әкесі оны орыс мектебіне де беріп оқытқан көрінеді.<br /> Қанекеңнің жас кезінде көрген әсері — ауылдағы жиын-той, әнші-күйшілердің өнер сайысы, балуандар күресі, ат жарысы. Оның, әсіресе, есінде сақтағаны — жеті-сегіз жасында бұл ауылға кұдалыққа келген ақын [[Сара Тастанбекқызы|Сараны]] көзімен көріп, айтқан ән-өлеңдерін өз құлағымен естуі. Екінші бір ұмытпайтыны — Арқа жақтан Алматыға қарай өнер жолын қуып бара жатқан [[Манарбек Ержанов|Манарбек Ержановпен]] кездесуі. Бұл кезде ер жетіп, қызметке араласып жүрген, өзі де ойын-сауықта ән салатын Қанекең ән дүлдүлі Әміренің тікелей шәкіртінен Арқа әндерін естігендегі әсерін кейін &quot;Құштар көңіл&quot; атты кітабында сүйсіне жазды.<br /> <br /> Жиырмасыншы жылдардың ортасында қазақ ішінде Қанекеңдей екі тіл білетін адамдар аз-тұғын. Кеңес өкіметі жаңа орнай бастағаннан-ақ ол жаңа қоғам қызметіне араласып кеткен еді. Болыскомда, ревкомда хатшы қызметін атқара жүре ол кеңсе жұмысына бірсыпыра төселіп алды. Ол заманда ауылдық жерде милициядан артық қызмет жоқтай көрінетін. Ол жиырмаға жетер-жетпесте жергілікті милиция бастығы болып тағайындалды. Осы күнгі Ескелді ауданының орталығы Қарабұлақ ол кезде колонизациялық дәуірден бермен қарай жергілікті халықты басып-жаншуға дағдыланған казак-орыстарға толы болатын. Солардың ішінде тәртіп орнатамын деп әуреге түсіп жүрген &quot;кешегі калбит&quot; Қанабек өлім аузынан қарудың күшімен ғана аман қалғаны бар.<br /> <br /> [[Талдықорған]] волкомының бастығы, КирЦИК мүшесі Байсақов Қатқылбай деген кісінің көмегі арқасында ол сотталудан аман қалып, Алматыға аттанады. <br /> <br /> Педтехникумға оқуға түседі. 1926 жылы техникум өнерпаздары қойған [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Ж. Шаниннің]] “Арқалық батыр” спектакліндегі Арқалық рөлін ойнап, актерлік талантын байқатты. Ол 1927 жылы ұйымдастырылған жастар театрының режиссеры болды.<br /> <br /> Сол тұста Қазақстан астанасы Қызылордадан Алматыға ауысып, сол жақта құрылған тұңғыш Қазақ драма театры көшіп келген еді. Қазақтың тұңғыш театр режиссері [[Жұмат Тұрғынбайұлы Шанин|Жұмат Шанин]] Қанабектің талабын байқап, жұмысқа шақырады, Мәскеуге оқуға кеткен Құрманбек Жандарбеков орындап жүрген басты рөлдерді ойнауға тартады. [[Еңлік-Кебек|&quot;Еңлік-Кебектегі&quot;]] Кебекті, [[Арқалық батыр|&quot;Арқалық батырдағы&quot;]] Арқалықты ойнауы оны бірден жұртшылық көзіне түсірді. Ол бұдан кейін де сахна саңлақтары [[Қалыбек Қуанышбаев|Қалибек Қуанышбаев]], [[Серәлі Қожамқұлов|Серке Қожамқұлов]], [[Қапан Оралұлы Бадыров|Қапан Бадыров]], [[Құрманбек Жандарбеков]]тармен бірге талай образдар жасады. Алайда, оның даңқын шығарған опера өнері еді.<br /> Консерваториялық жоғары білімі жоқ болса да Күләш, Құрманбек, Шара, Манарбек сияқты майталмандармен бірге бұрын-соңды қазақ естіп көрмеген опера өнерін тез арада игерулері — таңғаларлық жағдай. Кешегі сал-серілердің әндері мен күйлері негізінде жазылған &quot;Қыз Жібек&quot; операсы талайлардың бағын ашты. 1936 жылы Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігінде түгелдей ауыл жастарынан құралған сахна саңлақтары Мәскеудегі Үлкен театрда дүние жүзі операларымен таныс көрерменді қалай таңғалдырғаны жайында көп айтылып, көп жазылған. Сонда Төлеген рөлін Қанабек, Жібек рөлін жұбайы Күләш, Бекежанды Құрманбек ойнап, халқымыздың атақ-абыройын шырқау биікке көтерген еді.<br /> Онкүндік өткен соң да көңілдері көтеріңкі шеберлер жаңа опералар жасауға құлшына кіріскен. [[Қыз Жібек|&quot;Қыз Жібекті&quot;]] жазған [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]] халық әндері мен күйлері негізінде &quot;Ер Тарғынды&quot; дайын қылды. Сондағы Тарғын рөлін ойнап, сахнаға тұңғыш шығарған Қалекең тағы бір творчестволық тұғырға көтерілген еді. Күләш Ақжүністің таңғажайып бейнесін жасады. Бұдан кейін &quot;Жалбыр&quot; операсы туған. Мұнда да басты рөлдерде - Қанабек, Күләш, Құрманбек. Ол кезде дауысы да еркін, жүріс-тұрысы да ширақ. Осы опералармен олар арнайы шақыру бойынша [[Санкт-Петербург|Ленинградқа]] да барып қайтты.<br /> <br /> Бұл кезде Мәскеу, Ленинград режиссерларымен жұмыс істесіп үйреніп қалған, өзі де орталық театрлардан талай спектакльдерді көріп-тыңдап ой түйген Қанекең режиссерлық деген қиын іске кірісіп кетуге бел буды. Әуелі ол &quot;Қыз Жібекті&quot; қайта қойды. Бұл табысты өткен соң грузин операсы &quot;Даисиді&quot; қолға алған. Бұл сәтті шыққан соң орыстың классикалық опералары — [[Пётр Ильич Чайковский|Чайковскийдің]] &quot;Евгений Онегин&quot;, Бородиннің &quot;Князь Игорь&quot; операларын сахнаға шығарған соң, Брусиловский мен Төлебаев бірігіп жазған &quot;Амангелді&quot; операсын қойды. Осының өзі-ақ жоғары режиссерлық білімі жоқ Қанабектің қаншалық тума талант екенін қалың жұртшылыққа танытқан еді.<br /> <br /> Жетпісінші жылдардың басында &quot;Қыз Жібек&quot; операсы мыңыншы рет қойылғанда Төлеген рөлінде қарт Қанабектің жас жігіттей жайнап шыға келгенін көрген жұрттың талайы таңдайын қаққан шығар деймін.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> Б. Төлеген, Тарғын (Е. Г. Брусиловскийдің “[[Қыз Жібек|Қыз Жібегі]]” мен “[[Ер Тарғын]]ында”), [[Абай]] (А. Жұбанов пен Л. Хамидидің “Абайында”), Арыстан хан (А. А. Зильбердің “Бекетінде”) сияқты түрлі сипаттағы опералық образдарды сомдады. Ол Қазақ опера және балет театрының алғашқы режисерлерінің бірі ретінде “[[Абай]]” (Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығы, 1967), “Қыз Жібек”, “Қамар сұлу”, “Дударай”, “Даиси”, “Евгений Онегин”, “Князь Игорь” операларын сахнаға шығарды. Көптеген кинофильмдерде ойнап, Жағыпар болыс (“Аманкелдіде”, 1938), Жұрқа Жұрынбаев (“Қыз бен жігітте”, 1954), Итбай болыс (“Ботагөзде”, 1956), т.б. бейнелерді сомдады. Драматургия саласында да жемісті еңбек етіп, “Беу, қыздар-ай”, “Ой, жігіттер-ай” комедияларының, “Достық жолымен” балетінің және “Айсұлу”, “Алтын таулар” атты опералардың либреттоларын (Қ. Шаңғытбаевпен бірге) жазды. Оның “Құштар көңіл” кітабы қазақ, орыс тілдерінде жарық көрді. <br /> <br /> Қанекең кино өнері саласында да айтарлықтай көзге түсті. Отызыншы жылдардың аяғында түсірілген атақты &quot;Аманкелді&quot; фильміндегі болыс рөлін ойнаған Қанекең баршаның есінде. Беріде қойылған &quot;Қыз бен жігіт&quot; фильміндегі бастық, Сұлтан Қожықовтың &quot;Қыз Жібек&quot; фильміндегі тұтқын батыр, [[Абдолла Қарсақбаев|Абдолла Қарсақбаевтың]] халықаралық сыйлықтарға ие болған &quot;Эй, ковбой&quot;, &quot;Жүйрік болсаң қуып жет&quot; балалар үшін жасалған фильмдеріндегі қарт кісілердің бейнесі Қанекеңнің актерлік шеберлігін басқа қырынан танытты.<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> *1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Жапар''<br /> *1955 - ''[[Қыз-жігіт]]'' - ''Жұрпа''<br /> *1956 - ''[[Даладағы қайыңдар]]'' - ''Алтынбеков''<br /> *1957 - ''[[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]]'' - ''Итбай''<br /> *1959 - ''[[Ертістің жабайы жағасында]]'' - ''Оралов''<br /> *1960 - ''[[Тыныштық]]'' - ''Хәкім Оспанов''<br /> *1961 - ''[[Асу (фильм)|Асу]]'' - ''Байтемір''<br /> *1961 - ''[[Қорытпа (фильм)|Қорытпа]]'' - ''Жантуар Үсенов''<br /> *1963 - ''[[Ана туралы аңыз]]'' - ''эпизод''<br /> *1965 - ''[[Шыңдағы шынарда]]'' - ''эпизод''<br /> *1968 - ''[[Балалық шаққа саяхат]]'' - ''Сембай''<br /> *1968 - ''[[Көк бағдар]]'' - ''Мәке''<br /> *1972 - ''[[Құлагер (фильм)|Құлагер]]'' - ''эпизод''<br /> *1974 - ''[[Жүйрік болсаң, озып көр! (фильм)|Эй, ковбойлар!]]'' - ''Ұзақ ата''<br /> *1975 - ''[[Сүйіктім]]'' - ''қарт''<br /> *1975 - ''[[Дала гүрсілі]]'' - ''әке''<br /> *1976 - ''[[Алты жасар Алпамыс|Алпамыс мектепке барады]]'' - ''Мұнар ата''<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> Байсейітов Қазақстанның халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет Белгісі”, т.б. бірнеше ордендермен, медальдермен марапатталған.&lt;ref&gt;[[Тарихи тұлғалар]]. Танымдық - көпшілік басылым. [[Мектеп]] жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – [[Алматы]]. “[[Алматыкітап баспасы]]”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан драматургтері]]<br /> [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық әртістері]]<br /> <br /> {{Bio-stub}}</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%93%D2%AF%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%83%D1%81_%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%81%D2%AF%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2026-05-01T04:25:57Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Суретші<br /> |есімі = Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова<br /> |шынайы есімі = <br /> |суреті = Гулфайруз Исмаилова.jpg<br /> |сурет ені = <br /> |сурет атауы = <br /> |туған кездегі есімі = <br /> |туған күні = 15.12.1929<br /> |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}<br /> |қайтыс болған күні = 12.5.2013<br /> |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}<br /> |шыққан жері = <br /> |азаматтығы = <br /> |жанры = <br /> |мектебі = Репин атындағы институт<br /> |өнер ағымы = театр суретшісі<br /> |атақты қолөнерлері = <br /> |марапаттаушылары = <br /> |ықпалын тигізу = <br /> |ықпалы әсер етті = <br /> |марапаттары = {{Қатар<br /> |{{1 дәрежелі Достық ордені}}<br /> |{{Парасат ордені}} <br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{Құрмет Белгісі ордені}}<br /> |{{Халықтар Достығы ордені}}<br /> |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}<br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}<br /> }}<br /> |сайты = <br /> |Commons = <br /> }} <br /> '''Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова''' ({{туғанкүні|15|12|1923}}, [[Алматы]] — {{қайтысболғанкүні|12|05|2013}}, [[Алматы]]) — қазақ кескіндемешісі, театр және кино суретшісі. [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1965).&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt; Қазақстанның халық суретшісі. &quot;Платинды Тарлан&quot; сыйлығының иегері (2002).<br /> <br /> == Өмірбаяны==<br /> Шын есімі — Күлпәш Тансықбайқызы Қоңарбаева. Гүлфайрусты кішкентай кезінен Мәнсүр Ысмайылов асырап алған, ол оның бес қыздарының үлкені болды. <br /> * 1949 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген.<br /> * 1956 жылы [[Санкт-Петербург|Ленинград]]тың Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтын (М.П. Бобышевтің кескіндеме класы бойынша) бітірді. <br /> * 1947–1949 жылдары [[Қазақ консерваториясы]]ның вокальдық факультетінде оқыды. <br /> * 1956–1957 жылдары [[Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі|Алматы көркемсурет училищесінде]] сабақ берді. <br /> * 1971–1974 жылдары Қазақтың опера және балет театрында бас суретші. <br /> * 2013 жылы Алматыда қайтыс болды.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> Ысмайылова бірнеше опера ([[Евгений Григорьевич Брусиловский|Брусиловский]]дің &quot;Ер Тарғыны&quot;, 1967; Мұхамеджановтың &quot;Жұмбақ қызы&quot;, 1972; Пуччинидің &quot;Чио-Чио-Саны&quot;, 1972), балет ([[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Тілендиев]], Манаев жөне Степановтың &quot;Достық жолымен&quot; және Великановтың &quot;Қамар сұлуы&quot;, 1958), спектакль (Мүсіреповтің &quot;Қозы Көрпеш-Баян сұлуы&quot;, 1958) және кинофильмдерге ([[Қыз Жібек|&quot;Қыз Жібек&quot;]], 1969-71) декорация мен костюмдер эскиздерін жасады. Ол — &quot;Күләш Байсейітова Қыз Жібек рөлінде&quot; (1962), &quot;ұйғыр қыздары&quot; (1966) картиналарының, &quot;Халық шеберлері&quot; триптихының (1967), [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Ш.Б. Жиенқұлова]] (1958), [[Шолпан Исабекқызы Жандарбекова|Ш.И. Жандарбекова]] (1960-1961), [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова|Б.А. Төлегенова]] (1963-1964), [[Әбілхан Қастеев|Ә. Қастеев]] (1966) портреті мен көптеген натюрморттардың авторы.<br /> <br /> == Сомдаған рөлдері ==<br /> * 1949 – Тыгрена (&quot;Аласталған Алитет&quot;)<br /> * 1957 – [[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]] (осы аттас фильмде, 1957)<br /> * 1959 – Тана (&quot;Бір түні&quot;, 1972) т.б.)<br /> * 1971 – [[Қыз Жібек (фильм)|Қыз Жібек]] - Айгөз, Жібек анасы <br /> * 1972 – Уайымдаған жас – Анвардың анасы<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> * 1958 жылы КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені;<br /> * 1965 жылы «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген өнер қайраткері]]» құрметті атағы берілді;<br /> * 1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Леннің туғанына 100 жыл» медалі;<br /> * 1981 жылы КСРОның «Халықтар Достығы» Ордені;<br /> * 1987 жылы Қазақ КСРнің халық суретшісі құрметті атағы берілді;<br /> * КСРОның «Еңбек ардагері» медалі;<br /> * 1999 жылы президенттің жарлығымен тәуелсіз Қазақстанның жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды;<br /> * 2002 жылы «Платинды Тарлан» премиясының лауреаты атанды;<br /> * 2009 жылы елбасының жарлығымен Қазақ өнеріне сіңірген айрықша ерен еңбектері үшін еліміздің жоғарғы мемлекеттік марапаты 1 дәрежедегі «[[Достық ордені]]» мен марапатталды.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан суретшілері]]<br /> [[Санат:Қазақстан актрисалары]]<br /> [[Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері]]<br /> [[Санат:Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институты түлектері]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық суретшілері]]<br /> [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Тәуелсіз &quot;Тарлан&quot; сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2026-05-01T03:16:10Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мереке<br /> | official_name = Қазақстан халқының бірлігі күні<br /> | holiday_name = Бірлік күні<br /> | type = мемлекеттік<br /> | significance = Ұлттық бірлік<br /> | begins = [[18 қазан]] [[1995 жыл|1995]]<br /> | celebrations = {{KAZ}}<br /> | date = [[1 мамыр]]<br /> | observances = {{hlist|Концерттер|фестивальдар}}<br /> | image = <br /> }}<br /> '''Қазақстан халқының бірлігі күні''' — [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-akm/press/news/details/195035|title=1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=А.Қ. Жангулина|date=2021-04-29|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.&lt;ref&gt;{{cite web<br /> |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&amp;lang=3<br /> |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні <br /> |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты<br /> |date = <br /> |work = <br /> |publisher = www.almaly.almaty.kz<br /> |accessdate = 2012-05-01<br /> |lang = kk<br /> }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web<br /> |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/<br /> |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні<br /> |author = Руслан Ғаббасов<br /> |date = 2012-05-01<br /> |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ<br /> |publisher = www.inform.kz<br /> |accessdate = 2012-05-01<br /> |lang = kk<br /> }}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://e-history.kz/kz/news/show/2993|title=Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесінің тарихы|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Қазақстанда 130-дан астам ұлттың өкілі тұрады. Басым бөлігі Қазақстанға ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаппай депортациялау және эвакуациялау кезінде көшіп келген. Тәуелсіздік алғаннан кейін де әртүрлі ұлт өкілдері қазақ жеріне қоныстанды.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sputnik.kz/20250501/bugin--qazaqstan-khalqynyn-birligi-kuni-53033333.html|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2025-05-01|work=|publisher=sputnik.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Бірлік күні мемлекеттік мереке болып табылады, сондықтан көптеген мектептер мен кәсіпорындар сол күні жабық. Мереке мемлекеттік саясаттың басымдығы болып саналатын ұлтаралық және дінаралық келісімді сақтаудың маңыздылығын атап өтеді.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://baq.kz/bugin-kazakstan-halkynyn-birligi-kuni_250411/|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2021-05-01|work=|publisher=baq.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Әдетте, бұл балалардың дәстүрлі киімдерін киіп, сыныптастарымен таныстыру және бөлісу үшін мектепке өз этникалық тағамдарын әкелу, ана тілінде өнер көрсету немесе дәстүрлі билер дайындау арқылы тойланады.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/26988267.html|title=Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Қазақстан мерекелері]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан мейрамдары]]<br /> [[Санат:1 мамыр мейрамдары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%95%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2026-04-28T05:13:00Z

<p>Nurken: еркін емес сурет қостым</p> <hr /> <div>{{Жақында қайтыс болған}}<br /> {{Кинематограф<br /> | есімі = Есмұхан Несіпбайұлы Обаев <br /> | шынайы есімі = <br /> | сурет = Есмұхан Обаев.png<br /> | сурет атауы = Обаев, 2011 жыл<br /> | туған кездегі есімі = <br /> | туған күні = 23.06.1941<br /> | туған жері = [[Кеген (ауыл)|Кеген]], {{туғанжері|Кеген ауданы|Райымбек ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> | қайтыс болған күні = 16.04.2026 <br /> | қайтыс болған жері = <br /> | мамандығы = {{hlist|[[Режиссёр|Театр режиссёрі]]|{{актер|Қазақстан}}|[[педагогика|театр педагогы]]|театр қайраткері|мәдениет қайраткері}}<br /> | азаматтығы = {{USSR}} (1941–1991)&lt;br /&gt;{{KAZ}} (1991–2026)<br /> | белсенді жылдары = 1960–2026<br /> | бағыты = {{hlist|[[Драма]]|[[мелодрама]]}}<br /> | ұжымы = <br /> | марапаттары = {{қатар<br /> | {{1 дәрежелі Барыс ордені}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> | {{2 дәрежелі Барыс ордені}}<br /> | {{Парасат ордені}}<br /> | {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> | {{Астанаға 10 жыл медалі}}<br /> | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}<br /> | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}}<br /> | {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> | {{Астанаға 20 жыл медалі}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> | {{Қазақ КСР халық әртісі}}<br /> | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері}}<br /> | {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}<br /> }}<br /> | сайты =<br /> }}<br /> '''Есмұхан Несіпбайұлы Обаев''' ([[23 маусым]] [[1941]], [[Кеген (ауыл)|Кеген]], [[Кеген ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[16 сәуір]] [[2026]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstannyin-halyik-arts-esmuhan-obaev-dunieden-ozdyi-373170/ |title=Қазақстанның халық әртісі Есмұхан Обаев дүниеден озды |lang=kk |work=Tengrinews.kz |date=2026-04-16 |accessdate=2026-04-16}}&lt;/ref&gt; — кеңестік және қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр|театр режиссёрі]], театр қайраткері, [[профессор]], [[Қазақ КСР халық әртісі]] (1988), Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері (1975), «Тарлан» тәуелсіз платинды сыйлығының лауреаты, [[Барыс ордені|Барыс]], [[Парасат ордені|Парасат]] ордендерінің иегері, Қазақстанның мәдениет саласындағы мемлекеттік степендиясының лауреаты.<br /> <br /> ==Өмірбаяны==<br /> Есмұхан Несіпбайұлы 1941 жылғы 23 маусымда [[Алматы облысы]]ның [[Кеген ауданы]]ндағы Кеген ауылында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап<br /> |авторы = Алмабеков Т.<br /> |бөлімі = Албан ата энциклопедиялық шежіре.<br /> |бөлім сілтемесі = <br /> |тақырыбы = <br /> |шынайы атауы = <br /> |сілтеме = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf<br /> |уикитека = <br /> |жауапты = <br /> |басылым = <br /> |орны = Алматы<br /> |баспасы = <br /> |жыл = 2003<br /> |томы = <br /> |беттері = <br /> |барлық беті = 1352<br /> |сериясы = <br /> |isbn = 9965-00-838-8<br /> |тиражы = <br /> }}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1960–1964 жылдары ол [[Қазақ ұлттық консерваториясы]]ның театр факультетінің режиссерлік бөлімін үздік бітірген.<br /> <br /> Обаев 2026 жылғы 16 сәуірде қайтыс болды.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;<br /> <br /> ==Еңбек жолы==<br /> * 1965–1967 жылдары ол [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның қоюшы–режиссері болып, «Жаяу Мұса» (З.Ақышев), «Боран» (Т.Ахтанов), «Көзілдірік» (Б.Майлин) қойылымдарында режиссерлік қабілетін танытты. Жас режиссер шеберлігін шыңдай түсу үшін Қазақстанның Мәдениет министрлігі Коллегия алқасының шешімімен Мәскеудегі М.Горький атындағы академиялық театрына (МХАТ) екі жылдық жоғарғы курсқа жіберілді.<br /> * 1968–1970 жылдары МХАТ-та КСРО халық артисттері М.Н.Кедров пен И.М.Раевскийден дәріс алып, олардың «Ревизор» (Н.Гоголь), «Сүйікті алдамшы» (А.Тур) қойылымдарына көмекші-режиссер болды;<br /> * 1970–1972 жылдары [[Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ Мемлекеттік Академиялық балалар мен жасөспірімдер театры]]нда қоюшы–режиссер болып, Б. Майлиннің «Шұға», С. Мұқановтың «Мөлдір махаббат», «Қашқар қызы», «Ботагөз», М.Кәрімнің «Ай тұтылған түн», Ә.Әлімжановтің «Махамбеттің жебесі», Қ.Мұхамеджановтың «Өзіме де сол керек», т.б. пьесаларды қойды.<br /> * 1972–1992 жылдары [[Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы Қазақ музыкалық-драмалық театры]]ның көркемдік жеткшісі болды. Бұл жиырма жыл Батыс, орыс, қазақ классиктерімен қатар, бүгінгі күн драматургтерінің пьесса сахнаға шығарған айрықша кезеңі болды.<br /> * 1992–1995 жылдары [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]ның ректоры болды. Бұл басшылық қызыметінде жүріп, оқу орнының тәуелсіздік талаптарына сәйкес қайта жаңғыртуына үлкен үлесін қосты.<br /> * 1995–2001 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі]]нің бірінші орынбасары, ҚР Мәдениет Комитеті төрағасының орынбасары лауазымды қызыметтерін атқарып, кәсібіи Қазақ өнерінің өркендеп, өсуіне үлкен үлесін қосты. <br /> * Германия, Үндістанда, Кореяда, Қытайда, Ресейде, Өзбекстанда, Қырғызстанда және тағы басқа алыс-жақын шетелдерде өткен қазақ өнері мен мәдениетінің күндерінің көркемдік жетекшісі болды;<br /> * 2001–2013 жылдары [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның көркемдік–жетекшісі. <br /> * 2013 жылдан бастап [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның бас директорының кеңесшісі лауазымды қызыметін абыраймен атқарып келеді.<br /> <br /> ==Кәсіби шығармашылығы==<br /> Н. Гогольдің «Үйлену», «Ревизор», М. Горькийдің «Шыңырау түбінде», У. Шекспирдің «Асауға – тұсау», Ғ. Фаизидің «Башмағым», С. Құдаштың «Құдаша», У. Гаджибековтің «Аршын мал алан», О. Иоселианидің «Арбаң аман болсын», ұлттық классикадан М. Әуезовтің «Абай», «Қарагөз», «Айман-Шолпан», «Еңлік-Кебек», «Дос – Бедел дос», Ғ. Мүсіреповтің «Қыз Жібек», «Ақан сері-Ақтоқты», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», С. Мұқановтың «Шоқан Уәлиханов» пьесаларын, Е. Рахмадиев, Ғ.Мүсіреповтің «Қайран, Майрасын», сондай-ақ, Т. Ахтанов, С. Шаймерденов, Қ. Мұхамеджанов, Ә. Тарази, С. Жүнісовтердің драмалық шығармаларымен қатар, драматургияға 1975–1990 жылдары келген жас буын өкілдері О. Бөкеевтің «Құлыным менің», «Зымырайды поездар», Д. Исабековтің «Әпке», «Перизат», Т. Нұрмағамбетовтің «Ескі үймен қоштасу», Н. Оразалиннің «Тас киіктер», Р. Сейсенбаевтың «Өзіңді ізде», «Қазбектің оралуы», «Түнгі диалог», Б. Мұқайдың «Сергелдең болған серілер», «Қош бол, ертегім!» пьесаларының тұңғыш қойылымдарын сәтті жүзеге асырып, рухани айналымға түсірді.<br /> <br /> Ұзақ жылғы режиссерлік қызметінде Абайдың 150 жылдығы, Жамбылдың 150 жылдығы, М.Әуезовтың 100 жылдығы және Түркістанның 1500 жылдығы, Тараздың 2000 жылдық мерйтойларында ұлттық мерекелік қойылым топтарын басқарып, шығармашылық ізденістерін жоғарғы дәрежеде екеінін тағыда дәледеді.<br /> Күләш Байсейітова атындағы Ұлттық опера балет театрында, облыстық көптеген қазақ және орыс, сондай-ақ, Орта азия театрларында 100-ден аса өзінің қойылымдарын қойды.<br /> <br /> ==Марапаттары==<br /> Шығармашылық зор жетістіктері, кәсіби ұлттық өнерді дамытуға сіңірген еңбектері бағаланып:<br /> * 1975 жылы Қазақ КСР Еңбек сіңірген өнер қайраткері құрметті атағы<br /> * 1988 жылы [[Қазақ КСР халық әртісі]] құрметті атағы<br /> * 1993 жылы «Өнертану ғылымының профессоры» ғылым атағы;<br /> * 2004 жылы Театр өнеріне қосқан зор үлесі үшін «Бас Платинды Тарлан» сыйлығы<br /> * 2007 жылы [[Парасат ордені]]<br /> * 2011 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]<br /> * 2014 жылы ҚР тұңғыш президентінің жарлығымен ІІ дәрежедегі [[Барыс ордені]]<br /> * 2016 жылы [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] және<br /> * 2016 жылғы [[Елбасы|ҚР тұңғыш президенті — Елбасы]]ның мәдениет саласы бойынша мемлекеттік степендиясымен<br /> марапатталды.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Обаев, Есмұхан Несіпбайұлы}}<br /> [[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]]<br /> [[Санат:Өнертану докторлары]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық әртістері]]<br /> [[Санат:Тәуелсіз &quot;Тарлан&quot; сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан театр педагогтары]]<br /> [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]]<br /> [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]<br /> [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD_%D0%91%D0%BB%D1%8E 2026-04-27T23:08:27Z

<p>Nurken: /* Сыртқы сілтемелер */</p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Корбин Блю<br /> |шынайы есімі = Corbin Bleu<br /> |сурет = Corbin Bleu at MEGACON 2025 (cropped).jpg<br /> |сурет ені = <br /> |сурет атауы = Блю, 2025 жыл<br /> |туған кездегі есімі = Корбин Блю Рейверс<br /> |туған күні = 21.02.1989 <br /> |туған жері = [[Бруклин]], {{Туғанжері|Нью-Йорк|Нью-Йоркте}}, [[АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = <br /> |қайтыс болған жері = <br /> |мамандығы = {{актер|АҚШ|АҚШ телевизия}}, {{әнші|АҚШ}}, продюсер<br /> |азаматтығы = {{USA}}<br /> |белсенді жылдары = 1996 жылдан бері<br /> |бағыты = <br /> |киностудия = <br /> |марапаттары = <br /> |imdb_id = 88298<br /> |сайты = <br /> }}<br /> '''Корбин Блю Рейверс''' ({{lang-en|Corbin Bleu Reivers}}; [[21 ақпан]] [[1989 жыл|1989]],&lt;ref&gt;{{cite web|author=yochell says:|url=http://www.relatemag.com/corbin-bleu/|title=actor Corbin Bleu in|publisher=Relatemag.com|date=|accessdate=2011-08-08|archiveurl=http://www.webcitation.org/6A0jHNbhP|archivedate=2012-08-18}}&lt;/ref&gt; [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]]) — америкалық әнші, биші, актёр.<br /> <br /> == Альбомдары ==<br /> * [[Another Side]] (2007)<br /> * [[Speed of Light]] (2009)<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://www.corbinbleu.com/site/about.php Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307005036/http://www.corbinbleu.com/site/about.php |date=2012-03-07 }}<br /> * {{imdb name|id=0088298|name=Корбин Блю}}<br /> * {{Myspace|corbinbleu|Корбин Блю}}<br /> * {{twitter|corbinbleu}}<br /> {{DEFAULTSORT:Блю, Корбин}}</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BE%D0%BD 2026-04-27T06:57:26Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Музыкант<br /> |Есімі = Логан Хендерсон<br /> |Атауы = Logan Henderson<br /> |Сурет = Logan Henderson BTR Paparazzo.jpg<br /> |Сурет ені = 250px<br /> |Сурет тақырыбы = Логан Хендерсон<br /> |Фон = <br /> |Туған кездегі есімі = <br /> |Толық аты = Логан Филлип Хендерсон<br /> |Туған күні = 14.9.1989<br /> |Туған жері =[[Норт Ричлэнд Хиллз]], {{Туғанжері|Техас|Техаста}}, [[АҚШ]]<br /> |Қайтыс болған күні = <br /> |Қайтыс болған жері = <br /> |Белсенділік жылдары = 2009 жылдан бері<br /> |Мемлекет = {{USA}}<br /> |Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, биші, {{актер|АҚШ|АҚШ телевизия}}<br /> |Дауыс түрі = <br /> |Аспаптары = [[вокал]], [[гитара]], [[фортепиано]]<br /> |Жанрлары = <br /> |Лақап аттары = <br /> |Ұжымдары = [[Big Time Rush]]<br /> |Қызметтес болған = <br /> |Лейблдері = [[Columbia Records]]<br /> |Марапаттары = <br /> |Сайты = <br /> }}<br /> '''Логан Филлип Хендерсон''' ({{lang-en|Logan Phillip Henderson}}; [[14 қыркүйек]], [[1989 жыл|1989]]; [[Норт Ричлэнд Хиллз]], [[Техас]]) — американдық композитор, әнші, актёр және продюсер. <br /> <br /> Логан ән айтуды жақсы көрді, бірақ өзін әнші деп санамаған. «Табысқа алға» сериалындағы Логан Митчеллдің рөлімен танымал. «[[Биг Тайм Раш]]» тобының бұрынғы мүшесі.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> Хендерсон [[Норт Ричлэнд Хиллз]] қаласында дүниеге келді. Логанның өзінен кіші 11 жасар Пресли деген қарындасы бар. 18 жасында [[Калифорния]] штатына көшер алдында, «Жұманың түнгі шамдары» сериалында шағын рөлі болған. <br /> <br /> == Мансабы ==<br /> Логанды танымал қылған рөл – Логан Митчеллдің «Табысқа алға» сериалындағы рөлі. 2009 жылы Логан «Sony Music Entertainment» және «Columbia Records» компанияларымен шартқа тұрды. «Big Time Rush», «The City Is Ours», «Halfway There» және «Til I Forget About You» деген танымал синглдар жазып, [[2010 жыл|2010 жылдың]] [[11 қазан|11 қазанында]] «BTR» үнтаспасын шығарды.<br /> <br /> Big Time Rush [[2011 жыл|2011 жылы]] [[21 қараша|21 қарашасында]] «Elevate» атты үнтаспасын шығарды. Логан Николас Ферлонгпен бірге «Time of Our Life», «Music Sounds Better With U», «Love Me Love Me» және «SuperStar» өлеңдерін жазған.<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> !Жылы<br /> !Қазақша атуы<br /> !Шынайы атауы<br /> !Рөлі<br /> |-<br /> |[[2008 жыл|2008]]<br /> |Жұманың түнгі шамдары<br /> |Friday Nights Lights<br /> |жасөспірім<br /> |-<br /> |[[2009 жыл|2009]]-[[2013 жыл|2013]]<br /> |Табысқа алға<br /> |Big Time Rush<br /> |Логан Митчелл<br /> |-<br /> |[[2012 жыл|2012]]<br /> |Биг Тайм Фильм<br /> |Big Time Movie<br /> |Логан Митчелл<br /> |-<br /> |[[2013 жыл|2013]]<br /> |Мадагаскардан шыққан<br /> Пингвиндер<br /> |The Penguins of<br /> Madagascar<br /> |тыңдалым<br /> |-<br /> |[[2013 жыл|2013]]<br /> |Марвин Марвин<br /> |Marvin Marvin<br /> |Логан Митчелл<br /> |-<br /> |[[2013 жыл|2013]]<br /> |Екі патша<br /> |Pair of Kings<br /> |Майк<br /> |-<br /> |[[2015 жыл|2015]]<br /> |Ұлы көшіп-қону<br /> |The Great Migration<br /> |тыңдалым<br /> |}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * {{IMDb name|3666718|Логан Хендерсон}}<br /> * {{Twitter|1LoganHenderson|Логан Хендерсон}}<br /> {{DEFAULTSORT:Хендерсон, Логан}}<br /> [[Санат:АҚШ сазгерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ продюсерлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81_%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D1%87 2026-04-27T06:30:42Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Музыкант<br /> |Есімі = Росс Линч<br /> |Атауы = Ross Lynch<br /> |Сурет = Ross Lynch 2 (cropped).png<br /> |Сурет ені = <br /> |Сурет тақырыбы = Линч, 2018 жыл<br /> |Фон = www.out.com<br /> |Туған кездегі есімі = Росс Шор Линч<br /> |Толық аты = <br /> |Туған күні = 29.12.1995<br /> |Туған жері = {{туғанжері|Литтлтон (Колорадо)|Литтлтонда}}, [[Колорадо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |Қайтыс болған күні = <br /> |Қайтыс болған жері = <br /> |Белсенділік жылдары = 2009 жылдан бері<br /> |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}}<br /> |Мамандықтары = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{әнші|АҚШ|XXI ғасыр}}, [[музыкант]], [[биші]]<br /> |Дауыс түрі = <br /> |Аспаптары = [[пианино]], [[барабан]], [[гитара]], [[бас гитара]]<br /> |Жанрлары = [[поп рок]]&lt;ref name=&quot;teen.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.teen.com/videos/2015/06/02/-/r5-all-night-lyrics/ |title=R5 All Night, New Song Off Sometime Last Night Album |date=June 2, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;allmusicbio&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.allmusic.com/artist/ross-lynch-mn0002891330 |title=Music biography |last=Phares |first=Heather |year=2012 |work=[[Allmusic]] |access-date=January 6, 2013}}&lt;/ref&gt;, [[поп-музыка|поп]]&lt;ref name=allmusicbio/&gt;<br /> |Лақап аттары = <br /> |Ұжымдары = [[R5]], [[The Driver Era]]<br /> |Қызметтес болған = <br /> |Лейблдері = [[Hollywood Records]], [[The Walt Disney Company|The Walt Disney]]<br /> |Марапаттары = <br /> |Сайты = {{URL|r5rocks.com}}<br /> {{URL|thedriverera.com}}<br /> }}<br /> '''Росс Шор Линч''' ({{lang-en|Ross Shor Lynch}}; [[29 желтоқсан]] [[1995 жыл|1995]]; [[Литтлтон (Колорадо)|Литтлтон]], [[Колорадо]]) — америкалық актёр және музыкант. Ол «R5» поп рок тобының жетекші вокалисті болған және ол ағасы Рокки Линчпен The Driver Era деген топтың құрамында.<br /> <br /> == Ерте өмірі ==<br /> Линч [[Колорадо]] штатының [[Литтлтон (Колорадо)|Литтлтон]] қаласында туып өскен. Ол бес аға-інілердің ішінде (бауырлары Райделанд, Райкер, Рокки және Райланд) екінші кенжесі. Ол үйде төртінші сыныптан бастап гитара мен фортепианода ән айтуды үйренді. Линч — әртістер Дерек Хау және Джулианна Хаудың бөлесі.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://instagram.com/p/nROuFnCf6b/# |title=On my way to the #rdmas to support my cousins @officialR5 good luck tonight! |last=Hough |first=Julianne |date=2014-04-27 |work=Instagram |accessdate=2014-06-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://screenertv.com/television/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ |title='Dancing With the Stars' Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart |date=2015-03-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bobbin, Jay (2015-03-16), [http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ &quot;'Dancing With the Stars' Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006082722/http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ |date=2016-10-06 }} Zap2it.&lt;/ref&gt; Линч және оның отбасы 2007 жылы [[Лос Анжелес]]ке көшті.&lt;ref&gt;[http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/ &quot;25 Facts On Ross Lynch,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426202249/http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/ |date=2014-04-26}} ''popstaronline.com'', 2016-05-18.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Музыкалық мансабы ==<br /> [[Сурет:Ross Lynch Loud.jpg|thumb|left|170px|Линч 2013 жылы R5's Loud Tour-да]]<br /> Линч оның бауырларымен және отбасының досы Рэтлиффпен бірге құрған R5 музыкалық тобының жетекші вокалисті.&lt;ref name=denverpost&gt;{{cite web |title=Ostrow: Ross Lynch of Littleton hopes he'll strike a chord with fans on Disney show |last=Ostrow |first=Joanne |date=November 14, 2011 |url=http://www.denverpost.com/television/ci_19334824 |publisher=The Denver Post |archiveurl=https://www.webcitation.org/63gn7gIVv?url=http://www.denverpost.com/television/ci_19334824 |archivedate=December 4, 2011 |deadurl=yes |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://instagram.com/p/nROuFnCf6b/# |title=On my way to the #rdmas to support my cousins @officialR5 good luck tonight! |date=April 27, 2014 |accessdate=June 19, 2014 |website= |publisher=Instagram |last=Hough |first=Julianne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://screenertv.com/television/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ |title='Dancing With the Stars' Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart |date=March 16, 2015 |publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bobbin, Jay (March 16, 2015), [http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ «'Dancing With the Stars' Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006082722/http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/ |date=2016-10-06 }} Zap2it.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Линч фортепианода, барабанда және басста ойнайды; ол гитарамен айналысады. Ол Оңтүстік Калифорния би компаниясы құрған Rage Boyz Crew тобына биледі&lt;ref name=&quot;billboardbio&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.billboard.com/artist/369121/ross-lynch/biography |title=Ross Lynch – Biography |website=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |access-date=February 2, 2016}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> 2010 жылы R5 тобы «Ready Set Rock»&lt;ref name=&quot;R5HollywoodRecords&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.asweetbeat.com/celebrity-news/ross-lynch-signed-a-record-deal-with-r5/ |title=Ross Lynch Signed a Record Deal with R5! |website=asweetbeat.com |date=April 26, 2012 |accessdate=January 12, 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.is/20130102022219/http://www.asweetbeat.com/celebrity-news/ross-lynch-signed-a-record-deal-with-r5/ |archivedate=January 2, 2013 |df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; атты EP шығарды.<br /> <br /> Кейін, топтың ресми уеб сайтында R5 тобының «Hollywood Records»-пен келісімшартқа отырғаны белгілі болды. Олардың дебютті Louder атты альбомы 2013 жылдың қыркүйек айында шықты. 2014 жылдың шілде айында бұл топ екінші «Heart Made Up On You» атты альбомын шығарды. 2014 жылдың қараша айында «Smile» атты сингл шықты. 2016 жылы «Something last night» атты жаңа альбомы шықты. Ал 2017 жылдың мамыр айында бес өлеңнен тұратын жаңа «NEW ADDITIONS» альбомы шықты. 2017 жылдың қазан айында топ «HURTS GOOD»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/us/album/heart-made-up-on-you-ep/id895159559 |title=Heart Made Up On You — EP by R5 on iTunes |via=iTunes|access-date=April 28, 2016}}&lt;/ref&gt; өлеңіне клип түсірді.<br /> <br /> 2014 жылы 3 қарашада [[Буэнос-Айрес]]тегі концертінен алғашқы видео шықты.<br /> <br /> 2018 жылы Линч үлкен ағасы Роккимен американдық поп рок дуэт «The Driver Era»-ны құрады.<br /> <br /> 2018 жылдың 1 ақпанында R5 өздерінің [[YouTube]]-те «Соңғы шоу» атты бейнеролигін жариялады. 1 наурызда R5-тің [[Instagram]] және [[Twitter]] атаулары «Жүргізуші дәуірі» болып өзгертілді және R5-дің барлық алдыңғы жазбалары жойылды. 2 наурызда Жүргізуші дәуірі тек Росс пен Роккиден тұратын топ болатыны туралы хабарланды.<br /> <br /> == Әртістік мансап ==<br /> 2011 жылдың басында Линч Дисней арнасына, «[[Остин және Элли]]» сериалына түсуге шақырылды. Ол сериалда басты ер рөлін, жасөспірім әнші, интернеттегі видеосы арқылы сенсацияға айналған — Остин Мунды ойнауы керек еді. Арна оның осы рөлді ойнауын құптап, 1 маусымның өндірісіне кірісіп кетті&lt;ref name=&quot;HRrenew2&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/austin-and-ally-renewed-disney-channel-298386 |title=Disney Channel Renews 'Austin &amp; Ally' (Exclusive) |first=Philiana |last=Ng |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Prometheus Global Media]] |date=March 11, 2012 |accessdate=March 12, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://blog.peopleschoice.com/2015/12/17/austin-ally-series-finale-scoop/ «Laura Marano Says Filming the 'Austin &amp; Ally' Series Finale Was 'So Emotional',»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009120119/http://blog.peopleschoice.com/2015/12/17/austin-ally-series-finale-scoop/ |date=2016-10-09 }} People’s Choice, December 17, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Lauren |last=Piester |title=Girl Meets World Meets Crossover Meets...Ghosts?! |url=http://www.eonline.com/news/701815/girl-meets-world-gets-musical-in-halloween-crossover-with-austin-and-ally-and-ghosts-in-this-snazzy-sneak-peek |work=E! Online |date=October 1, 2015 |accessdate=October 3, 2015}}&lt;/ref&gt;. Бұл телешоудың алғашқы маусымы 2011 жылдың желтоқсан айында шығып, шоудың екінші маусымға созылатыны жарияланды. Екінші маусым 2012 жылдың наурыз айында жарық көрді. 