Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Серік Дәулеталыұлы Абас-шах

2016-11-29T13:55:24Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani Серік Дәулеталыұлы Абас-Шах бетін Серік Дәулеталыұлы Абас-шах бетіне жылжытты

'''Серік Дәулеталыұлы Абас-шах (Абасов)''' (1964-жылдың 29-ақпан күні [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Түлкібас ауданы]], [[Тұрар Рысқұлов ауылы|Тұрар ауылы]]нда дүниеге келген) – тележурналист, продюсер.

[[ҚазМУ]]-ді бітірген (1989). Еңбек жолын [[1981 жыл]]ы жұмысшылықтан бастап, университетті бітіргеннен кейін [[Жамбыл облысы]] телерадиокомпаниясында редактор, комментатор (1989-96), "АвторТВ" авторлық теледидарында жетекші (1996-97), "Хабар" агенттігінде көңіл көтерушілік бағыттағы "Сәлем, Қазақстан!' бағдарламасының редакторы (1997), "Хабар" агенттігінің жаңалықтар қызметінде продюсер (1997-2000), [[2002 жыл]]ы қыркүйек айынан [[Хабар агенттігі]]нің бас продюсері. [[ЕлАрна|"ЕлАрна"]] телеарнасының бас директоры (2013).

Көгілдір экрандағы "Жетпіс жеті күн", "[[Абайдың қара сөздері]]", "Ұят болмасын", "Алтыбақан", "Ауылдың алты ауызы", "Өлең сөздің патшасы", "Еркектің аты еркек", "Әйелдер-ай, әйелдер", "Сіздікі дұрыс, бірақ" "Гәкку", "Тартыс" т.б. телебағдарламалардың жетекшісі.

Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегері (1994), "Алтын Жұлдыз" конкурсының иегері (1999). <ref>Қазақ телевизиясы. Энциоклопедия. – Алматы: ''Қазақпарат'', 2009, 1-T. ISBN 978-601-03-0070-5. </ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат: Журналистика]]

Нәтай Әзімханұлы Кенесарин

2016-10-20T05:47:09Z

Nurbek Matzhani:

{{Ғалым
|Есімі = Нәтай Әзімханұлы Кенесарин
|Шынайы есімі = Нәтай Әзімханұлы Кенесарин
|Суреті = Натай.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = {{birth date |1908|6|24}}
|Туған жері = [[Төле би ауданы]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], {{KAZ}}
|Қайтыс болған күні = {{death date |1975|4|16}}
|Қайтыс болған жері = [[Ташкент қаласы]] {{UZB}}
|Азаматтығы =
|Ғылыми аясы = Геология
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі = Геология-минерология ғылымдарының докторы
|Ғылыми атағы = Профессор, Өзбекстан ғылым академиясының корреспондент-мүшесі
|Альма-матер = Орта Азия индустриалды институты
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері = [[Жүрімбек Сыдықов]]
|Несімен белгілі = [[Кенесары Қасымұлы]]ның шөбересі
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Уикиқайнар =
}}

'''Нәтай Әзімханұлы Кенесарин''' (24.06.1908, [[Төле би ауданы]] 16-ауылы – 16.04.1975, [[Өзбекстан]], [[Ташкент]] қаласы) – ғалым, геолого-минералды ғылымдардың докторы ([[1958]]), профессор ([[1952]]), [[Өзбекстан]] Ғылым Акакдемиясының корреспондент мүшесі (1962), [[Өзбекстан]]ның еңбек сіңірген [[геолог]]ы (1967). Нәтай Кенесарин атақты Кенесары Қасымұлының Күнімжан деген бәйбішесінен болған кенжесі - [[Ахмет Кенесарыұлы|Ахмет сұлтанның]] [[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин|Әзімхан]] деген ұлынан тараған шөбересі.