2012 жылдың басында Линч Дисней арнасының «Teen Beach Movie» атты жаңа фильмнің түсіріліміне дайындалып жүрді. Бұл фильмде ол басты ер рөлін, Брейд кейіпкерін ойнады. Фильм 2013 жылы 19 шілдеде шықты&lt;ref&gt;Farley, Christopher John (July 17, 2013), [https://blogs.wsj.com/speakeasy/2013/07/17/teen-beach-movie-star-ross-lynch-shows-his-moves/ &quot;'Teen Beach Movie' Star Ross Lynch Shows His Moves, &quot;] ''[[The Wall Street Journal]]''.&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> 2017 жылдың жазында Линч өзінің мансабындағы ең басты фильмде түсірілімін аяқтады. «Менің досым Дамер» атты фильмде ол қанішерді ойнады.<br /> <br /> == Фильмдер тізімі ==<br /> === Фильм ===<br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> !Жыл<br /> !Қазақша атауы<br /> !Түпнұсқа атауы<br /> !Рөлі<br /> !Түрі<br /> |-<br /> |2010<br /> |<br /> |''Grapple!''<br /> |Аарон<br /> |Қысқа фильм<br /> |-<br /> |2011<br /> |<br /> |''A Day as Holly's Kids''<br /> |Holly's Actual Kid <br /> |Қысқа фильм<br /> |-<br /> |2014<br /> |<br /> |''Muppets Most Wanted''<br /> |Жас флорист/Тұйық жасөспірім<br /> |&lt;ref name=&quot;ibtimes&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/muppets-most-wanted-teaser-trailer-features-slew-celebrity-cameos-upcoming-muppets-sequel-video |title='Muppets Most Wanted' Teaser Trailer Features Slew Of Celebrity Cameos In Upcoming 'Muppets' Sequel |date=March 21, 2013 |website=International Business Time |access-date=July 6, 2013}}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> |2016<br /> |Қарлы уақыт!<br /> |''Snowtime!''<br /> |Пирс<br /> |Дыбыстау<br /> |-<br /> |2017<br /> |Менің досым Дамер<br /> |''My Friend Dahmer''<br /> |Джеффри Дамер<br /> |Басты рөл<br /> |-<br /> |2018<br /> |Статустың жаңаруы<br /> |''Status Update''<br /> |Кайл Мур&lt;ref name=&quot;D-SU&quot;&gt;{{Cite web |url=http://deadline.com/2016/07/status-update-rob-riggle-famke-janssen-wendi-mclendon-covey-cast-voltage-pictures-1201788809/ |title=Rob Riggle, Famke Janssen, Wendi McLendon-Covey &amp; More Round Out 'Status Update' Cast |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=July 19, 2016 |website=[[Deadline Hollywood]] |access-date=August 18, 2016}}&lt;/ref&gt;<br /> |Басты рөл<br /> |}<br /> <br /> === Телевидение ===<br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> !Жыл<br /> !Қазақша атауы<br /> !Түпнұсқа атауы<br /> !Рөлі<br /> !Түрі<br /> |-<br /> |2009<br /> |Мұса ережесі!<br /> |''Moises Rules!''<br /> |Росс &quot;Босс&quot;<br /> |&quot;Mad B-Ball shootout&quot; эпизоды<br /> |-<br /> |2011—2016<br /> |[[Остин және Элли]]<br /> |''Austin &amp; Ally''<br /> |Остин Мун<br /> |Сериал<br /> |-<br /> |2012<br /> |Джесси<br /> |''Jessie''<br /> |Остин Мун<br /> |&quot;Austin &amp; Jessie &amp; Ally All Star New Year&quot; эпизоды<br /> |-<br /> |2013<br /> |Жасөспірім. Жағажай. Фильм<br /> |''Teen Beach Movie''<br /> |Брейди<br /> |Теле-фильм<br /> |-<br /> |2013<br /> |Ұлы Өрмекші-Адам<br /> |''Ultimate Spider-Man''<br /> |Джек Рассел <br /> |&quot;The Howling Commandos&quot; эпизоды<br /> |-<br /> |2015<br /> |Виолетта<br /> |''Violetta''<br /> |Өзін ойнайды<br /> |3 эпизод<br /> |-<br /> |2015<br /> |Жасөспірім. Жағажай. Фильм<br /> |''Teen Beach 2''<br /> |Брейди<br /> |Теле-фильм<br /> |-<br /> |2015<br /> |Қыз әлеммен танысуда<br /> |''Girl Meets World''<br /> |Остин Мун<br /> |&quot;Girl Meets World of Terror 2&quot; эпизоды<br /> |-<br /> |2018—2020<br /> |Сабринаның салқын оқиғалары<br /> |''Chilling Adventures of Sabrina''<br /> |Харви Кинкл<br /> |Басты рөл<br /> |}<br /> <br /> == Марапаттар мен номинациялар ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! Жыл<br /> ! Марапат<br /> ! Санат<br /> ! class=&quot;unsortable&quot; |Жұмыс<br /> ! Нәтиже<br /> ! <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;3&quot;| 2013<br /> | ''Nickelodeon Kids' Choice Awards''<br /> | Favorite TV Actor<br /> | ''[[Остин және Элли]]''<br /> | {{won}}<br /> | style=&quot;text-align:center;&quot; | <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |''Radio Disney Music Awards''<br /> | Best Music Video<br /> | ''[[Heard It on the Radio|Heard It On The Radio]]''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | Funniest Celebrity Take<br /> | Өзі<br /> | {{nom}}<br /> | <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;2&quot;| 2014<br /> | ''Nickelodeon Kids' Choice Awards''<br /> | Favorite TV Actor<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | ''Teen Choice Awards''<br /> | Choice TV Actor: Comedy<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;5&quot; | 2015<br /> | ''Nickelodeon Kids' Choice Awards''<br /> | Favorite TV Actor<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;4&quot; |''Teen Choice Awards''<br /> | Choice Music: Song from a Movie or TV Show&lt;br&gt;{{small|(''Жасөспірім. Жағажай. Фильм'' фильмінің актерларымен бірге)}}<br /> | ''[[Жасөспірім. Жағажай. Фильм]]''<br /> | {{номинация}}<br /> | <br /> |-<br /> | Choice Summer TV Star: Male<br /> | ''Жасөспірім. Жағажай. Фильм''<br /> | {{номинация}}<br /> | <br /> |-<br /> | Choice TV: Chemistry {{small|([[Лора Марона]]мен бірге)}}<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{номинация}}<br /> | <br /> |-<br /> | Choice TV Actor: Comedy<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |2016<br /> | ''Nickelodeon Kid's Choice Awards''<br /> | Favorite Male TV Star: Kid's Show<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> | <br /> |-<br /> | ''Teen Choice Awards''<br /> | Choice TV Actor: Comedy<br /> | ''Остин және Элли''<br /> | {{won}}<br /> |<br /> |-<br /> | 2019<br /> | ''Teen Choice Awards''<br /> | Choice Sci-Fi/Fantasy TV Actor<br /> | ''[[Сабринаның салқын оқиғалары (телесериал)|Сабринаның салқын оқиғалары]]''<br /> | {{номинация}}<br /> | &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://variety.com/2019/film/news/teen-choice-awards-nominations-avengers-endgame-riverdale-1203247410/ |title=‘Avengers: Endgame,’ ‘Riverdale,’ ‘Aladdin’ Top 2019 Teen Choice Award Nominations |last=Moreau |first=Jordan |date=June 19, 2019 |website=Variety|access-date=July 19, 2019}}&lt;/ref&gt;<br /> |}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер|2}}<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> * {{Official website|http://r5rocks.com|Росс Линч}} <br /> * [http://www.tvguide.com/celebrities/ross-lynch/332450 Ross Lynch] [[TV Guide]]-та<br /> *[https://instagram.com/ross_lynch?igshid=15ffyxgweneq2 Росс Линч] [[Instagram]]-да<br /> *[https://twitter.com/RossLynch?s=09 Росс Линч] [[Twitter]]-де<br /> *[https://www.facebook.com/RossLynchOfficial/ Росс Линч] [[Facebook]]-те<br /> {{DEFAULTSORT:Линч, Росс}}<br /> [[Санат:АҚШ бала әншілері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B6%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B8_%D0%A4%D0%BE%D0%BA%D1%81 2026-04-27T04:48:57Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Джейми Фокс<br /> |шынайы есімі = Jamie Foxx<br /> |сурет = TIFF 2019 jamie foxx (cropped).jpg<br /> |сурет ені = 200px<br /> |сурет атауы = Фокс, 2019 жыл<br /> |туған кездегі есімі = Эрик Марлон Бишоп<br /> |туған күні = 13.12.1967<br /> |туған жері = [[Террелл]], [[Техас]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = <br /> |қайтыс болған жері = <br /> |мамандығы = {{актер|АҚШ|АҚШ телевизия}}&lt;br /&gt;{{әнші|АҚШ}}<br /> |азаматтығы = {{USA}}<br /> |белсенді жылдары = 1989 жылдан бері<br /> |бағыты = <br /> |киностудия = <br /> |марапаттары = [[Оскар сыйлығы|Оскар]] (2005)&lt;br /&gt;[[Алтын глобус]] (2005)&lt;br /&gt;[[BAFTA]] (2005)<br /> |imdb_id = 0004937<br /> |сайты = <br /> }}<br /> <br /> '''Джейми Фокс''' ({{lang-en|Jamie Foxx}}) есімімен белгілі '''Эрик Марлон Бишоп''' ({{lang-en|Eric Marlon Bishop}}; [[13 желтоқсан]] [[1967 жыл|1967]], [[Террелл]], [[Техас]]) — америкалық [[актёр]] мен [[әнші]]. [[Рэй Чарльз]]дің өмірбаянына негізделген «[[Рэй]]» фильмі үшін 2005 жылы «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]», «[[Алтын глобус]]» және [[BAFTA]] марапаттарының лауреаты.<br /> <br /> == Дискографиясы ==<br /> * ''Peep This'' (1994)<br /> * ''Unpredictable'' (2005)<br /> * ''Intuition'' (2008)<br /> * ''Best Night of My Life'' (2010)<br /> * ''Valentine’s Day (2010)''<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> * [[Азат етілген Джанго]] (2012)<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://www.jamiefoxx.com/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828054302/http://jamiefoxx.com/ |date=2008-08-28 }}<br /> * {{IMDb name|0004937|Джейми Фокс}}<br /> * {{Twitter|iamjamiefoxx|Джейми Фокс}}<br /> * {{Myspace|jamiefoxx|Джейми Фокс}}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{бастама}}<br /> <br /> {{Сыртқы сілтемелер}}<br /> <br /> {{Үздік актер үшін Оскар сыйлығы}}<br /> {{DEFAULTSORT:Фокс, Джейми}}<br /> [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]<br /> [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD_%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BA 2026-04-27T04:39:35Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Музыкант<br /> |Есімі = Джастин Тимберлейк<br /> |Шынайы есімі = Justin Timberlake<br /> |Сурет = Justin Timberlake by Gage Skidmore 2.jpg<br /> |Сурет ені = <br /> |Сурет тақырыбы = Тимберлейк, 2016 жыл<br /> |Фон = <br /> |Туылған кездегі есімі = <br /> |Толық аты = Джастин Рендэлл Тимберлейк<br /> |Туған күні = 31.1.1981<br /> |Туған жері = {{туғанжері|Мемфис|Мемфисте|Мемфис (Теннесси)}}, [[Теннесси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |Қайтыс болған күні = <br /> |Қайтыс болған жері = <br /> |Белсенділік жылдары = 1996 жылдан бері<br /> |Мемлекет = {{USA}}<br /> |Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, [[музыкант]], [[композитор]], {{актер|АҚШ|АҚШ телевизия}}, [[продюсер]]<br /> |Дауыс түрі = [[тенор-альтино]]&lt;ref&gt;[http://www.irishmirror.ie/whats-on/music/take-look-ten-things-make-2042935 We take a look at the ten things that make Justin Timberlake so sexy - Irish Mirror Online]&lt;/ref&gt;<br /> |Аспаптары = [[вокал]], [[гитара]]<br /> |Жанрлары = [[поп-музыка|поп]], [[хип-хоп]], [[заманауи ритм-н-блюз]], би музыкасы<br /> |Лақап аттары = <br /> |Ұжымы = [[’N Sync]]<br /> |Қызметтес болған = [[Мадонна (әнші)|Мадонна]], [[Кёртис Джеймс Джексон III|50 Cent]], [[Эсме Дентерс]], [[Diddy – Dirty Money]], [[Рианна]], [[Тимбалэнд]], [[Jay-Z]]<br /> |Лейблдері = <br /> |Марапаттары = [[Эмми]] &lt;br /&gt;[[Грэмми]]<br /> |Сайты = {{URL|http://www.justintimberlake.com}}<br /> }}<br /> '''Джастин Рэндалл Тимберлейк''' ({{lang-en|Justin Randall Timberlake}}; [[31 қаңтар]] [[1981 жыл|1981]], [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис]], [[Теннесси]]) — америкалық [[поп-музыка|поп]] және [[R&amp;B]] [[әнші]]сі, [[композитор]], [[продюсер]], [[биші]] және [[актёр]]. Төрт [[Эмми]] мен тоғыз [[Грэмми]] сыйлығының иегері. [[’N Sync]] бойз-бэндінің мүшесі болған Джастин, 2002 жылы өзінің жеке «Justified» альбомын шығарады. Әлем бойынша бұл альбомның 7 миллионнан аса данасы сатылып кетті. Түскен фильмдері: «Model Behavior» (2000), «On the Line» («Байланыста») (2001), «Edison Force» (2005), «Alpha Dog» (2006), «Shrek the Third» (2007), «The Open Road» (2009), «Bad Teacher» (2011), т.б.<br /> <br /> == Дискографиясы ==<br /> <br /> === Студиялық альбомдары ===<br /> <br /> ; ’N Sync тобында<br /> :<br /> <br /> * ''*NSYNC''' (1997)<br /> * ''No Strings Attached'' (2000)<br /> * ''Celebrity'' (2001)<br /> <br /> ; Жеке албомдары<br /> <br /> * ''Justified'' (2002)<br /> * ''FutureSex/LoveSounds'' (2006)<br /> * ''The 20/20 Experience'' (2013)<br /> * ''The 20/20 Experience: 2 of 2'' (2013)<br /> * ''Man of the Woods'' (2018)<br /> * ''Everything I Thought It Was'' (2024)<br /> <br /> === Дуэттері ===<br /> <br /> * 2001 — «What It’s Like to Be Me» ([[Бритни Спирс]]пен)<br /> * 2002 — «Work It» (Nelly-мен)<br /> * 2003 — «Where Is the Love?» (The Black Eyed Peas-пен)<br /> * 2003 — «My style» (The Black Eyed Peas-пен)<br /> * 2005 — «Signs» ([[Snoop Dogg]], Чарли Уилсонмен)<br /> * 2006 — «My Love» (T.I.-мен)<br /> * 2007 — «Dick in a Box» (The Lonely Island-пен)<br /> * 2007 — «Give It to Me» ([[Тимбалэнд]] Нелли Фуртадомен)<br /> * 2007 — «Ayo Technology» ([[Кёртис Джеймс Джексон III|50 Cent]] пен [[Тимбалэнд]]пен)<br /> * 2007 — «Nite Runner» (Duran Duran мен [[Тимбалэнд]]пен)<br /> * 2007 — «Falling Down» (Duran Duran-мен)<br /> * 2007 — «Until the End of Time» ([[Бейонсе]]мен)<br /> * 2008 — «4 Minutes» ([[Мадонна (әнші)|Мадонна]] мен [[Тимбалэнд]]пен)<br /> * 2008 — «Rehab» ([[Рианна]]мен)<br /> * 2008 — «Dead &amp; Gone» (T.I.-мен)<br /> * 2009 — «Love, Sex, Magic» (Сиарамен)<br /> * 2010 — «Love Dealer» (Эсме Дентерспен)<br /> * 2011 — «3-Way (The Golden Rule)» (The Lonely Island пен [[Леди Гага]]мен)<br /> * 2011 — «Motherlover» (The Lonely Island-пен)<br /> * 2013 — «Suit &amp; Tie» ([[Jay-Z]]-мен)<br /> * 2013 — «Holy Grail» ([[Jay-Z]]-мен)<br /> * 2014 — «Love Never Felt So Good» ([[Майкл Джексон]]мен)<br /> * 2017 — «Say Something» (Крис Стэплтонмен)<br /> * 2017 — «Morning Light» ([[Алиша Киз]]бен)<br /> * 2020 — «Don’t Slack» (Андерсон Пакпен)<br /> <br /> ==Концерттік турлары==<br /> *Justified World Tour (2003–2004)<br /> *Justified &amp; Stripped Tour (2003)<br /> *The 2007 FutureSex/LoveShow (2007)<br /> *Legends of the Summer Stadium Tour (2013)<br /> *The 20/20 Experience World Tour (2013–2015)<br /> *Man of the Woods Tour (2018)<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://www.justintimberlake.com Ресми сайты]<br /> * {{IMDb name|0005493}}<br /> * [https://instagram.com/justintimberlake?igshid=10jtnewtnqnjt Justin Timberlake] [[Instagram]]-да <br /> * [https://twitter.com/jtimberlake?s=09 Justin Timberlake] [[Twitter]]-да <br /> * [https://www.facebook.com/justintimberlake/ Justin Timberlake] [[Facebook]]-те <br /> {{DEFAULTSORT:Тимберлейк, Джастин}}<br /> [[Санат:АҚШ сазгерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ дыбыстау актерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ продюсерлері]]<br /> [[Санат:Billboard Hot 100-де топ бастаған орындаушылар]]<br /> [[Санат:BRIT Awards сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:MTV Video Music Awards жеңімпаздары]]<br /> [[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Джастин Тимберлейк]]<br /> [[Санат:RCA Records орындаушылары]]<br /> [[Санат:Sony BMG орындаушылары]]<br /> [[Санат:АҚШ топ-вокалшылары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%93%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD 2026-04-27T04:17:56Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Грант Гастин<br /> |шынайы есімі = {{Lang-en|Thomas Grant Gustin}}<br /> |сурет = Grant Gustin at MEGACON Orlando 2025.png<br /> |сурет ені = <br /> |сурет атауы = Гастин, 2025 жыл<br /> |туған кездегі есімі = Томас Грант Гастин<br /> |туған күні = 14.01.1990<br /> |туған жері = [[Норфолк (Виргиния)|Норфолк]], [[Виргиния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = <br /> |қайтыс болған жері = <br /> |мамандығы = {{актер|АҚШ|XXI ғасыр|АҚШ телевизия}}, {{әнші|АҚШ|XXI ғасыр}}<br /> |азаматтығы = {{USA}}<br /> |белсенді жылдары = 2006 жылдан бері<br /> |бағыты = <br /> |киностудия = <br /> |марапаттары = <br /> |imdb_id = 2652716<br /> |сайты = <br /> |ортаққор = Grant Gustin<br /> }}<br /> '''Томас Грант Гастин''' ({{Lang-en|Thomas Grant Gustin}}; [[14 қаңтар]] [[1990]], [[Норфолк (Виргиния)|Норфолк]], [[Виргиния]]) — америкалық актёр мен әнші, «[[Флэш (телехикая, 2014)|Флэш]]» телехикаясындағы Бари Аллен рөлімен және басқа Арроуверс жобаларында (2013–2023), сонымен қатар «[[Хор (телесериал)|Хор]]» сериалындағы (2011–2013) Себастьян Смит рөлімен танылған.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> <br /> === Жасөспірім кезі ===<br /> Гастин [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың [[Вирджиния]] штатындағы [[Норфолк (Виргиния)|Норфолк]] қаласында Тина Хени мен Том Гастиннің отбасында дүниеге келген. Оның Тайлер есімді ағасы және Грейси атты әпкесі бар. Ол Норфолктағы Гранби орта мектебін бітіріп, Губернаторлық өнер мектебінде және Элон университетінде оқыды. Ол үнемі жергілікті театр-студия қойылымдарына қатысып, 2010 жылы Бэйби Джон&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Оллисон|first=Рашод|url=http://hamptonroads.com/2011/10/norfolk-actor-lands-role-tvs-glee|title=Norfolk actor lands a role on TV's 'Glee'|publisher=The Virginian-Pilot|date=2011-10-27}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20111028142350/http://hamptonroads.com/2011/10/norfolk-actor-lands-role-tvs-glee|date=2011-10-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Оллисон|first=Рашод|url=http://hamptonroads.com/2012/01/more-glee-time-norfolk-actor-grant-gustin|title=More 'Glee' time for Norfolk actor Grant Gustin|publisher=The Virginian-Pilot|date=2012-01-31}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20141014175448/http://hamptonroads.com/2012/01/more-glee-time-norfolk-actor-grant-gustin|date=2014-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.broadwayworld.com/article/WEST-SIDE-STORY-Tour-Announces-Cast-20100823|title=West Side Story Tour Announces Cast|publisher=broadwayworld.com|date=2010-08-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130925141701/http://www.broadwayworld.com/article/WEST-SIDE-STORY-Tour-Announces-Cast-20100823|date=2013-09-25}}&lt;/ref&gt; рөліндегі Вест сайд тарихы Бродвей мюзиклінің ұлттық гастрольіне қосылды.<br /> <br /> === Мансабы ===<br /> [[Сурет:Grant_Gustin_SDCC_2017.jpg|солға|нобай|200x200 нүкте|2017 жылғы Сан Диего комиккондағы Гастин]]<br /> Гастин телевизиядағы дебютін 2006 жылы «Обессия» мистикалық антологиясының эпизодтарының бірінде жасағанымен, атақ тек 5 жылдан кейін, Фокс арнасының «[[Хор (телесериал)|Хор]]» сериалында ашық гей, солист Себастьян Смайт рөлін сомдағаннан кейін ғана келді.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Аузиелло|first=Майкл|url=http://tvline.com/2011/09/27/glee-exclusive-gay-warbler-grant-gustin-sebastian/|title=Glee Exclusive: New Gay Warbler to Come Between Kurt and Blaine!|publisher=TVLine|date=2011-09-27|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010232046/http://tvline.com/2011/09/27/glee-exclusive-gay-warbler-grant-gustin-sebastian/|archivedate=2014-10-10|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|url=http://www.huffingtonpost.com/2011/10/31/grant-gustin-glee-villain-darren-criss-_n_1068254.html|title=Grant Gustin, 'Glee' Gay Villain, Dishes On Role And Working With Darren Criss|publisher=[[The Huffington Post]]|date=2011-10-31|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517202345/http://www.huffingtonpost.com/2011/10/31/grant-gustin-glee-villain-darren-criss-_n_1068254.html|archivedate=2014-05-17|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 2012 жылы ол полицияның [[Процедуралық драма|процедуралық драмасы]] «CSI: Қылмыс орны Майами» фильмінде бір-бірінен бала күнде ажырап кеткен егізді сомдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Уайтмен|first=Катриона|url=http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a351353/glee-grant-gustin-to-guest-on-csi-miami.html#~oEwTn8fzm7ttXC|title='Glee' Grant Gustin to guest on 'CSI: Miami'|publisher=[[Digital Spy]]|date=2011-11-17|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517224034/http://www.digitalspy.co.uk/ustv/news/a351353/glee-grant-gustin-to-guest-on-csi-miami.html#~oEwTn8fzm7ttXC|archivedate=2014-05-17|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|url=http://www.csifiles.com/content/2012/01/gustin-had-a-lot-of-fun-playing-twins-on-miami/|title=Gustin had ‘A lot of fun’ playing twins on ‘Miami’|publisher=CSI files|date=2012-01-31|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517223047/http://www.csifiles.com/content/2012/01/gustin-had-a-lot-of-fun-playing-twins-on-miami/|archivedate=2014-05-17|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Ал 2013 жылы ол «90210: Жаңа буын» жасөспірімдер драмасының соңғы маусымында қайталанатын рөлді сомдады.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Голдберг|first=Лесли|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-90210-cw-417671|title='90210' First Look: 'Glee''s Grant Gustin Makes His Debut|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|date=2013-02-04|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140610112137/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-90210-cw-417671|archivedate=2014-06-10|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; Гастиннің алғашқы толық метражды фильмі «Ана қорқынышы»&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Голдберг|first=Лесли|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-lifetime-movie-327343|title='Glee's' Grant Gustin to Star in Lifetime Movie|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|date=2012-05-21|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120524012135/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-lifetime-movie-327343|archivedate=2012-05-24|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; болды, ал оның үлкен экранға арналған алғашқы жұмысы «Бірігу» драмасы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Сигел|first=Татьяна|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-sebastian-smythe-348181|title='Glee' Star Grant Gustin Lands Lead in Indie Film 'Affluenza'|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|date=2012-07-11|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120715060052/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-grant-gustin-sebastian-smythe-348181|archivedate=2012-07-15|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Жеке өмірі ===<br /> 2016 жылғы қаңтарда Гастин физиотерапевт Андреа «ЛА» Томамен (1988 жылы туған) көрісе бастады. Олар 2017 жылғы сәуірде үйленетінін жариялады&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Петит|first=Стефани|url=https://people.com/celebrity/grant-gustin-engaged-girlfriend-la-thoma-the-flash-actor-proposes/|title=The Flash Star Grant Gustin Is Engaged to Girlfriend LA Thoma — Check Out Her Ring!|publisher=[[People]]|date=2017-04-30|accessdate=2018-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210126151458/https://people.com/celebrity/grant-gustin-engaged-girlfriend-la-thoma-the-flash-actor-proposes/|archivedate=2021-01-26|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Уайт|first=Челси|url=https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-4460526/Flash-star-Grant-Gustin-engaged-LA-Thoma.html|title=One more superhero off the market! Flash star Grant Gustin engaged to LA Thoma...after he proposes with an impressive ring|publisher=[[Daily Mail]]|date=2017-04-30|accessdate=2018-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171221200018/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-4460526/Flash-star-Grant-Gustin-engaged-LA-Thoma.html|archivedate=2017-12-21|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; және 2018 жылғы 15 желтоқсанда үйленді.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Джонсон|first=Зак|url=https://www.eonline.com/news/997171/the-flash-star-grant-gustin-and-la-thoma-are-married|title=The Flash Star Grant Gustin and LA Thoma Are Married|publisher=[[E!]]|date=2018-12-17|accessdate=2018-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303115632/https://www.eonline.com/news/997171/the-flash-star-grant-gustin-and-la-thoma-are-married|archivedate=2021-03-03|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Хендерсон|first=Сидни|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2018/12/17/flash-star-grant-gustin-marries-la-thoma-los-angeles-ceremony/2344037002/|title='The Flash' star Grant Gustin marries LA Thoma in Los Angeles ceremony|publisher=[[USA Today]]|date=2018-12-17|accessdate=2018-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181218075912/https://www.usatoday.com/story/life/people/2018/12/17/flash-star-grant-gustin-marries-la-thoma-los-angeles-ceremony/2344037002/|archivedate=2018-12-18|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы ақпанда ерлі-зайыптылар бала күтіп жүргендерін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/grant-gustin-wife-pregnant-expecting-first-child/|title=The Flash's Grant Gustin and Wife LA Thoma Expecting First Child: 'Unbelievably Excited'|work=PEOPLE.com|accessdate=2021-08-17|archivedate=2021-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817164157/https://people.com/parents/grant-gustin-wife-pregnant-expecting-first-child/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы тамызда ерлі-зайыптылар Джунипер Грейс Луиза Гастин атты қызды дүниеге әкелді. 2024 жылғы 4 наурызда олар екінші баласын күтіп жатқанын хабарлады.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://people.com/parents/grant-gustin-wife-la-thoma-welcome-first-baby-daughter-juniper-grace-louise/|title=The Flash's Grant Gustin, Wife LA Thoma Welcome Baby Daughter Juniper Grace Louise: 'Obsessed'|work=PEOPLE.com|accessdate=2021-08-19|archivedate=2021-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818183158/https://people.com/parents/grant-gustin-wife-la-thoma-welcome-first-baby-daughter-juniper-grace-louise/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> Гастиннің толық емес фильмографиясы:<br /> <br /> === Кино және теледидар ===<br /> ===Телесериалдары===<br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> |-<br /> ! Жыл<br /> ! Атауы<br /> ! Рөлі<br /> ! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпе<br /> |-<br /> | 2006<br /> | ''Ov''<br /> | Томас (Стесидің сүйіктісі)<br /> | Бір эпизод<br /> |-<br /> | 2011-13<br /> | ''Хор''<br /> | Себастьян Смайт <br /> | қонақ рөл, 7 бөлім<br /> |-<br /> | 2012<br /> | ''CSI: Майами''<br /> | Скотт Феррис/Трент Бартон<br /> | Бір эпизод<br /> |-<br /> | 2012<br /> | ''Ана қорқынышы''<br /> | Крис Стюарт<br /> | Телевизия фильмі<br /> |-<br /> | 2013<br /> | ''90210''<br /> | Камбелл Прайс<br /> | 8 эпизод<br /> |-<br /> | 2013-<br /> | ''Флэш''<br /> | Бэрри Эллен/Флэш<br /> | 8 эпизод<br /> |-<br /> | 2014-<br /> |''Флэш''<br /> | Барри Аллен/Флэш<br /> | Baсты рөл<br /> |-<br /> | 2016<br /> |''Супергёрл''<br /> | Барри Аллен/Флэш<br /> | 2 эпизод<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> === Театр ===<br /> {| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;<br /> !Жыл<br /> ! Қазақша аты<br /> ! түпнұсқа аты<br /> ! Рөл<br /> ! Ескерту<br /> |-<br /> | 2010-2011<br /> |Вест сайд тарихы <br /> | ''West Side history''<br /> | Бала Джон<br /> | Бродвейдің жаңғыруы<br /> |}<br /> <br /> == Марапаттары мен номинациялары ==<br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> !Жыл<br /> !Премия<br /> !Номинация<br /> !Жұмыс<br /> !Нәтиже<br /> |-<br /> |2014<br /> |IGN Award<br /> |Үздік ТВ-қаһарман<br /> |[[Флэш (телехикая, 2014)|Флэш]]|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Kids' Choice Awards<br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Сатурн <br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Сатурн<br /> |Жыл жаңалығы<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Тин чойс ауардс<br /> |ТВ-дағы жыл жаңалығы<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Teen Choice Awards<br /> |ТВ-дағы үздік сүйіс<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |Teen Choice Awards<br /> |ТВ-дағы үздік жарасым<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |IGN Award<br /> |Үздік ТВ-қаһарман<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2015<br /> |IGN Award<br /> |Үздік ТВ-қаһарман. Халық таңдауы<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2016<br /> |Kids' Choice Awards<br /> |Үздік телеактёр: Отбасылық шоу<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2016<br /> |Сатурн <br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2016<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Үздік ТВ-актёр: Фантастика<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2016<br /> |Teen Choice Awards<br /> |ТВ-дағы үздік жарасым<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2016<br /> |Teen Choice Awards<br /> |ТВ-дағы үздік сүйіс<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2017<br /> |Мтв<br /> |Үздік қаһарман<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2017<br /> |Сатурн<br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2017<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Үздік ТВ-актёр: Экшен<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2017<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Үздік ТВ-зұлым<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Kids' Choice Awards<br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Мтв<br /> |Үздік герой<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Үздік ТВ-актёр: Экшен<br /> |Флэш|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Teen Choice Awards<br /> |ТВ-дағы үздік жұп<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Ең сымбатты жігіт<br /> ||| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2018<br /> |Best Shorts Competition<br /> |Басты рөлдегі актер<br /> |Том және Грант|| {{Won}}<br /> |-<br /> |2019<br /> |Kids' Choice Awards<br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2019<br /> |Teen Choice Awards<br /> |Үздік ТВ-актёр: Экшен<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2019<br /> |Сатурн <br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2021<br /> |Critics' Choice Super Awards<br /> |Суперқаһармандық сериалдағы үздік актер<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2021<br /> |Сатурн<br /> |Үздік телеактёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2023<br /> |Critics' Choice Super Awards<br /> |Суперқаһармандық сериалдағы үздік актёр<br /> |Флэш|| {{Nom}}<br /> |-<br /> |2024<br /> |Broadway.com Audience Choice Awards<br /> |Басты рөлдегі актер<br /> |Піл<br /> |Жеңіс<br /> |}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер|2}}<br /> {{DEFAULTSORT:Гастин, Грант}}</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A4%D1%80%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2026-04-27T02:22:02Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актерлері → Санат:АҚШ телевизия актерлері</p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Фред Астер<br /> |шынайы есімі = Fred Astaire<br /> |сурет = Astaire, Fred - Never Get Rich.jpg<br /> |сурет ені = 250px<br /> |сурет атауы = Фред Астер 1941 жылы<br /> |туған кездегі есімі = Фредерик Аустерлиц<br /> |туған күні = 10.5.1899<br /> |туған жері = {{туғанжері|Омаха|Омахада}}, [[Небраска]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = 22.6.1987<br /> |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |білімі = Alviene Master School of the Theatre and Academy of Cultural Arts<br /> |мамандығы = {{актер|АҚШ|XX ғасыр}}, {{әнші|АҚШ|XX ғасыр}}, [[биші]], [[Хореография|хореограф]]<br /> |азаматтығы = {{Байрақ|АҚШ}} <br /> |белсенді жылдары = 1904—1981<br /> |бағыты = мюзикл, комедия<br /> |киностудия = RKO Pictures, MGM<br /> |жұбайы = Филлис Поттер (1933–1954)&lt;br&gt; Робин Смит (1980–1987)<br /> |серігі = Джинджер Роджерс (шығармашылық серіктесі)<br /> |ата-анасы = Фредерик Аустерлиц, Джоанна Аустерлиц<br /> |туыстары = Адель Астер (әпкесі)<br /> |отбасы = 2 баласы <br /> |марапаттары = [[Құрметті Оскар сыйлығы|«Оскар»]] (1950)&lt;br&gt; «[[Алтын глобус]]» (1951, 1961, 1975)&lt;br&gt; [[BAFTA]] (1975)&lt;br&gt;«[[Эмми]]» (1959, 1961, 1978)&lt;br&gt; «[[Грэмми]]» (1989)<br /> |imdb_id = 0000001<br /> |қолтаңбасы = <br /> |сайты =<br /> |ортаққор = Fred Astaire<br /> }}<br /> '''Фред Астер''' ({{lang-en|Fred Astaire}}; туған кездегі есімі — '''Фредерик Аустерлиц''', {{lang-en|Frederick Austerlitz}}; {{Туғанкүні|10|5|1899}}, [[Омаха]], [[Небраска]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] — {{Қайтысболғанкүні|22|6|1987}}, [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — америкалық [[биші]], [[актёр]], [[әнші]], [[музыкант]], [[Хореография|хореограф]] және теледуман бағдарламасын жүргізуші. Оның театр, кино және телевизия саласындағы шығармашылық жолы 76 жылға ұласты. Астер барлық уақыттың «ең ұлы эстрадалық бишісі» болып саналады.&lt;ref&gt;{{Britannica|39648}}&lt;/ref&gt; Ол киноөнерге қосқан үлесі үшін құрметті «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығымен, сондай-ақ [[BAFTA]], «[[Грэмми]]», үш «[[Эмми]]» және екі «[[Алтын глобус]]» сыйлықтармен марапатталған.<br /> <br /> Оның есімі 1960 жылы Голливудтың «[[Голливуд Даңқ аллеясы|Даңқ аллеясы]]на», 1972 жылы Америка театр даңқы залына, ал 1989 жылы Телевизия даңқы залына енгізілді.<br /> 1999 жылы [[Америка кино институты]] «[[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік кино жұлдызы|100 жыл... 100 жұлдыз]]» тізімінде Астерді классикалық Голливуд киносының ең ұлы ер азамат жұлдыздарының арасында бесінші орынға қойды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afi.com/100Years/stars.aspx|title=AFI's 100 Years...100 Stars|publisher=www.afi.com|access-date=2019-02-03|archive-date=2013-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130113043532/http://www.afi.com/100years/stars.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Сыртқы сілтемелер}}<br /> <br /> [[Санат:Құрметті Оскар сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Сесиль Б. Де Милль сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:BAFTA марапаты иегерлері]]<br /> [[Санат:Эмми сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ телевизия актерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ бишілері]]<br /> [[Санат:АҚШ хореографтары]]<br /> [[Санат:Голливуд Даңқ аллеясы]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD_%D0%9B%D0%B8 2026-04-27T02:21:50Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актерлері → Санат:АҚШ телевизия актерлері</p> <hr /> <div>{{Машиналық аударма|шала аударылған}}<br /> {{Тұлға|Есімі=Стэн Ли|Шынайы есімі={{Lang-en|Stan Lee}}|Commons=Stan Lee|Сайты=https://therealstanlee.com/|Қолтаңбасы=Signature of Stan Lee.svg|Мансабы=сценарист, редактор, баспагер, комикстер жазушысы|Анасы=Силия Либер|Әкесі=Джейкоб Арон Либер|Ұлты=Американдық ([[Еврейлер|Еврей]])|Азаматтығы={{Байрақ|АҚШ}}|Қайтыс болған жері=[[Лос Анжелес]], [[Калифорния]]|Туған жері=[[Манхэттен]], [[Нью-Йорк]]|Қайтыс болған күні=12.11.2018|Туған кездегі есімі=Стэнли Мартин Либер|Туған күні=28.12.1922|ені=200px|Сурет=Stan Lee by Gage Skidmore 3.jpg|Сурет атауы=2014}}<br /> <br /> '''Стэн Ли''' ({{Lang-en|Stan Lee}}; шын аты – '''Стэнли Мартин Либер''' ({{Lang-en|Stanley Martin Lieber}}), тегі. [[28 желтоқсан]] [[1922 жыл|1922]]&lt;span class=&quot;noprint&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;19221228&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;ref name=&quot;autobio&quot;&gt;Lee, Stan, and Mair, George.&lt;/ref&gt;, [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] - [[12 қараша]] [[2018 жыл|2018]]) — танымал [[Америка Құрама Штаттары|америкалық]] жазушы, [[актер]], продюсер, тележүргізуші, [[сценарийші]], редакторы және құрастырушы, көптеген натуралистік кейіпкерлердің [[комикс]]тер&lt;ref name=&quot;wrightp207&quot;&gt;Wright, Bradford W. ''Comic Book Nation: The Transformation of Youth Culture in America'' (The Johns Hopkins University Press, 2003), [[:ru:Special:BookSources/9780801874505|ISBN 978-0-8018-7450-5]], p. 207&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wrightp218&quot;&gt;Wright, p. 218&lt;/ref&gt;, сондай-ақ бұрынғы президенті және директорлар кеңесінің төрағасы, белгілі баспасының &quot;[[Marvel Comics]]&quot;. Ли сондай-ақ белгілі актер, кино және теледидар, ол снялся көптеген фильмдерде ретінде камео немесе рөлдердің екінші жоспары.<br /> == Өмірбаяны ==<br /> Стэн Ли дүниеге келген [[Нью-Йорк]], пәтерде өзінің [[Еврейлер|еврей]] [[Иммиграция|ата-көшіп келушілердің]] [[Румындар|румын]] шығарылған, Селии (туылғанда Соломон) және Джек Либера&lt;ref name=&quot;autobio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Boston&quot;&gt;{{Cite news|author=Renee Graham|title=Stan Lee and the Rise and Fall of the American Comic Book|url=http://www.boston.com/ae/books/articles/2003/12/02/bio_shows_comics_legend_to_be_a_marvel_himself/|work=[[The Boston Globe]]|date=2003-02-12|accessdate=2008-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/93/Stan-Lee.html|title=Stan Lee|publisher=FilmReference.com|date=|accessdate=Apr. 27, 2010}}&lt;/ref&gt; бұрышында орналасқан 98-ші батыс көшесінің соңында батыс авеню [[Манхэттен]]&lt;ref name=&quot;autobio&quot;/&gt;. Әкесі Стэна оқыған сияқты пішуші, бірақ жұмыс істеді аз, әсіресе кейін [[Ұлы тоқырау|ұлы депрессия]], сондықтан жанұясы &quot; авеню Форт-Вашингтон&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nytimes.com/slideshow/2007/09/04/realestate/keymagazine/20070909STANLEE_2.html|title=Lewine, Edward, &quot;Sketching Out His Past&quot;, '&amp;#39;The New York Times Key Magazine'&amp;#39; Slide Show (September 4, 2007), Image 1|work=The New York Times|date=|accessdate=Apr. 27, 2010}}&lt;/ref&gt;. Қашан болды Ма, шамамен 9 жыл, дүниеге келген соң, оның бірінші және жалғыз ағасы, Ларри. Сол уақытта, Ли болды жасөспіріммен отбасы болды өмір сүру бір бөлмелі пәтерде 1720 Юниверсити-авеню в Бронксе. Ли c ағасымен өмір сүрген бір бөлмеде, ал олардың ата-аналары ұйықтап жатқан бірқатар арналған раскладывающемся хиттерден.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nytimes.com/slideshow/2007/09/04/realestate/keymagazine/20070909STANLEE_3.html|title=Lewine, '&amp;#39;The New York Times'&amp;#39;, Image 2|work=The New York Times|date=|accessdate=Apr. 27, 2010}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Стэн Ли орта мектепті бітірген ДеВитта Клинтон в Бронксе&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stanleeweb.com/stan_bio.htm|title=Biography|publisher=StanLeeWeb.com|date=|accessdate=Apr. 27, 2010|deadlink=404|archiveurl=http://web.archive.org/20070928051311/www.stanleeweb.com/stan_bio.htm|archivedate=2007-09-28}}&lt;/ref&gt;, оған дейін осы көшіп, оның отбасы. Бола отырып, ненасытным оқырманы, жас Стэн жұмыс істеді, көптеген жұмыстар ол айналысты жазуға некрологов қызмет үшін жаңалықтар мен баспасөз-релиздерінің бойынша Ұлттық бағдарламасы [[туберкулез]]дік орталығы, жеткізу, сэндвич кеңселеріне (соның ішінде Рокфеллеровский орталығы), сондай-ақ сатуға нөмірінен келеді газет ''New York Herald Tribune''.<br /> <br /> 1942 жылдың қазан айында АҚШ әскерге шақырылып, қазан 1945 жылы дейін қызмет атқарды.