==Өмірбаяны==
===Балалық шағы===
===Қызмет жолы===
*[[1935]] Орта Азия индустриалды институтын бітірген.
*[[1935]] – [[1944]] жылдары [[Өзбекстан]] Ғылым Акдемиясында ғылыми қызметтер атқарған.
*[[1944]] – 52 жылдары [[Қазақстан]] [[Үкімет]]інің шақыруымен [[Алматы]]ға келіп, Геология ғылымдар институтында гидрогеология және инженерлік геология бөлімін басқарды.
*[[1952]] – [[1960]] жылдары [[Ташкент ауыл шаруашылық институты]]нда кафедра меңгерушісі, [[профессор]] болды.
*[[1960]] – [[1962]] жылдары Ташкент қаласындағы Гидрогеология және инженерлік геология институтын ұйымдастыруға белсене ат салысып, сол институтта директордың орынбасары, директоры (1962 – 68) қызметін атқарды,
*[[1968]] жылдан лабаротория меңгерушісі болды. Негізгі ғылыми еңбектері жер асты суларын зерттеуге арналған.
*[[1971]] - [[1975]] жылдары Ташкент ирригация және мелиоарция институтының Гидрология и гидрогеология кафедрасының меңгеруші болған. Кенесарин Гидрология и гидрогеология кафедрасының жұмысын жандандырып, көптеген ғылыми жаңалықтарды қолданысқа енгізеді.
[[Сырдария]] алабының суармалы жерлеріндегі [[грунт сулары]]ның әсерін анықтау, [[Жезқазған]] қаласы мен [[Ембі]] мұнай кәсіпорындарын жер асты суымен қамтамасыз етуге қатысты көптеген ғылыми зерттеулер жүргізді. Суармалы аймақтардағы [[грунт сулары]]ның режимі мен балансын, [[Күн]] энергиясымен байланысын, [[артезиан суы|артезиандық сулардың]] қорын анықтап, оның пайдалану бағыттарын негіздеді. 150-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Медальдармен марапатталған.

[[Сурет:Кенесарин Н..JPG|200px|нобай|солға|Ташкент қаласындағы Нәтай Кенесериннің бейіті]]

1975 жылы 16 сәуір күні қазақ ұлытының біртуар ұлы, ғалым, асылдың сынығы Нәтай Кенесарин 67 жасына қараған тұста Ташкент қаласында дүниеден озды. Белгілі ғалымның денесі Өзбекстанның зиялы қауымы жерленген Шағатай зиратына қойылды.

==Шығармалары==
*Формирование режима грунтовых вод орошаемых районов Средней Азии, Таш., 1959;
*Ресурсы подземных вод Узбекистана и перспективы использования их в народном хозяйстве, «Узбекистанский геол. журнал», ғ5, 1961;
*Вляние орошения на режим грунтовых вод в условиях аридной зоны (Средняя Азия и Южный Казахстан), М., 1964;
*Основные проблемы мелиоративной гидрогеологии в районах орошаемого земледелия КСРО, С., 1964.
''Ж. Сыдықов ''<ref>Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы</ref>

==Нәтай Кенесариннің құрметіне==

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Тұлғалар]]

Дәуіт ата қорымы

2015-08-11T13:12:30Z

Nurbek Matzhani:

{{мағына|Дәуіт (айрық)}}
'''Дәуіт ата қорымы''' - Қарақалпақстанның Қоңырат қаласынан солтүстік-батысқа қарай 10 км жерде. [[Үстірт жарқабағы]]ның етегінде, төбе басында орналасқан қазақ бейіттері. Бейіттер 19 - 20 ғасырларда салынған. Қорымның атауы батыр [[Барақ Сатыбалдыұлы|Барақ Сатыбалдыұлының]] немересі, Асау батырдың ұлы [[Дәуіт Асауұлы|Дәуіт]] батыр есімімен байланысты қойылған. Дәуіт атаның сағанатамы мен қүлпытасы жергілікті халықтың сиынатын қасиетті орнына айналған. Қорым [[Маңғыстау]] мен [[Үстірт қорығы|Үстірт]] аймағына тән бейіт [[құлпытас]]тарынан тұрады. Күмбезді кесенелер, сағана-тамдар, құлпытастар, қойтастар мен сандықтастар өте шебер әрі жергілікті дәстүрлерді берік сақтай отырып салынған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мәдениет]]

Дәуіт Асауұлы

2015-08-11T13:11:32Z

Nurbek Matzhani:

{{мағына|Дәуіт (айрық)}}

'''Дәуіт Асауұлы''' (туған-өлген жылы белгісіз) - батыр. 19 ғасырдың 50-жылдарында Орынбор ведомствосына қарайтын табын руының қарақойлы бөлімшесінің басқару- шысы болған. 19 ғасырдың 40-50-жылдарында [[Ресей]] империясының отаршылдық саясатына қарсы Кіші жүз қазақтарының көтерілістеріне [[Есет Көтібарұлы]]мен бірге жетекшілік жасағандардың бірі. 1855 жылы Орынбор өлкесінде Есет Көтібарұлы мен Дәуіт бастаған шектілер мен табындардың наразылығы болды. Көтерілісшілер қазақ даласына жазалау отрядтарын жіберуді тыюды, қазақ қауымынан түйе жинауды тоқтатуды, түтін салығын жоюды, [[Жем (өзен)|Жем]], [[Елек]], [[Қобда өзені|Қобда]], [[Жайық]] өзендерінің бойларына көшіп- қонуға мүмкіндік жасап, шаруаларға жайылымдық жерлерге еркіндік беруді талап етті. Қазақтардың Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсылығы кейін де жалғасты. Дәуіт Ресей үкіметінің 1867-68 жылы жүргізген әкімшілік және сот реформаларына наразылық білдіріп, 1869 жылы [[Орал]] мен [[Торғай]] облыстары қазақтарының көтерілісіне басшылық жасағандардың бірі болды.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х</ref>

==Тағы қараңыз==
[[Дәуіт ата қорымы]]
== Дереккөздер ==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Тұлғалар]]

Барақ Сатыбалдыұлы

2015-08-11T13:10:08Z

Nurbek Matzhani:

[[Сурет:Барақ Сатыбалдыұлы туы.JPEG|thumb|right|200px|Барақ Сатыбалдыұлы туы]]
[[Сурет:Барақ Сатыбалдыұлы шапаны.jpeg|thumb|right|200px|Барақ Сатыбалдыұлы шапаны]]

'''Барақ Сатыбалдыұлы''' ([[1743]], [[Үстірт]], [[Сам құмы]] — [[1840]], сонда) — батыр, [[Кіші жүз]] қазақтарының ұлт-азаттық қозғалысы басшыларының бірі.

Барақ Сатыбалдыұлының батыр атағы 18 жасында (1761) торғауыт батыры [[Алакөбік|Алакөбікті]] [[жекпе-жек|жекпе-жекте]] жеңгеннен кейін шықты.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> 18 ғасырдың 70-жылдарына дейін шөмішті-табын қолын бастап, [[Еділ]] мен [[Жайық]] арасында қалмақтармен соғысты.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясы, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007 </ref> 1785-1792 жылдары [[Сырым Датұлы]] бастаған [[Ресей]] отаршылдығына қарсы күресте көтеріліс басшыларының қатарында болды.<ref> «Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref>

Сырымның жақын серігі Барақ Сатыбалдыұлы 3 мыңдық жасағымен [[Орынбор]] шебіндегі қамал-бекіністер бойында және қазақ даласына жіберілген патша үкіметінің жазалаушы отрядтарымен кескілескен шайқастар жүргізді. Орал әскери кеңесінің рапортында (1785 жылы наурыз) Барақ Сатыбалдыұлының екімыңдық жасағымен үкімет әскеріне қарсы тұрғаны жазылған. Барақ Сатыбалдыұлының әскери күші туралы барон О.А. Игельстромның император Екатерина ІІ-ге жазған хатында да айтылады. Батырдың тегеурінді қарсылық әрекеттері орыс отаршыларының [[Зорлық|зорлық-зомбылығын]] шектеп, Жайықтың оң жағалауындағы қазақ жерлерін сақтап қалуға септігін тигізді, [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстанның]] отарлануын тежеп, әскери бекіністердің көптеп салынуына жол бермеді. Барақ Сатыбалдыұлының есімі [[табын]] руының ұранына айналды.