<br /> <br /> Стэн Ли осындай танымал болуға көптеген белгілі және белгісіз адамдар сияқты көмектесті: Робби Соломон (ағасы Стэна)&lt;ref&gt;Per Timely Comics' wartime editor Vincent Fago in [http://www.twomorrows.com/alterego/articles/11fago.html interview, ''Alter Ego'' vol. 3, #11 (қараша 2001)]&lt;/ref&gt;, редакторы Timely Comic Джо Саймон, баспагер комикстер Мартин Гудман. Бұдан басқа, Гудманның әйелі Джин — Стэнның жиен әпке&lt;ref&gt;Lee and Mair, ''Excelsior'', p.22&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Ынтымақтастық бірнеше суретшілер (ең танымал — [[Джек Кирби]] және Стив Дитко) ол құрған көптеген танымал кейіпкерлердің комикстер сияқты [[Өрмекші-адам|өрмекші-Адам]], [[Таңғажайып төрттік|Фантастикалық төрттік]] және Икс адамдар.<br /> <br /> Стэн Ли [[Marvel Comics]] бойынша комикстер түсірілген көптеген фильмдерде эпизодтық рөлін ойнаған. Атап айтқанда: &quot;Икс адамдар&quot;, &quot;Икс адамдар: Соңғы шайқас&quot;, &quot;Өрмекші адам&quot;, &quot;Өрмекші адам 2&quot;, &quot;Өрмекші Адам 3&quot;, &quot;Темір адам&quot;, &quot;Сорвиголова&quot;, &quot;Халк&quot;, &quot;Сенгісіз Халк&quot;, &quot;Фантастикалық төрттік&quot;, сондай-ақ көптеген басқа. &quot;Фантастикалық төрттік 2: Күміс серфер басып кіруі&quot; фильмде ол Рид Ричардс және Сьюзан Шторм үйлену тойына кіруге қалайды , бірақ оны жібермейді, өйткені қонақтар тізіиінде ол жоқ. Сахна созылады бірнеше секунд, және екі есе атайды, өзінің атын, содан кейін оны қуып тастайды. Стэн Ли алғаш рет [[Кевин Смит]] &quot;Лоботрясы&quot; фильмінде өзін-өзі ойнады.<br /> <br /> Сондай-ақ, оған және оның комиксам арналған 16-шы сериясы үшінші маусымының сериала &quot;[[Үлкен жарылыс теориясы (телесериал)|Теория большого взрыва]]&quot;. Соңында сериясы Стэн Ли қатысады, сахнада сериалдың басты кейіпкерлері.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.digitalspy.com/ustv/news/a199794/stan-lee-to-play-himself-on-big-bang.html|title=DigitalSpy.com|publisher=DigitalSpy.com|date=Jan. 28, 2010|accessdate=Apr. 27, 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/66DSozV4v|archivedate=2012-03-17}}&lt;/ref&gt;. Тағы бір рөлі, теледидарда — автобус жүргізушісі &quot; 16-шы сериясы бірінші кезеңінің сериала &quot;Батырлар&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tvsquad.com/2007/02/07/stan-lee-to-make-heroes-cameo/|title=Stan Lee to make Heroes cameo|author=Julia Ward|date=2007-02-07|accessdate=2010-09-17|publisher=TV Squad}}&lt;/ref&gt;. Осы рөлдерді басқа, Ли &quot;Heroman&quot; манганы құруға қатысты&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=11266|title=Heroman (TV)|publisher=Anime News Network|date=|accessdate=Apr. 27, 2010}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Джон Бускемамен бірлесіп кітабының авторы &quot;How to Draw Comic. The Marvel Way&quot;.<br /> &quot;Өрмекші-адам&quot; соңғы сериясы бесінші маусымының қосарлас әлемінде Өрмекші-адам туралы комикстерінің жасаушы ретінде пайда болады.<br /> <br /> Қазіргі уақытта, Стэн өз YouTube каналында &quot;[http://www.youtube.com/user/worldofheroes Батырлар] әлемі&quot; жүргізеді.<br /> <br /> 2016 жылы басында жазушы едәуір нашарлауы көру, ол оқу және жазуға мұмкіндігі жоғалтты деп мойындады&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate=2016-01-12|title=Создатель Человека-паука потерял способность читать и писать|url=http://lenta.ru/news/2016/01/12/stan_lee/|publisher=lenta.ru}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Қызықты фактілер ==<br /> * Стэн Ли [[Брюс Ли|Брюс Ма]] фильмдерді ұнатады&lt;ref&gt;''Stan’s Soapbox, Bullpen Bulletins'', October 2000&lt;/ref&gt;.<br /> * Стэн Ли &quot;Simpsons&quot; мультсериалында өз рөлінде пайда болады <br /> * Сүйікті жазушылары Стэна: [[Стивен Кинг]], [[Герберт Уэллс]], [[Марк Твен]], [[Артур Конан Дойль]], [[Уильям Шекспир]], [[Чарльз Диккенс]] және Харлан Эллисон&lt;ref&gt;''Stan’s Soapbox, Bullpen Bulletins'', October 1998&lt;/ref&gt;.<br /> * Стэн Ли Lego Marvel Super Heroes жиі кездеседі. Сондай-ақ, болып табылады онда ойнататын сипаты ие қоспасымен қабілеттерін мұндай кейіпкерлерінің ретінде [[Өрмекші-адам|өрмекші-Адам]], Циклоп, Мистер Фантастик және т. б. Бар, сонымен қатар жұмыс деген нұсқа орындай отырып камео фильмдерде ғаламның Марвел Стэн Ли ойнайды кейіпкердің атынан &quot;Калам&quot; (One-Above-All) Құдай Marvel және оның жаратушысы болып табылады.<br /> * Стэн Ли 6 қаһарман мультфильде Фредтың әкесі ретінде пайда болады.<br /> * Стэн Ли &quot;MARVEL&quot; киноматографиялық ғаламның барлық фильмдерде камео ретінде пайда болады.<br /> * Стэн Ли &quot;Финес пен Ферб&quot; мультсериалында ход-догтар сатушының рөлінде пайда болады<br /> <br /> == Құрылған кейіпкерлері ==<br /> [[Сурет:10.14.11StanLeeByLuigiNovi9.jpg|оңға|нобай|Ли 2011 жылы.]]<br /> * [[Өрмекші-адам]]<br /> * [[Таңғажайып төрттік|Фантастикалық төрттік]]<br /> * Икс адамдар<br /> * [[Жанкешті|Сорвиголова]]<br /> * [[Темір адам]]<br /> * [[Халк]]<br /> * Өрмекші-әйел<br /> * Стрипперелла<br /> * және басқа да көптеген<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> * &quot;[[1995 жыл]]ы Джек Керби даңқ залына енгізілген.<br /> * &quot;[[2008 жыл]]ы Ұлттық медаль АҚШ саласындағы өнер ие болды.<br /> <br /> == Кітаптар ==<br /> * &quot;How to Draw Comic. The Marvel Way&quot; (Джон Бускемамен бірлесіп).<br /> * &quot;Стэн Ли. Комикстерді қалай сурет салуға&quot;<br /> <br /> == Фильмография ==<br /> <br /> === Актерлік жұмыс ===<br /> <br /> === Қалған жұмыс ===<br /> Актерліктен басқа Стэн Ли, сондай-ақ жұмыс істейді және басқа да салаларда кинематограф. Ол сөз сөйледі рөлін продюсер осындай фильмдерде: &quot;Капитан Америка&quot;, &quot;Ник Фьюри: Қ.А.Л.Қ.А.Н. Агенті, &quot;Блэйд&quot;, &quot;Икс адамдар&quot;, &quot;Блэйд 2&quot;, &quot;Өрмекші адам&quot;, &quot;Басбұзар&quot;, &quot;Люди Икс 2&quot;, &quot;Халк&quot;, &quot;Жазалаушы&quot;, &quot;Өрмекші адам 2&quot;, &quot;Блэйд 3: Үштік&quot;, &quot;Электра&quot;, &quot;Леший&quot;, &quot;Фантастикалық төрттік&quot;, &quot;Икс Адамдар: Соңғы шайқас&quot;, &quot;Өрмекші адам 3&quot;, &quot;Фантастикалық төрттік: Күміс серфер басып кіру&quot;, &quot;Темір адам&quot;, &quot;Сенгісіз Халк&quot;, &quot;Жазалаушы: Соғыс зона&quot; және &quot;Темір адам 2&quot;. Жұмыстардан басқа, продюсер Стэн Ли тіпті монтажером бейне &quot;Spider-Man: The Ultimate Villian Showdown&quot;. 2016 ол түсіріп меншікті сериал &quot;Бақытты&quot;, &quot;құтадғу білік&quot; Гарри Клейтона онда орындады Джеймс Несбитт.<br /> <br /> == Дерек көздері ==<br /> &lt;div class=&quot;references-small&quot; style=&quot;&quot;&gt;<br /> <br /> &lt;/div&gt;<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> * {{IMDb name|0498278|Стэн Ли}}(ағыл.)&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; сайтта &lt;/span&gt;[[Internet Movie Database]]<br /> * [http://www.powentertainment.com POW!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110217133607/http://www.powentertainment.com/ |date=2011-02-17 }} [http://www.powentertainment.com Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110217133607/http://www.powentertainment.com/ |date=2011-02-17 }} (ресми сайты)<br /> * {{Twitter|therealstanlee}}<br /> * [http://marvel-comics.ru/2009/09/sten-li-schitaet-sdelku-walt-disney-i-marvel-zaklyuchennoy-na-nebesah/ Стэн Ли туралы мәміле Дисней] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120005933/http://marvel-comics.ru/2009/09/sten-li-schitaet-sdelku-walt-disney-i-marvel-zaklyuchennoy-na-nebesah/ |date=2010-01-20 }}<br /> <br /> [[Санат:АҚШ актерлері]]<br /> <br /> [[Санат:АҚШ телевизия актерлері]]<br /> [[Санат:28 желтоқсанда туғандар]]<br /> [[Санат:1922 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Нью-Йоркте туғандар]]<br /> [[Санат:АҚШ сценарийшілері]]<br /> [[Санат:2018 жылы қайтыс болғандар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D1%81 2026-04-27T02:19:51Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актерлері → Санат:АҚШ телевизия актерлері</p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Ривер Джуд Феникс<br /> |шынайы есімі = River Jude Phoenix<br /> |сурет = River Phoenix.png<br /> |сурет ені =<br /> |сурет атауы =<br /> |туған кездегі есімі =<br /> |туған күні = 23.08.1970<br /> |туған жері = Мадрас, Орегон, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = 31.10.1993<br /> |қайтыс болған жері = Батыс Голливуд, Колифорния, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |мамандығы = {{актер|АҚШ}}, музыкант, белсенді<br /> |азаматтығы = {{USA}}<br /> |белсенді жылдары = 1982 - 1993<br /> |бағыты = Альтернативті рок<br /> |киностудия =<br /> |марапаттары = «Вольпи кубогі» (1991)&lt;br /&gt;АҚШ киносыншылары Ұлттық кеңесінің сыйлығы (1991)&lt;br /&gt;АҚШ киносыншыларының Ұлттық қоғамдастығының сыйлығы (1991)&lt;br /&gt;<br /> «Тәуелсіз рух» (1991)<br /> |imdb_id = 0000203<br /> |сайты =<br /> |ортаққор =<br /> }}<br /> '''Ривер Джуд Феникс''' ({{lang-en|River Jude Phoenix}}, {{Туғанкүні|23|8|1970}} - {{Қайтысболғанкүні|31|10|1993}}) - американдық актер, музыкант және белсенді. Ол Рейн, [[Хоакин Феникс|Хоакин]], Либерти және Саммер Феникстердің ағасы болған.<br /> <br /> Феникс өзінің актерлік мансабын 10 жасында теледидарлық жарнамаларда түсумен бастады. Оның алғашқы маңызды жұмысы - «Менімен бірге бол» (1986) фильміндегі рөлі. Феникс «Бір орында жүгіру» (1988) секілді «ересек» фильмдерде көрінді, осы рөлі үшін «Ең үздік қосалқы актер» номинациясында Оскарға ұсынылды. «Менің жеке Айдахо штатым» (1991 ж.) сыншылардың мақұлдауына себеп болды және [[Венеция кинофестивалі]]нде Волпи кубогын Финикске әкелді. Сондай-ақ АҚШ Кинематографистерінің Ұлттық Қоғамы мен АҚШ Кинематографистерінің Ұлттық Кеңесі үздік актер сыйлығымен марапаттады. Джон Уилис оны келешегінен үміт күттірер 12 үміткердің бірі деп атады, сыншылар Роджер Эберт және Джин Сискел оған өте талантты актер деп баға берді.<br /> 1993 жылдың 31-ші қазанында Феникс есірткі дозасын жоғарылатудан Viper Room клубының кіреберісінде қайтыс болды.<br /> <br /> == Балалық шағы ==<br /> Ривер Джуд Феникс 1970 жылы 23 тамызда [[Орегон|Орландо штатының]] Мадрас қаласында, Арлин Шарон Дун және Джон Ли Боттомның отбасында дүниеге келген.&lt;ref name=&quot;people15111993&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Levitt, Shellley.''&amp;#x20;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://www.people.com/people/archive/article/0,,20106732,00.html River's End]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''[[People (журнал)|People]]''.&amp;#x20; [[Time Warner]]&amp;#x20;(15 ноября 1993).&amp;#x20;Дата обращения 5 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Ривердің есімі [[Герман Гессе]]ндің «Siddhartha» романындағы және «Hey Jude» атты [[The Beatles|Beatles]] әніндегі өмір өзенінің құрметіне қойылған.&lt;ref name=&quot;imdbbio&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://www.imdb.com/name/nm0000203/bio Biography for River Phoenix]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''[[Internet Movie Database]]''.&amp;#x20; [[Amazon.com]].&amp;nbsp;— His parents named him River after the river of life in Hermann Hesse's classic spiritual novel &quot;Siddhartha&quot;; and Jude, his middle name, after The Beatles' song &quot;Hey, Jude&quot;.&amp;#x20;Дата обращения 3 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;[[People|Адамдар журналына]] берген сұхбатында Феникс ата-анасын «[[хиппи]]» деп сипаттады.&lt;ref name=&quot;people15111993&quot;/&gt; Оның анасы Бронкс қаласында ([[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]]) [[Мажарстан|Венгрия]] мен [[Ресей]]ден қоныс аударған [[Еврейлер|еврей]] отбасында дүниеге келді.&lt;ref name=&quot;jewishjournal&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Pfefferman, Naomi.''&amp;#x20;[http://www.jewishjournal.com/arts/article/the_days_of_summer_20020412/ The Days of Summer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515082724/http://www.jewishjournal.com/arts/article/the_days_of_summer_20020412/ |date=2011-05-15 }}&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;&amp;nbsp;// JewishJournal.com.&amp;nbsp;— 11 апреля 2002.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pravda18112005&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://english.pravda.ru/history/18-11-2005/9253-celebrities-1/ Ten American showbiz celebrities of Russian descent]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''[[Правда.Ру]]''&amp;#x20;(18 ноября 2005).&amp;nbsp;— His father was born to Spanish and Irish parents, his mother is a Jew of Hungarian and Russian descent.&amp;#x20;Дата обращения 3 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Оның әкесі, бұрынғы [[Католицизм|католик]], бастапқыда Фонтана ([[Калифорния]]) қаласынан келген &lt;ref name=&quot;jewishjournal&quot; /&gt; және оның бұрынғы некеден қалған қызы болған. 1968 жылы Феникстің анасы Нью-Йорктегі отбасынан кетіп, Американы [[Автостоп|автокөлікпен]] шарлап жүріп, Солтүстік Калифорнияда Джонды кездестіреді. Олар 1969 жылғы 13 қыркүйекте үйленді, олардың кездескеніне бір жылдан аз уақыт өткен болатын. 1973 жылы ерлі-зайыптылар «Құдайлар балалары» сектасына қосылып, миссионер болған. 1972 жылғы 21 қарашада Крокетт қаласында ([[Техас|Техас штаты]]) жұп қызды болды, баланың есімін Райн Джоан Д'Арк деп қойды. Жұптың үшінші баласы [[Хоакин Феникс]] 1974 жылы 28 қазанда Сан-Хуан ( [[Пуэрто-Рико]] ) қаласында туылған.&lt;ref name=&quot;riverphoenixorg&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://river-phoenix.org/timeline/ Timeline of a Phoenix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207112936/http://river-phoenix.org/timeline/ |date=2012-02-07 }}&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''River-phoenix.org''.&amp;#x20;Дата обращения 3 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1976 жылы 5 шілдеде Либертад Марипоза Боттом дүниеге келді. Кейінірек Джон Боттом «Венесуэла мен Кариб архиэпископы» деген лауазымға ие болғанымен, жұбайлар сектадан қаржылық көмек ала алмады және кедейлікте өмір сүрді. Феникс жиі гитара ойнады, ал Рейн көшеде ән айтып, отбасын асырау үшін ақша тапты.<br /> <br /> Арлин мен Джон көп ұзамай Құдай балаларынан көңілі қалды; Арлин Кейін журналистке берген сұхбатында күйеуі екеуінің сектадағы «флирт фишингке» қарсы шыққанын айтты: «Сектаның көшбасшысы Дэвид Берг бәрін жаңылдырып, өзі байыған үстіне байи түсті. Ол бай студенттерді жыныстық қатынас арқылы тартуға тырысты. Олай бола қоймас.&lt;ref name=&quot;lifemagazine&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Peters, Susan.''&amp;#x20;[http://www.river-phoenix.ru/publikatsii/stati/originaly/one-big-hippy-family-73-55.html River Phoenix and company move into Hollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190706063224/http://www.river-phoenix.ru/publikatsii/stati/originaly/one-big-hippy-family-73-55.html |date=2019-07-06 }}&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;&amp;nbsp;// [[Life (журнал)|Life]].&amp;nbsp;— август 1987.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Сектаның теріс бағытта қозғалуынан қорқып, ерлі-зайыптылар оны тастап, біраз уақыт Венесуэладағы шіркеуде өмір сүрді. Оңтүстік Америкада өмір сүрген соңғы жылдарда бүкіл отбасы [[Веганшылық|вегандарға]] айналды (жергілікті балықшының балықты өлтіргені Ривер мен Хоакинге әсер етті).&lt;ref name=&quot;cleo&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Angeli, Michael.''&amp;#x20;[http://www.aleka.org/phoenix/zines/scans/Cleo%20May%201992b.jpg River's Rise]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;&amp;nbsp;// Cleo.&amp;nbsp;— май 1992.&amp;nbsp;— &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;P. 117—120; 185&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Көп ұзамай отбасы Америкаға қайта оралды. Олар жүк тасымалдайтын көлікке тығылып отырып алған болатын. Олар оралған соң, [[Флорида]]да Арлинның ата-анасының үйіне қоныстанды. 10 желтоқсан 1978 жылы Уинтер Парк (Флорида) қаласында отбасының кенжесі Саммер Джой Боттом дүниеге келді. 1979 жылғы 2 сәуірде отбасы жаңа өмірдің басталуының символына ретінде күлден туылған ертегі құсының атауы Феникске фамилиясын ресми түрде өзгертті.&lt;ref name=&quot;premiere&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;''Boyd, Blanche McCrary.''&amp;#x20;[http://www.aleka.org/phoenix/zines/phoeni53.html Ahead of the Pack]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;&amp;nbsp;// Premiere.&amp;nbsp;— апрель 1988.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Кинокарьерасы ==<br /> Ривер Лос-Анжелестегі [[NBC]] кастинг агенттігінде жұмыс істеді. Ол балалар агенті Ирис Бертонмен кездесіп, бес баланы қабылдауға келісті.<br /> <br /> 1980 жылы Феникс алғаш рет теледидарда Fantasia телесериалында көрінді, онда ол өзінің қарындасы Rainмен &lt;ref name=&quot;riverphoenixorg&quot;/&gt; ән орындады. 1982 жылы Ривер NBC-лік Жеті бауырға жеті қалыңдық сериалында, бауырлардың ең кішісі Гутри Макфадденнің рөлін ойнады. Ривера гитара үйреніп, Елвис Преслидің образына мықтап еніп шоу өндірушілерін қайран қалдырды.&lt;ref name=&quot;riverphoenixorgseven&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://www.river-phoenix.org/tv/seven-brides/ Seven Brides for Seven Brothers]&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''River-phoenix.org''.&amp;nbsp;— River, who arrived at the auditions with his guitar, promptly burst into a convincing Elvis Presley impersonation charming the show's producer James H. Brown who offered him the part.&amp;#x20;Дата обращения 3 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; .<br /> <br /> Келесі рөлді бір жыл өткен соң, «Celebrity» (1984) телевизиялық фильмінде алды, онда ол Джеффи Кроуфордты ойнады. Оның қатысқан эпизоды небәрі 10 минутқа созылғанымен, кейіпкері басты кейіпкер болды.&lt;ref name=&quot;riverphoenixorgcelebrity&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://www.river-phoenix.org/tv/celebrity/ Celebrity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224050430/http://www.river-phoenix.org/tv/celebrity/ |date=2012-02-24 }}&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''River-phoenix.org''.&amp;nbsp;— River's character would become central to the bizarre and suspenseful movie plot but he would be seen on screen for a matter of only ten minutes or so before the story would leap forward seven years whereupon the character of a much older Jeffie would be taken over by Peter Nelson.&amp;#x20;Дата обращения 3 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Бір айдан кейін ABC Afterschool Special шоуы шығарылды, онда Ривер «Артқа қарай: Дислексияның жұмбағы» эпизодында ойнады. Сюжет бойынша бала өзінің дислексиясы бар екенін біледі. Хоакин де серияда шағын рөл ойнады.<br /> Қыркүйек айында «Сенің жүрісің» сериялының пилоттық эпизоды шығарылды. Ривер бір ғана сөз айтатын Брайанның рөлін ойнады. Сондай-ақ, ол «Роберт Кеннеди және оның уақыты» телевизиялық фильмінде Кеннедидің кіші ұлын ойнады.<br /> <br /> Сыншылардың Ривераға дислексиясы бар баланың рөлі үшін берген жоғары бағаларының арқасында ол Тірі қалу фильміне түсуге мүмкіндік алды. Ривер Молли Рингуолд және Хезер Оруркпен бірге Филип Броганды ойнады. Бұл үлкен мансап алдындағы оның телевизиядағы соңғы рөлі болды. Ирис Бертон оны «Зерттеушілер» фильмінде ұсынды.&lt;ref name=&quot;riverphoenixorgsurviving&quot;&gt;&lt;span class=&quot;citation&quot;&gt;&lt;span lang=&quot;en&quot;&gt;[http://www.river-phoenix.org/tv/surviving/ Surviving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224050135/http://www.river-phoenix.org/tv/surviving/ |date=2012-02-24 }}&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;ref-info&quot; style=&quot;cursor:help;&quot; title=&quot;на английском языке&quot;&gt;(англ.)&lt;/span&gt;.&amp;#x20;''River-phoenix.org''.&amp;nbsp;— It would be halfway through filming this project that Iris Burton would contact River and his family with details of a possible role in the film Explorers.&amp;#x20;Дата обращения 4 января 2011.&amp;#x20; 13&amp;nbsp;февраля 2012&amp;nbsp;года.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1984 жылдың қазан айында Риверді Джо Дантенің «Зерттеушілер» фильміндегі оқымысты бала Вольфганг Мюллердің рөліне бекітеді. Бұл Ривераның алғашқы үлкен фильм рөлі болды.<br /> <br /> «Менімен қал» (1986), «Mosquito Coast бар» (1986), «Джимми Рердон өмірі бір түн» (1988) және «Кішкентай Никита» (1988) фильмдерінің шығуымен оның танымалдығы артты.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> == Сілтемелер ==<br /> {{Commons category}}<br /> {{Wikiquote}}<br /> * {{IMDb name|203}}<br /> * {{Find a Grave|1726}}<br /> <br /> [[Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:АҚШ әншілері]]<br /> [[Санат:XX ғасыр әншілері]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша әншілер]]<br /> [[Санат:АҚШ телевизия актерлері]]<br /> [[Санат:XX ғасыр актерлері]]<br /> [[Санат:23 тамызда туғандар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2026-04-27T02:19:16Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актерлері → Санат:АҚШ телевизия актерлері</p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Марк Саллинг<br /> |шынайы есімі = Mark Salling<br /> |сурет = Mark Salling Glee Premiere.jpg<br /> |сурет ені = 230px<br /> |сурет атауы =<br /> |туған кездегі есімі ={{lang-en|Mark Wayne Salling}}<br /> |туған күні = 17.8.1982<br /> |туған жері = [[Даллас]], [[Техас]], [[АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні = 30.01.2018<br /> |қайтыс болған жері =[[АҚШ]] [[Калифорния]] [[Лос-Анджелес]] [[Санленд]],<br /> |мамандығы = актёр, [[музыкант]]<br /> |азаматтығы = {{USA}}<br /> |белсенді жылдары = 1996 — 2015<br /> |бағыты =<br /> |киностудия =<br /> |марапаттары = [[Комедия сериясындағы үздік актер үшін Америка Құрама Штаттарының кино актерларының гильдік сыйлығы]] ([[2010]])<br /> |imdb_id = 0758597<br /> |сайты = [http://www.marksallingmusic.com/ Ресми сайты]<br /> }}<br /> '''Марк Уэйн Саллинг''' ({{lang-en|Mark Wayne Salling}},[[17 тамыз]] [[1982 жыл]]ы [[Даллас]], [[Техас]], [[АҚШ]] — [[30 қаңтар]] [[2018 жыл]]ы [[АҚШ]] [[Калифорния]] [[Лос-Анджелес]] [[Санленд]],) — американдық әнші және әртіс, Ноа Пакерман рөлін «[[Хор (телесериал)|Хор]]» телетоптамасында сомдаған.<br /> <br /> == Ерте жылдар ==<br /> Марк Саллинг [[17 тамыз]] [[1982 жыл]]ы [[Даллас]], [[Техас]] штатында туылып өскен. Ол әскери академиясында оқыған,бырақ бітіріп шықпады. Кейін Марк Лос-Анджелесстік музыка академиясында оқуын жалғастырды.<br /> <br /> == Карьерасы ==<br /> Саллинг пианино, гитара, бас-гитара және барабан аспаптарында ойнайды. Ол өзі жазған әндерді орындап,продюсерлейді. «Smoke Signals» атты бірінші күй-табағы 2008 жылы жарыққа шықты.<br /> Саллингтің актёрлік қадамы 1996 жылғы &quot;Дети-кукурузы 4: Сбор урожая&quot; атты қорқынышты фильмінде басталды. Алайда кең танымалдықты ол 2009 жылы Ноа Пакерман рөлін, Райан Мерфинің GLEE атты телетоптамасында сомдағаны үшін тапты.<br /> <br /> == Жыныстық зорлық-зомбылық пен балалар порнографиясына қатысты айыптау ==<br /> 2013 жылдың қаңтарында қызды сексуалдық шабуыл жасауды айыптады, айтуынша, ол оның келісімінсіз қорғалмаған секске қатысуға мәжбүрледі&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mark Salling Sexual Battery: 'Glee' Star Sued By Ex-Girlfriend|author=|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/01/19/mark-salling-sexual-battery-sued_n_2511159.html|work=[[The Huffington Post]]|date=2013-01-19|accessdate=2017-10-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mark Salling Sued by Ex-Girlfriend for Sexual Battery|author=Sadie Gennis|url=http://www.tvguide.com/news/mark-salling-sued-ex-girlfriend-sexual-battery-1059312/?rss=breakingnews|work=[[TV Guide]]|date=2013-01-19|accessdate=2017-10-05|language=en}}&lt;/ref&gt;. Ол айыптарды жоққа шығарды және жалған айып тағылғаны үшін қарсы арыз берді&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mark Salling: There Is ‘No Truth’ to Sexual Battery Lawsuit|author=|url=https://www.yahoo.com/celebrity/blogs/celeb-news/mark-salling-no-truth-sexual-battery-lawsuit-024153281.html|work=Celeb News|date=January 19, 2013|accessdate=2017-10-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 2015 жылдың наурыз айында, сотты сотқа берместен қызымен татуластырды&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Glee' Star Mark Salling Settles with Former GF in Fight Over Sexual Encounter|author=|url=http://www.tmz.com/2015/03/25/mark-salling-settles-lawsuit-girlfriend-sexual-fight-insurance-money/|work=TMZ|date=3/25/2015|accessdate=2017-10-05}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> 2015 жылғы 29 желтоқсанда Лос-Анджелес полициясы өз үйін іздестірді. Осыдан кейін, Sulling бірнеше мың фотосуреттер мен балалар порнографиясының бейнесіне ие болуды күдіктен ұстады&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-glee-actor-mark-salling-arrested-20151229-story.html|title='Glee' actor Mark Salling arrested on suspicion of possessing child porn|date=29 December 2015|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=29 December 2015}}&lt;/ref&gt;. Қойылған айыптардың нәтижесінде Марк «Құдайлар мен құпияларды» сериясынан шығарылды,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Mark Salling dropped from miniseries after child porn charge|author=|url=http://www.businessinsider.com/ap-mark-salling-dropped-from-miniseries-after-child-porn-charge-2016-6|work=[[Business Insider]]|date=Jun. 1, 2016|accessdate=2017-10-05|language=en}}&lt;/ref&gt;. Прокурорлармен біршама кешігіп және сәтсіз келіссөздерден кейін оның іс-әрекеті 2017 жылы 12 қыркүйекте Лос-Анжелестегі АҚШ-тың аудандық сотында басталды&lt;ref&gt;{{Cite news|title=#Glee Star Mark Salling Finally Has a Court Date On #KiddiePorn Charges|url=https://www.inquisitr.com/4293682/judge-sets-date-in-glee-mark-salling-child-pornography-trial-two-years-after-arrest-austin-jones-youtube/|work=The Inquisitr|date=2017-06-15|accessdate=2017-10-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;. 2017 жылдың 4 қазанында ол балалар порнографиясына қатысты кінәлі деп танылды. Босатылғаннан кейін, Саллинг полицияға қылмыскер ретінде тіркелу керек еді. Ол сондай-ақ адамдарға арналған бағдарлама бойынша емделу курсынан өтуі керек еді, 18 жасқа толмаған адамдармен жыныстық сипаттағы қылмыс жасаған. Түрмеден шыққаннан кейін, Саллинг мектептің аулаларынан, саябақтарынан кем дегенде 100 метр жүру керек еді, қоғамдық бассейндер, жастар орталықтары мен ойын алаңдары. Ол сондай-ақ 50 мың төлеуге міндетті. Әрбір адамға, ол байланысқа түскен. Ол төрт жылдан жеті жылға дейін бас бостандығынан айрылды&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Glee' star Mark Salling pleads guilty to possession of child pornography|author=Michele Corriston|url=http://ew.com/tv/2017/10/04/glee-star-mark-salling-pleads-guilty-possession-child-pornography/|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2017-10-04|accessdate=2017-10-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Өлім ==<br /> Саллинг 2018 жылы 30 қаңтарда 35 жасында қайтыс болды. Өлімнің алдын-ала себебі суицид деп аталды&lt;ref&gt;{{Cite news|title='Glee' Actor Mark Salling Dies at 35|author=Ryan Parker|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/mark-salling-dead-glee-actor-dies-at-35-1080090|work=The Hollywood Reporter|date=1/30/2018|accessdate=2018-01-30|language=en}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Кинобаян ==<br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> |+Фильм<br /> ! Жыл<br /> ! Атауы{{ref-en}}<br /> ! Рөлі<br /> ! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпелер<br /> |-<br /> | 1996<br /> | ''Children of the Corn IV: The Gathering''<br /> | James Rhodes<br /> | Direct-to-video<br /> |-<br /> | 2006<br /> | ''The Graveyard''<br /> | Eric<br /> | Direct-to-video<br /> |-<br /> | 2011<br /> | ''Glee: The 3D Concert Movie''<br /> | Noah &quot;Puck&quot; Puckerman/Himself<br /> |<br /> |}<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot;<br /> |+Телевизия<br /> ! Жыл<br /> ! Атауы{{ref-en}}<br /> ! Рөлі<br /> ! class=&quot;unsortable&quot; | Ескертпелер<br /> |-<br /> | 1999<br /> | ''Walker, Texas Ranger''<br /> | Billy<br /> | Episode: &quot;Rise To The Occasion&quot;<br /> |-<br /> | 2009–ағымдағы уақыт<br /> | ''Glee''<br /> | Ноа &quot;Пак&quot; Пакерман<br /> |Main Role&lt;br /&gt;Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Comedy Series (2009)&lt;br /&gt;Nominated—Teen Choice Award for Choice TV: Breakout Star Male (2010) &lt;br /&gt;Nominated—Teen Choice Award for Choice Music: Group (2010)&lt;small&gt; (shared with ''Glee'' Cast)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;Nominated—Choice TV: Scene Stealer Male (2011)<br /> |-<br /> | 2011<br /> | ''The Glee Project''<br /> | Өзін сомдады<br /> | Episode: &quot;Sexuality&quot;<br /> |-<br /> | 2014<br /> | ''Rocky Road''<br /> | Жартас жолы<br /> | &quot;Харрисон Бёрк&quot;<br /> |}<br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> * [http://www.marksallingmusic.com/ Жеке сайты]<br /> * [http://www.twitter.com/marksalling Твиттер сайтында]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<br /> <br /> [[Санат:17 тамызда туғандар]]<br /> [[Санат:Далласта туғандар]]<br /> [[Санат:30 қаңтарда қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Лос Анжелесте қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша актерлер]]<br /> [[Санат:АҚШ актерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ әншілері]]<br /> [[Санат:АҚШ гитарашылары]]<br /> [[Санат:АҚШ телевизия актерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ музыканттары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A5%D1%8C%D1%8E_%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B8 2026-04-27T02:15:41Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Ұлыбритания телевидение актерлері → Санат:Ұлыбритания телевизия актерлері</p> <hr /> <div>[[Сурет:Hugh Laurie, from a bit of Fry &amp; Laurie, http---en.wikipedia.org-wiki-Hugh laurie (9450843901) (cropped).jpg|нобай|оңға|Лоридің ән айтқаны, 2012 жыл]]<br /> '''Джеймс Хью Кэлам Лори''' ({{lang-en|James Hugh Calum Laurie}}; [[11 маусым]] [[1959]], [[Оксфорд]]) — ағылшын [[актёр]]і, [[пианино|пианист]], [[сценарист]], [[режиссёр]], продюсер, [[жазушы]] мен [[әнші]]. Үлкен танымалдылыққа [[Доктор Хаус]], [[Фрай мен Лори шоуы]], [[Дживс пен Вустер]] шығармалары арқылы ие болды. Әкесі Рэн Лори дәрігер, анасы Патрисия жұмыс істемеген. 1981 жылы ол [[Кембридж университеті]]н бітірген. Университетте оқығанда ол FootLightsDramatic Club театрында болған және оның театр бойынша әріптестері Эмма Томсон және [[Стивен Фрай]] болды. 1981 жылы ол осы театр президенті болды.<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> * 1982 — ''Cambridge Footlights шолуы'' (Cambridge Footlights Revue) — әртүрлі кейіпкерлер<br /> * 1982 — ''Уайымдайтын ештеңе жоқ!'' (There’s Nothing to Worry About!) — әртүрлі кейіпкерлер<br /> * 1983 — ''Хрусталь текше'' (The Crystal Cube) — Макс Белхэвен / әртүрлі кейіпкерлер<br /> * 1983–1984 — ''Alfresco'' (Alfresco) — әртүрлі кейіпкерлер<br /> * 1984 — ''Жасөспірімдер'' (The Young Ones) — лорд Монти<br /> * 1985 — ''Мазасыз жүрек'' (Plenty) — Майкл<br /> * 1985 — ''Каппер ханымның туған күні'' (Mrs. Capper’s Birthday) — Бобби<br /> * 1985 — ''Бақытты отбасылар'' (Happy Families) — Джим<br /> * 1986 — ''Қара жылан II'' (Blackadder II) — принц Людвиг<br /> * 1986 — ''Girls on Top'' (Girls on Top) — Том<br /> * 1987 — ''Up Line'' (Up Line) — рөлі белгісіз<br /> * 1987 — ''Filthy Rich &amp; Catflap'' (Filthy Rich &amp; Catflap) — Альфонс Н’Бенд<br /> * 1987 — ''Күлетін тұтқын'' (The Laughing Prisoner) — көмекші<br /> * 1987 — ''Қара жылан III'' (Blackadder the Third) — принц-регент Георг<br /> * 1988 — ''Қара жыланның рождестволық әні'' (Blackadder’s Christmas Carol) — Георг / лорд Пигмот<br /> * 1988 — ''Қара жылан: кавалер жылдары'' (Blackadder: The Cavalier Years) — пуритан<br /> * 1988 — ''Les Girls'' (Les Girls) — мистер Мотт<br /> * 1989 — ''Жаңа мемлекет қайраткері'' (The New Statesman) — официант<br /> * 1989 — ''Иықбаусыз'' (Strapless) — Колин<br /> * 1989–1995 — ''Фрай мен Лоридің шоуы'' (A Bit of Fry and Laurie) — әртүрлі кейіпкерлер<br /> * 1990–1993 — ''Дживс пен Вустер'' (Jeeves and Wooster) — Берти Вустер<br /> * 1991 — ''Қоңыр аюдың үйленуі'' (Brown Bear’s Wedding) — үкі / тышқандар<br /> * 1992 — ''Питердің достары'' (Peter’s Friends) — Роджер Чарльстон<br /> * 1993 — ''Қазына аралының аңыздары'' (The Legends of Treasure Island) — сквайр Трелони<br /> * 1993 — ''Барлығы немесе ештеңе'' (All or Nothing at All) — Лео Хопкинс<br /> * 1994 — ''A Pin for the Butterfly'' (A Pin for the Butterfly) — нағашысы<br /> * 1995 — ''Питер Қоянның әлемі'' (The World of Peter Rabbit and Friends) — қалалық тышқан Джонни<br /> * 1995 — ''Көртышқанның бастан кешкендері'' (The Adventures of Mole) — жаба<br /> * 1995 — ''Қар ханшайымы'' (The Snow Queen) — Пипс<br /> * 1995 — ''Мемлекеттің хәліне қараңыз!'' (Look at the State We’re In!) — директор<br /> * 1995 — ''Ақыл мен сезім'' (Sense and Sensibility) — мистер Палмер<br /> * 1996 — ''Қар ханшайымының кегі'' (The Snow Queen’s Revenge) — рөлі белгісіз<br /> * 1996 — ''Трейси сынақ қабылдайды'' (Tracey Takes On…) — Тимоти «Тимми» Будж<br /> * 1996 — ''Аса қорқынышты кісі өлтіру'' (Murder Most Horrid) — Джерри Брайс<br /> * 1996 — ''101 далматин'' (101 Dalmatians) — Джаспер<br /> * 1997 — ''Қазына аралы'' (Treasure Island) — сквайр Трелони<br /> * 1997 — ''Сұрқия үйрек'' (The Ugly Duckling) — Таквин<br /> * 1997 — ''Арыстандар мекені'' (The Place of Lions) — Стив Хэррис<br /> * 1997 — ''Ұрылар'' (The Borrowers) — полисмен Стеди<br /> * 1997 — ''Spice World'' (Spice World) — Пуаро<br /> * 1998 — ''Таза ағылшындық кісі өлтіру'' (The Bill) — Хэррэп<br /> * 1998 — ''Темір маскадағы адам'' (The Man in the Iron Mask) — Пьер<br /> * 1998 — ''Достар'' (Friends) — ұшақтағы жолаушы<br /> * 1998 — ''Кузина Бетта'' (Cousin Bette) — барон Гектор Юло<br /> * 1999 — ''Санта Клаустың соңғы рождествосы'' (Santa’s Last Christmas) — шағала Джеффри<br /> * 1999 — ''Стюарт Литтл'' (Stuart Little) — Фредерик Литтл<br /> * 1999 — ''Қара жылан: алға-артқа'' (Blackadder: Back &amp; Forth) — виконт Джордж<br /> * 2000 — ''Мүмкін бәрі де болар'' (Maybe Baby) — Сэм Белл<br /> * 2001 — ''Джуди Гарлендпен өмір'' (Life with Judy Garland: Me and My Shadows) — Винсент Миннелли<br /> * 2002 — ''Елес агенттері'' (Spooks) — Джулз Сивитер<br /> * 2003 — ''Қырықтан асқанда'' (Fortysomething) — Пол Слиппери<br /> * 2004–2012 — ''Доктор Хаус'' (House M.D.) — Грегори Хаус<br /> * 2008 — ''Көше патшалары'' (Street Kings) — капитан Джеймс Биггз<br /> * 2009 — ''Құбыжықтар бөгдеғаламшарлықтарға қарсы'' (Monsters vs. Aliens) — д-р Тарақан<br /> * 2011 — ''Қояндардың көтерілісі'' (Hop) — Пасхалық қоян<br /> * 2015 — ''Болашақ жері'' (Tomorrowland) — Дэвид Никс<br /> * 2016 — ''Түнгі әкімші'' (The Night Manager) — Ричард Онслоу-Ропер<br /> * 2019 — ''Қулық-22'' (Catch-22) — майор де Коверли<br /> * 2020 — ''Авеню 5'' (Avenue 5) — Риан Кларк<br /> * 2023 — ''Ғажайып Морис'' (Amazing Maurice) — Морис<br /> * 2023 — ''Бізге көрінбейтін бүкіл жарық'' (All the Light We Cannot See) — Этьен Леблан<br /> * 2024 — ''Тегеран'' (Tehran) — д-р Петерсон<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Лори, Хью}}<br /> [[Санат:Ұлыбритания актерлері]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания телевизия актерлері]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания әншілері]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания жазушылары]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания режиссёрлері]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания пианистері]]<br /> [[Санат:Ұлыбритания продюсерлері]]<br /> [[Санат:Кембридж университеті түлектері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B8%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82 2026-04-27T02:14:29Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актрисалары → Санат:АҚШ телевизия актрисалары</p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Кирстен Данст<br /> |шынайы есімі = {{lang-en|Kirsten Dunst}}<br /> |сурет = Kirsten Dunst Cannes 2016.jpg<br /> |сурет ені = 210px<br /> |сурет атауы = Данст, 2016 жыл<br /> |туған кездегі есімі = Кирстен Кэролайн Данст ({{lang-en|Kirsten Caroline Dunst}})<br /> |туған күні = 30.04.1982<br /> |туған жері = [[Пойнт-Плезант (Нью-Джерси)|Пойнт-Плезант]], {{туғанжері|Ошен (округ){{!}}Ошен округі|Ошен округінде}}, [[Нью-Джерси]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]<br /> |қайтыс болған күні =<br /> |қайтыс болған жері =<br /> |мамандығы = {{актриса|АҚШ}}, сценарийші, {{кинорежиссёр|АҚШ}}, {{кинопродюсер|АҚШ}}, [[модель]], {{әнші|АҚШ}}<br /> |азаматтығы = {{байрақ|АҚШ}}&lt;br /&gt;{{байрақ|Германия}}&lt;ref name=&quot;wilkommen&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.spiegel.de/panorama/leute/0,1518,789486,00.html|title=Deutsche Staatsbürgerschaft: Willkommen, Frau Dunst!|accessdate=2011-09-30|publisher=[[Spiegel Online]]|date=2011-09-30|lang=de}}&lt;/ref&gt;<br /> |белсенді жылдары = 1989–<br /> |бағыты =<br /> |киностудия =<br /> |марапаттары = «[[Сатурн марапаты|Сатурн]]» (1995, 2012)<br /> |imdb_id = 0000379<br /> |сайты =<br /> |ортаққор = Kirsten Dunst<br /> }}<br /> '''Кирстен Кэролайн Данст''' ({{lang-en|Kirsten Caroline Dunst}}, {{IPA|[ˈkɪərstən dʌnst]}}; [[30 сәуір]] [[1982 жыл]], [[Нью-Джерси]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық және [[германия]]лық киноактриса, сценарийші, режиссёр, продюсер, модель және әнші.&lt;ref&gt;Elley, Derek (тамыз 5, 2001). &quot;The Cat's Meow Review&quot;. Variety. Retrieved желтоқсан 9, 2008&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ол 1994 жылы «[[Вампирмен сұхбат]]» фильмінде Клодия рөлін сомдап, он екі жасында көпшілікке танымал болды, ол үшін [[Сатурн марапаты|Сатурн сыйлығын]] алды, сонымен қатар «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды.<br /> <br /> == Жастық шағы және білімі ==<br /> Кирстен Кэролайн Данст 1982 жылғы 30 сәуірде, [[Пойнт-Плезант (Нью-Джерси)|Пойнт-Плезант]], [[Нью-Джерси]]де, Инез Кэролин Руппрехт және Клаус Герман Данст отбасында дүниеге келген. Інісі Кристиан Эдуард 1986 жылы туған. Әкесі медициналық компанияда қызмет етсе, анасы [[Lufthansa]] әуетасымалдаушы компаниясында стюардесса жұмыс істеді,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywood.com/static/elizabethtown-interview-kirsten-dunst|title=&quot;Elizabethtown&quot; Interview: Kirsten Dunst|lang=en|publisher=[[Голливуд]]|date=2014-12-31}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20141231094005/http://www.hollywood.com/static/elizabethtown-interview-kirsten-dunst}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.heraldscotland.com/arts-ents/film-tv-features/america-s-sweetheart-kirsten-dunst-bares-her-teeth-1.1124179?44656|title=America's sweetheart Kirsten Dunst bares her teeth|lang=en|publisher=The Herald|date=2011-09-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20150305042838/http://www.heraldscotland.com/arts-ents/film-tv-features/america-s-sweetheart-kirsten-dunst-bares-her-teeth-1.1124179?44656}}&lt;/ref&gt; кейін суретші, жеке галереясының иесі болды.