Оның ерліктері “Барақ Батыр” дастанына арқау болған. Барақтың ұлы [[Асау Барақұлы|Асау]] (1763-1846) мен немересі [[Дәуіт Асауұлы|Дәуіт]] те атақты батырлар болған. Барақ пен Асау батырлар [[Сам]] құмында [[Тұрыш ауылдық округі|Тұрыш ауылының]] оңтүстік-шығысында, 15 км жерде жерленген. 1993 жылы Барақтың бейітіне күмбезді кесене тұрғызылды.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1743 жылы туғандар]]
[[Санат:Байғанин ауданында туғандар]]
[[Санат:1840 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Байғанин ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]

Дайрабай Ерназарұлы

2013-12-14T03:45:21Z

Nurbek Matzhani:

'''Дайрабай Ерназарұлы''' (1860, Қарағанды облысы [[Жаңаарқа ауданы]] Атасу өзені бойы - 1937, [[Оңтүстік Қазақстан облысы]] [[Отырар ауданы]] [[Шәуілдір ауылы]]) - [[күйші]]. Дайрабайдың бойындағы сал-серіге тән мінез-қылық, әншілік-күйшіліқ қасиет ата-анасынан дарыған. Дайрабайдың есімі Ақмола, Қараөткел, Қорғалжын төңірегіне жақсы таныс болған. '''"Шұбартау", "Қараторғай", "Келіншек"''' деген әндер шығарған. Дайрабай Кебен дейтін баймен бас араздығы салдарынан қуғын көріп, ақыры Қараөткел [[түрме]]сіне түседі. 1904 ж. түрмеден қашып шығып, ағайындарымен қоштасып, оңтүстікке бет түзейді. 1937 жылғы [[репрессия]] сүргіні басталғанда Дайрабайға ''"жүйрік атқа, ит жүгіртіп, құс салуға құмар, ән шығарып, күй тартқан, бұрынғы заманның сән-салтанатын жақсы көреді"'' деген айып тағылады. НКВД-ның қызметкерлері оны тұтқындауға келер алдында ғана әйгілі күйші көз жүмады. ''"Дайрабай", "Қоштасу", "Қыр", "Сыр", "Сырдың суы", "Шөуілдір", "Әттеген-ай"'', т.б. күйлері бар. "Дайрабай" күйінің төрт нұсқасы белгілі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Тұлғалар]]

Тыныс Шындәулетұлы Өтебаев

2013-11-22T07:40:29Z

Nurbek Matzhani:

'''Тыныс Өтебаев Шындәулетұлы''' (14.03.1944 ж., Киік ата ауылы, Жоғары Шыршық ауданы, Ташкент облысы) – диктор, тележурналист. [[КСРО]] телерадиосының үздігі. [[Қазығұрт ауданы]] орталығындағы 7 жылдық мектепті, [[Ташкент]] электрмеханика техникумын (1961), Ташкенттегі орыс тілі және әдебиеті институтын (1971) бітірген. Еңбек жолын Ташкент трактор жасау завотында техник-электрик болып бастаған. 1963 – 66 ж. [[Кеңес Армиясы]] қатарында әскери борышын өтеді. 1967 ж. Өзбек радиосында диктор болып тұңғыш қазақ бағдарламасы «Замандасты» ашуға ат салысып, Өзбек теледидарына ауысты. 1971 жылдан «Қазақстан» телерадио комитетінде диктор, бас редактор, директор, комитет төрағасының 1-орынбасары қызметтерін атқарып келді. Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты (1989).<ref>Оңтүстік Қазақстан облысы : энциклопедия. – Алматы : Қазақ энциклопедиясы, 2005. – ISBN 9965-9746-1-6</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Хамза Жұматов

2013-08-12T20:12:01Z

Nurbek Matzhani:

'''Хамза Жұматов''' (15.10. 1912, [[Баянауыл ауданы]], [[Павлодар облысы]] – 26.5. 1972, [[Алматы]]) – ғалым, [[медицина]] ғылым докторы (1954), [[профессор]] (1959), [[Қазақстан]] Ғылым Академиясының академигі (1967), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1960). Қазақ медицина институтын (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) бітірген (1937). 1937 – 44 жылдары Алматы мемл. медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университетті) дәрігер-ординатор, аспирант, ассистент, доцент болды. 1944 – 47 жылдары Бүкілодақтық эксперименттік медицина институтында аға ғылым қызметкер, КСРО Медицина Ғылым Академиясының Вирусология институтының докторанты, 1947 – 50 жылы осы академияның Эксперименттік медицина институтында (Ленинград) аға ғылым қызметкер, 1951 – 72 жылы ҚазКСР Денсаулық сақтау министірінің Эпидемиология, микробиология және жұқпалы аурулар институтында (қазіргі Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығы) ғылыми жетекші және Қазақстан Ғылым Академиясының Микробиология және вирусология ғылыми-зерттеу институтында лаборатория меңгерушісі болды. 1961 жылдан өмірінің соңына дейін КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Жоғары аттестациялық комиссиясының (ЖАК) мүшесі болды. Негізгі ғылыми еңбектері вирустардың молекулалық биологиясы мәселелерін зерттеуге арналған. Жұматовтың жетекшілігімен тұмау вирустарының штаммдары бөлініп алынып, жеке зерттелді. Ол тұмау вирустарынан, полиомиелит ауруларынан вакцина егу арқылы сақтанудың әдістерін ұсынды. Жұматов тұмау вирусын, адам және жануарларда ауру тудыратын вирустардың рибонуклеин қышқылдарын, жұқпалы гепатит ауруын, өсімдіктердің вирустық кеселдерін зерттеді. Жұматов 1-Халықаралық жұқпалы аурулары патологиясы конгресінде (Франция, Лион, 1956) француз тілінде, 1-Халықаралық Африка – Азия дәрігерлерінің конгресінде ([[Египет]], [[Каир]], 1964) баяндамалар жасады. Қазақстан Мемлекет сыйлығының лауреаты (1974). 2 рет “Құрмет Белгісі” орденімен және медальдермен марапатталған. Жұматовқа Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығында ескерткіш тақта орнатылған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Шығармалар==
* Инфекционный гепатит, А.-А., 1962;
* Инфекционные рибонуклеиновые кислоты вирусов животных и человека, А.-А., 1967;
* Молекулярная биология миксовируса гриппа, А.-А., 1972.

==Дереккөздер==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Кеңшілік Ағытайұлы Мырзабеков

2013-06-13T12:10:04Z

Nurbek Matzhani:

'''Кеңшілік Ағытайұлы Мырзабеков''' (06.06.1946, [[Қостанай облысы]] [[Жангелдин ауданы]] Жәнібек Тархан ауылы – 30.01. 1989, [[Алматы]]) – ақын. ҚазМУ-дың журналистика факултетін бітірген (1976). 1966 – 89 жылы Қостанай облысы “Коммунизм таңы” (қазіргі “Қостанай таңы”), “Лениншіл Жас” (қазіргі “Жас Алаш”), Алматы облысы “Жетісу”, “Социалистік Қазақстан” (қазіргі “Егемен Қазақстан”) газеттерінде, “Жазушы” баспасында, “Мәдениет және тұрмыс” (қазіргі “Парасат”) журналында қызмет атқарды. Ақынның алғашқы жинағы “Іңкәр дүние” 1972 жылы баспадан шықты. Оның “Сәруар” (1980), “Революция перзенттері” (1980), “Қасиетті қас қағым” (1985), “Дәуір – дастан” (1988), “Ауыл мен астана” (1994) атты өлеңдер жинағы жарық көрген. Ақын өлеңдерінде туған жерге деген сүйіспеншілік пен өмірге іңкәрлік, лирика сан түрлі толғаныстар басым. “Балалық шақ балладалары” атты жыр жинағы зерттеушілер тарапынан жоғары бағаланды (1987). Ол Е.Евтушенконың “Менің шешем және нейтрон бомбасы”, “Фуку” атты поэмаларын қазақ тіліне аударды (1989). Сондай-ақ ақынның “Іңкәр дүние” (1990), “Бір мысқал” (1996), “Жолға салдым көшімді (2002), “Менің мұңым – махаббат” (2003) атты жыр жинақтары мен “Тың туралы толғау” (1987) секілді мақалалар, очерктер жинағы бар. Мырзабеков жайында “Қайран Кеңшілік!” атты естелік кітап жарыққа шықты (1996).<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

2006 жылы Алматы қаласында Кеңшілік Мырзабековтың құрметіне көшенің аты берілген.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Бөкенбай Қараұлы

2013-03-22T04:56:24Z

Nurbek Matzhani:

'''Бөкенбай Қараұлы''' (туған жылы белгісіз — 1741) — батыр, қолбасы.[[Кіші жүз|Кіші жүздің]] табын руынан. Жастайынан өзінің ағаларымен бірге жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске шығып, ерлігімен көзге түсті. 18 ғасырдың бас кезінде табын руына рубасы болып сайланды. 1710 жылы [[Қарақұм|Қарақұмдағы]] халық құрылтайына қатысып, онда жауға тегеурінді соққы беру үшін бытыраңқы қазақ жасақтарын біріктіру жөнінде ұсыныс білдірді. [[Жоңғар|Жоңғарлармен]] күресте [[Әбілқайыр хан|Әбілқайыр ханмен]] бірге болып, қазақ жасақтарының үлкен бір тобына қолбасылық жасады. 1726 жылы Әбілқайырдың Еділ қалмақтарына жасаған жорығына қатысты. Кіші жүз қазақтарының Ресей империясы қол астына өтуін қолдады. 1731 жылы қазанда Ресей бодандығын мойындайтындығы жөнінде ант берді. Ол мұндай антты 1740 ж. тамызда Ор бекінісінде екінші рет қайталады. Ресей патшайымы [[Анна Иоанновна]] Бөкенбайға күміспен өрнектелген қылышты арнайы сый ретінде жіберген. Бөкенбай 1741 жылы 500 адамнан тұратын жасақпен түрікмендерге жорық ұйымдастырды. Ол осы жорық кезінде түрікмендермен болған шайқаста қаза тапқан. Қазіргі Ақтөбе облысының Ырғыз ауданындағы қыраттың бірін халық Бөкенбайдың құрметіне “Бөкенбай шоқысы” деп атап кеткен.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Елена Мәжитқызы Әбдіхалықова

2013-02-01T17:18:08Z

Nurbek Matzhani:

'''Елена Мәжитқызы Әбдіхалықова''' ([[1970]] жылы туған, Шәменов ауылы, [[Жалағаш ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) – сазгер, айтыскер [[ақын]], филология ғылымдарының кандидаты (2004), Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1998), Қызылорда гуманитарлық университетінің филология факультетін бітірген (1992).<br/>

Елена Әбдіхалықова мектеп қабырғасында жүргенде-ақ айтысқа қатысып, 1990 жылы [[Қызылорда қаласы]]нда өткен Рауан аймақтық фестивалінің лауреаты атанды. [[Бішкек]]те (1993), [[Алматы]]да (1994), [[Ташкент]]те (1995), [[Шымкент]]те (2002) өткен халықаралық айтыстардың жүлдегері. «Қарашық» өлеңдер мен әндер жинағы, «Бақыт құсы» атты жыр жинағы (2004) жарық көрген. Әбдіхалықованың «Есіңе мені алғайсың», «Көздеріңе ғашықпын», «Сыр елі», т.б. әндері халық арасына кең тараған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Наурызбай Қасымұлы