&lt;ref name=&quot;people&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/kirsten_dunst/biography|title=Kirsten Dunst Biography|lang=en|publisher=[[People]]|date=2011-09-19}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080723215724/http://www.people.com/people/kirsten_dunst/biography}}&lt;/ref&gt; Клаус Герман Данст — [[гамбург]]тық [[Немістер|неміс]] (''Данст'' — немістің ''Дунст'' тегінің ағылшыншаға бейімделген нұсқасы), Инез Кэролин Руппрехт Нью-Джерсиден, [[Шведтер|швед]] және немістердің ұрпағы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/4725424/Drop-dead-successful.html|title=Drop-dead successful|lang=en|publisher=[[The Daily Telegraph]]|date=2001-09-03|accessdate=2023-12-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130826160622/http://www.telegraph.co.uk/culture/4725424/Drop-dead-successful.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archives.ecmpublishers.info/2007/06/14/from-dalbo-to-hollywood|title=From Dalbo to Hollywood|lang=en|publisher=Archives.ecmpublishers.info|date=2007-06-14}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20130826160752/http://archives.ecmpublishers.info/2007/06/14/from-dalbo-to-hollywood/}}&lt;/ref&gt; 2011 жылы Германия азаматтығын алды,&lt;ref name=&quot;wilkommen&quot; /&gt; [[неміс тілі]]н меңгерген.<br /> <br /> 11 жасына дейін Кирстен Данст [[Брик Тауншип (Нью-Джерси)|Брик Тауншип]]та тұрып, ол жердегі Рәнней Мектебінің оқушысы болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pqasb.pqarchiver.com/app/access/1729126711.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=May+04%2C+2007&amp;author=ELEANOR+O%27SULLIVAN&amp;pub=Asbury+Park+Press&amp;desc=THE+JERSEY+SHORE%27S+STARLET&amp;pqatl=google|title=The Jersey Shore's Starlet|lang=en|publisher=Absury Park Press|date=2007-05-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20121108012246/http://pqasb.pqarchiver.com/app/access/1729126711.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS%3AFT&amp;type=current&amp;date=May+04%2C+2007&amp;author=ELEANOR+O%27SULLIVAN&amp;pub=Asbury+Park+Press&amp;desc=THE+JERSEY+SHORE%27S+STARLET&amp;pqatl=google}}&lt;/ref&gt; 1993 жылы ата-аналары айырылысты, Данст пен інісі анасымен бірге [[Лос Анжелес|Лос-Анджелеске]] көшті. Данст [[Солтүстік Голливуд]]тағы «Лорел-Холл» мектебінде, кейін Лос-Анджелестегі «Нотр-Дам» католиктік жеке меншік мектебінде оқитын болды. 1995 жылы Инез ажырасуға ұсыныс жасады.&lt;ref name=&quot;people&quot; /&gt;<br /> <br /> 2000 жылы мектеп бітіргеннен кейін Данст өзінің актрисалық мансабын әрі қарай жалғастыра берді.<br /> <br /> == Мансабы ==<br /> Өз актрисалық мансабын Кирстен Данст 3 жасында, жарнамадағы модель ретінде бастады, оның «Ford Models» және «Elite Model Management» сияқты компаниялармен келісім-шарттары болды.&lt;ref name=&quot;people&quot; /&gt;<br /> <br /> Данст 6 жаста болғанда кинодағы дебюті жарыққа шықты: [[Вуди Аллен]]нің қысқа фильмінде ол кішігірім рөл сомдады. 1990 жылы ол [[Менменшілдіктің алауы]] (''The Bonfire of the Vanities'') фильмінде [[Том Хэнкс]] қызының рөлін сомдады.&lt;ref name=&quot;people&quot; /&gt; 1993 жылы Данст [[Жұлдызды жол: Келесі буын]] (''Star Trek: The Next Generation'') сериалында Хедрил рөлін сомдады.<br /> <br /> Дансттың тұңғыш жетістігін көбіне «[[Вампирмен сұхбат]]» (1994) фильміндегі Лестат ([[Том Круз]]) пен Луи ([[Брэд Питт]]) кейіпкерлерінің асыранды қызы, бала вампир Клодияның рөлі деп санайды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/interview-with-the-vampire-19940101|title=Interview with Vampire|lang=en|publisher=Rolling Stone|author=Travers, Peter|date=1994-11-11}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110628221432/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/interview-with-the-vampire-19940101}}&lt;/ref&gt; Дансттың тұңғыш экрандық сүйісі осы фильмде болды: ол өзінен 18 жасқа үлкен Брэд Питтпен бірге болған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,304492,00.html|title=Interview With the Vampire: The Vampire Chronicles review|lang=en|publisher=Entertainment Weekly|author=Gleiberman, Owen|date=1994-11-18}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20081001002409/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C304492%2C00.html}}&lt;/ref&gt; [[Interview (журнал)|Interview]]ге берген сұхбатында Данст түсірілім кезінде 10 жаста болғанын және сүйісті түсіру ол үшін ыңғайсыз болғанын айтқан.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theage.com.au/articles/2002/09/29/1033283387230.html|title=Kiss and tell from Kirsten Dunst|lang=en|publisher=The Age|date=2002-09-29}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20081008030325/http://www.theage.com.au/articles/2002/09/29/1033283387230.html}}&lt;/ref&gt; Рөлі үшін [[MTV Movie &amp; TV Awards]], [[Сатурн марапаты|«Сатурн»]] (үздік жас актер/актриса) премияларына және [[Алтын глобус]] премиясына және «Кинофильмдегі бастыдан өзге үздік әйел рөлі» номинацияларына ие болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.saturnawards.org/past.html|title=Past Saturn Awards|lang=en|publisher=[[Сатурн марапаты]]ның ресми сайты}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20050210040426/http://www.saturnawards.org/past.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.goldenglobes.org/browse/member/29470|title=HFPA—Awards Search|lang=en|publisher=[[Алтын глобус]]тың ресми сайты}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20090104201355/http://www.goldenglobes.org/browse/member/29470}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> [[Сурет:Kirsten Dunst Cannes.jpg|нобай|солға|59-[[Канн кинофестивалі]]ндегі Кирстен Данст, 2006]]<br /> Сол жылы, оған қоса, Данст [[Вайнона Райдер]] мен [[Клэр Дэйнс]]пен бірге «[[Кішкентай әйелдер (фильм, 1994)|Кішкентай әйелдер]]» (1994) фильмінде рөл сомдады.&lt;ref name=&quot;people&quot; /&gt; «[[The New York Times]]» сыншысы Джанет Маслин фильмді [[Кішкентай әйелдер|роман]]ның үздік экранизациясы деп атады да, Кирстен Дансттың екі фильмдегі актрисалығын мақтады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=950DE0D81038F932A15751C1A962958260|title=Little Women Review|lang=en|publisher=[[The New York Times]]|author=Маслин, Джанет|date=1994-12-21}} {{Wayback|url=https://archive.today/20140103230101/http://www.nytimes.com/movie/review?res=950DE0D81038F932A15751C1A962958260&amp;gwh=AB84EA9A9EF3F0EC794BFEC007099761&amp;gwt=pay}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1995 жылы ол «[[Джуманджи (фильм)|Джуманджи]]» фильмінде болды. Данстпен қатар фильмде [[Робин Уильямс]] және [[Бонни Хант]] сияқты актерлер түрлі рөл сомдады. Фильм дүние жүзінде 262 миллион доллар жинады.&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=kirstendunst.htm|title=Kirsten Dunst Movie Box Office Results|lang=en|publisher=[[Box Office Mojo]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20081216065706/http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&amp;id=kirstendunst.htm}}&lt;/ref&gt; 2002 жылы Данст [[People]]дың «''50 ең әдемі адам''» тізіміне енді.&lt;ref name=&quot;people&quot; /&gt;<br /> <br /> Сол жылы Данст [[Сэм Рэйми]]нің [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)|Өрмекші-адам]] суперқаһармандық фильмінде [[Питер Паркер]]дің жары [[Мэри Джейн Уотсон]] рөлін сомдады. Бұл оның мансабындағы ең сәтті рөлі болды, Los Angeles Times сыншысы Кеннет Тарен «Данст пен [[Тоби Магуайр|Магуайр]] экранда нағыз махаббатты өте жақсы көрсете алды» деп екі актердің жұмысын мақтады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-movie000031291may03,0,936989.story|title='Spider-Man'|lang=en|publisher=[[Los Angeles Times]]|author=Taren, Kenneth}} {{Wayback|url=https://webcitation.org/5qu4ZXQEJ?url=http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-movie000031291may03,0,936989.story}}&lt;/ref&gt; Фильм нәтижесінде дүние жүзі бойынша 825 миллион доллар жинады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0145487/|title=SPIDER-MAN|lang=en|publisher=Box Office Mojo|accessdate=2023-11-01}}&lt;/ref&gt; 2004 жылы Данст [[Өрмекші-адам 2]] фильмінде Мэри Джейн рөліне «оралды». Бұл фильм де өте сәтті болып шықты, нәтижесінде 114 миллион доллар жинады.&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot; /&gt;<br /> <br /> Данст, оған қоса, француз патшайымы [[Мария-Антуанетта]] жайлы [[Мария-Антуанетта (фильм, 2006)|аттас биографиялық фильм]]де (2006) басты рөл сомдады. Фильмнің тұсаукесері 59-[[Канн кинофестивалі]]нде орын алды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/05/25/DI2006052501581_pf.html|title=Cannes Film Festival|lang=en|publisher=[[The Washington Post]]|author=Booth, William|date=2006-05-26}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20121111054508/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/discussion/2006/05/25/DI2006052501581_pf.html}}&lt;/ref&gt; Фильмнің халықаралық түсімі жалпы 60 миллион долларға жетті.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=marieantoinette.htm|title=Marie Antoinette (2006)|lang=en|publisher=Box Office Mojo|accessdate=2023-11-01}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Кирстен Данст 2007 жылы Мэри Джейн Уотсон рөліне «[[Өрмекші-адам 3]]» фильмі үшін тағы бір рет оралды. Көпшілік мақтаған алдынғы екі фильмнен айырмашылығы — трилогияның бұл бөлігі жайлы сыншылардың пікірлері әртүрлі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/spider-man-3|title=Spider-Man 3 (2007): Reviews|lang=en|publisher=[[Metacritic]]|date=2007-05-04}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20100823052607/http://www.metacritic.com/movie/spider-man-3}}&lt;/ref&gt; Фильм, оған қарамастан 891 миллион доллар жинап, трилогияның және 2008 жылға Кирстен Дансттың фильмографиясының ең табысты фильмі болды.&lt;ref name=&quot;boxoffice&quot; /&gt; Бастапқыда жасалған келісімшарт бойынша Данст Өрмекші-адамның тек үш фильміне түсуге келісім берген, алайда ол түсірілімге Магуайр мен Рэйми қатысса төртінші фильмге де дайын екенін айтқан.&lt;ref name=&quot;mtvnews&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1557905/20070424/story.jhtml3|title=Kirsten Dunst On Singing, Spidey's Future, 'Idol'—And Having Eight Kids?|lang=en|publisher=MTV News|author=Carroll, Larry|date=2007-04-24}} {{Wayback|url=https://www.webcitation.org/5q1LJVhuB?url=http://www.mtv.com/news/articles/1557905/20070424/story.jhtml}}&lt;/ref&gt; 2012 жылы кейіпкердің экранизациясы [[ребут]] алатыны және оның түсіріліміне Магуайр да, Рэйми де, Данст та қатыспайтыны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/6973455/Spider-Man-4-scrapped-and-Tobey-Maguire-replaced-in-superhero-franchise.html|title=Spider-Man 4 scrapped and Tobey Maguire replaced in superhero franchise|lang=en|publisher=[[The Daily Telegraph]]|author=Singh, Anita|date=2010-01-12}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110204213336/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/6973455/Spider-Man-4-scrapped-and-Tobey-Maguire-replaced-in-superhero-franchise.html}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2010 жылы Данст қысқа метражды фильмдерде рөл сомдайтын болды: ол 2012 жылы [[Трайбека (кинофестиваль)|Трайбека кинофестивалі]]нде жарияланған «Бишара» фильмінде болды, фильм кейін 63-[[Канн кинофестивалі]]нде көрсетілді.<br /> <br /> 2011 жылы ол [[Меланхолия (фильм, 2011)|Меланхолия]] фантастикалық фильмінде ақыр заманды күтіп жатқан әйел басты рөлін сомдады, онымен қатар [[Шарлотта Генсбур]], [[Кифер Сазерленд]] сияқты актерлер болған, фильм тұсаукесері Канн кинофестивалінде өтті. Сыншылар оны жоғары бағалады, Дансттың актрисалығын мақтады. «Southampton Patchтік» Стивен Леб «Данст басқа фильмдерде аса тырыспайды, бірақ осы фильмде өз рөлін тамаша сомдады..» деген пікір қалдырды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://southampton.patch.com/articles/review-melancholia-one-of-2011-s-best-films|title=Review: 'Melancholia' One of 2011's Best Films|lang=en|publisher=Southampton Patch|author=Loebb, Steven|date=2011-11-15}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20120116060903/http://southampton.patch.com/articles/review-melancholia-one-of-2011-s-best-films}}&lt;/ref&gt; Өз еңбегі үшін Данст бірнеше марапатқа ие болды, соның ішінде [[Канн]]да&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/best-actress-kirsten-dunst-thanks-191024|title=«Best Actress Kirsten Dunst Thanks Cannes for Allowing Lars von Trier’s 'Melancholia' 'To Still Be in Competition'»|lang=en|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|author=Kilde, Gregg|date=2015-06-27}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20150627141941/http://www.hollywoodreporter.com/news/best-actress-kirsten-dunst-thanks-191024}}&lt;/ref&gt; және [[АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамы]]нда&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16459645|title=US critics reward Lars Von Trier film Melancholia|lang=en|publisher=[[BBC]]|date=2012-01-08}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20120122124316/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16459645}}&lt;/ref&gt; «Үздік актриса» марапаттары.<br /> <br /> 2015 жылы Данст [[Фарго (телехикая)|Фарго]] телехикаясының екінші маусымында түсті, 2016 жылы сол рөлі үшін «[[Эмми]]», «[[Алтын глобус]]» және «Мини-хикаядағы немесе телефильмдегі үздік әйел рөлі» марапаттарына номинация алды. Сол жылғы мамырда ол 69-Канн кинофестивалінде төрешілердің бірі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-film-festival-unveils-jury-869908|title=Cannes Film Festival Unveils Full Jury|lang=en|publisher=[[The Hollywood Reporter]]|author=Richford, Rhonda|date=2016-04-25}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20160426101859/http://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-film-festival-unveils-jury-869908}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2021 жылы Кирстен Данст [[Джейн Кэмпион]]ның «[[Төбеттің күші (фильм)|Төбеттің күші]]» драма-вестернінде басты әйел рөлін сомдады. Данст бұл фильмде [[Джесси Племонс]] пен [[Бенедикт Камбербэтч]] сияқты белгілі актерлер қатарында түсті. Сыншылар фильмді аса жоғары бағалады: «IndieWire»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/gallery/50-best-movies-2021-critics-poll/mcdpoof-zx034/|title=The 50 хBest Movies of 2021, According to 187 Film Critics {{!}} IndieWire|publisher=IndieWire}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20211218161330/https://www.indiewire.com/gallery/50-best-movies-2021-critics-poll/mcdpoof-zx034/}}&lt;/ref&gt; «[[The Guardian]]»,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/film/series/best-films-of-2021|title=Best films of 2021 {{!}} Film {{!}} The Guardian|publisher=[[The Guardian]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20211224181556/https://www.theguardian.com/film/series/best-films-of-2021}}&lt;/ref&gt; «[[Time]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://time.com/6125959/best-movies-2021/|title=The 10 Best Movies of 2021 {{!}} Time|publisher=[[Time]]}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20211223151949/https://time.com/6125959/best-movies-2021/}}&lt;/ref&gt; баспалары оны жылдың үздік фильмді деп те атады және Данст IndieWireдың кино- және телешығармалардағы 27 үздік рөлдер тізімінде болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/gallery/best-performances-film-tv-2021/|title= The 27 Best Film and TV Performances of 2021|publisher=IndieWire|author=Lattanzio, Ryan және Lopez, Kristen}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220105233629/https://www.indiewire.com/gallery/best-performances-film-tv-2021/}}&lt;/ref&gt; Фильмдегі рөлі үшін, оған қоса, Данст өзінің тұңғыш [[Оскар сыйлығы]]на номинациясын алды.<br /> <br /> == Музыка ==<br /> [[Сурет:Kirsten Dunst at the 2012 TIFF premiere of On The Road (7963877396).jpg|нобай|оңға|[[Торонто кинофестивалі]]ндегі Кирстен Данст, 2012]]<br /> 2001 жылы Данст өзінің музыкалық дебютын «[[Махаббат вирусы]]» фильміне арналып жасалған екі ән айтып жасады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1441324/20010306/basement_jaxx.jhtml|title=Kirsten Dunst Makes Singing Debut on Soundtrack|lang=en|author=Moss, Corey|date=2001-10-30}}&lt;/ref&gt; Ол сондай-ақ «[[Голливудтағы өлім]]» фильмін түсіру үшін ән жазды, ол Генри Кремер мен Тернер Лейтонның «''Сен кеткенде''» джаз композициясын орындады. [[Өрмекші-адам 3]]-те ол өзінің кейіпкері Мэри Джейн Уотсон ретінде екі ән айтқан: бірі Бродвей мюзиклінде, екіншісі джаз клубында даяшы ретінде.&lt;ref name=&quot;mtvnews&quot; /&gt;<br /> <br /> Данст сонымен қатар «Akihabara Majokko Princess» қысқа метражды фильмінде сиқыршы Маджокконың әнін айтқан. Фильм британиялық [[Тейт Модерн]] музейінде көрсетілді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/media/pda/2010/feb/25/viral-video-kirsten-dunst-turning-japanese|title=Viral Video Chart: Kirsten Dunst turns Japanese and a pigeon takes the train|lang=en|publisher=[[The Guardian]]|date=2010-02-25}} {{Wayback|url=https://webcitation.org/5nq3eG0Lk?url=http://www.guardian.co.uk/media/pda/2010/feb/25/viral-video-kirsten-dunst-turning-japanese}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өзге қызметі ==<br /> === Саясат ===<br /> [[2004 АҚШ президент сайлауы|2004 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда [[Демократиялық партия (АҚШ)|Демократиялық партия]]ның үміткері [[Джон Керри]]ді&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1485533/20040303/story.jhtml|title=Celebs Go To The Post Office To Deliver Pro-Vote Message|lang=en|publisher=MTV|author=Moss, Corey|date=2004-03-03}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20090114235730/http://www.mtv.com/news/articles/1485533/20040303/story.jhtml}}&lt;/ref&gt; және [[2004 АҚШ президент сайлауы|2004 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда демократ [[Барак Обама]]ны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.couriermail.com.au/entertainment/dunst-on-the-up-after-rehab/story-e6freqex-1111117780537|title=Kirsten Dunst back in action after stint in rehab|lang=en|publisher=The Courier-Mail|author=Browne, Sally және James Watford|date=2008-10-11}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110918062439/http://www.couriermail.com.au/entertainment/dunst-on-the-up-after-rehab/story-e6freqex-1111117780537}}&lt;/ref&gt; қолдады. Сайлау жайлы ол кейін «Неге Сейсенбіде?» деген деректі фильм түсірді, ол жерде АҚШ сайлауларының неліктен сейсенбі күнінде өтетінін түсіндірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nymag.com/intelligencer/2008/07/kirsten_dunst_explains_why_we.html|title=Kirsten Dunst Explains Why We Vote on Tuesdays|lang=en|publisher=Intelligencer|author=Hartman, Darrell|date=2008-07-24|accessdate=2023-12-22}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Қайырымдылық ===<br /> Кирстен Данст Балалардағы [[АИВ/ЖИТС]] қарсы Элизабет Глейзер фондын қатты қолдайтын.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/news/health/spotlight/2002/02/21-heart-spotlight.htm|title=Women of Hollywood have love affair with giving|lang=en|publisher=USA Today|author=Falcon, Mike|date=2002-02-21}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20111021054813/http://www.usatoday.com/news/health/spotlight/2002/02/21-heart-spotlight.htm}}&lt;/ref&gt; Ол оған қоса [[сүт безінің обыры]]на қарсы активизммен айналысты, 2008 жылы өткен [[Лора Зискин]]нің «Обырға қарсы тұр» телемарафонына қатысты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/news/health/spotlight/2002/02/21-heart-spotlight.htm|title=These 'Stand Up' celebs get set to help|lang=en|publisher=USA Today|author=Blas, Lorena|date=2008-03-09}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20081202110613/http://www.usatoday.com/life/people/2008-09-03-stars-charities-cancer_n.htm}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Жеке өмірі ==<br /> Данст [[Юта]] штатындағы «Cirque Lodge» орталығында [[Депрессия (психология)|депрессиядан]] емделді.&lt;ref name=&quot;rehab&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20176719,00.html|title=Kirsten Dunst enters Rehab|lang=en|publisher=[[People]]|date=2008-02-07}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20080626032725/http://www.people.com/people/article/0%2C%2C20176719%2C00.html}}&lt;/ref&gt; Кейін ол клиникаға жатардан бұрынғы алты ай бойы ол өзінің өте жабырқаған сезінгенін айтты.&lt;ref name=&quot;rehab&quot; /&gt; Мамыр айының соңында ол өсектерді жоққа шығарып, алкоголь, есірткі тәуелділігінен емес, тек депрессиядан ғана емделгенін айтқан, емделу барысын ашық түсіндірді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://uk.reuters.com/article/2008/05/28/uk-dunst-idUKSP9703920080528|title=Dunst says rehab was for depression|lang=en|publisher=[[Reuters]]|date=2008-05-28}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20110911073842/http://uk.reuters.com/article/2008/05/28/uk-dunst-idUKSP9703920080528}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Кирстен Данст — 2011 жылдан бері [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Германия]]ның азаматы.&lt;ref name=&quot;wilkommen&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.nydailynews.com/2011-10-10/gossip/30284623_1_kirsten-dunst-german-citizenship-german-film|title=Kirsten Dunst obtains German citizenship: 'I'm now a real international lady'|lang=en|publisher=Daily News|author=Everett, Cristina|date=2011-10-10}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20120730114024/http://articles.nydailynews.com/2011-10-10/gossip/30284623_1_kirsten-dunst-german-citizenship-german-film}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2002–2004 жылдары Данст актер [[Джейк Джилленхол]]мен бірге болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2004-07-20-celeb-couples_x.htm|title=Gyllenhaal, Dunst call it quits; Diaz, Timberlake still on|lang=en|publisher=USA Today|author=Thomas, Karen|date=2004-07-20}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170807194030/https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2004-07-20-celeb-couples_x.htm}}&lt;/ref&gt; 2007 жылы ол [[Razorlight]] музыкалық группасының мүшесі Джонни Борреллмен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/10/content_6094824.htm|title=Kirsten Dunst and Johnny Borrell split|lang=en|publisher=China Daily|date=2007-09-10|accessdate=2023-12-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20170817035123/http://www.chinadaily.com.cn/entertainment/2007-09/10/content_6094824.htm}}&lt;/ref&gt; және 2012–2016 жылдары актер [[Гаррет Хедлунд]]пен&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/garrett-hedlund-reveals-how-he-began-dating-kirsten-dunst-201381|title=Garrett Hedlund Reveals How He Began Dating Kirsten Dunst|lang=en|publisher=Us Weekly|author=Johnson, Zach|date=2013-01-08|accessdate=2023-12-22}} {{Wayback|url=https://www.webcitation.org/6GdcqFoep?url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/garrett-hedlund-reveals-how-he-began-dating-kirsten-dunst-201381}}&lt;/ref&gt; бірге болды.<br /> <br /> 2016 жылы Данст [[Фарго (телехикая)|Фарго]] телехикаясында бірге түскен актер [[Джесси Племонс]]пен романы болды,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/kirsten-dunst-kisses-fargo-costar-jesse-plemons-post-split-w208449|title=Kirsten Dunst Kisses 'Fargo' Costar Jesse Plemons After Split From Garrett Hedlund|lang=en|publisher=Us Weekly|author=French, Megan|date=2016-06-01}} {{Wayback|url=https://www.webcitation.org/6GdcqFoep?url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/garrett-hedlund-reveals-how-he-began-dating-kirsten-dunst-201381}}&lt;/ref&gt; 2017 жылғы қаңтарда жұптың неке қиғаны белгілі болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/fargo-costars-kirsten-dunst-jesse-plemons-are-engaged-w460736|title='Fargo' Costars Kirsten Dunst, Jesse Plemons Are Engaged|lang=en|publisher=Us Weekly|author=Webber, Stephanie|date=2017-01-12}} {{Wayback|url=https://www.webcitation.org/6GdcqFoep?url=https://web.archive.org/web/20170113000524/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/fargo-costars-kirsten-dunst-jesse-plemons-are-engaged-w460736}}&lt;/ref&gt; Олардың екі ұлы — Эннис Һауырд Племонс (3 мамыр 2018 жылы туған)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://people.com/babies/kirsten-dunst-jesse-plemons-welcome-baby/|title=Kirsten Dunst and Jesse Plemons Welcome Their First Child – a Baby Boy|lang=en|publisher=[[People]]|author=Webber, Stephanie|date=2018-05-18}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20180508200351/http://people.com/babies/kirsten-dunst-jesse-plemons-welcome-baby/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/parents/kirsten-dunst-jesse-plemons-welcome-son-ennis-howard/|title=Baby Name Revealed! Kirsten Dunst and Jesse Plemons Name Newborn Son Ennis Howard|lang=en|publisher=[[People]]|author=Mizoguchi, Karen|date=2018-05-11}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230608093727/https://people.com/parents/kirsten-dunst-jesse-plemons-welcome-son-ennis-howard/}}&lt;/ref&gt; және Джеймс Роберт Племонс (мамыр 2021 жылы туған)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/kirsten-dunst-gives-birth-to-2nd-baby-with-fiance-jesse-plemons/|title=Kirsten Dunst and Jesse Plemons Secretly Welcome 2nd Baby|lang=en|publisher=Us Weekly|author=Cardoza, Riley|date=2021-07-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20210725043628/https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/kirsten-dunst-gives-birth-to-2nd-baby-with-fiance-jesse-plemons/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://people.com/parents/kirsten-dunst-announces-birth-baby-boy-james-robert/|title=Kirsten Dunst Announces Birth of Second Child with Jesse Plemons, a Baby Boy: 'He's an Angel'|lang=en|publisher=[[People]]|author=Slater, Georgia|date=2021-09-10|accessdate=2023-12-22}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20230228021750/https://people.com/parents/kirsten-dunst-announces-birth-baby-boy-james-robert/}}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Фильмографиясы ==<br /> {{Толықтыру}}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер|2}}<br /> <br /> [[Санат:АҚШ киноактерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ дыбыстама актрисалары]]<br /> [[Санат:АҚШ телевизия актрисалары]]<br /> [[Санат:АҚШ телевидение режиссерлері]]<br /> [[Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ бала-актрисалары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%98%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%B5%D0%BB 2026-04-27T02:14:26Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:АҚШ телевидение актрисалары → Санат:АҚШ телевизия актрисалары</p> <hr /> <div>{{Кинематограф|есімі=Идина Мензел|шынайы есімі={{lang-en|Idina Menzel}}|сурет=Idina Menzel Defense.gov Crop.png|туған кездегі есімі=Идина Ким Ментзел|туған күні=30.05.1971|туған жері=[[Манхэттен]], [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]|азаматтығы={{Байрақ|АҚШ}}|белсенді жылдары=1995 — қазіргі уақыт|мамандығы={{әнші|АҚШ}}, {{актриса|АҚШ}}|бағыты=[[поп-музыка]], [[бродвей]], [[мюзикл]]|марапаттары=[[Тони жүлдесі|Мюзиклдағы үздік актрисасы үшін Тони жүлдесі]] (2004)&lt;br&gt; [[Драма лигасы жүлдесі]]&lt;br&gt;[[Дисней аңыздары]] (2022)|imdb_id=0579953|ортаққор=Idina Menzel}}<br /> '''Идина Ким Мензел''' ({{lang-en|Idina Kim Menzel}}; [[30 мамыр]] [[1971 жыл|1971]], [[Манхэттен]], [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — американдық [[Актер|актриса]], [[әнші]] және өлеңдер авторы. Бродвей сақнасы арқасында танымал әртіс және әнші болды. Рок-мюзикл «Богем» екі версиясында басты рөлдердің бірін ойнаған. «Шаң-тозаңнан сұра» (2006) және «Сиқырланған» (2007) және де Шелби Коркоран рөлін «[[Хор (телесериал)|Хор]]&lt;nowiki/&gt;» (2010—2011) телесериалында ойнады.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> Идина Ким Мензел 1971 жылы еврейлік отбасыда дүниеге келді. Оның ата-бабасы Америкаға [[Ресей]] және [[Еуропа]] Шығысынан көшіп келді. <br /> <br /> Ол кішкентай кезінен бастап әнші болғысы келеді, 8 жасында ол вокалмен айналысты, колледжде оқығанда түрлі қойылымдарда ойнады. <br /> <br /> == Рөлдері ==<br /> === Театр ===<br /> * 1996 — «Богема»<br /> * 2000 — The Wild Party<br /> * 2000 — Summer of ’42<br /> * 2001 — «Аида»<br /> * 2001 — «Шаш»<br /> * 2003 — «Ашуланған» (Бродвей)<br /> * 2005 — See What I Wanna See<br /> * 2006 — «Ашуланған» (Вест-Энд)<br /> * 2014 — «Егер/сосын»<br /> <br /> === Кино ===<br /> * 2001 — Джессика Стайнді сүйгенде (Kissing Jessica Stein)<br /> * 2002 — Жай ғана сүйісу (Just a Kiss)<br /> * 2004 — Су (Water)<br /> * 2004 — The Tollbooth<br /> * 2005 — Богема (Rent)<br /> * 2006 — Шаң-тозаңнан сұра (Ask the Dust)<br /> * 2007 — Сиқырланған (Enchanted)<br /> * 2010—2013 — [[Хор (телесериал)|Хор]] (Glee)<br /> * 2011 — The Glee Project<br /> * 2013 — [[Мұзды өлке]]<br /> <br /> [[Санат:Манхэттенде туғандар]]<br /> [[Санат:XX ғасыр актрисалары]]<br /> [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]]<br /> [[Санат:АҚШ телевизия актрисалары]]<br /> [[Санат:АҚШ дыбыс жазу актрисалары]]<br /> [[Санат:XX ғасыр әншілері]]<br /> [[Санат:XXI ғасыр әншілері]]<br /> [[Санат:Тони сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:АҚШ кинематографы актрисалары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5_25_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 2026-04-25T18:01:55Z

<p>Nurken: Nurken Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі бетін Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі бетіне жылжыт</p> <hr /> <div>{{Жүлде<br /> | атауы = Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалі<br /> | суреті = [[Сурет:Medal25RK.png|left|100px]] [[Сурет:Medal25NezPR.jpeg|right|130px]]<br /> | фон түсі = <br /> | шынайы атауы = <br /> | мемлекет = {{KAZ}}<br /> | түрі = [[Медаль]]<br /> | үшін марапатталған = <br /> | негіз = <br /> | жағдайы = беріледі<br /> | тапсырушы = <br /> | негізделді = [[28 қыркүйек]] [[2016 жыл]]<br /> | алғашқы иегері = <br /> | соңғы иегері = <br /> | барынша ұсынылған = <br /> | жоғары марапаты = <br /> | төменгі марапаты = <br /> | сайты = <br /> | Commons = Medal &quot;25 Years of Independence of Kazakhstan&quot;<br /> }}<br /> '''Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл мерекелік медалі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]]нің 2016 жылғы 28 қыркүйектегі №344 жарлығы негізінде құрылған Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы.<br /> <br /> == Медаль туралы ереже ==<br /> Мерекелік медальмен Қазақстан Республикасы мемлекеттілігінің қалыптасуына, егемендігінің нығаюына және әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қосқан Қазақстан Республикасының азаматтары мен шетел азаматтары марапатталады.<br /> <br /> Мерекелік медальмен марапаттауға ұсыныстарды Парламент, Үкімет, министрліктер, өзге де орталық мемлекеттік органдар, облыстардың немесе Астана мен Алматы қалаларының әкімдері, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар енгізеді.<br /> <br /> Мерекелік медальді Мемлекет басшысы тапсырады. Сондай-ақ медальді Президенттің атынан және оның тапсырмасы бойынша Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы, облыстардың немесе Астана немесе Алматы қалаларының әкімдері, сондай-ақ Қазақстан Президенті осыған уәкілеттік берген өзге де лауазымды адамдар тапсыра алады.<br /> <br /> Мерекелік медальді тапсыру салтанатты жағдайда жүргізіледі. Медаль марапатталушының жеке өзіне тапсырылады. Тапсыру алдында Қазақстан Республикасы Президентінің марапаттау туралы Жарлығы жария етіледі. Марапатталған адамға медальмен бірге белгіленген үлгідегі куәлік тапсырылады.<br /> <br /> Марапаттауға арналған тізімде мерекелік медальдің тапсырылғаны туралы тиісті жазба жасалады. Жүргізілген марапаттаулардың есебін, сондай-ақ мерекелік медальдің тапсырылу барысы туралы есептілікті Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі жүргізеді.<br /> <br /> Мерекелік медаль кеуденің сол жағына тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік марапаттары болған жағдайда олардан кейін орналасады.<br /> <br /> == Сипаттамасы ==<br /> Мерекелік медаль диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады.<br /> <br /> Медаль тағайындау туралы Жарлықта бет бөлігінің мынадай сипаттамасы келтіріледі:<br /> <br /> {{cquote<br /> |Мерекелік медальдің бет жағында Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығы логотипінің бейнесі орналасқан. Сәулелі күн шығыңқы жылтыр рельефте көгілдір эмальмен бейнеленген. Төменгі бөлігінде қызыл эмальді бояумен ұлттық ою-өрнек бейнеленген.<br /> |author= — [https://tengrinews.kz/zakon/prezident%20respubliki%20kazahstan/gosudarstvennyie%20nagradyi/id-U1600000344/ Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 28 қыркүйектегі №344 Жарлығы]<br /> }}<br /> <br /> Медальдің бет жағының негізгі бөлігі Қазақстанның күңгірт картасының аясында орналасқан Ақорда президенттік сарайы ғимаратының, &quot;Қазақ Елі&quot; монументінің және &quot;азаматтар қоршауында Қазақстан Конституциясына ант беретін Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев&quot; барельефінің суреттерімен жазылған. Қазақстан Тәуелсіздігінің 25 жылдығының логотипі түрлі-түсті эмальмен боялған және көгілдір эмаль аясында сәулелері бар күн болып табылады, оның үстінде 25 қызыл сандар бейнеленген&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://awards.shoutwiki.com/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%C2%AB25_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%C2%BB |title= Медаль «25 лет независимости Республики Казахстан» |website= Проект «Награды» |accessdate= }}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> Мерекелік медальдің сыртқы жағында орталық бөлігінде &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл&quot; деген бедерлі жазу орналасқан.<br /> <br /> Мерекелік медаль жезден дайындалады және құлақша мен шығыршық арқылы ортасында қызыл тік жолағы бар көгілдір түсті қатқыл лентамен тысталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Медальді киімге бекіту үшін визорлы бекіткіші бар түйреуіш пайдаланылады.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Қазақстан марапаттары}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан медалдары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5_30_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 2026-04-25T18:01:50Z

<p>Nurken: Nurken Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл медалі бетін Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі бетіне жылжыт</p> <hr /> <div>{{Жүлде<br /> | атауы = Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалі<br /> | суреті = [[Сурет:Medal30RK.png|left|100px]] [[Сурет:30 лет Независимости Казахстана.png|right|130px]]<br /> | фон түсі = <br /> | шынайы атауы = <br /> | мемлекет = {{KAZ}}<br /> | түрі = [[Медаль]]<br /> | үшін марапатталған = <br /> | негіз = <br /> | жағдайы = беріледі<br /> | тапсырушы = <br /> | негізделді = [[17 мамыр]] [[2021 жыл]]<br /> | алғашқы иегері = <br /> | соңғы иегері = <br /> | барынша ұсынылған = <br /> | жоғары марапаты = <br /> | төменгі марапаты = <br /> | сайты = <br /> | Commons = <br /> }}<br /> '''«Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерекелік медалі''' — [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Республикасы Президенті]]нің 2021 жылғы 17 мамырдағы №575 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградасы.&lt;ref&gt;[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32330056&amp;pos=6;-106#pos=6;-106 Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Медальмен марапаттау ==<br /> Мерекелік медальді Қазақстан президенті тапсырады. Наградталған адамға медальмен қоса белгіленген үлгідегі куәлік табыс етіледі.<br /> <br /> Медаль салтанатты түрде марапатталатын адамның жеке өзіне тапсырылады.<br /> <br /> Мерекелік медаль сол жақ омырауға тағылады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары болған жағдайда олардан кейін орналасады.&lt;ref&gt;[https://sputnik.kz/culture/20210309/16487428/Tauelsizdik-medal.html &quot;Қазақстан Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; медалімен кімдер марапатталады]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Сипаттамасы ==<br /> &quot;Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл&quot; мерекелік медалі диаметрі 34 мм дұрыс шеңбер нысанында болады.<br /> <br /> Мерекелік медальдің бет жағында (аверсінде) &quot;ҚАЗАҚСТАН ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ&quot; деген жазу орналасқан. Мерекелік медальдің төменгі бөлігінде ұлттық ою-өрнек бейнеленген.<br /> <br /> Мерекелік медальдің сыртқы бетінің (реверсінде) ортаңғы бөлігінде төрт жол етіп &quot;ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІГІНЕ 30 ЖЫЛ&quot; деген жазу жазылған. Жазудың төменгі және жоғарғы жағында ұлттық ою-өрнек элементтері орналасқан.<br /> <br /> Медальдағы бейнелер мен жазулардың бәрi де бедерлi, алтын түстес. Аверс пен реверс беті күңгірт.<br /> <br /> Мерекелік медаль сары түсті металдан (жезден) жасалады.<br /> <br /> Мерекелік медаль құлақша мен шығыршық арқылы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы түстес қатқыл лентамен қапталған ені 32 мм және биіктігі 50 мм тағанға жалғанады. Лентаның ортасында ені 5 мм тік сары жолақ өтеді, оның шеттері ені 2 мм қызыл түсті жолақтармен жиектелген.<br /> <br /> Мерекелік медаль киімге визорлы бекіткіші бар түйреуіш арқылы бекітіледі.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000282 &quot;Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы құрметіне арналған мерекелік медаль туралы&quot; Қазақстан Республикасының Президенті Жарлығының жобасы туралы]<br /> <br /> {{Қазақстан марапаттары}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан медалдары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2026-04-24T02:03:46Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Жақында қайтыс болған}}<br /> {{Жазушы<br /> |Есімі = Мұхтар Шаханов<br /> |Шынайы есімі = <br /> |Суреті = Muhtar Shaxan Kazak poet.jpg<br /> |Ені = <br /> |Суреттің аты = Ресми [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] портреті, 2007<br /> |Туған кездегі есімі = <br /> |Лақап аты = Азаматұлы&lt;ref&gt;Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 268 бет&lt;/ref&gt;<br /> |Туған күні = 02.07.1942<br /> |Туған жері = [[Қасқасу]], {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}, [[Түркістан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> |Қайтыс болған күні = 19.04.2026<br /> |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] <br /> |Азаматтығы = {{USSR}}&lt;br&gt;{{KAZ}} <br /> |Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]<br /> |Мансабы = {{hlist|[[Жазушы]]|драматург|ақын|саясаткер}}<br /> |Шығармашылық жылдары = <br /> |Бағыты = Социалистік реализм<br /> |Жанры = {{hlist|Өлең|жыр|баллада|поэма|эссе|мақала}}<br /> |Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]<br /> |Дебюті = <br /> |Марапаттары = {{қатар<br /> |{{Отан ордені}}<br /> |{{Данакер ордені}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> |{{Қазақстанның Еңбек Ері}}<br /> |{{Қырғызстан Республикасының құрметті атағы|түрі=халық ақыны}}<br /> }}<br /> |Сыйлықтары = {{Ленин комсомол сыйлығы|1982}}<br /> |Қолтаңбасы = <br /> |Сайты = <br /> |Commons =<br /> |Білімі = [[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]]<br /> }}<br /> '''Мұхтар Шаханов''' ([[2 шілде]] [[1942 жыл|1942]], [[Қасқасу]], [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]] – [[19 сәуір]] [[2026 жыл|2026]], [[Алматы]], [[Қазақстан]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://stan.kz/aqyn-dramaturg-muxtar-saxanov-omirden-otti-433320/ |title=Ақын, драматург Мұхтар Шаханов өмірден өтті |lang=kk |website=stan.kz |accessdate=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; — [[Қазақтар|қазақ]] ақыны, драматургі, қоғам қайраткері, [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2022), [[Қазақстанның халық жазушысы]] (1996) және Қырғызстан халық ақыны (1994).<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> 1942 жылғы 2 шілдеде [[Түркістан облысы]]ның [[Төле би ауданы]]ндағы [[Қасқасу]] ауылында Шаханов [[Қыпшақтар|Қыпшақ]] тайпасы [[Торы (ру)|Торы]] руы Көкмұрын бөлімінен шыққан.&lt;ref&gt;[http://adebiportal.kz/kz/news/view/18910 Шахановтың шынайы болмысы басқа... | Әдебиет порталы]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://surak.baribar.kz/214279/ Мұхтар Шахановтың руы қандай екенін кім біледі н/е біліп бере алады? - Cұрақ-Жауап]&lt;/ref&gt; Әкесі Досбол Шаханов еді.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/muxtar-saxanovtyn-bir-kuni__19003 |title=Мұхтар Шахановтың бір күні |language=kk |publisher=Әдеби портал |date=2017-09-20 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Шығармашылық мансабы ===<br /> 1960 жылдан 1965 жылға дейін ол «Оңтүстік Қазақстан», 1965–1970 жылдары «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл жас]]» газеттерінде жұмыс істеді. 1969 жылдан бері Шаханов [[КСРО Жазушылар Одағы]]ның мүшесі еді.<br /> <br /> 1971 жылдан 1975 жылға дейін Шаханов республикалық [[телевизия]], [[радио]] редакцияларында жұмыс істеді.<br /> <br /> 1984 жылы ол «Жалын» альманахының бас редакторы, 1986 жылы «[[Жалын]]» журналының бас редакторы (1986) атанды.<br /> <br /> Ол бір кездері «Жалын» журналының бас редакторы, әлем ойшылдарының басын біріктіретін «XXI ғасыр және Руханият» атты халықаралық элита клубының Президенті және [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының хатшысы еді. <br /> <br /> === Саяси мансабы ===<br /> 1976 жылдан Шаханов [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі]]нің баспа, полиграфия және кітап саудасы жөніндегі мемлекеттік комитетінде бөлім бастығы болды. 1978 жылдан КСРО Жазушылар Одағының пленум мүшесі еді.<br /> <br /> Шаханов 1986 жылы Қазақстан Жазушылар Одағы Басқармасының хатшысы болса, 1988 жылы [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-ндағы тұңғыш құрылған экологиялық қозғалыс,Арал және Балқаш проблемалары жөніндегі қоғамдық комитеттің, төрағасы атанды. Кейін ол 1989–1991 жылдары [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің мүшесі болды.<br /> <br /> ==== 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы ====<br /> 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне тікелей қатысушы болмаса да, Мұхтар Шаханов оқиғаның шындығын ашуда басты рөл атқарды. 1989 жылы КСРО Халық депутаттарының I съезінде (Мәскеу) Желтоқсан оқиғасын алғаш рет одақтық деңгейде көтеріп, ресми «ұлтшылдық» деген бағаны жоққа шығарды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/...|title=Мұхтар Шахановтың өмір жолы...|date=2026-04-18}}&lt;/ref&gt; <br /> <br /> КСРО билігі бұған құлақ аспаған соң белгілі ғалым, [[Нобель сыйлығы]]ның лауреаты [[Андрей Дмитриевич Сахаров|Андрей Сахаров]]тың, кейіннен [[Ресей президенті|Ресейдің тұңғыш Президенті]] болған [[Борис Николаевич Ельцин|Борис Ельцин]]нің қолдауымен бұл проблеманы [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің бірінші сессиясында екінші рет қайта көтеріп, КСРО Президенті [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Михаил Горбачёв]]ты Желтоқсан оқиғасын зерттеу және оған түбегейлі баға беру жөнінде жаңа комиссия құруға мәжбүрледі. Бұл комиссия КСРО билігі жүріп тұрған кездің өзінде-ақ КОКП ОК саяси бюросына Одақта бірінші боп саяси айып тақты.<br /> <br /> Оның бастамасымен Қазақстанда Желтоқсан оқиғасын зерттеу комиссиясы құрылды, Шаханов оның төрағасы болды. Комиссия құпия құжаттарды ашып, 8 мыңнан астам адамның ұсталғанын, 90-нан астамының сотталғанын дәлелдеді. Бұл Желтоқсан құрбандарының ақталуына негіз болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/...|title=Трактористен ұлт сөзін...|date=2026-04-19}}&lt;/ref&gt; <br /> <br /> ==== Шыңғыс Айтматовпен достығы ====<br /> Мұхтар Шаханов 1968 жылы Мәскеуде жас ақындар жиынында қырғыз ақыны Жолон Мамытов арқылы танысты [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматовпен]] танысып, «Қос бәйтерек достығы» деп аталатын берік байланыс орнатты.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stud.kz/prezentatsiya/id/36468|title=Қос бәйтерек достығы: Шыңғыс Айтматов пен Мұхтар Шаханов|date=}}&lt;/ref&gt; Екеуі бірлесіп «Құз басындағы аңшының зары» кітабын жазып, көптеген тілдерге аударылды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://qamshy.kz/kz/article/6215-shaytmatov-pen-mshakhanovtynh-kitaby-qytay-oqyrmandaryna-zhol-tartty|title=Ш.АЙТМАТОВ ПЕН М.ШАХАНОВТЫҢ КІТАБЫ ҚЫТАЙ ОҚЫРМАНДАРЫНА ЖОЛ ТАРТТЫ|date=2025-10-23}}&lt;/ref&gt; <br /> <br /> «[[Құз басындағы аңшының зары]]&lt;nowiki/&gt;» (толық атауы: «Құз басындағы аңшының зары, немесе ғасыр айрығындағы сырласу») – Шыңғыс Айтматов пен Мұхтар Шахановтың бірлесіп жазған рухани-философиялық эсселер жинағы (1997 жылы жарық көрген, 352 бет). Бұл кітап екі дос ақынның диалог түріндегі сырласуынан тұрады&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://abai.kz/post/40364|title=«АҢШЫНЫҢ ЗАРЫ» ҚЫТАЙДЫ ДҮР СІЛКІНДІРДІ|date=2015-09-01}}&lt;/ref&gt;. <br /> <br /> «Құз басындағы аңшының зары» кітабында туған жер құдіреті, жеті ата заңы, генофонд мәселелерін талқылап, Өзбекстанда жеті атаға дейін қыз алыспау заңы шығуға түрткі болды&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. <br /> <br /> 1988 жылы Шаханов 1926 жылы [[ислам]] дінінің қалдығы деген желеумен КСРО тоталитарлық жүйесі тойлауға тыйым салған [[Наурыз мейрамы]]ның 62 жылдан соң қайта тойлануына мұрындық болды.<br /> <br /> 1989 жылғы 22 қыркүйекте Қазақ КСР «Тілдер туралы» заңын қабылдануына қатысты. [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] [[Орыс тілі|орыс]] және [[Қазақ тілі|қазақ]] тілдеріне бірдей мемлекеттік дәреже берген заңды қабылдап, өзгелердің қарсылғына қарамастан Мұхтар Шаханов мінберге қайта шығып сөйлеп, депутаттарды қазақ тілін жеке мемлекеттік тіл жасауға үндеді және қабылданған заңның үлкен зардабы болатынын ескертті. Шаханов ұсынысы төрағаның қолдауымен дауысқа қайта салынып қазақ тілі жеке дара мемлекеттік мәртебе иеленді. Оған қоса, ақын соңғы жылдары «үш тұғырлы тілге» де, тікелей қазақ халқын және республикадағы аз ұлттарды тікелей жоюға алып баратын, бастауын «америкалық ұлттан» алатын «қазақстандық ұлтқа» да батыл қарсылық танытып келеді.<br /> <br /> 1992 жылы Шаханов [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]пен бірлесіп [[«Халық конгресс» партиясы]]н құрды. Бірақ екі тілде тәрбиеленген екі тұлға арасында ұлттық мүдде мен космополиттік ағым жүйелі көзқарас таба алмағандықтан партия ұзақ ғұмыр кеше алмады.<br /> <br /> 1993–2003 жылдары Қазақстанның [[Қырғызстан]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Қырғызстан|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] қызметінде болды.<br /> <br /> 2001 жылдан ол «ХХІ ғасыр және Руханият» атты халықаралық элита клубының президенті болды. 2004 жылдан ол «Мемлекеттік тіл» қоғамдық қозғалысының төрағасы еді.<br /> <br /> 2004–2007 жылдары Шаханов [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Парламенті Мәжілісі]]нің депутаты қызметін атқарды.<br /> [[Сурет:Мұхтар Шахановтың шығармашылық кешінде.jpg|thumb|М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті, филология факультетінің студенттері Мұхтар Шахановтың алдында өлеңдерін оқуда. Шахановтың сол жағында Ақжол Қалшабек, оң жағында әйелі Қаншайым. Шымкент қаласы, 15 қазан, 2024 жыл.]]<br /> 2010 жылдан ол «Тәуелсіздікті қорғау» атты 50-ден астам қоғамдық ұйымдардың, партиялардың, баспасөз орындарының басын қосатын халықтық-демократиялық қозғалыстың төрағасы және [[Жалын (журнал)|республикалық «Жалын» журналының]] Бас редакторы.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> * Алғашқы өлеңі («Сырдария») 1959 жылы жарияланды. <br /> * Тұңғыш өлеңдер жинағы («Бақыт») 1966 жылы жарық көрді. <br /> * «Балладалар» (1968)<br /> * «Ай туып келеді» (1970)<br /> * «Қырандар төбеге қонбайды» (1974)<br /> * «Сенім патшалығы» 1976 жылы атты кітаптары шықты.<br /> <br /> Бірнеше өлең кітаптарының және халық арасына кең тараған бірқатар әндердің авторы. Балладалары мен поэмалары дүние жүзі халықтарының 20-дан астам тілдеріне аударылған. Өлеңдерінде философиялық ой басым. Мәтінін де, [[музыка]]сын да өзі жазған «Жұбайлар жыры», «Туған күн кешінде», «Гүл дәурен», «Мен саған ғашық едім» атты әндері жұртшылыққа кеңінен таныс.<br /> <br /> «Махаббат заңы», «Сенім патшалығы», «Сократты еске алу түні» атты драмалары республикамызда және шетел театрларында қойылған. Ш. Айтмановпен бірлесіп жазған «Құз басындағы аңшының зары» атты эссе кітабы мен «Сократты еске алу түні» атты драмасы көптеген тілдерге аударылған. «Шыңғыс ханның пенделік құпиясы» драмалық туындысы негізінде Украинаның Довженко атындағы киностудиясы екі сериялы телефильм шығарды.<br /> <br /> Шахановтың «Өркениеттің адасуы», «Жазагер жады космоформуласы» (Шыңғыс ханның пенделік құпиясы) атты романдары ЮНЕСКО шеңберінде қаралып, әлемдік деңгейде қызу пікірталас тудырды. Оның шығармалары дүниежүзінің 50-ден астам тілдеріне аударылды.<br /> <br /> == Азаматтық болмысы ==<br /> Шаханов [[қазақ тілі]] мен [[Қазақтар|қазақ халқы]]н қолдады.<br /> <br /> 2006 жылы Шахановтың «Тілсіздендіру анатомиясын» атты кітабы жарық көрді. Бұл жинаққа тіл, ұлттық рух, космополиттік ағым төңірегіндегі жазылған бірнеше эссе-поэмалары енген.<br /> <br /> Ақын өз елінің мемлекеттік дәрежедегі сыйлықтарынан, [[Халық қаһарманы]] атағынан, орден, медалдарынан жүйелі түрде бас тартты.<br /> <br /> == Жеке өмірі ==<br /> Шаханов 2018 жылғы сәуірде өмірінде үшінші рет үйленгенін мойындады. Ерте жылдарында ол Күләндә есімді [[Түлкібас ауданы]]ның тумасымен көрісетін еді. Ол жас кезінде қайтыс болған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/showbiz/personal-life/1726229-mhtar-sahanov-algas-ret-s-jel-alganyn-el-aldynda-mojyndady/ |title=Мұхтар Шаханов алғаш рет үш әйел алғанын ел алдында мойындады |language=kk |work=nur.kz |last=Кенжегалиева |first=Жұлдыз |date=2018-04-12 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Шахановтың үшінші әйелі ғалым мен педагог Розалинда Әшірбайқызы Шаханова еді. Шаханова [[Павлодар]]да туған, орыс тілі мен әдебиетін оқыған және оқытқан еді, 2025 жылғы сәуірде қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/muhtar-shahanovtyn-zhubajy-omirden-ozdy-132174/ |title=Мұхтар Шахановтың жұбайы өмірден озды |language=kk |work=orda.kz |last=Әсем |first=Жәукен |date=2026-04-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; 2021 жылғы қыркүйекте оның Рауан есімді ұлы қайтыс болды.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://baq.kz/muhtar-shahanovtyn-uly-kaytys-boldy_261196/ |title=Мұхтар Шахановтың ұлы қайтыс болды |language=kk |work=baq.kz |date=2021-09-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Қайтыс болуы ==<br /> 2026 жылғы 8 сәуірде Шаханов қара аурумен жан-сақтау бөліміне жатқызылды.&lt;ref&gt;[https://democrat.kz/kz/article/jan-saqtau-boliminde-muhtar-shahanov-turaly-jaisyz-habar-tarady.html &quot;Жан сақтау бөлімінде&quot;: Мұхтар Шаханов туралы жайсыз хабар тарады]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2026 жылғы 19 сәуірде ол дүниеден өтті. Оның [[Арыстан баб кесенесі]]нде жерлену өтініші орындалмады, алайда [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] оның [[Түркістан облысы|Түркістан облысындағы]] Өмірзақ Айтбаев және Көпен Әмірбек жатқан зиратта жерленетінін жариялады.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stan.kz/aqynnyn-songy-otinisi-muxtar-saxanov-arystanbab-kesenesinin-irgesine-z-433369/ |title=&quot;Ақынның соңғы өтініші&quot;: Мұхтар Шаханов Арыстан баб кесенесінің іргесіне жерленбейтін болды |language=kk |work=stan.kz |last=Русланқызы |first=Дана |date=2021-09-18 |accessdate=2026-04-20}}&lt;/ref&gt; 21 сәуірде Алматыда Абай атындағы опера және балет театрында ақынмен қоштасу рәсімі өтті. Сол күні марқұмның денесі туған ауылы Жаңа Шіліктегі Мұхтар Шаханов атындағы шығармашылық үйіне жеткізілді. Келесі күні ақынды Арыстанбаб кесенесінен 800 метр қашықтықта орналасқан Қоғам аулындағы зиратында жерледі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://adyrna.kz/kk/post/1243205/ |title= &quot;Мен көз жұмған шақта да сен, туған жер, бол аман...&quot; Ақын Отырар маңына жерленді | language=kk |work=adyrna.kz | accessdate=2026-04-22}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өлеңдер мен балладалар тізімі ==<br /> * «Эверестке шығу»<br /> * «Ғашықтық ғаламаты»<br /> * «Еркектер жыры»<br /> * «Әйелдер»<br /> * «Сұлулықты сезіну немесе Ғабиден Мұстафинмен қарттық жайлы әңгіме»<br /> * «Арман»<br /> * «Шың басындағы оқиға»<br /> * «Алтын, күміс және қалайы»<br /> * «Жайықпен жүздескенде»<br /> * «Байқаймысың»<br /> * «Жалын»<br /> * «Жанерке»<br /> * «Достық өлкесінің заңы»<br /> * «Жігерлендіру немесе өзін бақытсызбын деп есептеген жігітке жауап»<br /> * «Өзендер»<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> === Қазақстан марапаттары ===<br /> * [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек ері]] атағы (16 маусым 2022);<br /> * [[Отан ордені]] (16 маусым 2022);<br /> * [[Қазақстанның халық жазушысы]] (1996);<br /> * [[Түркістан облысы]]ның құрметті азаматы<br /> <br /> === КСРО марапаттары ===<br /> * Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1982);<br /> * Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты (1972);<br /> * Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін медаль;<br /> * [[Еңбектегі ерлігі үшін медаль]].<br /> <br /> === Шетел марапаттары ===<br /> * [[Қырғызстан|Қырғыз Республикасы]]ның халық ақыны (1994);<br /> * Данакер ордені (2024, Қырғызстан);<br /> * [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның Қоршаған Орта Бағдарламасы сыйлығының лауреаты;<br /> * Түрік Республикасының «Түрік дүниесіне қызметі үшін» халықаралық сыйлығының лауреаты;<br /> * Қырғыз Республикасының халықаралық «Руханият» сыйлығының лауреаты<br /> * Түрік дүниесі жазушылар бірлестігінің «Шахрияр» сыйлығының лауреаты;<br /> * [[ЮНЕСКО]]-ның «Боорукер» клубы сыйлығының иегері;<br /> * Калифорния Ғылым индустрия, білім және өнер академиясының А.Эйнштейн атындағы алтын медалі (2002) — «Жазагер жады космоформуласы» шығармасы үшін;<br /> * Түркияның Гебзе қаласында «Түркі тілдес халықтар арасындағы ең үздік әлем ақыны» сыйлығы берілген (2002);<br /> * Түркия, Әзірбайжан, Солтүстік Кипр мемлекеттері тағайындаған «Түрік әлеміне сіңірген ерен еңбегі үшін» атағының иегері (2006);<br /> * [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] өмірбаян институты белгілеген 2005 жылдың «Жыл адамы» атағы берілді;<br /> * Жиырмадан астам шет елдік академиялардың, университеттердің құрметті докторы, профессоры.<br /> * [[Нобель сыйлығы]]ның 100 жылдығына орай [[Тамбов]] қаласында өткен «Нобель» сыйлығы лауреаттары мен нобелшілердің халықаралық конгресінде «Нобель» ақпарат орталығы, «Нобель» қоры, Ресей жаратылыс ғылымдары академиясы бірлесіп бекіткен «Нобельдің Алтын медалімен» марапатталды.&lt;ref&gt;Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. «Алматыкітап баспасы», 2009 ISBN 978-601-01-0268-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер==<br /> * [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6003.html Желтоқсан эпопеясы (Жалғасы. Басы өткен санда) ДҮРБЕЛЕҢ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127152727/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/6003.html |date=2016-11-27 }}<br /> * [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5981.html Желтоқсан эпопеясы (Басы. Жалғасы келесi сандарда)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127152859/http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5981.html |date=2016-11-27 }}<br /> * [http://m-shahanov.kz/ Мұхтар Шаханның жеке сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110322064955/http://m-shahanov.kz/ |date=2011-03-22 }}<br /> * [http://abai.kz/content/mykhtar-shakhanovtyn-melimdemesi Мұхтар Шаханның мәлімдемесі 16.02.2011]<br /> * [http://abai.kz/content/mykhtar-shakhanov-tzh-lyktyn-zhana-kyry Мұхтар Шахан. ТЖ-лықтың жаңа қыры]<br /> <br /> {{DEFAULTSORT:Шаханов, Мұхтар}}<br /> [[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан ақындары]]<br /> [[Санат:КСРО ақындары]]<br /> [[Санат:XX ғасыр ақындары]]<br /> [[Санат:Қазақстан жазушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан драматургтері]]<br /> [[Санат:КСРО драматургтері]]<br /> [[Санат:XX ғасыр драматургтері]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қырғызстандағы елшілері]]<br /> [[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]]<br /> [[Санат:Тың және тыңайған жерлерді игергені үшін медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті түлектері]]<br /> [[Санат:Бішкектің құрметті азаматтары]]<br /> [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%98%D0%B4%D0%B8_%D0%A8%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2026-04-20T14:11:13Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мемлекеттік қайраткер<br /> | түс = &lt;!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | <br /> швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --&gt;<br /> | Қазақша есімі = Әди Шәріпұлы Шәріпов<br /> | Шынайы есімі = <br /> | Суреті = Әди Шәріпов.jpg<br /> | Сурет ені = <br /> | Атауы = <br /> | Титулы = Қазақ КСР Жазушылар одағының төрағасы<br /> | Ту = <br /> | Ту2 = <br /> | Басқара бастады = 1966<br /> | Басқаруын аяқтады = 1971<br /> | Ізашары = [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]<br /> | Ізбасары = [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов|Әнуар Әлімжанов]]<br /> | Президент = <br /> | Премьер = <br /> | Титулы_2 = <br /> | Ту_2 = <br /> | Ту2_2 = <br /> | Басқара бастады_2 = <br /> | Басқаруын аяқтады_2 = <br /> | Ізашары_2 = <br /> | Ізбасары_2 = <br /> | Титулы_3 = <br /> | Ту_3 = <br /> | Ту2_3 = <br /> | Басқара бастады_3 = <br /> | Басқаруын аяқтады_3 = <br /> | Ізашары_3 = <br /> | Ізбасары_3 = <br /> | Титулы_4 = <br /> | Ту_4 = <br /> | Ту2_4 = <br /> | Басқара бастады_4 = <br /> | Басқаруын аяқтады_4 = <br /> | Ізашары_4 = <br /> | Ізбасары_4 = <br /> | Туған күні = 19.12.1912<br /> | Туған жері = [[Әди|Мариновка]] ауылы, Көкпекті болысы, [[Зайсан уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]<br /> | Қайтыс болған күні = 4.11.1993<br /> | Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> | Жерленді = <br /> | Діні = <br /> | Әкесі = <br /> | Анасы = <br /> | Жұбайы = <br /> | Балалары = <br /> | Партиясы = <br /> | Білімі = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] (1938)<br /> |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы<br /> | Шайқасы = [[Ұлы Отан соғысы]]<br /> | Мамандығы = <br /> | Қолтаңбасы = <br /> | Сайты = <br /> | Commons = <br /> | Марапаттары = {{қатар<br /> | {{Ленин ордені}}<br /> | {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}<br /> | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}<br /> }}<br /> {{қатар<br /> | {{Еңбек Қызыл Ту ордені}}<br /> | {{Қызыл жұлдыз ордені}}<br /> | {{Құрмет Белгісі ордені}}<br /> }}<br /> }}<br /> '''Әди Шәріпұлы Шәріпов''' ([[19 желтоқсан]] [[1912]], қазіргі [[Жарма ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]] – [[4 қараша]] [[1993]], [[Алматы]]) — кеңестік жазушы, [[филология]] ғылымдарының [[доктор]]ы (1973), [[Қазақ КСР]]-нің еңбек сіңірген мұғалімі (1957).<br /> <br /> ==Қысқаша өмірбаяны==<br /> [[Найман]] тайпасының [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руының Қаптағай бөлімінің Қарауылжасақ елінен шыққан.<br /> <br /> * 1938 жылы - [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]]-ді (қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазҰПУ]]) бітірген.<br /> * 1938–1940 жылдары - [[Алматы облысы]] мектептерінде мұғалім болды.<br /> * [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысып, [[партизан]] отрядын басқарған. Партизандардың ерлік күресін өз шығармаларына арқау етті. <br /> * 1944–1958 жылдары - cоғыстан соң [[Қазақ КСР]]-і Оқу министрінің орынбасары.<br /> * 1958–1963 жылдары - oқу министрі;<br /> * 1963–1966 жылдары - Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары және Сыртқы істер министрі;<br /> * 1966–1971 жылдары - Қазақ КСР жазушылар одағы басқармасының 1-хатшысы және [[КСРО Жазушылар одағы]]ның хатшысы;<br /> * 1971–1979 жылдары - [[Қазақстан ғылым академиясы]]ның [[Әдебиет және өнер институты]]нда аға ғылыми қызметкер;<br /> * 1979–1993 жылдары - институт директоры қызметтерін атқарған.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> &quot;Партизан қызы&quot;,&quot;Тон&quot;,&quot;Қапастағы жұлдыздар&quot; атты шығармалардың,&quot;Сахар қызы&quot;,&quot;Дос сыры&quot; романдарының авторы.&quot;Ж. Саиннің өмірі мен творчествосы&quot;,&quot;Қазіргі дәуір мен жаңашылдық&quot; т.б. монографиялары, әдебиеттану мен педагогика салаларына қатысты көптеген еңбектері жарық көрді. <br /> == Қоғамдық қызметі ==<br /> <br /> 5–6-сайлауында [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің және 7-сайлауында [[КСРО Жоғарғы кеңесі]]нің депутаты.<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> Шәріповтің марапаттары қатарында:&lt;ref&gt;Қазақстан ұлттық энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> * [[Ленин ордені]]<br /> * 1-дәрежелі [[Отан соғысы ордені]]<br /> * 2 рет [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]<br /> * [[Қызыл жұлдыз ордені]]<br /> * [[Құрмет Белгісі ордені]] болды.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Шәріпов, Әди]]<br /> [[Санат:19 желтоқсанда туғандар]]<br /> [[Санат:4 қарашада қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан жазушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан филологтары]]<br /> [[Санат:Қазақстан ғалымдары]]<br /> [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]<br /> [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]<br /> [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан білім министрлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]<br /> [[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]<br /> [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]<br /> [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімідері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026-04-13T23:44:49Z

<p>Nurken: Nurken Қазақтың ұлттық тағамдары бетін Қазақ асханасы деген бағыттау үстіне жылжытты</p> <hr /> <div>[[Сурет:BaursakKZ.JPG|нобай|Бауырсақ]]<br /> <br /> ==Ұннан жасалған тағамдар==<br /> ===Бауырсақ===<br /> [[Бауырсақ]] - [[шай]], [[қымыз]], [[шұбат]] ішкенде дастарқанға салады. Бауырсақты жоғары немесе бірінші сортты бидай ұнынан пісіреді. Оны қамырды ашытып та ашытпай да дайындауға болады. Ашытпай пісірген бауырсақ көпке шыдайды, ал ашытып пісірілген бауырсақ кеуіп қалса, жеуге қолайсыз болады. Ашымаған қамырдан бауырсақ пісіру үшін ұнға май, жұмыртқа, сүт, тұз салып илейді (айран қосса да болады). Қамырды иін қандыра қатты илеп қоя тұру керек. Содан кейін қамырды жазып, төрт бұрыштап кесіп немесе жіңішкелеу етіп есіп алып, содан кейін кессе да болады. Кесіп дайындаған бауырсақтың бетін кеуіп кетпеу үшін жауып қойған жөн. Қазанға май салып әбден қыздырып алған соң, бауырсақ майдың мөлшеріне қарай салынады. Бауырсақты үздіксіз араластырып тұрса, бір келкі болып піседі. От қатты жанса, бауырсақтың іші шикі болады немесе тым қызарып кетеді. Қызыл-күрең болып піскен бауырсақ сәнді де, дәмді де болады. 4-5 стақан бидай ұны, 1стақан сүт (немесе су), 1 шай қасық тұз, 2 ас қасық сары май, 2 жұмыртқа керек. <br /> Ашытқан қамырдан бауырсақ пісіру үшін жылы суға ашытқы, қант, ұн салып жылы жерге қою керек. Ашықты көпіршектеніп ашыған кезде тұз, май, жұмыртқа, ұн салып өте жұмсақ етіп иін қандыра илейді. Жұмсақ иленген бауырсақ жақсы қабарып, жұмсақ болып піседі. 4-5 стақан бидай ұны, бір ас қасық ашытқы, 2 ас қасық қант, 1 шай қасық тұз, 1 стақан сұйық май, 1 стақан сүт (немесе су), 2 жұмыртқа. Ашытқан қамырды есіп, жұқалап жаяды да, бір-келкі етіп кеседі, тақтайға немесе табаққа бір-бірлеп тізіп, 10-15 минут қойып, қабарғаннан кейін пісірсе, іші шикі болмайды. Бауырсақты қалыңдығы 2 см етіп жайып, қызып тұрған майға пісіреді. Бауырсақтың ашытып, ашытпай пісіретін жолы бар.<br /> <br /> ===[[Таба нан]]===<br /> Таба нан ұнға май, сүт қосып иленеді. Қамырды бір табаның үстіне екінші табаны төнкеріп жауып, шоқтың қоламтасына көміп пісіреді. Оны пешке де немесе духовкаға пісіруге болады. Егер таба [[қоламта]]ға көмілсе, оны аудару керек. Таба нанды ашытып немесе ашытпай пісіруге болады. Ашытылған қамыр жұмсақ, ашытылмаған қамырды қатты етіп, иін қандыра илейді. Ашытылған қамырды орап, жылы жерге қояды, алашытылмаған қамырды су шүперекке орап, 20 минуттай тоңазытқышқа (астыңғы жағына) салады. Содан кейін қамырды табаның үлкендігіне қарай 1-1,5 см етіп жайып, майланған табаға салады. Қамыр жақсы ашу үшін екі-үш көтерілуі керек. Көтерілген қамырды қолды сулап басып-басып қою керек, ол қайта көтеріледі. 1 кг бидай ұны, 1 ас қасық ашытқы, 1 шай қасық тұз, 2 жұмыртқа, 200 г май керек.<br /> Құйрық май қосылған таба нан – май салып қатты иленген қамырды табаның үлкендегіндей етіп 1 см қалыңдықта жайып, майланған әрі қыздырылған табаға салып отқа (шоқтың ыстық қоламтасына) қояды, немесе пешке салады. Нан табаға салынған соң бармақпен әр жерінен тесіп, сол жерге ұсақ туралған құйрық май салады. Бетіне тағы бір таба жабылады. Құйрық маймен пісірілген таба нан өте дәмді болады.<br /> <br /> ===[[Салма]]=== <br /> Салма асқа етке салынатын ұннан дайындалады. Салманың аты әр жерде әртүрлі: салма, кеспе, жайма, шелпек, нарын, үзбе т.б. Салманы сорпаға, не суға қатты етіп қамырдан дайындалады. Ол дәмді болу үшін оның қамырына бір-екі жұмыртқа салу жөн. Қамырды оқтау мен жұқалап жайып, одан соң пышақпен жіңішкелеп кесіп,не болмаса қолмен үзіп, қайнап тұрған сорпаға пісіріреді. Салма етке жабысып қалмау үшін оны салардың алдында етті сүзіп алады. Оны салған ет жеуге өте жеңіл, әрі сіңімді келеді.<br /> ===[[Май шелпек]]=== <br /> Май шелпек ұнды сары май қосып илеп, онша жұқалап жаймай пісіреді. Май шелпектің арасына қойдың, жылқының шыжығын салуға болады.<br /> ===[[Қаттама]]===<br /> Қаттама нанның өте дәмді түрі. Май, жұмыртқа, сүт құйып, қатты етіп иленген қамырды жұқалап жайып, жайманың бетіне май жағады, оны оқтауға орап орап, пышақпен бірнеше бөліп, әр бөлікті қайтадан жаяды. Бөлшектелген нан қазанда қыздырылған майға пісіріледі. Сонда шелпек қатпар-қатпар болып өте дәмді болып піседі. Кейде мұндай қатаманы қазанға май жағып қарма тәрізді етіп пісіруге де болады. 1 кг ұн, 1 шай қасық тұз, 150 г май, 1 стақан сүт, 2 жұмыртқа қажет.<br /> ==Дақылдардан жасалатын тағамдар==<br /> ===[[Талқан]]===<br /> Талқан қуырылған бидайдан, арпадан жүгеріден ұнтақтап дайындалады. Ерте кезде талқан дайындаудың екі тәсілі болған. Бірі – қол диірменге тарту, екіншісі – келіге түю. Екі тәсілмен дайындағанда талқанның майдаланбай қалып қоятын түйіршіктері болады, оны «талқанның сағы» дейді. Талқанның сағын бөліп алу үшін жайпақ табаққа салып екшейді. Сонда сағы талқанның бетіне бөлініп шығады да, ұнтағы астында қалады. Бетіндегі сақты алып тастай отырып, талқанның ұнтағын бөліп алады. Талқан аса дәмді әрі құнарлы тамақ. Оны майға, кілегейге, қаймаққа араластырып жеуге де, шайға салуға да болады. Талқан салған шай қою болады әрі тез суиды. Оны жентке қосады. Талқаннан әзірленетін тамақты «сарталқан» немесе «майталқан» деп атайды. Сарталқан дайындағанда талқанды қойдың құйрық майына немесе жылқының майына араластырып, баяу жанған отқа қойып қуырады. Талқанды құмшекер салып дастарқанға құрғақ күінде қоюға да болады. Оны кебегі көп тазартылмаған бидай ұнынан ( 2 не 3 сорт ұннан) әзірлеуге де болады. Ол үшін аздап май жағылған қазанға шақтап ұн салып ақырындап қуырыды. Қуырылып қызыл-күрең тартқан ыстық талқанға сары май және құмшекер қосады, сонда ол өте дәмді болады. Оны балалар да сүйсініп жейді. Талқаннан майға, кілегейге, сүтке араластырып жеуге болады. 1 кг талқанға - 200 г құм шекер, 200 г май қажет.<br /> ===[[Бидай көже]]===<br /> Бидай көже бидайды шаң-тозаңнан тазартып, аздап су сеуіп, келіге салады да, түктеп кебегінен ажыратады. Кебегін желпіп кептіру үшін түктелген бидайды 10-15 минут кептіріп, астауға салып желпіп кебегінен тазартады. Содан кейін бидайды сулап, келіге салып түйеді. Осылай жаншылған бидайды суға немесе сүтке қосып жайлап қайнатады. Біраз қайнаған соң қазанның қақпағын жауып, 30-40 минут бұқтырып қояды. Содан кейін көженің піскен-піспегенін, тұзын татып қарап, тағы бір рет қайнатады. Піскен кожеге қатық-айран, сүт қосып ішуге болады. Ашытқан көжеге: 300 г жаншылған бидай, 1л су, 1 шай қасық тұз, 1 л айран, қатық керек.<br /> ===[[Тары]]===<br /> Тары көже ақталған тарыны суға қайнатып дайындайды. Суығаннан кейін үстіне сүзбе, қатық, сүт құяды. 1 л су, 150 к тары, 100 г қатық, 1 шай қасық тұз.<br /> ===[[Жент]]===<br /> Жент (қоспа) – аса кәделі дастарқан дәмі. Ол қыста қатпайтын, жазда бұзылмайтын өте дәмді тағам. Жент былғау шеберлікті талап етеді. Ақталған тарыны келіге түйіп (диірменге немесе аз—аздап кофе тартқышқа салып) ұнтақтайды. Оған құмшекер, ұнтақталған ірімшік салып араластырады. Содан соң қазанға жылқының майын құйып ысытып, жаңағы араластырған тары мен ірімшікті салып, оттың болмашы табында араластырады. Жент майды бойына сіңірген соң ыдысқа салынып, салқын жерге қойылады. Әдетте жент ешкінің немесе қойдың қарнына салып сақталады. Ол ауа өткізбейді де, жент өзінің иісін, дәмін жоймай, ерімей жақсы сақталады. Жылқы майы болмағанда сары майға былғаса да болады (тоң майға араластыруға болмайды, ол қатып қалады да, жеуге жайсыз болады). Жент көбінесе соғым сойған кезде әзірленеді. 5 стақан тары жармасы, 4 стақан кепкен ірімшік, 2 стақан құмшекер, 2 стақан май керек. Майға илеп пісіріп кептірген бауырсақтың ұнтақталғанын, не бидай талқанын және аздап мейіз қосуға болады.<br /> Майсөк (майтары) - ақтаған тарыны (сөкті) майға қуырып дайындалатын тағам. Майсөкті дайындағанда қойдың құйрық майын турап шыжғырып, шыжығын алмаған күйінде ақтаған тарыны (сөкті) салып қуырады. Майсөкті сол күйінде немесе шайға салып жеуге де болады. Қойдың құйрық майы болмағанда жылқының майына, сары майға, тортасын айырған майға, кейде тіпті тоң майға да құырып әзірлейді. Майсөк дастарқан сәнін келтіретіп тағам ғана емес, жолаушылар жиі пайдаланатын түз тағамына да жатады.<br /> ===[[Майсөк]]===<br /> Майсөк (майтары) - ақтаған тарыны (сөкті) майға қуырып дайындалатын тағам. Майсөкті дайындағанда қойдың құйрық майын турап шыжғырып, шыжығын алмаған күйінде ақтаған тарыны (сөкті) салып қуырады. Майсөкті сол күйінде немесе шайға салып жеуге де болады. Қойдың құйрық майы болмағанда жылқының майына, сары майға, тортасын айырған майға, кейде тіпті тоң майға да құырып әзірлейді. Майсөк дастарқан сәнін келтіретіп тағам ғана емес, жолаушылар жиі пайдаланатын түз тағамына да жатады. Майсөкті көп адамдар рамазан кезінде сүйікті тағам ретінде қолданады. Майсөктің жасалу жолына келетін болсақ, оған: шай кесе тазартылған тары, қант, тұз, май қосылады.<br /> <br /> ===[[Бидай (астық)|Бидай]] қуыру===<br /> Бидай қуыру – бидайды қуыру үшін алдымен әбден тазартады. Бірнеше рет желпиді. Содан соң жылы сумен мұқият жуады. Қазанды отқа қойып, ұсақтап тұралған май салып шыжғырыды. Май қатты қызығанда бидайды салып қуырады. Бидай күреңдегенде отын сөндіріп, қазанның бетін жуып, 10-15 минут бұқтырады. Оны шаймен бірге береді. 7-8 стақан бидайға 1 стақан құйрық май керек.<br /> ===[[Бөкпе]]===<br /> Бөкпе – ақтаған тары сүтке бөрттіріп дайындалады. Кілегейі алынбаған шикі сүтке ақталған тары салып, түбі қарылмайтындай етіп жайлап қайнатады. Сүт суала бастағанда үстіне сары май салып, аздап құмшекер сеуіп, оттың табына бөктіреді. Сүт әбден суалып болғанша тары да піседі. Бабымен піскен бөкпенің беті қабыршақтанып, бауырдай дірілдеп тұрады. Бойына сүт пен майды сіңіріп былбырып піскен бөкпе аса дәмді болады. Бұл үй ішінің күнделік тағамы ғана емес, сонымен бірге сыйлы қонақтарға тартуға жарарлық кәделі ас. Бөкпеге: 1 л сүт, 1 стақан тары, 2 ас қасық сарымай керек.<br /> ==Сүт тағамдары==<br /> ===[[Айран]]===<br /> Айран – ұйытылған сүт. Оны қаймағы алынған сүттен де, қаймағы алынбаған сүттен де ұйытуға болады. Ол үшін сүтті 5-10 минут қайнатып, қанжылым қалыпқа түскенше суытады. Содан соң ұйытқы (ашытқы) қосып араластырады да, ыдысты жақсылап бүркеп тастайды. Ол 1–2 сағат аралығында ұйып болады. Ұйыған айран ашып кетпеуі үшін оны бетін ашып салқын жерге қояды. Айранды сусын ретінде, тағам ретінде де пайдалануға болады.<br /> ===[[Қатық]]===<br /> Қатық сиырдың, қойдың, ешкінің қаймағы алынбаған сүтінен ұйытып әзірленеді. Қатық піскен сүттен де ұйытылады. Қатық ұйыту үшін жылы сүтке ұйытқы құйып, ыдыстың бетін жауып, күн түспейтін жылы жерге 2-3 сағаттай қояды. Қаймағы алынбаған сүттен ұйытылған қатықтың бетіне қалың қаймақ тұрады. Ал кілегейі алынбаған шикі сүттен ұйытылған қатықтың бетіне қалың кілегей жиналады. Аса құнарлы сүттен ұйытылған қатықтың қаймағы мен кілегейі қалың болады. Піскен сүттен ұйытылған қаттықты сол күйінде ішеді не болмаса кенеп қапқа құйып сүзіп, сары суын шығарып сүзбе жасайды. Сүзбені тұздап «Сүзбе құрт» жасауға да, немесе қарынға салып сүзбе күйінде пайдалануға да болады. Қатықты ұйытылған күйінде де, сүзбе жасағаннан кейін де сорпаға, көжеге қосса астың дәмін келтіреді.<br /> ===[[Қойыртпақ]]===<br /> Қойыртпақ – қатық, айран т.б. сусындарға сүт қосып ішетін тоқ сусын. Оны жолаушылар торсыққа құйып, қанжығаларына байлап жүрген. Қанжығадағы қойыртпақ көп шайқалады. Соған орай қанша ашыса да ашуы білінбейді.<br /> ===[[Шалап]]===<br /> Шалап көбіне жаз айларында шөл басатын бірден-бір пайдалы сусын. Шалап дайындау үшін алдымен айран немесе шұбатты үлкен ыдысқа құйып алады да үстіне су қосады. Оған бұлақ немесе құдық суын қосқан дұрыс. Өйткені олар өте таза, мөлдір, әрі салқын болады. Су қосқан соң қасықпен жақсылап араластырады. Бір литр айран немесе бір литр шұбатқа бір литр су қосу керек. Айран немесе шұбат ащы болса үстіне құйылатын судың да мөлшері өзгереді. Шалап түйе сүтінен ашытылады. Бұл әрі сусын, әрі тағам. Өйткені бие сүтіне қарағанда түйе сүті өте майлы келеді. Оның емдік қасиеті де бар. Шұбатты ашыту технологиясы қымыз ашытуға қарағанда оңай. Өйткені оны бір қорландылып алса, одан әрі ешқандай ашытқысыз аши береді. Қымыз секілді мезгіл-мезгіл пісіп отырудың да қажеті жоқ. Тек кісіге құйып берерде ғана шайқап-шайқап жіберсе, ол жақсы араласып, көпіршігі азаяды. Шұбат құйылған ыдыстың тығынын алып немесе местің пұшпағын шешіп, ғазын шығарып отыру керек. Әйтпесе тығынды ұшырып, месті ісіндіріп жібереді.<br /> ===[[Қымыз]]===<br /> Қымыз – биенің сүтінен дайындалатын денсаулыққа шипалы әрі жұғымды сусын. Қымыз қазақ халқының ұлттық тағамдарының ішіндегі ең құрметті дастарқан дәмінің бірі. Сары қымыз дертке шипа, денеге күш. Қымыз негізінен жылқы терісінен тігіліп, әбден – тобылғы түтінінің ысы сіңген сабада не болмаса ағаш күбіде ашытылады. Қымыздың ашытқысы «Қор» деп аталады. Дәкеге түйген қорды сабаға не күбіге салып, оның үстіне бір шелектей жаңа сауған салқын саумалды құйып, ыдыстың сыртын жылылап орап тастайды. Қор езіліп саумалға тегіс тарағанда саумалдың дәмі қышқылданады. Сөйтіп, жаңа қор жасалады. Жаңа қордың үстіне салқындатылған (әйтпесе қымыз ірімтектініп кетеді) саумалды құйып, әр жолы саумал құйылған сайын піспекпен жарты сағаттай пісіп араластырып отырады. Қымыз ашытылатын ыдыстың ішіне қойдың сүр құйрығын не болмаса жылқының сүр қазысы мен семіз жаясын салып жіберсе, қымыз майлы әрі жұмсақ болады. Әдетте қымыздың өзінен де май шығады. Ол май қаралтқымданып, қымыздың бетінде қалқып жүреді. Іңірде пісілген қымызды жылылап қымтап қойып, келесі күні биенің бас сауымы сауылып болғаннан кейін ғана қотарады. Саба мен күбіні ең кемі аптасына бір рет әбден жуып, кептіру, ең кемі бір рет ыстап отыру қажет. Дер кезінде тазартып, ысталмаған ыдыс өңезденіп, қымыздан «ескі» дәм шығып тұрады. Қымыздан бір күнге жетерлік мөлшерде қотарып алғаннан кейін, оның орнына қайта саумал құйылады. Бұл процесс бие ағытылғанға дейін осылай жалғаса береді. Қымыз қотарғанда ыдыстың түбіне жетерлік мөлшерде қор қалуға тиіс. Қымыз дайындау шеберлігіне, сүттің тегіне, уақыт мезгіліне қарай бірнеше түрге бөлінеді. Осыған орай оның аталуы да алуан түрлі. Оның ен бастылары төмендегілер:<br /> 1.Уыз қымыз – биені алғаш байлағанда аштылатын қымыз. Мұны бие бау деп те айтады.<br /> 2.Бал қымыз- әбден пісілген және бойына жылқының не қойдың майы сіңген бапты жұмсақ қымыз. Мұндай қымыздың өңі әдеттегі қымыздан көрі сары әрі қою болады. <br /> 3.Бесті қымыз –төрт түн асып, ашуы мейлінше жеткен қымыз. <br /> 4.Дөнен қымыз- үш түнегеннен кейін қотарылатын, мейлінше ашуы жеткен қымыз.<br /> 5.Жуас қымыз – үстіне саумал қосып жұмсартылған қымыз. Қымыз аса ашып кеткенше ішуге қолайлы болу үшін осылай істейді.<br /> 6.Құнан қымыз – екі түнегеннен кейін ғана қотарылатын қымыз. Бұл түнеме қымызға қарағанда күшті болады.<br /> 7.Қысырақ қымыз – бірінші рет құлынданған қулық биенің сүтінен ашытылатын қымыз. Қулық биенің сүті жылда сауылып жүрген сары қарын мама биелердің сүтіне қарағанда әлде 8.қайда қуатты болады. Қысырақ қымызды әдетте «Ту қымыз» деп айтады.<br /> 9.Қысырдың қымызы- бие ағытылып кеткен кейін, жем, шөбі дайын адамдар қысыр биелерді іріктеп алып қалып, қыста қолда ұстап сауады. Сондықтан, бұл қымызды «қысырдың қымызы» дейді. <br /> 10.Сары қымыз –шөп пісіп, биенің сүті қойылған кезде ашытылатын қымыз. Бұл жазды күнгі қымызға қарағанда қою әрі өңі сары болады.<br /> 11.Сірге жияр қымыз – бие ағытылар кездегі ең соңғы қымыз. Бие алғаш байланып, уыз қымыз ішерде бір той болса, бие ағытылып, сірге жияр қымызды ішерде тағы бір той болады.<br /> 12.Түнеме қымыз- ескі қымыздың үстіне саумал құйылып, келесі күні (тағы бір күн асқаннан кейін) қотарылған қымыз.<br /> 13.Қорықтық (тасқорықтық) – тек қана қой - ешкінің сүтінен қойшылар өрісте жүргенде пісіріп ішетін тамақ. Ағаш тостаққа не сапты-аяққа сауып қой сүтіне отқа әбден қыздырылған малта тасты бір-бірлеп салып отырады. Шикі сүт 2-3 минутта қайнап, піседі.<br /> ===[[Балқаймақ]]===<br /> Балқаймақ шұңғылдау ыдысқа шикі қаймақ (кілегей) құйылады. Ол баяу жанып жатқан отқа құйылып, бетіне майы шыққанша араластыра отырып пісіріледі. Әбден қайнаған кезде үстіне құмшекер себіледі, бал салынып, ұн қосылады. Содан соң араластырып, тағы да (8-10 минут) қайнатылады. Дайын болған қоспаны ыдысқа аударып, дасттарқанға әкеле беруге болады. Ол көбінесе дастарқанға шаймен бірге беріледі. 1 стакан қаймаққа 2 шай қасық бал немесе 1 ас қасық құмшекер 1шай қасық бидай ұны керек.<br /> ===[[Кілегей]]===<br /> Кілегей – шикі сүттің бетіне жиналатын маңызды қаймағы. Кілегей сиыр сүтінен алынады. Жаңа сауған жылы сүтті кең ыдысқа қотарып құйып, салқын жерге қояды. Сонда сүттің бетіне сары түсті маңызы қалқып шығып, қабыршақтанып жиналады. Оны қасықпен жайлап қалқып алады. Кілегей шайдың өңін ашып, дәмін келтіретін болғандықтан, оны көбінесе шайға қосады. Кілегейге тары, талқан, қуырған бидай, кептірілген қызыл ірімшік пен ақ ірімшіктері араластыруыға болады.<br /> ===[[Қаймақ]]===<br /> Қаймақ – сиырдың, қойдың, ешкінің пісірілген сүтінің бетіне жиналатын маңызы (майлы құрамы). Пісірілген сүтті бетін ашып салқын жерге қойса, сүт салқындаған сайын оның бетіне қабыршақтанып қаймақ жиналады. Қаймақ қалыңдығы сүттің құнарлығына (нәріне) байланысты. Сонымен бірге сүттің пісірілуіне де байланысты болады. Қойдың сүті қою болғандықтан, оның қаймағы да сиырмен ешкі сүтінің қаймағынан қалың болады. Қаймақ қалың болу үшін, сүтті тасытпай, шымырлатып қана бабымен пісіру керек. Сүт әбден суығаннан кейін қаймағын қасықпен сыпырып, қалқып алады. Қаймақты ағаштан, қайыңның тозынан (қабығынан), ысталған темірден жасалған қақпағы бар ыдыста сақтайды. Бабымен пісірілген сүттің қаймағы майлы да жұмсақ болады. Сарқылдап қайнатылған сүттің қаймағы әрі дәмсіз, әрі шандырланып тұрады. Қаймақты езіп шайға қатса, шайдің дәмі келіп, өңі ашылады. Бидаймен тарыны қаймаққа араластырып жеуге болады.<br /> ===[[Құрт (тағам)|Құрт]]===<br /> Құрт – малдың сүтінен дайындалатын ұзақ уақыт сақтауға арналған тағам. Сабаға сүтті жинап, сүт ашығаннан кейін піседі, сүт іркітке айланып, майы бетіне қалқып шығады. Майын бөлек алып тұздап қарынға салады да, іркітті қазанға суы сарқылғанша қайнатады. Құрт қайнап жатқан кезде қазанның түбін, ернеуін қырып, әлсін-әлсін араластырып отырады. Құрт қайнап, әбден қойылған соң қапқа құйып, керегенің басына немесе ашаға іліп, сары суын ағызады. Құрт капта бір тәулік тұрған соң, суы әбден сарқылып, құрғайды. Бұдан кейін құртты қаптан алып, сықпалап бөліп, шиге, тақтаға қолмен сықпалап өреге жайып кептіреді. Содан кейін құртты кептіру үшін әр түрлі формаға келтіреді.Оның негізі түрлері – күлше, жарма, сықпа және шүірмек. Күлшені жасағанда құртты кесектеу етіп (уысқа сиярлықтай) домалақтайды. Одан соң оң қолдың бас бармағы мен төрт саусағының арасына қысып бүйірін жұқартып, дөнгелек формаға келтіреді. Күлше ұзақ уақыт сақтау үшін жасалады. Кейде күлшенің бүйірін тесіп моншақ сияқты жіпке тізіп, керегенің басына,өренің ашасына іліп кептіреді. Оны көп кептіру керек, әйтпесе іші көгеріп кетеді. Сықпаны жасағанда құртты шағындап қана алып,төрт саусақтың бүгуіне салып сығып жасайды. Шүйірмектің мөлшері сықпаның жартысындай ғана болады. Шүйірмек жасағанда құртты екі саусақты бүгуіне салып, екінші жағын басқа қолдың бармағымен батыра қысады. Бұл тез кебеді<br /> Құрттың қай түрі болсада өреге кептіріледі. Күлше мен жарманы қысты күні жеу үшін, ал,сықпа мен шүйірмекті жазды күні, күзде шайға салу үшін дайындайды. Қайнатқан құрттың өзі екі түрлі болады: бірі – ақ құрт. Ол көп ашымаған және пісуін жеткізіп, майдан әбден арылған іркіттен қайнатылады. Кейде аздап тұз қосып, кептіреді. Ол көбіне жазда, күзде желінеді. Екінші- қара құрт. Ашуы жеткен іркіттің пісуін қандырмай, майын жартылай алады немесе алмай қайнатады. Құрттың осы түрі қыста езіп, дәмді құрт көже даярлайды. Езілгеннен қалған қиыршық құрт малта деп аталады. Астауға салып қолмен езуге немесе қойдың бас сүйегімен (азу тістерімен) үгуге болады.Құртты ыстық суға, сорпаға езеді. Езген құртты сол күйінде ішуге де, сорпаға не көжеге қосып ішуге де болады. Құрт аса қуатты әрі жағымды тағам. Сүзбе құрт сары суынан арылған қатықтан дайындалады. <br /> Сары май – сиырдың, қойдың, ешкінің сүтінен алынады. Сары май ірі қараның не серкенің терісінен тігілген саба,торсықта не болмаса ағаш күбіде дайындалады. Шикі сүттен ұйытатың айранды, қатықты, кейде іріген сүт пен шикі сүттің өзін сабаға не күбіге құйып, әбден толған кезде піседі. Іркітің пісуі жеткен кезде май ыдырап бөлек шығады. Бірден екі үш қабат мәрліге салып, бүктейді де қолмен сығымдап майды сүзеді. Бұрындары майды қыл-қыбырынан тазарту үшін пышақпен «қылшықтайтын». Сүзгіден тазарып шыққан майды суық суға салып, іркітінен арылтып, тоңазытады. Сонан кейін жайпақ ыдысқа салып, қолмен мытып, алақанмен шапалақтап суын шығарады. Содан кейін тұздап, ыдысқа салады. Сары майды қойдың, ешкінің қарнына, бүйенге сақтайды. Қарынға салынған майлардың да әр түрлі атауы бар. Атан қарын май - ата қой май мен атан серкенің қарынына салынған май. Қозы қарын май – қозының не лақтың қарнына салынған май. Қазір майды көбіне сепараторға тартылып алынған кілегейден шайқап та алады. Бірақ бұл тәсілмен май өндірілген мен сепаратордан өткен сүттің іркіт болмайтындығынан құрт алу мүмкін емес. Тұзыбар майды жақтырмайтын адамдар сары майды тортасынан айырып алады. Ол үшін сары майды қазанға салып қайнатады. Қайнаған кезде оның ішіндегі тұзы майдың бетіне қалқып шығады. Бетіндегі тұзын қалқып алып, майдың өзін суытса тұзы жоқ, сап-сары май шығады. Мұны «тортасынан айырған май» деп атайды.<br /> <br /> ===[[Сүзбе]]===<br /> Сүзбе айраннан немесе қайнаған іркіттен дайындалады. Сондықтан да ол қатық сүзбе деп екіге бөлінеді. Ашыған айранды, қатықты немесе қайнаған құртты кенеп дорбаға құяды да іліп қойып сорғытады. Содан ол өзінен-өзі сүзіліп, сұйығы ағып кетеді де, сүзбе түбінде қалады. Сүзбені тұздап, малдың қарнына салып, кептіреді. Оны жылдың кез келген маусымда езіп сорпаға, көжеге қосуға, сондай-ақ сүт, су қосып шалап етіп, сусын ретінде ішуге болады.<br /> ===Уыз===<br /> Уыз- жаңа төлдеген малдың желініне жиналатын қою сүт. Уыз «сары уыз», «ақ уыз» деп екіге бөлінеді. Сары уыз әрі қою, әрі желім сияқты жабысқақ болады. Ақ уыздың өңі сары уызға қарағанда ақшыл, әрі сұйықтау келеді. Сары уызды төлдің өзіне емізіп, ақ уызды сауып алып пайдаланады. Інген мен биенің уызын бота мен құлынға емізеді. Ал сиырдың, қойдың, ешкінің ақ уыздарынан әртүрлі тағамдар пісіреді.<br /> Қатырған уыз – уызды бүйенге, ащы ішекке немесе металл ыдысқа кұйып, қайнап жатқан судың ішіне салып пісіреді. Бір бұрқ етіп қайнағанда ыдысқа құйылған уыз шеміршектеніп қата бастайды. Одан соң оны ыдысымен бірге ыстық судан алып, салқын суға салады. Сонда уыз қайнап піскен жұмыртқадай болып шығады. Қатырған уызды сүр еттің үстіне турап салады. Төлбасы (алғашқы төл) туған күні соғымның етінен, шұжық асып, уыз қатырып, көрші-қолаңды шақыратын дәстүр болған.<br /> Пісіріленген уыз – уызға сүт қосып сұйылтып пісіреді. Уыз іріп кетпеу үшін оны ожаумен сапырып отыру керек. Уызға тары салып пісіруге болады.<br /> Іркіт – құрт қайнату сабаға, күбіге жинап ашытқан айран – қатық, шикі сүт. Іркітті сиырдың, қойдың, ешкінің сүтінен дайындайды. Піскен сүттен ұйытылған айранды немесе шикі сүттен ұйытылған қатықты сабаға не күбіге жинайды да пісіп, оның майын қалқып алғаннан кейін, ыдыстың ішінде іркіт қалады. Іркіттің ащы не тұщы болуы оның дайындалған сүтіне ғана емес, дайындау тәсіліне де байланысты. Іркіт құйылған ыдыс күннің көзінде тұрса іркіт божып ащиды да дәмі қышқылданып кетеді. Іркіт құйған ыдыс көлеңкеде тұрса, іркіттің дәмі бұзылмай тұщы болады. <br /> ===Ірімшік===<br /> Ірімшік – сиырдың, қойдың, ешкінің сүтінен қайнатып әзірленетін сүт тағамы. Ірімшік – ақ ірімшік, кызыл ірімшік деп екіге бөлінеді. Ақ ірімшікті дайындау үшін ыдысқа құйылған шикі сүттің үстіне азырақ айран құйып, сүтті ірітеді. Одан соң іріген сүтті отқа қойып қайнатады. Ірімшіктің сары суы бөлінген кезде оны шыптаға сүзеді. Ақ ірімшікке сары май, қаймақ, кілегей сияқты майлы тағамдарды қосса дәмді әрі құнарлы ас болады. Ақ ірімшікті шыптаға орап сүзіп алғаннан кейін жұқалап тіліп, өреге жайып кептіреді. Шала кепкен ақ ірімшікті келіге түйіп жаншыса тары сияқты қиыршық ұнтаққа айналады. Мұны тары орнында шайға салып, майға, қаймаққа, кілегейге салып жеуге де болады. Қызыл ірімшікті дайындағанда қазанға құйылған жылы сүтке мәйек немесе үлкен қойдың ұлтабарына уыз толтырып кептірген ұйытқы салып, сүттің бетін қымтап жауып қояды. Жарты сағат тұрғанда сүт ұйып дірілдеп тұрады. Содан кейін мәйекті сүттен алып, қазан астына от жағып қайнатады. Қайнай бере бауыр сияқты дірілдеп тұрған ұйыған сүтті «қылыш» деп аталатын арнаулы ағашпен шақпақтап тіледі. Ірімшіктің өңі біртіндеп қызара береді. Реңі қан қызыл түске еніп, сары суы қойылған кезде қазанды оттан түсіріп салқындатады да, одан соң шыптаға салып сүзеді. Сүзілген қызыл ірімшік бір-біріне жабыспай жеке-жеке бытырап тұрады. Қызыл ірімшікті де өреге жайып кептіреді. Оның аса жағымды өзіндік дәмі болады. Кепкен қызыл ірімшік кеудірлеп үгітіліп тұрады. Қызыл ірімшікті жеке өзін жеуге де, майға, қаймаққа, кілегейге араластырып жеуге де болады. Қызыл ірімшікті жентке қосады. Қаймақ не кілігей қосып келіге жанышқан қызыл ірімшік дастарқан мәзірінің ең кәделі түрлерінің бірі болып есептеледі. Сүтті мәйекке емес айран, іркіткпен ұйытса, оның ірімшігінің түрі қара қошқыл тартып, ірімшіктеніп жеуге жайсыздау болады.<br /> ===Сары май===<br /> Сары май сиырдың, қойдың, ешкінің сүтінен алынады. Сары май ірі қараның не серкенің терісінен тігілген саба,торсықта не болмаса ағаш күбіде дайындалады. Шикі сүттен ұйытатың айранды, қатықты, кейде іріген сүт пен шикі сүттің өзін сабаға не күбіге құйып, әбден толған кезде піседі. Іркітің пісуі жеткен кезде май ыдырап бөлек шығады. Бірден екі үш қабат мәрліге салып, бүктейді де қолмен сығымдап майды сүзеді. Бұрындары майды қыл-қыбырынан тазарту үшін пышақпен «қылшықтайтын». Сүзгіден тазарып шыққан майды суық суға салып, іркітінен арылтып, тоңазытады. Сонан кейін жайпақ ыдысқа салып, қолмен мытып, алақанмен шапалақтап суын шығарады. Содан кейін тұздап, ыдысқа салады. Сары майды қойдың, ешкінің қарнына, бүйенге сақтайды. Қарынға салынған майлардың да әр түрлі атауы бар. Атан қарын май - ата қой май мен атан серкенің қарынына салынған май. Қозы қарын май – қозының не лақтың қарнына салынған май. Қазір майды көбіне сепараторға тартылып алынған кілегейден шайқап та алады. Бірақ бұл тәсілмен май өндірілген мен сепаратордан өткен сүттің іркіт болмайтындығынан құрт алу мүмкін емес. Тұзыбар майды жақтырмайтын адамдар сары майды тортасынан айырып алады. Ол үшін сары майды қазанға салып қайнатады. Қайнаған кезде оның ішіндегі тұзы майдың бетіне қалқып шығады. Бетіндегі тұзын қалқып алып, майдың өзін суытса тұзы жоқ, сап-сары май шығады. Мұны «тортасынан айырған май» деп атайды.<br /> ===Іркіт===<br /> Іркіт - құрт қайнату сабаға, күбіге жинап ашытқан айран – қатық, шикі сүт. Іркітті сиырдың, қойдың, ешкінің сүтінен дайындайды. Піскен сүттен ұйытылған айранды немесе шикі сүттен ұйытылған қатықты сабаға не күбіге жинайды да пісіп, оның майын қалқып алғаннан кейін, ыдыстың ішінде іркіт қалады. Іркіттің ащы не тұщы болуы оның дайындалған сүтіне ғана емес, дайындау тәсіліне де байланысты. Іркіт құйылған ыдыс күннің көзінде тұрса іркіт божып ащиды да дәмі қышқылданып кетеді. Іркіт құйған ыдыс көлеңкеде тұрса, іркіттің дәмі бұзылмай тұщы болады.<br /> ==Ет тағамдары==<br /> ===Қазақ еті===<br /> Қазақша ет (бесбармақ, бешбармақ) асқанда ең алдымен жіліктеп бұзылған етті адам санына қарай мөлшерлейді. Тойға немесе қонақ асыға көбінесе қой сойылады. Қой еті жіліктенгенде 13 мүшеге бөлінеді. Олар жамбас - 2, ортан жілік – 2, асықты жілік – 2, беломыртқа – 1, сүбе – 2 (сүбемен бірге бүйректен жоғарғы 5 қабырға кетеді), қабырға -2, төс – 1, омыртқа -1, жауырын -2, тоқпан жілік – 2, кәрі жілік – 2, бұғана – 1, мойын Осылай асуға дайындалған етті жуып-шайып тазалап, қазанға салады да, ет батып тұратындай етіп суық су құяды. Содан кейін қазанды қатты жанған отқа қойып, сарқылдатып қайнатады, бетіне шыққан қанды көбігін алып тастап, шамалап тұз, 1 бас пияз салып отын басады да, 1-1,5 сағат ет әбден піскенше шымырлатып қайнатады. Ет әбден піскен соң табаққа сорпасынан бөлек қотарып алып, тартылған табақтың санына қарай мөлшерлеп тұздық әзірлейді. Ол үшін сорпаға қара бұрыш, дөңгелектеп тұралған пияз салып, ыдыстың бетін жауып бұқтырып қояды. Ет туралып болған соң тұздықты еттің үстіне құяды. Әдетте кәделі жіліктермен бірге сыйлы қонақтарға малдың басын, (қой), ірі қараның шекесін, қазы, қарта, жал-жаяны табаққа бірге салып береді.Сонымен бірге қамыр, бітеу пісірілген картоп қосуға да болады.<br /> <br /> ===Қазы===<br /> Қазы – жылқы етінің кәделі мүшелердің бірі. Ол жылқының қабырғалары мен белдемелерінің етегіне жиналатын аса шұрайлы, майлы ет. Қазы жасау үшін екі бұғана қабырға, екі тілше қабырғадан басқа қабырғалар алынады. Қазыны ішекке тығады. Әр қос қабырғадарың ішкі жағындағы шеміршегін кесіп тастайды. Ішекке тығу үшін қабырғалардың арасын ажыратып тіліп, әр қабырғаға май мен етін тең етіп бөледі, бірақ ет пен май қабырғадан сылынып қалмауы керек. Қазыны ішекке тығар алдында тұздап, 2-3 тәулік тұзын бойына сіңіріп қояды. Содан кейін 1-2 сағат суық суға салады. Содан кейін ішекке тығып, екі басын біріктіріп байлайды. Содан соң сырыққа немесе керілген жіпке 8-10 сағат іліп, жел қақтырады. Қазы және қос қазы формасы жағынан жарты шеңберге ұқсас болып шығады. Қазыны ыстау, сурлеу үшін түтінге 13-27 сағат ыстайды. Қазыны 2-2,5 сағатқа жайлап пісіреді. Қазыны сыйлы қонақтарға басқа асқан етке қосып береді. Қазыны ыстық күйінде де,тоңазытыпта жеуге болады. Қазыға: 400г қазы, 2-3 сарымсақтың бөлігін қосады. Бұрышпен тұзды татымына қарай салады.<br /> <br /> ===Қарта===<br /> Қарта – жылқы етінің ең кәделі мүшелерінің бірі. Жылқы сойғанда ең алдымен қартаны ішіндегісінен босатып, айналдырады да, салқын суға жуып тазалайды. Қартаны дәміне келтіру үшін тұздайды, бұрыш сеуіп, пияз турап қосады. Бұдан соң ыстап сүрлеуге арналған қартаны бойына тұзын сіңіріп, салқын жерге (1-2 градус) 1-2 күн қояды. Қартаны 12-18 сағат бойы түтінге ыстайды. Содан кейін 12-15 градус температурада 2-3 күн сақтап кептіреді. Қартаны пісіру үшін салқын суға жуып, қазандағы жылы суға салып, отты баяулатып әбден піскенше 1,5-2 сағат қайнатады. Қартаны асқан етке қосып береді.<br /> ===Жал===<br /> Жал - жылқы етінің ең кәделі мүшелерінің бірі. Ол жылқының шоқтығы мен ауыз омыртқасының арасында, мойын омыртқаны ұстап тұратын желкемен жымдаса бітеді. Жылқы сойғанда терісі сыпырылғаннан кейін жалдың өзін мойын омыртқадан сылып (желкені қоспай) алады. Семіз жылқының жалы үлкен кісінің шеңгеліне әрең сиярлықтай жуан болады. Жал шоқтыққа тақау ұшы жуан болып, екінші ұшына қарай біртіндеп жіңішкере береді. Семіз жылқыны халық «Жалы құлағынан асады» деп дәріптейді. Жалдың жуан бөлігінің арасын екі елідей, жіңішкі бөлігі – үш елідей етіп жартылай кертеді де, майда тұз себеді. Соғымға сойған жылқының жалын арша ағашқа іліп, ыстап 1-2 сағат сүрлейді. Сүрленген жал ұзақ уақыт бұзылмай, дәмі өзгермей сақталады. Жалды бас табақ, қос табақ, сый табақ секілді табақтарға салады. Оны тоңазытып жеген де жақсы. Қазіргі кезде жал, қазы, қарта, шұжық сияқты салқын дәм орнында да көп қолданылады.<br /> ===Жая===<br /> Жая – жылқы етінің аса кәделі мүшелерінің бірі. Жылқының терісін сыпырып алғаннан кейін жаяның етін тұтастай бөлек сылып алады. Содан кейін оны қалыңдығы 10 см етіп, жұмырлап тіледі. Сонда салмағы 0,5 кг-нан 5,0кг мөлшерінде болуы тиіс. Содан соң оны тұзы сіңуі үшін 1-2 сағат қойып қояды да, түтінге ұстап, 14-18 сағат бойы ыстайды. Жаяны сыйлы қонақтарға асылған етке қосып береді, яғни оны бас табаққа, қос табаққа сондай-ақ сый табаққа салады.әдетте жаяны тоңазытып жейді. Сол сияқты оны майын қара-кесек етімен бірге турап, көкөніс қосып жеуге болады. Жаяға татымына қарай тұз, бұрыш, дөңгелектеп туралған пияз қосады.<br /> ===Сорпа===<br /> Ет желінген соң сорпаны әкеледі. Сорпа деп қазақ ұғымында малдың, аңның, балықтың, құстың қайнатып пісірілген етінің суға шыққан сөлін, маңызын айтады, яғни еттің ең күшті нәрі. Ең дәмді сорпа сиыр етінің сорпасы, содан кейінгі орынды қой және ешкі етінің сорпасы алады. Жас жылқы мен сиырдың, сондай-ақ, қойдың сорпасы өте дәмді болады. Асылған ет мол болса және ол қайнап жатқанда көбірек сапырса сорпасы дәмді және жұғымды болады. Жас сорпа- жаңа сойылған еттен әзірленеді. Ұсақ тұз салынған соң араластырып, бірнеше сапырады. Қазан астындағы от баяу жануы тиіс. Қазанның беті жабулы болады. Қайнаұға таяғанда және одан кейін анда-санда қазаның қақпағын ашып, көбігін алады. Еттің ең алғашқы қан көбігін алған соң екінші рет көбігін алмай, оны сапырып таратқан жөн. Бір қайнағаннан кейін сорпаның тұзын татып көріп, татымсыз болса үстемеленеді. Жас ет әрі кеткенде 2 сағатта пісіп болады. Етті түсіріп алғаннан кейін қазанның қақпағын жауып, біраз уақыт сорпаны демалдыру керек. Содан кейін 15-20 минут суытып, дастарқанға әкелуге болады. Сорпаның дәмін келтіру үшін әр түрлі сүт тағамдары (кұрт, қатық, сүзбе) қосылады. <br /> ===Бас===<br /> Бас қойдың, ешкінің, сиырдың басын үйтіп, қырып жылы суға бірнеше рет қайталап, мұқият жуып тазартады. Басты үйткенде таза болуы үшін кей жерлерде тісін қағып тастап үйтсе, ал кей жерлерде езуін тіліп, тазалап үйтеді. Содан кейін жағын айырып, тазалап жуады. Қой, ешкінің басы тұтас күйінде, ал жылқының, түйенің басын бөліп асады. Сиырдың басын көз қуысына таяу кеңсірігінен бір шауып, мандайынан қақ жарып, үшке бөледі. Сиырдың әр шекесі бір бастың орнына жүреді. Жылқының шекесін кәдеге жүрмейтіндіктен сый қонақтарға тартпайды. Бас асқан етпен бірге беріледі.<br /> ===Сүр===<br /> Сүр – ыстап кетірілген ет. Етті ұзақ уақыт сақтау үшін ыс салып сүрлеу дағдыға айналған тәсіл. Ол әсіресе соғым етін сақтау үшін кең пайдаландылады.Соғымның етін ұшалап, жіліктеп бұзғаннан кейін аударылған қазы, қарта, шұжық қатарлы кәделі мүшелердің бәрін арса ағашқа іледі де, астына жанба,отынды (табылса тобылғы) жалындатпай жағып түтін салады. Түтін етке молырақ тию үшін ет ыстылатын үйдің есік-терезесі түгел жабылады. Арсаға ілінген жас еттің ең алдымен сөлі ағып, біртіндеп құрғайды. Түтін сіңген сайын еттің сырты қарайып тотығып, қатая бастайды. Түтін көп салынса, семіз етің майы еріп тама бастайды. Сондықтан алдымен еттің сөлі құрғағанша ғана түтін салып біраз уақыт ыстауды тоқтатып қояды. Одан соң еттің екінші бетін төңкере іледі де, қайта түтін салады. Бұл жолы түтінді ұзақ салудың қажеті болмайды. Өйткені, сөлінен ажыраған ет тез тобарсиды. Жазғытұры тоң жібіген кезде арсадағы ет те жіби бастайды. Осы кезде екінші рет қайта ысталады. Бұл ең соңғы ыстау. Осыдан кейін соғым еті мейіздей сары боп сүрленеді. Мұндай сүрді қанша уақыт сақтаса да бұзылмайды. Ыс сіңген еттің хош исі, жағымды кермек дәмі болады. Бірақ, оның сорпасы жайсыздау келеді. Сүрдің сорпасы ішуге жарамды болу үшін жас ет қосып асады. Сүр ет пен жас ет араласқанда сорпа дәмді болады.<br /> ===Жаубүйрек===<br /> Жаубүйрек - ұлттық тағамның бір түрі. Жаубүйректі малшылар, жолаушылар көп пайдаланады. Қойдың терісін сыпырған соң құйрық майын білемдеп кесіп алады. Ішін жарып, өкпе-бауырын суырып алып бауыр мен құйрықты жұқалап жапырақтап, істікке бір май, бір бауыр етіп кезектеп шаншып, үстіне майда тұз, бұрыш сеуіп отқа қақтап пісіреді. Бауыр қосылған май жүрекке тимейді, әрі бұл аса тоқ болады. Жаубүйректі мал сойған кезде үйде пісіреді. Оны кәдімгі кәуәптің (шашлық) бір түрі деуге болады. Жаубүйректі дайындағанда татымына қарай тұз, бұрыш, жуа, дөңгелектеп туралған пияз қосады. Оны асқан етпен қосып жеуге болады.<br /> ===Борша===<br /> Борша көбінесе ірі қара етінен дайындалады. Кәуәптің бір түрі. Санның, қолдың, жауырынның қара кесек еттерін ұзыншалап кесіп алады. Әрбір еттің бөлегін пышақты көп батырмай жұқалап тіліп тұз, бұрыш себеді (тұздалған ет болса, тұз себудің қажеті жоқ). Етті темір тордың үстіне салып, жалындатпай шоққа қақтап пісіреді. Пісірген кезде аудармалап отырады. Шоққа қақталып қызыл-күрең тартқан борша өте дәмді болады. Оны әсіресе қымыз, шұбат ішкенде жеген жөн.<br /> ===Қарын бөртпе===<br /> Қарын бөртпе – ел арасында сирек дайындалатын өте дәмді тағам. Көбінесе жаңа сойылған малдың етінен, майынан, бауырынан қосып, ұн мен араластырып, қарынға салып пісіреді. Сойылған қойдың іш майын, етін, бауырын өте ұсақтап турайды. Фарштың үстіне бидай ұнын, сарымсақ, бұрыш, тұз салып жақсылап араластырады. Дайын болған фаршты қарынға не бүйенге салады. Бүйенге салса бір шеті тұйық болады да, екінші ашық ұшын жіңішкертіп жонылған ағаш істікпен түйреп байлайды. Қарынға салса да бір шеті солай түйреліп байланады. Бұжы қайнап жатқанда бұжыны аудармалап, әр жерінен істікпен шаншып желін шығарып отырады. Ол, қазандағы суға толық батып, баяу жанған оттың табында 1,5-2 сағат қайнауы керек. Дастарқанға қарын бөртпені жылылай да, суытып та қою ға болады. Қасына пияз, басқа да көкөністер салады. 300г іш май, 500 г ет, 300 г бауыр, 300 г бидай ұны, 3 бас сарымсақ, 1 шай қасық бұрыш, 1 ас қасық тұз керек. <br /> ===Әсіп===<br /> Әсіп қойдың бүйенін айналдырып, жақсылап жуып тазалайды. Ет, жүрек және бауырды ұсақтап турайды. Оған бір бас пияз турап, бұрыш, тұз, күріш салып, аздап су құйып араластырады. Содан кейін барлығын ішекке тығып, аузын байлайды да қайнаған суға салып, 50-60 минут қайнатады. Қайнап жатқан әсіпті істікпен түйрелеп желін шығарып отырады. Әсіпке: 2 ас қасық күріш, 100 г бауыр, 100 г жүрек, 20 г қой майы, 1 бас пияз керек. Бұрышты әркім қалауынша салады. Әсіпті дастарқанға қоярда дөңгелектеп кесіп ыстықтай береді. Ішек болмаса, қойдың бүйенің пайдаланады.<br /> ===Жөргем===<br /> Жөргем малдың ащы ішегі мен тоқ ішегінен өріп жасалады. Мал сойғанда ащы ішек пен тоқ ішегін жуып тазалап, тұздағаннан кейін оны айналдырып тағы бір рет сумен шайқайды. Қазанға салып асуға қолайлы болу үшін ішектерді өткермелеп өреді. Ащы ішек жіңішке, әрі өте ұзын болатындықтан, оны тоқ ішек секілді жалаң қабат өре салмай бірнеше еселеп шумақтайды да, одан соң әлгі шумақтың белінен айналдыра шандып орап, ішектің ұшын бекітеді. Жөргемді асуға да, турап қуыруға да болады. Майға қуырған жөргем дәмді болады. Жөргемге: ішек – 100г, пияз – 0,5 бөлігі керек. Әдетке жөргемді дәміне келтіру үшін тұз, бұрыш себеді, дөңгелектеп туралған пияз қосады.<br /> ===Қимай ===<br /> Қимай – соғымға сойылған сиыр етінен дайындалатын кәделі тағам. Сиырдың тоқ ішегін тұздап, айналдырып оның ішіне кесек етіп туралған төстік пен төстің етегін, бұрыш, тұз, жуа қосылған етті салады. Қимайға төс етінен басқа сан, қол еттері де пайдаланылады. Шұжық сияқты қимай салынған ішектің де екі ұшы істікпен түйреліп, ыстап кептіріледі. Қимайды асып жеуге де, жазғытұрым ет азайған кезде құырып жеуге де болады. Қимайдың ерекшелігі, оның майы мен қара кесек еті тең болады. Оны кейде «сиырдың қазысы» деп те атайды. Қимайды салқындатып асқан етке қосып береді. Майлы ет 500 г, 1 шай қасық тұз, 2 түйір жуа, жарты шай қасық қара бұрыш керек.<br /> ===Шұжық===<br /> Шұжық жасайтын етті тұздап, бұрыш сеуіп салқын жерге 1-2 күн сақтайды. Шұжық жасауға сан, қол, жон еттерін алады, мойын еті жарамайды. Содан кейін майды да, етті де ұсақтап тұрап, қара бұрыш, сарымсақ қосып, бәрін араластырады. Бір жылқының ішегінен шұжық дайындау үшін 5 кг ет, 5 кг іш май, 10 г қара бұрыш, 50г сарымсақ салады. Барлығын туралған ет пен майға араластырып, содан кейін ішекке салып толтырады. Ішектің екі ұшын істіктеп түйрейді де, жіппен біріктіріп байлайды. Дайындалған шұжықты сырыққа немесе керілген жіпке араларын бір-бірінен алшақтау етіп іліп, 10-12 градус температурада 3-4 күн ұстап дегдітеді. Содан кейін түтінге 12-18 сағат ыстайды. Шұжыққа пиязды дөңгелектеп кесіп қосуға болады.<br /> <br /> ===Шыртылдақ===<br /> Шыртылдақ – жылқы етінің сорпасынан қалқып алатын, қатпайтын май. Көп жерлерде тортасы айрылған сары майды да осылай атайды.<br /> ===Сірне===<br /> Сірне –бағланның, кепенің етін қазанға жілік-жілігімен қуырып даярлайтын өте дәмді ас. Ол көбінесе сыйлы қонақтарға арналып әзірленеді. Үйітілген бас-сирақ , ішек-қарны, мүшеленіп бұзылған еті түгелдей қазанға салынып, малдың өз іш майына және еттің өз сөліне бұқтырылып пісіріледі. Ол үшін қазанның бетіне бу шықпайтындай ғып ыдыс төнкеріп, от мейлінше баяу жағылады. Қазанның түбі күймес үшін аздап ғана су құюға болады.<br /> ===Ми палау===<br /> Ми палау – ұлттық тағамдардың ішіндегі дәмді де, сүйкімді тағам. Оны жасау үшін піскен бастың миын, желке-жүйдесін, екі көзін, бастың құйқасың алып, ұсатып турайды, үстіне шамалап сорпа құйып барлығын араластырады. Сондай-ақ ми палау дәмді болу үшін оған бұрыш, ұсақтап тұралған пияз (1 бас) қосып, тұзды татымына қарай салады. Ми палауға: 200г құйрық май, бастың миы, құйқасы, екі көзі, пияз, бір шымшым қара бұрыш, 3 ас қасық сорпа, 200 г бауыр керек.<br /> ===Құйрық-бауыр===<br /> Құйрық-бауырды су 30-35 градус жылығанда қазанға құйрық майын салып, отты баяу жағып, 15 минуттай қайнатады. Содан кейін бауыр салып, тұз, бұрыш, пияз қосып әбден піскенше қайнатады. Піскен құйрық-бауырды табаққа салып алып, суытады. Бұдан кейін бауырды жұқалап турап, оның үстіне, құйрық майын тұрап салады және дәміне келтіру үшін дөңгелектеп туралған пияз, бұрыш салған тұздық құяды. Құйрық-бауырды асқан еттен бөлек береді. Құйрық-бауырға: 600 г бауыр, 300г құйрық май, 1 бас пияз, жарты ас қасық қара бұрыш, 1 стақан сорпа, жарты асқасық тұз керек.<br /> ===Қуырдақ===<br /> Қуырдақты жаңа сойылған малдың өкпе-бауырынан, мойын, төстік етінен, жүрек бүйрегінен, сондай-ақ ішек-қарнынан ұсақтап әзірлейді. Ол үшін қазанға іш майды немесе құйрық майды турап салып шыжғырып алады да, алдымен үстіне туралған өкпе, жүректі, ішек-қарынды, мойын, төстік еттерін салып, қазанның отын қатты жағып 15-20 минут қуырады. Содан кейін бауырды салып, үстіне бүрыш, пияз қосып, әбден піскенше қуырады. Тұзды татымына қарай салады. Әбден піскен қуырдақты табаққа салып, дастарқанға қояды. Қуырдаққа: 1 кг ет, 500 г өкпе, 500 г бауыр, 300 г жүрек, 200 г бүйрек, 300 г құйрық май, 2 бас пияз, 1 шай қасық бұрыш, 1 ас қасық тұз қажет.<br /> ''Бал қуырдақты''көбінесе жас малдың жұмсақ етінен даярланады. Басқа қуырдақтан мұның ерекшелігі – етті майға емес пісірілген сүттің бетінен түскен қаймаққа ғана куырылуында. Өте жұғымды, жүрекке көп тимейтін қуырдақтың бұл түрін көбіне қарт кісілерге, сыйлы қонақтарға беретін болған. <br /> Жоңқа құырдақтытоңазып қатып тұрған соғым етінен дайындалатын қуырдақ. Мұның жоңқа қуырдақ деп аталуының себебі, пышақпен не балтамен қырнап жонғанда ет ағаштың жоңқасы сияқты жұп-жұқа болып туралады. Қуырдақтың бұл түрін де суға қайнатпай-ақ майға қуырып әзірлеуге болады. <br /> Картоп қосқан қуырдақты сиыр етін ұсақтап турап, тұз, пияз салып, сырты қызырғанша қуырады. Содан кейін ұн сеуіп қыздырады да туралған картоп салып, баяу жанған отқа 30-40 минут қайнатады. Бұрыш салып әбден піскенше бұқтырып қояды. Картоп қосқан қуырдаққа: сиыр еті 100г, майы 60г, пияз 150г.<br /> Қара қуырдақты кілең өкпе мен бауырдан, жүрек пен бүйректен әзірленеді. Бауыр тез пісетін болғандықтан, кешірек салынады. Мұның қара қуырдақ деп аталатын себебі,бауырдың қаны майға қуырылғанда қуырдақтың өңін қарайтып жібереді. <br /> ''Соғым қуырдағын'' ет піскенге дейін соғым сойған, ішек-қарын аршылған адамдарды тамақтандыру үшін дайындалады. Қуырдаққа көбінесе ірі қараның мойын еті, мүшеленген кезде түсетін ойынды, қиынды еті, аздап өкпесі мен бауыры қосылады. Соғым қуырдағы соғым сойған малдың өз майына қуырылады. Оны дәмдендіре түсу оған татымына қарай тұз,бұрыш, дөңгелектеп пияз турап салады. Соғым қуырдағын дастарқанға шаймен бірге қояды.<br /> ''Үкпе қуырдақты'' етті өте майдалап турап қуырады. Үкпе қуырдақтың еті майда болғандықтан,оны суға бөктіріп қайнатпай-ақ, майға қуырып пісіруге болады.<br /> <br /> == Тағы қара ==<br /> * [[Қазақ шай мәдениеті]]<br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> * [http://koshpendi.kz/index.php/ulttyk-tagamdar Ұлттық тағамдар]<br /> <br /> [[Санат:Қазақ асханасы]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82:%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2026-04-13T18:11:55Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Әуе компаниялар → Санат:Әуе компаниялары</p> <hr /> <div>[[Санат:Әуе компаниялары]]<br /> [[Санат:Қытай компаниялары]]<br /> [[Санат:Қытай]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/Air_Bishkek 2026-04-13T18:11:11Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Әуе компаниялар → Санат:Әуе компаниялары</p> <hr /> <div>{{Infobox Airport <br /> |name= Air Bishkek<br /> |image= <br /> |image-width=<br /> |nameregion=Қырғыстан<br /> |type= азаматтық <br /> |ICAO=EAA<br /> |IATA=KR<br /> |owner=EASTOK<br /> |location = 250px<br /> |stat1-header = <br /> |stat1-data =[[7 ақпан]] [[2007]]&lt;ref&gt;[http://www.airways.kg/?do=about О компания]&lt;/ref&gt; <br /> |altitude=<br /> |coordinates={{coord|52|18|29|N|4|45|51|E|type:airport}}<br /> |time=+1/+2<br /> |основные пункты назначения = [[Бангкок]] [[Суварнабхуми (әуежай)|Суварнабхуми]]&lt;br /&gt;[[Гонконг]] [[Чхеклапкок (әуежай)|Чхеклапкок]]&lt;br /&gt;[[Мемлекеттік әуежайГаосюн]]<br /> |operator=<br /> |site=http://www.airbishkek.kg<br /> }}<br /> '''«Эйр Бишкек» компаниясы'''&lt;ref&gt;&quot;[http://www.airbishkek.kg/contacts/the-main-office-of-the-company.html Басты компания бөлімшесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816003150/http://www.airbishkek.kg/contacts/the-main-office-of-the-company.html |date=2012-08-16 }}.&quot; Air Bishkek. &quot;Адрес: 720000, Кыргызстан, Бишкек, пр. Манаса, 95 (Абдымомунова к.)&quot;&lt;/ref&gt; ({{lang-en|'''Air Bishkek'''}}, {{lang-ru| Авиакомпания «Эйр Бишкек»}}) — бас кеңсесі [[Бішкек]]те болған [[Қырғызстан]]ның бұрынғы авиатасымалдаушысы. Авиакомпания Еуро Одақ елдеріне ұшуға тыйым салынған «қара тізімге» кіреді.<br /> <br /> «Air Bishkek»&amp;nbsp;— ұлттық авиациясының мемлекеттік мүшесі (ИКАО).<br /> <br /> == Тарих ==<br /> [[7 ақпан]] 2007 жылдан бастап компания тарихы басталады. Бірінші жылдары авиакомпания өз ұшақтарын басқа жергілікті авиакомпанияларға көрсетті. [[14 қыркүйек]] 2009 жылы [[Бішкек]]те жүру жолы ашылды&amp;nbsp;— Ош (Қырғыстан)&amp;nbsp;— [[Бішкек]].<br /> <br /> Авиакомпанияның бағдар торлары мен жүк тасымалдауы жыл сайын артып келеді.<br /> <br /> Алдын компания «Kyrgyz Airways» атты болған, бірақ 2011 жылы атын өзгертуге мәжбүр болған, өйткені Қырғызстанда бұндай компанияның атымен тағы компания болған, бірақ қырғыздарда&amp;nbsp;— «Қырғыз Эйрвэйс»&lt;ref&gt;[http://www.knews.kg/ru/society/1320/ Қырғыстан авиакомпаниялары «Kyrgyz Airways»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112201544/http://www.knews.kg/ru/society/1320/ |date=2014-11-12 }} аты үшін сотталған&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> == Әрекеттері ==<br /> <br /> === Қосымша бағдарламалар ===<br /> Авиакомпанияда «Белек Бонус» деген бонус бағдарламасы жүріп жатыр, жолаушыларға рейстерде ұшып билеттер жинап келесі рейске компанияның атынан ұшуға мүмкіндік жасайды&lt;ref&gt;[http://airbishkek.kg/belek-bonus/about-the-program.html «БЕЛЕК-БОНУС» Программасына қош келдіңіз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502125239/http://airbishkek.kg/belek-bonus/about-the-program.html |date=2014-05-02 }}&lt;/ref&gt;.<br /> <br /> === Борттық шығулар ===<br /> «Sky Bishkek» журналдары шығып жатыр.<br /> <br /> == Рейстер бағыты ==<br /> Авиакомпания Оштан және Бішкектен Мәскеуге, Новосірге, Красноярскке, Иркутскке, Стамбулға, Санкт-Петербургқа, Үрімшіге, Сургутқа, Белгородқа, Екатеринбургқа тасымал рейстерін жасайды.<br /> <br /> == Флоттар ==<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> ! Самолёт||Саны||Орын саны||Ескерту<br /> |-<br /> |[[Боинг 737]]-300<br /> | align=&quot;center&quot; |1<br /> | align=&quot;center&quot; |148Эк<br /> |EX-37001<br /> |-<br /> <br /> |}<br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> - [http://www.airbishkek.kg Официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808233053/http://www.airbishkek.kg/ |date=2017-08-08 }}<br /> * [http://www.airliners.net/search/photo.search?]<br /> * [airlinesearch=Kyrgyz%20Airways&amp;distinct_entry=true Фото самолётов]<br /> <br /> [[Санат:Қырғызстан]]<br /> [[Санат:Әуе компаниялары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2026-04-03T18:35:27Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Балтабай Сейітмамытұлы<br /> |шынайы есімі = <br /> |сурет атауы = <br /> |туған кездегі есімі = <br /> |туған күні = 11.04.1950<br /> |туған жері = [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]<br /> |қайтыс болған күні = 03.02.2026<br /> |қайтыс болған жері =<br /> |мамандығы = {{актер|Қазақстан}}, театр режиссёрі<br /> |азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} (1950–1991)&lt;br&gt;{{байрақ|Қазақстан}} (1991–)<br /> |белсенді жылдары = 1976–2026<br /> |бағыты = [[драма]], [[мелодрама]] <br /> |ұжымы = <br /> |марапаттары = {{Қатар<br /> |{{Құрмет ордені}}<br /> |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}<br /> }} <br /> {{Қатар<br /> |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}<br /> }}<br /> |сайты =<br /> }}<br /> '''Балтабай Сейітмамытұлы''' ([[11 сәуір]] [[1950]], [[Қастек (ауыл)|Қастек ауылы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[3 ақпан]] [[2026]]) — кеңестік және қазақстандық [[актёр]], [[режиссёр]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2006), [[Құрмет ордені]]нің иегері (2013), [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы (2010).<br /> <br /> == Білімі ==<br /> Сейітмамытұлы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|Әуезов атындағы театр]]дың жанындағы театр студиясын (1971) театр және кино актері мамандығы бойынша; [[Т. Жүргенов атындағы Қазақ мемлекеттік театр және кино институты]]н (1996), драма және кино режиссері мамандығы бойынша бітірген.<br /> <br /> == Еңбек жолы ==<br /> Балтабай Сейітмамытұлы — «Жүрегім ашық жақсыға» кітабының (2010); жарияланған спектакль рецензияларының авторы.<br /> <br /> * 1974 жылдан ол — С. Сейфуллин атындағы Қарағанды облыстық драма театрының актері.<br /> * 1976 жылдан ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері.<br /> * 1978 жылғы маусымнан ол — «Гүлдер» республикалық ансамблінің актері.<br /> * 1978 жылғы қыркүйектен ол — [[М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық театры]]ның актері.<br /> * 1984 жылдан бері ол — Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер академиялық театрының актері.<br /> <br /> == Шығармашылығы ==<br /> Сейітмамытұлы келесі спектакльдерде ойнады: I. Есенберлиннің «Ғашықтар» (Амантай), Ғабит Махмұтұлы Мүсіреповтың «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу (пьеса)|Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]» (Қозы), Е. Ерубаевтың «Менің құрдастарым» (Рахмет), С. Жүнісовтың «Жаралы гүлдер» (Военком), А.П. Чеховтың «Шағала» (Тригорин), Ш. Мұртазаның «Бесеудің хаты» (Иванов), «Қызыл жебе» (Жармұханбетов), У. Шекспирдің «Даулы түнгі думан» (Тизей), М. Әуезовтың «Абай» (Айдар), Т. Теменовтың «Мулен Ружға шақыру» (Сахнаның киесі), Ә. Таразидің «Індет» (Қызыл әскер), С. Балғабаевтың «Ең әдемі келіншек» (Жиөнбай), Е. Төлеубайдың «Жерұйық» (Бастық) және т.б.<br /> <br /> == Марапаттары ==<br /> <br /> * Халықаралық театр фиститвальдерінің бірнеше мәрте жүлдегері.<br /> * «Алтын қанатты адам» сыйлығының иегері.<br /> * 2007 жылы елбасының жарлығымен [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды.<br /> * 2010 жылы [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы атағы;<br /> * 2010 жылы [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]ның [[құрметті азамат]]ы атақтары берілді.<br /> * 2013 жылы президент жарлығымен [[Құрмет ордені]]нің иегері атанды.<br /> * 2016 жылы ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі.<br /> <br /> == Жеке қасиеттері ==<br /> Әскери атағы — аға матрос. Діни көзқарасы — ислам. Саяси қайраткер ретіндегі идеалы — [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы — «Оптимистік». Хоббиі — өлең, әңгіме, пьеса, сценарий жазу. Сүйіп оқитын әдебиеті — классикалық, тарихи, философиялық, Мысыр философтары туралы кітаптар. Үйленген. Жұбайы — Сапахова Ләззат Айтханқызы, «Хабар» агенттігінің редакторы. Ұлдары — Арман Балтабайұлы, «[[Хабар (агенттік)|Хабар]]&lt;nowiki/&gt;» агенттігінің журналисі; Айдын Балтабайұлы, кино операторы.&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Сейітмамытұлы, Балтабай}}<br /> [[Санат:Қазақстан театр режиссёрлері]]<br /> [[Санат:Ғабит Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік балалар мен жасөспірімдер театры тұлғалары]]<br /> [[Санат:Қазақстан театр актерлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2026-04-03T06:03:53Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Үркіт облысында туғандар → Санат:Иркутск облысында туғандар</p> <hr /> <div>:'''Каретников Валериан Павлович'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том&lt;/ref&gt; (''15.12.1908, Ресей, Үркіт облысы Листвиничное селосы – 30.7.1983, Алматы'') – дирижер, концертмейстер.<br /> *[[1979]] жылы Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері;<br /> * [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан;<br /> *[[1929]] жылы [[Мәскеу]] музыка техникумы;<br /> *[[1969]] жылы [[Алматы]] консерваториясы ( қазіргі Қазақ ұлттық консервтория);<br /> ==Шығармашылық өнер жолы ==<br /> Шығармашылық өнер жолын Мәскеудің эксперименталды балетінде концертмейстерліктен бастады. 1931 – 41 жылдары [[Үркіт]], [[Челябинск]], [[Пермь]] қалаларының әр түрлі музыкалық ұжымдарында концертмейстер әрі дирижер қызметін атқарды. 1945–46 жылдары Новосибирск опера және балет театрының концертмейстері, 1946 – 55 жылы Қазақ опера және балет театрының концертмейстері және дирижері болды. Осы театр сахнасында ол [[С.В. Рахманиновтың]] “Алеко”, Р.Планкеттің “Корневиль қоңыраулары”, тағы басқа спектакльдер қойды. [[1946]] жылдан Алматы консерваториясының концертмейстері, [[1952]] жылдан осы консерватория жанындағы опера студиясының дирижері ([[1981]] жылдан доцент) болды.<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:15 желтоқсанда туғандар]]<br /> [[Санат:1908 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Иркутск облысында туғандар]]<br /> [[Санат:30 шілдеде қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:1983 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан дирижерлері]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]<br /> [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]<br /> [[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2026-04-03T05:25:48Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>'''Қанатбек Бейсенбекұлы Сафинов''' (1962, [[Жамбыл облысы]]) ҚазМҰ-ді бітірген. (1985) Заң ғылымдарының докторы. <br /> * [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}&lt;/ref&gt;<br /> *1985 жылы-М.В.Ломоносов атындағы [[Мәскеу]] Мемлекеттік университетінде тәжірибе жинақтау, зерттеуші, <br /> *1986 жылы мемлекетттік институттың және ҚазКСР ҒА заң ғылымдарының аспиранты. <br /> *1990 жылы [[Ғылым академиясы|ҚазКСР заң Ғылымдар Академиясы]] мен Мемлекеттік институттың кіші ғылыми қызметкері. <br /> *1992 жылы [[Мәскеу]] Жоғарғы экономикалық кеңесінің жанындағы «Қазақстан сервис» сыртқы сауда-саттық компаниясының бас директорының орынбасары. <br /> *1994жылы [[Қазақстан]]ның ГФР, Аустрия республикаларындағы тауар өкілінің орынбасары. <br /> *1996 жылы «Қазақстанәуежолы» мұнай компаниясының сыртқы байланыстар вице - президенті. <br /> *1997 жылы ҚР мемлекеттік комитетінің инвестициялар бойынша келіссөздер жүргізу және жобаларды бағалау дирекциясының менеджері. «ҚазақОйл» мұнай компаниясы заң департаментінің директоры, құқықтық-сараптама бөлім меңгерушісі, <br /> *1999 жылы -құқықтық тәртіп, қорғаныс, заң шығару бөлімдерінің меңгерушісі <br /> *2000 жылы-[[Қазақстан премьер-министрі|ҚР премьер-Министр]] канцелчриясының заң бөлімі меңгерушісі. <br /> *2002 жылы-«ҚазТранс Ойл» ЖАҚ бас директорының орынбасары, «ҚазМұнайГаз» мұнай компаниясы АҚ басқару директоры.&lt;ref&gt;Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: &quot;Мұнайшы&quot; Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]<br /> [[Санат:Тұлғалар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2026-03-29T10:40:54Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Кинематограф<br /> |есімі = Айша Төкебайқызы Абдуллина<br /> |шынайы есімі = <br /> |сурет атауы = <br /> |туған кездегі есімі = <br /> |туған күні = 22.06.1916<br /> |туған жері = {{туғанжері|Алматы{{!}}Верный|Алматыда}}, [[Ресей империясы]]<br /> |қайтыс болған күні = 26.11.2019<br /> |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |мамандығы = {{актриса|Қазақстан}}<br /> |белсенді жылдары = <br /> |бағыты = <br /> |ұжымы = <br /> |марапаттары = {{Қатар<br /> |{{Парасат ордені}}<br /> |{{Құрмет Белгісі ордені}}<br /> |{{II дәрежелі Отан соғысы ордені}}<br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}}<br /> |{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}<br /> |{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}<br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}}<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}<br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}}<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}}<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі}}<br /> }}<br /> {{Қатар<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}}<br /> |{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі}}<br /> |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}<br /> }}<br /> |сайты =<br /> }}<br /> '''Айша Төкебайқызы Абдуллина'''&lt;ref&gt;Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2&lt;/ref&gt; ([[22 маусым]] [[1916 жыл]], [[Алматы]] – [[26 қараша]] [[2019 жыл]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық театр актрисасы мен әнші,&lt;ref&gt;Қ 18 «Қазақстан». Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Ә. Нысанбаев. — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998. — 720 бет. ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt; [[Қазақстанның халық әртісі|Қазақ КСР халық әртісі]] (1958), [[Түркістан облысы]]ның құрметті азаматы (2002), Қазақстан президенттік сыйлығының және степендиясының иегері.<br /> <br /> Абдуллина [[Парасат ордені]] және [[Құрмет Белгісі ордені]]мен марапатталған еді және Сахнагер Ұлттық театр сыйлығының иегері (2017) болған.<br /> <br /> == Өмірбаяны ==<br /> Абдуллина 1916 жылғы 22 маусымда [[Верный]]да дүнеге келген.<br /> <br /> Қазақ мемлекеттік академия драма театры жанындағы студияны бітірген (1935).&lt;ref&gt;Жетісу. Энциклопедия. - [[Алматы]]: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3&lt;/ref&gt; Осы [[театр]] сахнасында ол Еңлік пен Алтыншаш ([[Мұхтар Әуезов]]тің «Еңлік — Кебегі» мен «Аққайыңында»), Мәрзия мен Дәмелі ([[Ғабит Мүсірепов]]тің «Ақан сері — Ақтоқтысында») рөлдерін орындады. Ол музыкалық спектакльдерге де қатысып, [[Қыз Жібек]] ([[Евгений Григорьевич Брусиловский|Евгений Брусиловский]] мен Мүсіреповтің осы аттас музыка драмасында), Айман (Брусиловский мен Әуезовтың «Айман — Шолпанында») т.б. секілді сахналық бейнелерді жасады. 1944 жылы концерттік бригада құрамында майдандағы жауынгерлерге арналған концерттерге қатысты. 1947 жылы Шымкент облысы драма театрына ауысты. Абдуллина Дездемона ([[Уильям Шекспир]]дің «Отеллосында»), Мария ([[Николай Васильевич Гоголь|Николай Гоголь]]дің «Ревизорында»), Галчиха ([[Александр Николаевич Островский|Александр Островский]]дің «Жазықсыз жапа шеккендерінде») рөлдерін сомдағаны үшін белгілі.&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Мемлекеттік қызметтері ==<br /> * 1940 жылы [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасымен арнайы Сталиннің алтын медалі;<br /> * 1942 жылы [[Қазақ КСР Еңбек сіңірген әртісі]] құрметті атағы; <br /> * 1943 жылы КСРО Еңбектегі ерлігі үшін медалі;<br /> * 1946 жылы КСРО жоғарғы кеңесінің жарлығымен [[Құрмет Белгісі ордені]]мен;<br /> * 1946 жылы ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені;<br /> * 1958 жылы [[Қазақ КСР Халық әртісі]] құрметті атағы; <br /> * 1970 жылы «Лениннің туғанына 100 жыл» медалі;<br /> * 1976 жылы «Еңбек ардагері» медалі;<br /> * 1996 жылы Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті — елбасының мәдениет саласындағы президенттік степендиясының иегері;<br /> * ҚР жоғарғы мемлекеттік марапаты [[Парасат ордені]]мен марапатталды.<br /> * «[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]тың арнайы жеке алғыс хаты» екі мәрте марапатталған.<br /> * «Ұлы отан соғысына 20, 30, 40, 50, 60, 65, 70 жылдығы» мерекелік медалдарымен марапатталған.<br /> * ҚР Мәдениет министрлігінің құрмет грамоталары мен «Мәдениет саласының Үздігі» құрметті төсбелгісінің иегері.<br /> * [[Түркістан облысы]]ның құрметті азаматы (2002 жылдан);<br /> * 2017 жылы [[Қазақстан театр қайраткерлері одағы]]ның «Қазақ театр өнеріне сіңірген еңбегі үшін» арнайы сыйлығының иегері.<br /> * 2016–2017 жылғы Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті – елбасының мәдениет саласындағы президенттік степендиясының иегері;<br /> * Қазақстан Театрлар Ассоциациясның «Сахнагер – 2017» Ұлттық театр сыйлығының «Театр өнерін дамытуға қосқан орасан зор еңбегі үшін» аталымы бойынша марапатталды (Астана, 27 наурыз 2017 жыл).<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{DEFAULTSORT:Абдуллина, Айша Төкебайқызы}}<br /> [[Санат:Қазақстан әншілері]]<br /> [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Отан соғысы орденінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]<br /> [[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]]<br /> [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]]<br /> [[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]<br /> [[Санат:Сахнагер ұлттық театр сыйлығының иегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан театр актрисалары]]<br /> [[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]]<br /> [[Санат:Қазақстан мәдениет саласының үздіктері]]<br /> [[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]]<br /> <br /> {{Bio-stub}}</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 2026-03-25T00:07:42Z

<p>Nurken: /* Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі */ Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі</p> <hr /> <div>{{Мемлекеттік қызмет<br /> |қызметі = Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі<br /> |шынайы атауы = <br /> |ел = Қазақстан <br /> |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg<br /> |эмблема ені = 100px<br /> |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]]<br /> |портреті = Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg<br /> |портреттің ені = 150px<br /> |портреттің тақырыбы = <br /> |қазіргі = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]<br /> |тағайындалған = [[6 ақпан]] [[2024 жыл]]дан бері<br /> |басшылық етеді = <br /> |басқару түрі = <br /> |резиденция = Үкімет Үйі, [[Астана]], [[Қазақстан]]<br /> |ұсынылады = <br /> |тағайындалды = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]<br /> |өкілеттігінің мерзімі = <br /> |айлығы = <br /> |пайда болды = 10 желтоқсан 1991<br /> |таратылды = <br /> |біріншісі = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] <br /> |соңғысы = <br /> |сайты = [http://www.primeminister.kz/ primeminister.kz]<br /> }}<br /> {{Қазақстан саясаты}}<br /> '''Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі''' — [[Қазақстан]] [[үкімет басшысы]]. Премьер-министр өкілеттіктерінің қатарына атқарушы органдардың жүйесін басқару және олардың қызметіне басшылық жасау кіреді.&lt;ref&gt;[http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ ҚРК, 5 тарау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721210622/http://www.constcouncil.kz/kaz/norpb/constrk/ |date=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt; Премьер-министр өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]тің алдында жауапты, ал [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайларда [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің алдында жауапты.<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> Премьер-министр лауазымы 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Министрлер Кеңесі Төрағасы лауазымының орнына енгізілді.<br /> <br /> Қазақ КСР-нің премьер-министрі қызметін алғаш [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] атқарған болса, Қазақ КСР-нің соңғы премьер-министрі және тәуелсіз Қазақстанның алғашқы премьер-министрі [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] болды.<br /> <br /> == Өкілеттіктері ==<br /> Премьер-Министр [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|үкімет]] қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді, үкімет қаулыларына қол қояды, үкімет қызметінің негізгі бағыттары жөнінде және оның аса маңызды барлық шешімдері жөнінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]]ке баяндап отырады және үкімет қызметін ұйымдастыруға және басшылық жасауға байланысты басқа да қызметтерді атқарады.<br /> <br /> Үкімет мүшелері өз құзыреті шегінде шешімдер қабылдауда дербестікке ие, әрі өздеріне бағынысты мемлекеттік органдардың жұмысы үшін Қазақстан премьер-министрінің алдында жеке-дара жауап береді. Премьер-министр Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші бар [[өкім]]дер шығара алады.<br /> <br /> Үкімет жаңадан сайланған Қазақстан Республикасы Президентінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Республиканың Премьер-Министрі жаңадан сайланған Парламент Мәжілісінің алдында Үкіметке сенім туралы мәселе қояды. Мәжіліс сенім білдірген жағдайда, егер Республика Президенті өзгеше шешім қабылдамаса, Үкімет өз міндеттерін атқаруды жалғастыра береді.<br /> <br /> Парламент Мәжілісі немесе Парламент Үкіметке сенімсіздік білдірген жағдайда Үкімет орнынан түсетіні туралы Республика Президентіне мәлімдейді.<br /> <br /> Орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені Республиканың Президенті он күн мерзімде қарайды.<br /> <br /> Республиканың Президенті өз бастамасы бойынша Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметтен босатуға хақылы. Премьер-Министрді қызметінен босату бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді.<br /> <br /> == Қазақстан премьер-министрлерінің тізімі ==<br /> {{толық мақала|Қазақстан үкімет басшыларының тізімі}}<br /> ;Премьер-министрлер<br /> {{legend|#E6E6AA|Премьер-министр міндетін атқарушы}}<br /> {{Ілеспе тақырыпша}}<br /> {| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> !№<br /> !class=unsortable|Суреті<br /> !Аты-жөні&lt;br&gt;{{small|(Өмір сүрген жылдары)}}<br /> ! class=unsortable colspan=&quot;2&quot;| Қызметі<br /> ! colspan=&quot;2&quot;| Партиясы<br /> ![[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]<br /> !class=unsortable| Үкіметі<br /> !Руы<br /> |-<br /> | colspan=&quot;10&quot;|{{sort|1=?|2='''Қазақ КСР Премьер-министрі (1990—1991)'''}}<br /> |-<br /> |1<br /> |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]]<br /> |{{sort|Қараманов, Ұзақбай Қараманұлы|2=[[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]]&lt;br&gt;{{small|(1937–2017)}}}}<br /> |20 қараша&lt;br&gt;1990<br /> |14 қазан&lt;br&gt;1991<br /> | style=&quot;background-color:#CE0000&quot; |<br /> |[[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;{{nowrap|(1990–1991)}}}}<br /> |[[Ұзақбай Қараманов үкіметі|Қараманов]]<br /> |[[Әлімұлы]], [[Шекті]]<br /> |-<br /> |2<br /> |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]&lt;br&gt;{{small|(1951–2023)}}}}<br /> |16 қазан&lt;br&gt;1991<br /> |10 желтоқсан&lt;br&gt;1991<br /> | style=&quot;background-color:#CDCDCD&quot; |<br /> |[[Партиясыз]]<br /> |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br /> |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}}<br /> |-<br /> | colspan=&quot;10&quot;|{{sort|1=?|2='''Қазақстан Республикасының Премьер-министрі (1991—)'''}}<br /> |-<br /> |1<br /> |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Терещенко, Сергей Александрович|2=[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]&lt;br&gt;{{small|(1951–2023)}}}}<br /> |10 желтоқсан&lt;br&gt;1991<br /> |11 қазан&lt;br&gt;1994<br /> | style=&quot;background-color:#CDCDCD&quot; |<br /> |[[Партиясыз]]<br /> | rowspan=&quot;16&quot; |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br&gt;{{nowrap|(1991–2019)}}<br /> |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br /> |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]}}<br /> |-<br /> |2<br /> |[[Сурет:Qajygeldin 1997.jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Қажыгелдин, Әкежан Мағжанұлы|2=[[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]&lt;br&gt;{{small|(1952 туған)}}}}<br /> |12 қазан&lt;br&gt;1994<br /> |10 қазан&lt;br&gt;1997<br /> | style=&quot;background-color:#8DB600&quot; |<br /> |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]]<br /> |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br /> |[[Уақ]], [[Шоға]]<br /> |-<br /> |3<br /> |[[Сурет:Silver - replace this image male.svg|99px]]<br /> |{{sort|1=Балғымбаев, Нұрлан Өтепұлы|2=[[Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев|Нұрлан Балғымбаев]]&lt;br&gt;{{small|(1947–[[Нұрлан Балғымбаев өлімі және жерлеу рәсімі|2015]])}}}}<br /> |10 қазан&lt;br&gt;1997<br /> |1 қазан&lt;br&gt;1999<br /> | style=&quot;background-color:#8DB600&quot; |<br /> |[[Қазақстан халық бірлігі партиясы|Халық бірлігі]]<br /> |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br /> |[[Байұлы]], [[Ысық]]<br /> |-<br /> |style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|—<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (01911329) (49858644462, cropped).jpg|99px]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953 туған)}}}}<br /> |style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|1 қазан&lt;br&gt;1999<br /> |style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|12 қазан&lt;br&gt;1999<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Аманат (партия)|Отан]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Жалайыр]], [[Күшік руы|Күшік]]<br /> |-<br /> |4<br /> |12 қазан&lt;br&gt;1999<br /> |28 қаңтар&lt;br&gt;2002<br /> |-<br /> |5<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov (2015-04-16) (cropped).jpg|99px]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |{{sort|1=Тасмағамбетов, Иманғали Нұрғалиұлы|2=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]&lt;br&gt;{{small|(1956 туған)}}}}<br /> |28 қаңтар&lt;br&gt;2002<br /> |11 маусым&lt;br&gt;2003<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Аманат (партия)|Отан]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Байұлы]], [[Жаппас]]<br /> |-<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> |11 маусым&lt;br&gt;2003<br /> |13 маусым&lt;br&gt;2003<br /> |-<br /> |6<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Akhmetov and Shaimiev (2006-05-30) 01 (cropped).jpg|99px]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |{{sort|1=Ахметов, Даниал Кенжетайұлы|2=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1954 туған)}}}}<br /> |13 маусым&lt;br&gt;2003<br /> |8 қаңтар&lt;br&gt;2007<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Аманат (партия)|Отан]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]]<br /> |rowspan=&quot;2&quot; |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]]<br /> |-<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> |8 қаңтар&lt;br&gt;2007<br /> |10 қаңтар&lt;br&gt;2007<br /> |-<br /> |7<br /> |[[Сурет:Karim Massimov (2011-04-01) (cropped).jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}}}<br /> |10 қаңтар&lt;br&gt;2007<br /> |24 қыркүйек&lt;br&gt;2012<br /> | style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<br /> |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|I Мәсімов]]<br /> |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]&lt;ref name=&quot;masimov&quot;&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-qantar-karim-massimov-journey-to-judas-nazarbayev/32383116.html |title= Назарбаевтың сенімді серігі қалай &quot;Иудаға&quot; айналды? Кәрім Мәсімовтің хикаясы |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |author= Риклтон, Крис |date= 2023-04-28 |accessdate= 2024-02-15}}&lt;/ref&gt;}}<br /> |-<br /> |8<br /> |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Ахметов, Серік Нығметұлы|2=[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]&lt;br&gt;{{small|(1958 туған)}}}}<br /> |24 қыркүйек&lt;br&gt;2012<br /> |2 сәуір&lt;br&gt;2014<br /> | style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<br /> |[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]]<br /> |[[Арғын]], [[Қуандық]]<br /> |-<br /> |{{sort|1=7|2=(7)}}<br /> |[[Сурет:Karim Massimov February 2015.jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Мәсімов, Кәрім Қажымқанұлы|2=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}}}<br /> |2 сәуір&lt;br&gt;2014<br /> |8 қыркүйек&lt;br&gt;2016<br /> | style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<br /> |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|II Мәсімов]]<br /> |{{sort|1=—|2=Ұлты — [[Ұйғырлар|ұйғыр]]&lt;ref name=&quot;masimov&quot; /&gt;}}<br /> |-<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |[[Сурет:Bakhytzhan Sagintayev (2018-07-04) (cropped).jpg|99px]]<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |{{sort|1=Сағынтаев, Бақытжан Әбдірұлы|2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]&lt;br&gt;{{small|(1963 туған)}}}}<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot; |8 қыркүйек&lt;br&gt;2016<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot; |9 қыркүйек&lt;br&gt;2016<br /> | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |[[Ошақты]]<br /> |-<br /> |9<br /> |9 қыркүйек&lt;br&gt;2016<br /> |21 ақпан&lt;br&gt;2019<br /> |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br /> |-<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Askar Mamin (2020-01-31).jpg |99px]]<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |{{sort|1=Мамин, Асқар Ұзақбайұлы|2=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин |Асқар Мамин]]&lt;br&gt;{{small|(1965 туған)}}}}<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot; |21 ақпан&lt;br&gt;2019<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot; |25 ақпан&lt;br&gt;2019<br /> | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:#1CA9C9&quot; |<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Арғын]], [[Қанжығалы руы|Қанжығалы]]<br /> |-<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |10<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |25 ақпан&lt;br&gt;2019<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |5 қаңтар&lt;br&gt;2022<br /> |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|I Мамин]]<br /> |-<br /> | rowspan=&quot;6&quot; |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;(2019–)}}<br /> |[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|II Мамин]]<br /> |-<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Älihan Smaiylov (2022-01-24) (cropped).jpg|99px]]<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |{{sort|1=Смайылов, Әлихан Асханұлы|2=[[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]&lt;br&gt;{{small|(1972 туған)}}}}<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|5 қаңтар&lt;br&gt;2022<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|11 қаңтар&lt;br&gt;2022<br /> | style=&quot;background-color:#55B4A0&quot; rowspan=&quot;3&quot; |<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Аманат (партия)|Аманат]]<br /> | style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;|–<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Қаңлы руы|Қаңлы]], [[Қара қаңлы]]<br /> |-<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |11<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |11 қаңтар&lt;br&gt;2022<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |5 ақпан&lt;br&gt;2024<br /> |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|I Смайылов]]<br /> |-<br /> |[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|II Смайылов]]<br /> |- style=&quot;background-color:#E6E6AA&quot;<br /> | —<br /> | [[Сурет:Роман Скляр (38181) (cropped).jpg|99px]]<br /> | {{sort|1=Скляр, Роман Васильевич|2=[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]&lt;br&gt;{{small|(1971 туған)}}}}<br /> | 5 ақпан&lt;br&gt;2024<br /> | 6 ақпан&lt;br&gt;2024<br /> | style=&quot;background-color:#55B4A0&quot; |<br /> | [[Аманат (партия)|Аманат]]<br /> | –<br /> | {{sort|1=—|2=Ұлты — [[Украиндар|украин]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://yedilov.online/person/633 |title= Скляр Роман Васильевич |lang= ru |publisher= YEDILOV ONLINE |accessdate= 2024-02-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.dw.com/ru/v-kazahstane-novyj-premerministr-olzas-bektenov-kto-on-i-cto-pri-nem-izmenitsa/a-68186033 |title= В Казахстане новый премьер. Кто он и что при нем изменится? |lang= ru |publisher= [[Неміс толқыны]] |author= Вайскопф, Анатолий |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-15}}&lt;/ref&gt;}}<br /> |-<br /> |12<br /> |[[Сурет:Olzhas Bektenov (cropped).jpg|99px]]<br /> |{{sort|1=Бектенов, Олжас Абайұлы|2=[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]&lt;br&gt;{{small|(1980 туған)}}}}<br /> |6 ақпан&lt;br&gt;2024<br /> |—<br /> | style=&quot;background-color:#&quot; |<br /> |{{sort|1=?|2=''белгісіз''}}<br /> |[[Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов]]<br /> |{{sort|1=—|2=''белгісіз''}}<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]]<br /> * [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]]<br /> * [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A8%D0%B5%D0%BB%D0%BF%D0%B5%D0%BA 2026-03-22T18:53:43Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>[[File:ShelpekKZ2.JPG|thumb|200px|Шелпек]]<br /> '''Шелпек''' ({{lang-ky|май токоч, челпек}}; {{lang-tk|çelpek}}; {{lang-uz|chalpak/чалпак}}; {{lang-ug|chalpyaq/чалпак}}, jit/жит) — [[ұн]]нан жасалған [[тағам]], [[нан]]ның бір түрі. Шелпектің пішіні — шеңбер. Ол табада немесе тандырда пісіріледі немесе майда қуырылады, қабатты (қатпарлы) [[қамыр]]дан, май мен сүтке иленген қамырдан, тұзданған немесе тұщы қамырдан жасалады. Шелпектің бірнеше түрі бар, тіпті, нанның сипаты жалпақ және дөңгелек болса, әсіресе қамыры жұқа болса, оны шелпек деп отыр. Шелпектің әр халықта бірнеше өзгеше түрлері бар. Мысалы, [[лаваш]] шелпек, [[хычин]], [[лакум]], [[қыстыбый]], [[тортилья]], [[лепёшка]], қаптама, патыр, чаппати, кадзюри, момы, шөрек. Шелпектің ұнның алуан түрлерінен дайындайды. Мысалы, бұлғар мен румындар шелпекті картоптан, картоп ұнынан да пісіре алады. Мексикандықтар тортилья шелпектерін жүгері ұнынан пісіреді. [[Орыс]], [[қазақ]], [[қырғыз]], [[өзбек]], түрік, араб, үндіс, армян, тәжік, түрікмен халықтары негізінде бидай ұнынан жасайды. Кей кезде тары, арпа ұнынан шелпектерін жасаған. Қытайлықтар, корейліктер, жапондықтар күріш ұнынан пісіріп жасайды. Кей кезде шелпектің ішіне бірденені салады. Мысалы, қарашай мен малқарлар хычиндарға картоп, ірімшік, ет салса, өзбектер пиезли нонға пияз салады. Өзбектердің патыр деген шелпектері қойдың құйрық майында қуырылып, қатпарлы болады. Қазақтарда да қатпарлы қаптама деген шелпектің түрі бар. Үндістердің чаппати шелпегі табада емес, тандырда пісіріледі. Корейліктердің кадзюри шелпегі тәтті болса, қытайлықтардың момы желімтек, жабысқақ болады. Бірақ шелпек тек нанның дөңгелек, жұқа түрін жалпы атауы ғана емес, қазақтың арнайы бір тағамның атауы. Қазақтарда қатпарлы қаптама ғана шелпек емес, майда қуырылатын жұқа шелпектер деген тағам бар. Бұны қазақтар негізінде адам қайтыс болған кезде, өлгендерге ас бергенде, бата оқығанда, жұма күнде, діни мерекелерде жасалады. Шелпекті мұсылман мерекелерінде пісірсе де, шелпектің исламға еш қатысы жоқ. Дүние жүзінде шелпек ежелгі заманда Күннің нышашы болып еді. Сол кезде жұрт Күнге табынған. Зороастр дінінде де Күнге сыйыну салты болып, Күнге арнап шелпектерді пісірілген. [[Ислам діні]] келгенімен, қазақтарда<br /> дәстүрлі шелпектерді пісірілуі тоқтамады. Қазір де қазақтар арасындағы кейбір мұсылмандар, ислам дініне жат салтты тоқтату керек, шелпекті пісіруін ислам дінімен шатаспау керек дейді. Бірақ қазір шелпек пісіру халқымыз үшін діни құбылыс емес, мәдениеттің бір бөлшегі, ұлттық тағамның бір түрі болып саналайды. Қазақ халқының шелпегі ашытылып та, ашытпай да пісіріледі.<br /> <br /> == Түрлері ==<br /> * Қатқабат шелпек — пісіріп алған шелпектің арасына [[қарақат]]тың қағын орап жасайды. Кейде оны қақ ораған шелпек деп те атайды.<br /> * Май шелпек — сары майға илеп, онша жұқартпай пісіріледі. Май шелпектің арасына қойдың, жылқының шұжығын бүрмелеп те жасайды.<br /> * Қиықша — [[қант]], [[жұмыртқа]] қосып, [[сүт]]ке илеп, жұқа жазылған, бетіне жұмырша, төрткүл өрнектерін басып, қиықшалап кескен шелпек.<br /> * Сәлде — жіңішке таспа етіп тілінген, шумақтап майға қуырған шелпек. Оны қатты қыздырып, қытырлақ етіп қуырады. Табаққа саларда мейіз, көкнәр немесе жеміс шырындарын тамызып дәмдендіреді. Бұл көбіне мереке дастарқанына арналған.<br /> * Бүкпе шелпек — ішіне жеміс қақтарын немесе қуырған ет салып бүріп пісіреді. Бүкпенің кейбір түрлерін табаға салып пешке де пісірген.<br /> * Дөңгелек — тұзы татыған жылы суға, сорпаға, кейде ақ құйып, қатты илеп, дөңгелектеп жайып, майға қуырылған, күнделікті дастарқанған арналған тағам. Оны ашыған және ашымаған қамырдан да қуыра беруге болады.<br /> * Ләйлек — беті алынбаған сүтке илеп, жұқалап жайып, жұмсақ етіп қуырған дөңгелек шелпек.<br /> * Күлше — қоламтаға көміп пісірген нан. Қазір күлшені пісіру үшін, ұнды тұзы татыған суға қатты илеп, 15—30 мин бетін жауып толықсытады. Содан кейін қамырды жуандау есіп, бөлектеп кеседі де, оқтаумен дөңгелектеп жазады. Дөңгелек бетіне ағаш қасықтың сабымен өрнек жасайды. Содан кейін сары маймен майлап өте ыстық емес пешке 7—8 мин салып пісіреді. Күлше көбіне шай дастарқанына арналған ыстық нан.<br /> * Су шелпек — майға, сүтке иленген шелпекті кейде құр суға қайнатып пісіреді. Су шелпек туралған етке, қуырдаққа, кейде бұршақ ботқасына, қызыл ірімшікке қоса табаққа салынады.&lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: К54 Қоғамдық тамақтандыру. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 232 бет. ISBN 9965-36-414-1&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Нан}}<br /> <br /> [[Санат:Ұн өнімдері]]<br /> [[Санат:Қазақ асханасы]]<br /> [[Санат:Қырғыз асханасы]]<br /> [[Санат:Ұйғыр асханасы]]<br /> [[Санат:Өзбек асханасы]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2026-03-21T21:29:25Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Infobox Holiday |<br /> |holiday_name=Наурыз мейрамы<br /> |image=Frühling blühender Kirschenbaum.jpg<br /> |caption=Көктем мен Жаңа жылды қарсы алу мейрамы<br /> |type=халықаралық<br /> |nickname=Ұлыстың Ұлы күні<br /> |observedby=[[Қазақстан]], [[Албания]], [[Ауғанстан]], [[Әзербайжан]], [[Босния және Герцеговина]], [[Иран]], [[Пәкістан]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], т.б.<br /> |date= [[22 наурыз]] ([[Қазақстан]]да; басқа елдерде [[20 наурыз]]да, [[21 наурыз]]да болуы мүмкін)<br /> |celebrations=[[Наурыз көже]] (Қазақстан, [[Қырғызстан]]), Хафтсин ([[Иран]]), т.б.<br /> |significance=Жаңа жыл мейрамы<br /> |longtype=Халықаралық деңгейдегі мейрам<br /> }}<br /> {{мағына|Наурыз (айрық)}}<br /> {{толықтыру}}<br /> '''Наурыз мейрамы''' — ежелгі заманнан қалыптасқан жыл бастау [[мейрам]]ы. Қазіргі [[күнтізбе]] бойынша (наурыздың 22) күн мен түннің теңесуі кезіне келеді. Көне [[парсы тілі]]нде ''нава''=жаңа + ''рәзаңһ''=күн, «жаңа күн» мағынасында, қазіргі [[парсы тілі]]нде де сол мағынамен қалған (''но''=жаңа + ''роуз''=күн; мағынасы «жаңа күн»), яғни «жаңа жылды» (күн өсуін белгілеуі) білдіреді.<br /> <br /> 2010 жылғы 10 мамырдан бастап [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның Бас ассамблеясының 64-қарарына сәйкес 21 наурыз «Халықаралық Наурыз күні» болып аталып келеді.&lt;ref&gt;[http://www.un.org/en/events/nowruzday/ International Nowruz Day]&lt;/ref&gt; Бас ассамблея өзінің берген түсініктемесінде «Наурызды көктем мерекесі ретінде 3000 жылдан бері [[Балқан түбегі]]нде, [[Қара теңіз]] аймағында, [[Кавказ]]да, [[Орта Азия]]да және [[Таяу Шығыс]]та 300 миллион адам тойлап келе жатқандығын» мәлімдеді. Ал [[ЮНЕСКО]] болса, 2009 жылғы 30 қыркүйекте Наурыз мейрамын адамзаттың материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізді.&lt;ref&gt;http://www.un.org/News/Press/docs/2010/ga10916.doc.htm&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Қазақстанда Наурыз мейрамы үш күн: 21–23 наурыз аралығында аталып өтіледі (2009 жылдан бастап).<br /> Жалпы, Наурыз парсы, кавказ және түрік секілді халықтардың арасында көктем мейрамы және жаңа жылдың басталуы ретінде тойланады. Ол [[Иран]]да 21 наурызда, ал Орталық Азия елдерінде және [[Әзербайжан]]да, мемлекеттік мереке ретінде [[Тәжікстан]]да және Қазақстанда 22 наурызда, Өзбекстан мен Түркияда 21 наурыз күні аталып өтіледі.<br /> <br /> == Шолу ==<br /> Иран күнтізбесінің бірінші күні наурыздың теңелу нүктесіне, көктемнің бірінші күніне, шамамен 21 наурызға сәйкес келеді. Біздің заманымыздың XI ғасырында күнтізбелік жылдың басын, яғни Наурыз мейрамын көктемгі күн мен түннің теңесуіне бекіту үшін Иран күнтізбесі өзгертілді. Осыған сәйкес, ирандық астроном [[Насыруддин әт-Туси|Туси]] берген Наурыздың анықтамасы: «Ресми Жаңа жылдың бірінші күні әрқашан күн түске дейін тоқтыға кірген күн болды».&lt;ref&gt;R. Abdollahy, [http://www.iranicaonline.org/articles/calendars#pt2 ''Calendars ii. Islamic period''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517021434/http://www.iranicaonline.org/articles/calendars#pt2|date=17 May 2017}}, in [[Encyclopaedia Iranica]], Vol. 4, London &amp; New York, 1990.&lt;/ref&gt; Наурыз - Фарвардин айының бірінші күні, [[Иран]] күн күнтізбесінің бірінші айы, Иранда және бұрын [[Ауғанстан|Ауғанстанда]] қолданылған ресми күнтізбе болып табылады.<br /> <br /> Наурыз иран күнтізбесі жаңа жылды тойлау үшін біздің дәуіріміздің XI ғасырында жасалған реформадан бері тойланса, 2010 жылдың ақпаныда [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас Ассамблеясының]] 64/253 қарарын қабылдау арқылы Біріккен Ұлттар Ұйымы «Халықаралық Наурыз күнін» ресми түрде мойындады.&lt;ref&gt;{{cite web|date=23 February 2010|title=64/253: International Day of Nowruz|url=https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2Fres%2F64%2F253|website=undocs.org|access-date=28 February 2022|archive-date=5 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305212610/https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2FRES%2F64%2F253|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A%2F64%2FL.30%2FRev.2|title=International Day of Nowruz|website=United Nations|date=18 February 2010|access-date=26 February 2020|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628055339/https://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A%2F64%2FL.30%2FRev.2|url-status=live}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Этимологиясы ===<br /> Наурыз сөзі парсы тіліндегі نو now – «жаңа» деген мағынаны білдіреді – және روز ruz – «күн» деген сөздердің бірігуінен жасалған. Шығыс диалектілері [nawˈɾoːz] (дари және классикалық парсы тілдеріндегідей, алайда тәжік тілінде бұл navrūz [жазылған наврӯз]), батыс диалектілері [nowˈɾuːz] және Tehranis [noːːːz] айтылуымен айтылуы парсы диалектілері арасында өзгереді. Ағылшын тілінде новруз сөзінің әртүрлі емле нұсқалары бар, соның ішінде norooz, novruz, Novruz, Navruz, Nauruz және newroz.&lt;ref&gt;Random House dictionary (unabridged), 2006 (according to [http://dictionary.reference.com/ Dictionary.reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305211008/http://dictionary.reference.com/ |date=5 March 2016 }}).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elien, Shadi, &quot;[https://www.straight.com/article-298794/vancouver/persian-new-year-spelled-norouz-nowruz-or-nauruz Is the Persian New Year spelled Norouz, Nowruz, or Nauruz?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314104835/https://www.straight.com/article-298794/vancouver/persian-new-year-spelled-norouz-nowruz-or-nauruz|date=14 March 2018}}&quot;, ''[[The Georgia Straight]]'', 17 March 2010.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> === Уақыттың дәлдігі ===<br /> [[Сурет:Earth-lighting-equinox EN.png|нобай|Күн мен түннің теңелу күні.]]<br /> <br /> Наурыздың уақыты көктемгі күн мен түннің теңелуіне негізделген. Иранда бұл дәл астрономиялық бақылауларға негізделген хижри күнтізбесі алгоритмдік күнтізбесіндегі жаңа жыл күні, сонымен қатар оны еуропалық аналогы [[Григориан күнтізбесі|Григориан күнтізбесіне]] қарағанда дәлірек ететін күрделі интеркалация жүйесі қолданылады.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://aramis.obspm.fr/~heydari/divers/ir-cal-eng.html|title=Iranian Calendar|website=aramis.obspm.fr|access-date=24 March 2019|archive-date=16 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716115426/http://aramis.obspm.fr/~heydari/divers/ir-cal-eng.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Әрбір 2820 жылдық үлкен циклде 365 күннен тұратын 2137 қалыпты жыл және 366 күннен тұратын 683 кібісе жыл бар, үлкен үлкен циклдегі орташа жыл ұзақтығы 365,24219852. Бұл орташа тәулігіне небәрі 0,00000026 (2,6×10−7) – секундтың 1/50 бөлігінен сәл артық – Ньюкомбтың орташа [[Тропиктік жыл|тропикалық жылдағы]] 365,24219878 күндік мәнінен қысқа, бірақ көктемгі күн мен түннің теңелуінің ағымдағы орташа жылынан айтарлықтай ерекшеленеді. 365,242362 күн, яғни көктемгі күн мен түннің теңесуіне келетін жаңа жыл цикл бойына жарты тәулікке жылжиды.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Дереккөз түсіндіргендей, 2820 жылдық цикл қате және іс жүзінде ешқашан пайдаланылмаған.<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> [[File:Stamp of Kazakhstan 285.jpg|thumb|left|100px|Alt=A.|Наурыз мейрамы]]<br /> '''Наурыз''' – көне мейрам. Наурыз мерекесін тойлау дәстүрі дүние жүзі халықтарының көпшілігінің тұрмыс-салтында бағзы замандардан орын алған. Бұл мейрамды ежелгі гректер “патрих”, бирмалықтар “су мейрамы”, тәжіктер “гүл гардон”, “бәйшешек”, “гүлнаурыз”, хорезмдіктер “наусарджи”, татарлар “нардуган”, буряттар “сагаан сара”, соғдылықтар “наусарыз”, армяндар “навасарди”, чуваштар “норис ояхе” деп түрліше атаған. Әбу Райхан Бируни, Омар һайям, т.б. еңбектерінде шығыс халықтарының Наурызды қалай тойлағандығы туралы мәліметтер мол. Мысалы, [[Парсылар|парсы]] тілдес халықтар Наурызды бірнеше күн тойлаған. Олар бұл күндерде әр жерге үлкен от жағып, отқа май құяды; жаңа өнген жеті дәнге қарап болашақты болжайды; жеті ақ кесемен дәстүрлі ұлттық көже “сумалак” ұсынады; ескі киімдерін тастайды; ескірген шыны аяқты сындырады; бір-біріне гүл сыйлап, үйлерінің қабырғасына дөңгелек ою – “күн символын” салады; үйдегі тіреу ағашқа гүл іледі; түрлі жарыстар (жамбы ату, т.б.) ұйымдастырады.<br /> <br /> [[Сурет:Azeri music.jpg|thumb|left|Наурыздың [[Әзірбайжан]]да тойлануы]]<br /> [[Сурет:Stamps of Azerbaijan, 1996-381.jpg|thumb|left|[[Әзірбайжан]] әйелін мерекелік үстелде бейнелейтін [[пошта маркасы]]]]<br /> Дәстүрлі қазақ қоғамында Ұлыс күні жыл басы саналған. Халықтың мифологиялық түсінігі бойынша 21 наурыз түні даланы Қыдыр аралайды. Ұлыс күні қазақ елі үшін әрқашан қасиетті, киелі саналған. Халық таза, жаңа киімдерін киген. Ауылдың ер адамдары бір-бірімен қос қолдасып, төс қағыстырады; әйелдер құшақтасып, бір-біріне игі тілектер айтады. Бірін-бірі мерекеге арнап дайындалған наурыз көже ішуге шақырады. Оған қойдың басы мен сүр ет салып пісірілуі – қыс тағамымен (етпен) қоштасуды, құрамына ақтың қосылуы – жаз тағамымен (сүт, ақ) қауышуды білдіреді. Әдетте, осы күні адамдар арам пиғыл, пендешілік атаулыдан тазарып, ар-ожданы алдында арылады. Ауыл ақсақалдары араларына жік түскен бауырлас ел, руларды, ағайын, дос-жарандарды бір дастарқаннан дәм таттырып, табыстырған, жалғыз жарым жетімдерді үйлендіріп, жеке отау еткен. Кембағал, мүгедектерді жақын туыстарының қарауына арнайы міндеттеп тапсырған. Жұтқа ұшырап қиналғандарға жылу жинап берген. Алтыбақан басында ән айтылып, күй тартылады. Дәстүрлі ұлттық ойындар (көкпар, аударыспақ, [[күрес]], [[қыз қуар]], [[алтыбақан]], тең көтеру, т.б.) ойналады. Таң ата көпшілік биік төбенің басына шығып, атқан таңды қарсы алады.<br /> <br /> Кеңес өкіметінің алғашқы кезеңдерінде (1920 – 25) шығыс халықтары бұл мерекені атап өткенімен, 1926 жылы ол “діни мейрам”, “ескілік сарқыншағы” деп танылып тоқтатылды, бірақ Қазақстанның бар аумақтарында жасырын түрде сақталып қалды. 1988 жылдан Алматы қаласында, республиканың көптеген аудандарында Наурыз жалпыхалықтық мейрам ретінде қайта тойлана бастады.<br /> <br /> == Қазақ салты ==<br /> [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 659.jpg|нобай|[[Қазпошта]]ның наурыздық маркасы]]<br /> [[Сурет:Nowruz 2013 in Tekeli.JPG|thumb|[[Текелі]]де Наурыз мейрамы, Қазақстан, 2013&amp;nbsp;ж.]]<br /> [[Сурет:Traditional costume for Nowruz.JPG|thumb|[[Текелі]]де Наурыз мейрамы, Қазақстан, 2013&amp;nbsp;ж.]]<br /> Дәстүр бойынша бұрын Наурыз мейрамын бүкіл ауыл-ел болып, әсіресе жастар жағы түгелдей таң шапағатын қарсы алудан — тазаланған арықтарға су жіберуден, ағаш отырғызып, гүл егу рәсімін өткізуден бастайтын. Қызықшылық онан әрмен халық ойындарымен («Айқыш-ұйқыш», «Ақ серек пен көк серек», «[[Алқа қотан]]», т.б.), ән салып, би билеумен, ақындар айтысымен, «Қызғалдақ» мерекесімен, [[Қазақ күресі|қазақша күреспен]], [[ат жарысы]]мен жалғасып кете беретін де, түнге қарай «[[Алтыбақан]]» айналасындағы тамашамен аяқталатын.<br /> <br /> Наурыздан кейінгі 2-ші күні жұрт жаппай көктемгі егіске кірісетін. Малшы қауым да төл алуға қатысты іс-қарекетімен айналысатын. Наурызды кейінге қалдыра тұратын ауылдардың өзінде де мейрамнан кейінгі 2-ші күні жаппай егіске кірісетін.<br /> <br /> Наурыздың 22 күні Наурыз мейрамы (жаңа жыл) екенін қазақ баласының көбі біледі. Наурыз туралы көптен бері, жыл сайын газеттерде жазылып келеді. Бұл мейрам бүкіл ұлтқа ортақ. Тегінде Наурыз ұлт мейрамы болғандағының үстіне оның тарихи маңызының тереңдігі бар. Ызғарлы қыстың кетіп, жан иесі өмір қуатын туғызған жыл, жаздың келетіндігіне барлық жаратылыспен қатар қазақ елі де қуанатын. ˝Қыс бойы өлімнің есігін күзетіп, үңгірде жатқан кәрі құйрық, мертік-шортықтар да қыбырлап дүниеде бар екендіктерін білгізе бастайтын, аурулар сауығамын деп, аттар тойынамын деп, жалаңаштар киімсіз де күн көремін˝ дегендей жұрттың бәріне үміт, әркім де жылы шырай сезіне бастап, ˝бәріміз де табиғаттың бергеніне ортақпыз˝ дегендей сағынышты көрісулері, жалынды құшақтасуларымен жаңа жылды қарсы алатын. ˝Бүгінгі күні [[Самарқан]]ның көк тасы да жібіпті˝, - десіп Наурыз күні пейілін кеңітпеген адамды тастан да қатты қылып шығарғысы келіп, аңыз қылысатын.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы, 7 том&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> {{Сыртқы сілтемелер}}<br /> [[Санат:21 наурыз мейрамдары]]<br /> [[Санат:Қазақстан мейрамдары]]<br /> [[Санат:Иран мейрамдары]]<br /> [[Санат:Өзбекстан мейрамдары]]<br /> [[Санат:Тәжікстан мейрамдары]]<br /> [[Санат:Наурыз]]<br /> [[Санат:Әзербайжан мейрамдары]]<br /> [[Санат:Қырым татар мейрамдары]]<br /> [[Санат:Грузия мейрамдары]]<br /> [[Санат:Албания мейрамдары]]<br /> [[Санат:Ирак мейрамдары]]<br /> [[Санат:Қырғызстан мейрамдары]]<br /> [[Санат:Жаңа жыл]]<br /> [[Санат:Парсы мәдениеті]]<br /> [[Санат:Иран мәдениеті]]<br /> [[Санат:Иран мемлекеттік рәміздері]]<br /> [[Санат:Албаниядағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Грузиядағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Түркиядағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Косоводағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Ирактағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Сириядағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Ресейдегі фестивальдер]]<br /> [[Санат:Зороастризм фестивальдері]]<br /> [[Санат:Әзербайжандағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Қазақстандағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Қырғызстандағы фестивальдер]]<br /> [[Санат:Өзбекстандағы фестивальдер]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2026-03-16T18:00:18Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>'''Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекарасы''' ({{lang-zh|中哈边界}}, ''Zhōnghā biānjiè''; {{lang-dng|Җунгуй–Хазахстан бянҗе}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] мен [[Қытай]] арасындағы қазіргі мемлекеттік шекара, ол [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] мен Қытай арасындағы шекарамен бірдей. Шекараның жалпы ұзындығы-1782,75 км.<br /> <br /> == Географиясы ==<br /> [[Сурет:RIAN_archive_482282_Mounted_guards_at_frontier's_alpine_section.jpg|нобай|270x270 нүкте|Кеңес шекарашылары 1984 жылы Қорғас маңында кеңес-қытай шекарасын (қазіргі қазақстан-қытай шекарасы) күзетеді]]<br /> Қазақстан мен Қытай арасындағы шекаралар XIX ғасырдан басталады, сол кезде Ресей империясы Зайсан көлі аймағында өз бақылауын орнатты. Ресей империясы мен Цин империясы арасындағы шекаралар 1860 жылғы Бейжің трактатымен белгіленді, сонымен қатар тиісінше 1864 және 1881 жылдары Чугучак хаттамасымен және Іле өлкесі туралы шартпен толықтырылды.Кеңес заманында екі елдің билігі арасында КСРО мен Қытай арасындағы шекара сызықтарына қатысты даулар жалғасты. Бұл даулар мезгіл-мезгіл қарулы қақтығыстарға ұласты, олардың ішіндегі ең ірілерінің бірі 1969 жылдың тамызында Жаланашкөл көлінің жанжалы болды.<br /> <br /> Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан мен Қытай арасында 1994 жылғы 26 сәуірдегі Қазақстан-Қытай мемлекеттік шекарасы туралы келісімге қол қойылды. Осы құжатқа сәйкес Жаланашкөл көлінің шығысындағы аумақ Қытай аумағы болып танылады.<br /> <br /> Кейінірек елдер арасындағы шекараларға кішігірім өзгерістер енгізген басқа да маңызды емес құжаттар қабылданды.<br /> <br /> Мемлекеттік шекара сызығының жалпы ұзындығы 1782,75 км құрайды, оның ішінде: құрлық шекарасы — ''1215,86 км'', су шекарасы — ''566,89 км''<br /> <br /> == Тарихы ==<br /> [[Сурет:Китайско-казахская граница.gif|нобай|250x250 нүкте|Қазақстан мен Қытай арасындағы шекараның өзгеруі]]<br /> Шекараның бастауы 19 ғасырдың ортасынан басталады, сол кезде Ресей империясы Орталық Азияға таралып, Зайсан көлі аймағына бақылау орната алды. Қазіргі қытай-қазақ/қырғыз-тәжік шекарасынан онша ерекшеленбейтін Ресей империясы мен Цин империясы арасындағы шекараны белгілеу 1860 жылғы Бейжің конвенциясында көзделген; Конвенцияға сәйкес нақты шекара сызығы Тарбағатай келісімімен (1864) және Уасухайдан (1870) жасалған, Зайсан көлін Ресей жағында қалдырған. Ертіс бассейнінде Цин империясының әскери қатысуы дүнген көтерілісі кезінде (1862-77) тоқтады. Көтерілісті басып, Шыңжаңды жаулап алғаннан кейін Цзо Цзунтанг, Ресей империясы мен Цин империясының Іле өзенінің бассейніндегі шекарасы Санкт-Петербург келісімімен (1881) және бірқатар кейінгі хаттамалармен Ресейдің пайдасына сәл түзетілді. 1915 жылы Іле алқабы мен Жоңғар Алатауы ауданы арасындағы шекараны дәлірек анықтайтын келісімге қол қойылды. &lt;ref&gt;2 және 3-баптар шарттың орыс тіліндегі мәтінінде&lt;/ref&gt;<br /> Шекараның ең оңтүстік бөлігі (яғни қазіргі Қытай–тәжік шекарасының шамамен оңтүстік жартысы) ішінара Ұлыбритания мен Ресейдің &quot;Үлкен ойын&quot; деп аталатын Орталық Азиядағы үстемдік үшін жалғасып жатқан бәсекелестігіне байланысты бөлінбей қалды; сайып келгенде, екі тарап Ауғанстан олардың арасындағы тәуелсіз буферлік мемлекет болып қала береді деп келісті Ауған Вахан дәлізі 1895 жылы құрылды. Қытай бұл келісімдерге қатысқан жоқ, сондықтан Қытай-Ресей шекарасының оңтүстік бөлігі белгісіз болып қалды.&lt;ref&gt;http://www.npm.gov.tw/exh98/frontier/en2.html&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Синьхай революциясы мен Қытайдағы азаматтық соғыстан, Қазан төңкерісінен және Ресейдегі азаматтық соғыстан кейін Қытай-Ресей шекарасы ҚХР-КСРО шекарасына айналды. Бірінші бесжылдықтан басталып, Қазақстанда ашаршылыққа алып келген Иосиф Сталиннің ұжымдастыру және отырықшы болу саясаты кезінде кеңестік Орталық Азиядан көшпенділердің көп бөлігі шекара арқылы Шыңжаңға қашып кетті. Алайда, қытай мен Кеңес өкіметі 1969 жылы тамызда Жаланашкөл көлінің шығысындағы шекара қақтығысына әкеліп соқтырған шекара сызығының қай жерде өтетіндігімен әрдайым келісе бермейтін.<br /> <br /> Қазақстан тәуелсіз ел болғаннан кейін ол 1994 жылғы 26 сәуірде Алматыда қол қойылған және 1995 жылғы 15 маусымда Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ратификациялаған Қытаймен шекара туралы шарт жасасты. Келісімге сәйкес, 1969 жылы КСРО мен Қытай дауласқан Жалаңашкөл көлінің шығысындағы таулы аймақтың тар жолағы Қытайдың бір бөлігі болып танылды.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140817014321/http://www.law.fsu.edu/library/collection/LimitsinSeas/IBS064.pdf&lt;/ref&gt;<br /> [[Сурет:Khorgas gate.jpg|нобай|250x250 нүкте|Қытай тарапынан Қытай мен Қазақстан арасындағы Қорғас шекара қақпасы]]<br /> Шекараның кейбір кішігірім бөліктерін дәлірек анықтау үшін 1997 жылдың 24 қыркүйегі мен 1998 жылдың 4 шілдесінде қосымша келісімдерге қол қойылды. Келесі бірнеше жыл ішінде шекара бірлескен комиссиялармен белгіленді. Комиссиялардың хаттамалары мен карталарына сәйкес екі елдің шекара сызығының ұзындығы 1782,75 км, оның ішінде 1215,86 км құрлық шекарасы және өзендер немесе көлдер бойымен (немесе арқылы) өтетін 566,89 км шекара сызығы. &lt;ref&gt;https://eurasianet.org/on-china-kazakhstan-border-lies-a-lopsided-free-trade-zone&lt;/ref&gt;Комиссиялардың жұмысы 2002 жылы 10 мамырда Бейжіңде Хаттамаға қол қоюмен аяқталған бірнеше бірлескен хаттамалармен құжатталды. Бұл келісімдерді Тайваньдағы [[Қытай Республикасы|Қытай Республикасының]] Үкіметі мойындамайды. &lt;ref&gt;http://adilet.zan.kz/rus/docs/U950002331_#z5&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 2011 жылы Қорғас шекарасында Қытай-Қазақстан саудасын ынталандыру мақсатында трансшекаралық еркін сауда аймағы ашылды.{{Multiple image|image1=Boundary marker of China.svg|image2=Boundary marker of Kazakhstan.svg|width=40|footer=Қытай және Қазақстан шекаралық белгілері}}<br /> <br /> == Шекара өткелдері ==<br /> * Майқапшағай (Қазақстан) – Джеминай (Қытай) (жол: M-38, S319) &lt;ref&gt;http://caravanistan.com/border-crossings/kazakhstan&lt;/ref&gt;<br /> * Бақты (Қазақстан) - Таченг (Қытай) (автожол:a-356,S221)<br /> * Достық (Қазақстан) - Алашанькоу (Қытай) (автомобиль жолы: E014, G3018 / теміржол: Солтүстік Шыңжаң темір жолы) <br /> * Қорғас (Қазақстан) - Қорғас (Қытай) (автомобиль жолы: E012, G30 / теміржол: Цзинхэ–Инин–Қорғас теміржолы)<br /> * Көлжат (Қазақстан) - Дулата (Қытай) (автожол:a-352,S313)<br /> <br /> == Шекаралас аймақтар ==<br /> '''Қазақстанның Қытаймен шектесетін өңірлері:'''<br /> * [[Абай облысы]]<br /> * [[Алматы облысы]]<br /> * [[Шығыс Қазақстан облысы]]<br /> * [[Жетісу облысы]]<br /> <br /> '''Қытайдың Қазақстанмен шекаралас аймағы:'''<br /> * [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң - Ұйғыр автономиялық ауданы]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}{{Қазақстан шекаралары}}<br /> [[Санат:Қазақстан шекаралары]]<br /> [[Санат:Қытай шекаралары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2026-03-09T15:54:37Z

<p>Nurken: /* Президенттер тізімі */</p> <hr /> <div>{{Қазақстан саясаты}}<br /> {{Otheruses4|Қазақстан президенттері|Қазақстан басшыларының тізімі|Қазақстан басшыларының тізімі|Президент лауазымының өзі|Қазақстан Республикасының Президенті}}<br /> <br /> [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Конституциясы]] бойынша [[Қазақстан Республикасының Президенті]] — [[Қазақстан]]дағы [[мемлекет басшысы]], жетіжылдық бір қайталанбайтын мерзімге сайланады. [[Қазақстан премьер-министрі]]мен қатар елдегі атқарушы билікке басшылық ететін Президент, оған қоса, — [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]]дің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002733_ |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |work= adilet.zan.kz |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20241226173404/https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002733_ |date= 2024-12-26}}&lt;/ref&gt; 1990 жылғы 24 сәуірдегі лауазымның құрылғанынан бері оған тек екі тұлға ие болған.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://egemen.kz/article/231417-prezidenttik-institut-%E2%80%93-memlekettilik-tiregi |title=Президенттік институт – мемлекеттілік тірегі |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |last= Қасымбеков |first= Махмұт |language=kk |accessdate=2024-03-14}}&lt;/ref&gt; Қазіргі президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 2019 жылғы 20 наурызда, тұңғыш президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] отставкасынан кейін өкілеттігін бастаған.&lt;ref&gt;{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-first-year-of-the-second-president/30666985.html |title= Қазақстанның екінші президентінің бір жылы. Елде не өзгерді? |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |last= Панниер |first= Брюс |date= 2020-06-12 |accessdate= 2025-01-19}}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Президенттер тізімі ==<br /> <br /> '''Саяси партиясы'''{{legend|#CE0000|[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан Коммунистік партиясы (ҚКП)]]|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend|#1CA9C9|[[Аманат (партия)|Отан → Нұр Отан]]|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend|#48C1BE|[[Аманат (партия)|Аманат]]|border=1px solid #AAAAAA}}{{legend|#CDCDCD|[[Партиясыз]]|border=1px solid #AAAAAA}}<br /> <br /> ; Статусы<br /> {{legend|#E6E6AA|Президент міндетін атқарушысын білдіреді|border=1px solid #AAAAAA}}<br /> <br /> {| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> ! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; |#<br /> ! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; |Суреті<br /> ! rowspan=&quot;2&quot; |Аты-жөні&lt;br /&gt;{{small|(өмір сүрген жылдары)}}<br /> ! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; |Сайлауы<br /> ! class=unsortable colspan=&quot;3&quot; |Өкілеттік мерзімі<br /> ! class=unsortable rowspan=&quot;2&quot; |Саяси партиясы<br /> |-<br /> ! class=unsortable| Қызметін бастады<br /> ! class=unsortable| Қызметін аяқтады<br /> ! class=unsortable| Қызмет еткені<br /> |-<br /> ! style=&quot;background:#CE0000; color:white |1<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Nazarbayev, October 2015.jpg|134x134px]]<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br /&gt;{{small|(1940 туған)}}}}<br /> |[[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|1990]]<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |24 сәуір 1990<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |20 наурыз 2019<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |28 жыл, 330 күн<br /> |[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|ҚКП]]&lt;br&gt;{{small|(–1991)}}<br /> |-<br /> | style=&quot;background:#CDCDCD |<br /> |[[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|1991]]&lt;br&gt;[[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|1999]]<br /> |[[Партиясыз]]&lt;br&gt;{{small|(1991–1999)}}<br /> |-<br /> | style=&quot;background:#1CA9C9 | <br /> |[[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|2005]]&lt;br&gt;[[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|2011]]&lt;br&gt;[[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|2015]]<br /> |[[Аманат (партия)|Отан]]&lt;br&gt;→ [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]&lt;br&gt;{{small|(1999–)}}<br /> |-<br /> ! style=&quot;background:#1CA9C9; color:white &quot; | 2<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (2022-06-17) (cropped 2).jpg|138x138px]]<br /> | rowspan=&quot;3&quot; |{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&lt;br&gt;{{small|(1953 туған)}}}}<br /> | style=&quot;background:#e6e6aa;&quot; |—<br /> | style=&quot;background:#e6e6aa;&quot; |20 наурыз 2019<br /> | style=&quot;background:#e6e6aa;&quot; |12 маусым 2019<br /> | style=&quot;background:#e6e6aa;&quot; |84 күн<br /> |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]&lt;br&gt;→ [[Аманат (партия)|Аманат]]<br /> |-<br /> |style=&quot;background:#48C1BE&quot; |<br /> |[[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|2019]]<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |12 маусым 2019<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |Қазіргісі<br /> | rowspan=&quot;2&quot; |{{ayd|20 March 2019}}<br /> |[[Аманат (партия)|Аманат]]&lt;br&gt;{{small|(–2022)}}<br /> |-<br /> |style=&quot;background:#CDCDCD&quot; |<br /> |[[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)|2022]]<br /> |[[Партиясыз]]&lt;br&gt;{{small|(2022–)}}<br /> |}<br /> <br /> 1991 жылғы 16 желтоқсанға дейін мемлекет басшысы [[Қазақ КСР Президенті]] деп аталатын.<br /> <br /> == Хронологиясы ==<br /> {{#tag:timeline|ImageSize=width:900 height:auto barincrement:16<br /> PlotArea = top:10 bottom:80 right:150 left:20<br /> AlignBars = late<br /> <br /> Define $today = {{#time:d/m/Y}}<br /> <br /> Colors =<br /> id:independent value:gray(0.8) legend:Партиясыз<br /> id:cpsu value:rgb(0.8,0,0) legend:КОКП<br /> id:o value:rgb(0.20,0.50,0.69) legend:Отан<br /> id:no value:rgb(0.11,0.663,0.788) legend:Нұр_Отан<br /> id:am value:rgb(0.20,0.70,0.69) legend:Аманат<br /> <br /> id:gray1 value:gray(0.85)<br /> id:gray2 value:gray(0.95)<br /> <br /> DateFormat = dd/mm/yyyy<br /> Period = from:23/04/1990 till:$today<br /> TimeAxis = orientation:horizontal<br /> ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1995<br /> ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1991<br /> <br /> Legend = columns:1 left:150 top:35 columnwidth:170<br /> <br /> TextData =<br /> pos:(20,38) textcolor:black fontsize:M<br /> text:&quot;Саяси партиясы:&quot;<br /> <br /> BarData =<br /> <br /> bar:i<br /> bar:Nazarbayev<br /> bar:Tokayev<br /> <br /> PlotData =<br /> width:5 align:left fontsize:9 shift:(5,-4) anchor:till<br /> <br /> bar: Nazarbayev<br /> from: 24/04/1990 till: 25/04/1990 color:cpsu<br /> bar: Nazarbayev<br /> from: 24/04/1990 till: 01/09/1991 color:cpsu<br /> from: 01/09/1991 till: 01/02/1999 color:independent<br /> from: 01/02/1999 till: 01/12/2006 color:o<br /> from: 01/12/2006 till: 20/03/2019 color:no text:&quot;[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&quot;<br /> bar: Tokayev<br /> from: 20/03/2019 till: 01/03/2022 color:no<br /> from: 01/03/2022 till: 01/04/2022 color:am<br /> from: 01/04/2022 till: $today color:independent text:&quot;[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]&quot;<br /> <br /> }}<br /> <br /> == Өмір сүріп жатқан экс-президенттер ==<br /> &lt;gallery class=center&gt;<br /> Сурет:Нурсултан Назарбаев (03-06-2021) (cropped).jpg|[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]&lt;br /&gt;(1990–2019)&lt;br /&gt;{{Age in years and days|1940|6|7}} жаста<br /> &lt;/gallery&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Қазақстан Республикасының Президенті]]<br /> * [[Қазақстан басшыларының тізімі]]<br /> * [[Қазақстан саясаты]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{Дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан президенттері|*Тізім]]<br /> [[Санат:Президенттер тізімі]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D0%AE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A2%D0%B5%D0%BD 2026-02-23T12:05:32Z

<p>Nurken: </p> <hr /> <div>{{Мәнерлеп сырғанаушы<br /> |есімі = Денис Тен<br /> |шынайы есімі = <br /> |суреті = 2012 Rostelecom Cup 01d 618 Denis TEN.JPG<br /> |сурет ені = <br /> |сурет тақырыбы = Ростелеком кубогындағы Тен, 2012 жыл<br /> |мемлекет = {{KAZ}}<br /> |бұрынғы мемлекеті = <br /> |туған кездегі есімі =<br /> |лақап аты =<br /> |туған күні = 13.6.1993<br /> |туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |қайтыс болған күні = 19.7.2018<br /> |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]<br /> |бойы = 168 см<br /> |серіктесі = <br /> |бұрынғы серіктесі = <br /> |бапкері = <br /> |бұрынғы бапкерлері = {{Unbulleted list<br /> |[[Николай Александрович Морозов|Николай Морозов]]<br /> |[[Фрэнк Кэрролл]]<br /> |[[Рафаэль Владимирович Арутюнян|Рафаэль Арутюнян]]<br /> |[[Елена Германовна Водорезова|Елена Водорезова]]<br /> |[[Татьяна Анатольевна Тарасова|Татьяна Тарасова]]<br /> }}<br /> |хореографы = <br /> |бұрынғы хореографтары = {{Unbulleted list<br /> |[[Николай Александрович Морозов|Николай Морозов]]<br /> |[[Ше-Линн Бурн]]<br /> |[[Лори Никол]]<br /> |[[Стефан Ламбиел]]<br /> }}<br /> |клубы = <br /> |тұратын жері = <br /> |марапаттары = {{қатар<br /> | теңестіру = солға<br /> | {{Құрмет ордені}}<br /> | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}<br /> }}<br /> |ISU_рейтингіндегі_орны = <br /> |нәтижелер_жиынтығы = 289,46<br /> |қысқа_нәтиже = 97,61<br /> |міндетті_нәтиже = <br /> |түпкі_нәтиже = <br /> |ерікті_нәтиже = 191,85<br /> |соңғы_түзету = Өнер көрсетуін аяқтады<br /> |медалдары = {{турнир|[[Қысқы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]]}}<br /> {{медаль|Қола|[[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Сочи 2014]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаттары]]}}<br /> {{медаль|Күміс|[[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты 2013|Лондон 2013]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{медаль|Қола|[[2015 жылғы мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Шанхай 2015]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты|Төрт құрлықтың чемпионаттары]]}}<br /> {{медаль|Алтын|[[2015 жылғы мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаты|Сеул 2015]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Қысқы Азия ойындары|Азия ойындары]]}}<br /> {{медаль|Алтын|[[Қысқы Азия ойындары 2011|Астана 2011]]|жекелей сырғанау}}<br /> {{турнир|[[Универсиада|Универсиадалар]]}}<br /> {{медаль|Алтын|[[Қысқы Универсиада 2017|Алматы 2017]]|жекелей сырғанау}}<br /> |ортаққор = Denis Ten<br /> }}<br /> <br /> '''Денис Юрьевич Тен''' ([[13 маусым]] [[1993 жыл]], [[Алматы]] – [[19 шілде]] [[2018 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[мәнерлеп сырғанау]]шы. 2014 жылы мәнерлеп сырғанаудан Сочи олимпиадасының қола жүлдегері. Ол мәнерлеп сырғанаудан 2013 жылғы әлем чемпионатының күміс медаль жүлдегері,&lt;ref name=&quot;Kazinform&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2542831 | title=Денис Тен мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионатының күміс жүлдегері болды | accessdate=March 17, 2013}}&lt;/ref&gt; [[Мәнерлеп сырғанау VІІ қысқы Азия ойындарында|VІІ қысқы Азия ойындарында мәнерлеп сырғанаудың]] чемпионы, Қазақстанның үш дүркін чемпионы. Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері.<br /> <br /> [[2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Ванкувердегі Олимпиада]]да Тен өз деңгейінде өнер көрсетіп 76.34 ұпаймен 10-орынға жайғасты.<br /> Ересектер арасындағы әлем біріншілігінде – 8-орын (2009 жылғы сәуір), 9-орын «Төрт құрлық біріншілігі» (2009 жылғы ақпан), ал 2013 жылы — әлем чемпионатының күміс жүлдегері, жасөспірімдер арасындағы әлем біріншілігінде 4-орын (2009 жылғы наурыз), жасөспірімдер арасында «Гран При» сериясы бойынша өткен әлем кубогы кезеңінің 1 орын иегері (2008 жылғы қазан). Биылғы маусымда ересектер арасындағы «Гран-при» сынының қос кезеңіне қатысып, 7 және 10-орындарды иеленді. Әлемдік рейтингте 18-орында тұр. Ең жоғарғы ұпай көрсеткіші – 266,48 (2013 ересектер арасындағы ӘЧ). 2014 жылы [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қола медаль жеңіп алды.&lt;ref&gt;http://kaz.tengrinews.kz/allsports/denis-ten-oz-nagradasyin--kazakstandyiktarga-tartu-ett-971/&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Өмірбаяны==<br /> Тен [[Алматы]] қаласында туған және корей ұлтының өкілі болып табылады. Денис [[Корей империясы]] кезінде даңқты қолбасшысы болған генерал [[Мин Гынхо]]ның ұрпағы. [[Калифорния]]дағы [[Лос Анжелес|Лос-Анжелес]] қаласында жаттықты.<br /> <br /> 2018 жылғы 19 шілдеде пышақ жарақатынан ауруханада қайтыс болды.&lt;ref&gt;[https://www.inform.kz/kz/denis-ten-kaytys-boldy_a3325390 Денис Тен қайтыс болды Барлық құқықтар қорғалған. inform.kz белсенді сілтемені пайдаланыңыз https://www.inform.kz/kz/denis-ten-kaytys-boldy_a3325390]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Мансабы==<br /> Конькимен мәнерлеп сырғанауды денсаулық тобында үйренеді. Мәнерлеп сырғанаудан бөлек, Денис басқа спорт түрлерімен, атап айтқанда, теннис, акробатика, таеквондо, каратэ, жүзумен айналысып, би және сурет салу мектебіне барған.<br /> <br /> Музыка мектебінде 5 сыныпты тәмамдап, хорға қатысқан.<br /> <br /> 2002 жылы Денис Тен қатысқан хор ұжымы Пусандағы Хор Олимпиадасында күміс медаль иеленді.<br /> <br /> Кейіннен мәнерлеп сырғанаумен айналысуға біржола ден қойды. 2003 жылы &quot;Хрустальный конек&quot; турнирінде оны Елена Буянова (Водорезова) байқап, Мәскеуге өзінің қол астында жаттығуға шақырады.<br /> Тен ересек спортшылармен жарысып, 2006 жылғы Қазақстан чемпионатын жеңеді. Бірақ халықаралық деңгейде келесі жылдан бастап көрінеді, оған Халықаралық конькимен сырғанаушылар Одағының жас шектеулері (13 жас) себеп болады. 2010 жылы [[Нидерланд]]дағы Гран-при жасөспірімдер этапында оныншы болды.2014 жылы өткен Сочи олимпиадасында Қазақстан қоржынына жалғыз жүлдені алып берген спортшы.Сочи қысқы олимпиада ойындарының мәнерлеп сырғанаудан қола жүлде иегері.<br /> <br /> == Бағдарламалар ==<br /> [[Сурет:Denis TEN Four Continents Championships 2009.jpg|thumb|200px|Тен [[Мәнерлеп сырғанаудан Төрт құрлық чемпионаты 2009|2009 жылғы мәнерлеп сырғанаудан Төрт құрлық чемпионатында]].]]<br /> {| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;<br /> |-<br /> ! Маусым<br /> ! Қысқа бағдарлама<br /> ! Ерікті бағдарламасы<br /> |-<br /> ! 2014—2015<br /> | Карузо &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Лучо Далла]] (исп. [[Джозеф Каллея]])&lt;/small&gt;<br /> | Ambush from Ten Sides &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Йо-Йо Ма]] &lt;br /&gt; [[Silk Road Ensemble]]&lt;/small&gt; &lt;hr /&gt; Vocussion &lt;br /&gt; &lt;small&gt;Ким Дон Вон, Дандеп Дас, Марк Сутер, Джозеф Грэмли, Шейн Шенахан&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2013—2014<br /> | Өлім биі &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Камиль Сен-Санс]] &lt;br /&gt; ([[Лори Николь]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> | Ханым және тентек &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Дмитрий Дмитриевич Шостакович]] &lt;br /&gt; ([[Лори Николь]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2012—2013<br /> | colspan=&quot;2&quot; | «Әртіс» к/ф-нен саундтрек &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Людовик Бурсе]]<br /> |-<br /> |-<br /> ! 2011—2012<br /> | Элегия ор. 3 &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Сергей Васильевич Рахманинов|Сергей Рахманинов]] &lt;br /&gt; ([[Лори Николь]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> | «Adios Nonino» &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Астор Пьяццола]] &lt;br /&gt; ([[Лори Николь]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2010—2011<br /> | «Primavera Porteno» &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Астор Пьяццолла]]&lt;br /&gt;([[Стефан Ламбьель]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> | «[[Өлім биі]]» &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Ференц Лист]] &lt;br /&gt; ([[Лори Николь]] қойылымы)&lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2009—2010<br /> | «Sing, Sing, Sing» &lt;br /&gt;&lt;small&gt; [[Луи Прима]] &lt;/small&gt;<br /> | [[Пасодобль]]&lt;br /&gt; [[Аранхуэс концерті]]нен &lt;br /&gt; &lt;small&gt; [[Хоакин Родриго]] &lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2008—2009<br /> | Фламенко &lt;br /&gt; және «[[Бір жолы Мексикада]]» &lt;br /&gt; к/ф-нен саундтрек &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Брайан Сетцер]]&lt;/small&gt;<br /> | [[Оркестрмен фортепиано үшін концерт № 2 (Рахманинов)|Фортепиано үшін концерт №&amp;nbsp;2]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Сергей Васильевич Рахманинов|Сергей Рахманинов]]<br /> |-<br /> ! 2007—2008<br /> | Фламенко &lt;br /&gt; және «[[Бір жолы Мексикада]]» &lt;br /&gt; к/ф-нен саундтрек &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Брайан Сетцер]]&lt;/small&gt;<br /> | Сюита [[Пер Гюнт]] &lt;br /&gt;&lt;small&gt; [[Эдвард Григ]] &lt;/small&gt;<br /> |-<br /> ! 2006—2007<br /> | «[[Фауст (опера)|Фауст]]» операсының тақырыбына &lt;br /&gt; Фантазия &lt;br /&gt;&lt;small&gt; [[Шарль Гуно]]<br /> | «[[Маска (фильм, 1994)|Маска]]» к/ф-нен саундтрек &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Рэнди Эдельман]]&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;және «Moonlight Serenade» &lt;br /&gt; &lt;small&gt;[[Гленн Миллер]]&lt;/small&gt; &lt;hr /&gt; «Chatanooga Choo Choo» &lt;br /&gt; және «[[Summertime]]» &lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Джордж Гершвин]]<br /> |-<br /> |}<br /> <br /> == Спорттағы жетістіктері ==<br /> <br /> === 2010 жылдан кейінгі нәтижелері ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> ! Сайыс<br /> ! 2010—2011<br /> ! 2011—2012<br /> ! 2012—2013<br /> ! 2013—2014<br /> ! 2014—2015<br /> |-<br /> | [[2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Қысқы Олимпиада ойындары]]|| || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cc9966&quot; |3 ||<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] ||align=&quot;center&quot; | 14 || align=&quot;center&quot; | 7 || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot; | 2 || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cc9966&quot; |3<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаттары|Төрт құрлық чемпионаттары]] || ||align=&quot;center&quot; | 6 || align=&quot;center&quot; | 12 || align=&quot;center&quot; | 4 ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1<br /> |-<br /> | [[Жасөспірімдер арасында мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Жасөспірімдер арасында әлем чемпионаты]]|| ||align=&quot;center&quot; | 4 || || ||<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты|Қазақстан чемпионаты]] || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 || || ||<br /> |-<br /> | [[Trophée Eric Bompard|Гран-при кезеңдері: Trophée Eric Bompard]] || || || || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#cc9966&quot; |3<br /> |-<br /> | [[Cup of Russia|Гран-при кезеңдері: Cup of Russia]] || || ||align=&quot;center&quot; | 9|| ||<br /> |-<br /> | [[Skate Canada International|Гран-при кезеңдері: Skate Canada]] || ||align=&quot;center&quot; | 5||align=&quot;center&quot; | 6 || ||<br /> |-<br /> | [[Skate America|Гран-при кезеңдері: Skate America]] ||align=&quot;center&quot; | 11||align=&quot;center&quot; | 5|| || ||align=&quot;center&quot; |4<br /> |-<br /> | [[NHK Trophy|Гран-при кезеңдері: NHK Trophy]] ||align=&quot;center&quot; | 12|| || || ||<br /> |-<br /> | [[Nebelhorn Trophy]] || ||align=&quot;center&quot; | 9 ||align=&quot;center&quot; | 7 || ||align=&quot;center&quot; |WD<br /> |-<br /> | [[Загреб Алтын конькиі]] || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot; | 2|| || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1<br /> |-<br /> | [[Универсиада|Қысқы Универсиада]] || || || ||align=&quot;center&quot; |WD||<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан қысқы Азиа ойындары|Қысқы Азиа ойындары]] ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1|| || || ||<br /> |-<br /> | Mentor Nestle Nesquik Cup || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1|| || || ||<br /> |-<br /> | Istanbul Cup || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1|| || ||<br /> |}<br /> <br /> === 2010 жылға дейінгі нәтижелері ===<br /> {| class=&quot;wikitable&quot;<br /> |-<br /> ! Сайыс<br /> ! 2004—2005<br /> ! 2005—2006<br /> ! 2006—2007<br /> ! 2007—2008<br /> ! 2008—2009<br /> ! 2009—2010<br /> |-<br /> | [[Қысқы Олимпиада ойындары]] || || || || || ||align=&quot;center&quot; | 11<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || || || || ||align=&quot;center&quot; | 8||align=&quot;center&quot; | 13<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан төрт құрлық чемпионаттары|Төрт құрлық чемпионаттары]] || || || || || align=&quot;center&quot; | 9 ||align=&quot;center&quot; | 10<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты среди юниоров|Жасөспірімдер мәнерлеп сырғанаудан әлем чемпионаты]] || || || align=&quot;center&quot; | 26 || align=&quot;center&quot; | 16 || align=&quot;center&quot; | 4 ||align=&quot;center&quot; | 9<br /> |-<br /> | [[Мәнерлеп сырғанаудан Қазақстан чемпионаты|Қазақстан чемпионаты]] || align=&quot;center&quot; | 4 || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot; | 2 || || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1<br /> |-<br /> | [[Skate Canada International|Гран-при кезеңдері: Skate Canada]] || || || || || ||align=&quot;center&quot;| 7<br /> |-<br /> | [[Cup of China|Гран-при кезеңдері: Cup of China]] || || || || || ||align=&quot;center&quot;| 10<br /> |-<br /> | [[Ондрей Непела мемориалы]] || || || || || align=&quot;center&quot; |WD ||<br /> |-<br /> | [[Загреб Алтын конькиі]] || || || || || ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1<br /> |-<br /> | Финал || || || || || align=&quot;center&quot; | 5 ||<br /> |-<br /> | Юниорлар Гран-при кезеңдері, [[Беларусь|Белоруссия]]|| || || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1 ||<br /> |-<br /> | Юниорлар Гран-при кезеңдері, [[Франция]] || || || || || align=&quot;center&quot; | 4 ||<br /> |-<br /> | Юниорлар Гран-при кезеңдері, [[Эстония]] || || || || align=&quot;center&quot; | 10 || ||<br /> |-<br /> | Юниорлар Гран-при кезеңдері, [[Румыния]] || || || || align=&quot;center&quot; | 6 || ||<br /> |-<br /> | Юниорлар Гран-при кезеңдері, [[Нидерланд]] || || || align=&quot;center&quot; | 10 || || ||<br /> |-<br /> | Hellmut Seibt Memorial || || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1J. || ||<br /> |-<br /> | NRW Trophy || || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1J. || || align=&quot;center&quot; | 4&lt;ref&gt;[http://www.lev-nrw.org/lev/docs/event/0571/CAT287RS.HTM Результаты NRW Trophy 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225141519/http://www.lev-nrw.org/lev/docs/event/0571/CAT287RS.HTM |date=2009-02-25 }}&lt;/ref&gt;<br /> |-<br /> | Haabersti Cup || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1J. || || ||<br /> |-<br /> | Dragon Trophy || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1J. || || ||<br /> |-<br /> | [[Coupe Internationale Nice]] || || || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1N. || || ||<br /> |}<br /> * N = балалар деңгейі; <br /> * J = жасөспірімдер деңгейі; <br /> * WD = конкурстан шығып қалған<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:13 маусымда туғандар]]<br /> [[Санат:Алматыда туғандар]]<br /> [[Санат:1993 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:19 шілдеде қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:2018 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Олимпиада қола жүлдегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қысқы Олимпиада жүлдегерлері]]<br /> [[Санат:Қазақстан мәнерлеп сырғанаушылары]]<br /> [[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]<br /> [[Санат:Төрт құрлық турнирінің чемпиондары]]<br /> [[Санат:2010 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының мәнерлеп сырғанаушылары]]<br /> [[Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының мәнерлеп сырғанаушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шеберлері]]<br /> [[Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері]]<br /> [[Санат:2018 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының мәнерлеп сырғанаушылары]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD 2026-02-16T03:20:41Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстан бапкерлері → Санат:Қазақстан жаттықтырушылары</p> <hr /> <div>{{Футболшы<br /> |есімі = Юрий Красножан<br /> |толық аты = Юрий Антолийұлы Красножан<br /> |лақап аты = <br /> |сурет = YuryKrasnozhan.JPG<br /> |сурет ені = <br /> |атауы = <br /> |туған күні = 7.06.1963<br /> |туған жері =Нальчик, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> |азаматтығы = {{flagicon|USSR}} [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<br /> {{flagicon|Russia}} [[Ресей]]<br /> |қайтыс болған күні = <br /> |қайтыс болған жері = <br /> |бойы = <br /> |салмағы = <br /> |позиция = жартылай қорғаушы, қорғаушы<br /> |қызметі = басбапкер<br /> |қазіргі клуб = футбол мансабын аяқтады<br /> |клубтары = {{футбол карьерасы<br /> |1980—1984|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Спартак-Нальчик]]|66 (1)<br /> |1989|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Нажан]]|КФК<br /> |1990—1991|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Автозапчасть (футбол клубы)|Эталон]]|32 (3)<br /> |1992—1994|{{flagicon|КСРО|20px}} [[Автозапчасть (футбол клубы)|Автозапчасть]]|56 (3)}}<br /> |бапкер клубтары = {{футбол карьерасы<br /> |2004—2010|{{flagicon|Russia}} [[Автозапчасть]]|<br /> |2010—2011|{{flagicon|Russia}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив (Мәскеу)]]|<br /> |2011 |{{flagicon|Russia}} [[Локомотив (футбол клубы, Мәскеу)|Локомотив-М.]]|<br /> |2011—2012|{{flagicon|Russia}} Ресей-2|<br /> |2012 |{{flagicon|Netherlands}} [[Анжи|Анжи]]|<br /> |2012—2013|{{flagicon|Russia}} [[Кубань (футбол клубы)|Кубань]]|<br /> |2013 |{{flagicon|Russia}} [[Ахмат (футбол клубы)|Терек]]|<br /> |2014—2015|{{flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы|Қазақстан]]|}}<br /> }}<br /> '''Юрий Анатолийұлы Красножан''' (7 маусым [[1963 жыл]], [[Нальчик]]) — қорғаныс және жартылай қорғаныс шебіндегі КСРО-ның және Ресейдің ойыншысы. [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]ның 2014-15 жылдардағы бас [[бапкер]]і.<br /> <br /> == Ойыншы мансабы ==<br /> <br /> 1980 жылдың бірінші жартысында Нальчиктің &quot;Спартак&quot; футбол клубында өнер көрсеті. Өзінің төрт жылын Қабарда-балқар клубында өткізді. Ол клубтың атынан Юрий 76 ойынға қатысып бір ғана гол соқты. Юрий Красножан тек футбол ғана ойнап қоймай сабақты да жақсы оқыған. 1985 жылы Красножан КБГУ-ды жоғарғы біліммен бітіреді. Оқуын бітіріп өзінің қаласында жалпы ортақ мектепде дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болады.<br /> <br /> == Бапкер мансабы ==<br /> <br /> Юрий Красножанның ең бірінші бапкерлік еткен командасы &quot;Эталон&quot; деп аталады, кейіннен команданың есімі &quot;Автозапчасти&quot; болып ауысады. Ол команда да Юрий үш жыл бапкерлік етеді. Үш жылдан соң Юрий қайтадан оқуға барады, ол жоғарғы бапкерлік ету мектебіне барып бір жыл оқиды. Бір жыл оқып болған соң жеке бапкерлік ету лицензиясын алады.<br /> <br /> === Спартак (Нальчик) ===<br /> <br /> 2005 жылы Юрий &quot;Спартак&quot; футбол клубына келеді. Ол уақытта нальчиктік клубтың қаражаты төменгі деңгейде болады. Жаңа ойыншылар мен қажетті құрал жабдықтар алуға ақша болмайды. Оған қарамастан Юрий бар ойыншыларды жаттықтырып үлкен жетістіктерге жетеді. 2006 жылы Юрий Красножан Total Football журналының шешімі бойынша ең үздік жаттықтырушы деген атқа ие болады.<br /> <br /> === Анжи ===<br /> <br /> 2011 жылы 27 желтоқсан күні Юрий Красножан &quot;Анжи&quot; футбол клубының басбапкері болып тағайындалады. 2012 жылдың 13 қаңтарында Юрий өзінің қалауымен бапкерліктен бас тартады.<br /> <br /> === Кубань ===<br /> <br /> 2012 жылдың 6 тамызында Юрий краснодарлық &quot;Кубань&quot; футбол клубының бас бапкері болып тағайындалады. 2013 жылдың 4 ақпанында клубтың бас директорлары Юрий Красножанды жұмыстан шығарамыз деп хабарлайды. Сонымен 8 ақпан күні Юрий Красножан бас бапкерліктен айырылады.<br /> <br /> === Қазақстан ұлттық құрамасы ===<br /> <br /> 7 қаңтар 2014 жылы Юрий Красножан Қазақстан ұлттық құрамасымен келісім шартқа тұрды. Бірақ ЕУРО-2016 турниріндегі сәтсіздіктен соң 2015 жылдың соңында қызметтен босады.<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:КСРО футболшылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан жаттықтырушылары]]<br /> [[Санат:Ресей футболшылары]]<br /> [[Санат:Локомотив Мәскеу ФК жаттықтырушылары]]<br /> [[Санат:Анжи ФК жаттықтырушылары]]<br /> [[Санат:Ахмат ФК жаттықтырушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары]]</div>

Nurken https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D3%99%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2026-02-16T03:20:36Z

<p>Nurken: Санат шебері: Санат:Қазақстан бапкерлері → Санат:Қазақстан жаттықтырушылары</p> <hr /> <div>'''НӘДІРБЕКҰЛЫ Шоқан''' (3.1. 1952 ж. т., [[Жамбыл]] қ.) – спортшы, Қазақстанның еңб. сің. жаттықтырушысы (1979).<br /> <br /> [[Ысты]] руынан шыққан.&lt;ref&gt;{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}&lt;/ref&gt;<br /> <br /> 1972 – 78 ж. Аса а-нда аудандық спорт мектебінде еркін күрестен жаттықтырушы, 1978 ж. облыстық спорт мектебіне ауысады. Көптеген шәкірттері: ''К.Ғалиакпаров, Б.Нұрғалиев, Ж.Семізтаев, А.Сүлеев, Ә.Сұлтанбеков, Қ.Құрамаев, Ә.Мұрадов, А.Бекназаров КСРО біріншіліктері мен спартакиадаларында жүлдегерлер атанды''. Халықар. дәрежедегі 4 спорт шеберін дайындады. Ол баулыған ''И.Байрамуков'' Сидней олимпиадасының күміс жүлдегері, [[Азия]] чемпионы. 2002 ж. маусым айында [[Тараз]] қаласында Н. атында еркін күрестен респ. жарыс өткізілді.<br /> <br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> [[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]]<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Қазақстан жаттықтырушылары]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Nurken