2013-01-13T11:40:53Z

Nurbek Matzhani: /* Тағы қараңыз */

{{Infobox Biography
|subject_name = Наурызбай Қасымұлы
| image_name =
| image_size = 150px
| image_caption =
| date_of_birth = [[1822]]
| place_of_birth = [[Көкшетау]]
| date_of_death = [[1847]]
| place_of_death = [[Қырғызстан]]
| occupation = [[батыр]]
| spouse =
}}
'''Наурызбай Қасымұлы''' (1822, [[Көкшетау]] өңірі – 1847, [[Қырғызстан]], [[Кекілік тауы]], [[Майтөбе]] мекені) – батыр. [[Абылай хан|Абылай ханның]] немересі, Кенесарының туған інісі. 1837 – 47 жылдардағы Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысында ерекше ерлігімен көзге түскен. Наурызбай Кенесарының тапсырмасымен көтеріліске қарсы жергілікті басшыларды бағындыру, салық жинау, барлау, әскерді қару-жарақ және азық-түлікпен қамтамасыз ету, дипломаттық, т.б. қызметтер атқарған. [[Ресей]] отаршылары мен [[Қоқан ]] ханының озбырлықтарына қарсы соғыстардың барлығына қатысқан. 1841 жылы Кенесары хан болып сайланғанда хан кеңесінің мүшесі болған. Соғыста тапқыр, ұрыста батыл Наурызбайдың сөзге шешен, әнші-күйшілігімен, жауырыны жерге тимеген палуандығымен аты шыққан, бүркіт, қаршыға, лашын ұстап, құсбегілікпен айналысқан. Наурызбай 1847 ж. тұтқынға түскен ағасы Кенесарының қасына өз еркімен барып, қырғыз манаптарының қолынан қаза тапты. Оның көркем бейнесі [[Нысанбай]] ақынның “Кенесары – Наурызбай” дастанында, [[Әуезов|М.Әуезовтің]] “[[Хан Кене]]” пьесасында сомдалған.
<ref> Қазақ энциклопедиясы, 7 том </ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Тағы қараңыз==
* [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]]
* [[Кенесары Қасымұлы]]
* [[Қазақ хандығы]]
* [[Абылай хан]]
* [[Қоқан]]

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}
[[Санат:Қазақ батырлары]]
[[Санат:Көкшетау тұлғалары]]
[[Санат:1822 жылы туғандар]]
[[Санат:1847 жылы қайтыс болғандар]]

Жұматай Әлиұлы Әлиев

2012-10-15T10:31:17Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani Әлиев Жұматай Әлиұлы бетін Жұматай Әлиұлы Әлиев бетіне жылжытты

{{Infobox Biography
| subject_name = Әлиев, Жұматай Әлиұлы
| image_name = Aliyev_Zhumatay.jpg
| image_size = 180px
| image_caption =
| date_of_birth = [[1952]] ж. [[маусымның 20]]
| place_of_birth = [[Жамбыл облысы]]
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = [[Қазақстан халықы Ассамблеясы Хатшылығының меңгерушісі]]
| spouse =
}}
'''Әлиев, Жұматай Әлиұлы''' — Қазақстан халықы Ассамблеясы Хатшылығының меңгерушісі. 1952 жылдың 20 маусымында Жамбыл облысында дүниеге келген.

Ленинград мемлекеттік университетін, Алматы халық шаруашылығы институтын бітірген, философ, экономист. Философия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы ӘҒА академигі, ХАА академигі.

Университетті бітіргеннен кейін Алматы мемлекеттік медицина институтында мұғалім болып еңбек еткен.

1977-1982 жылдары ҚЛКЖО Алматы қалалық комитетінің нұсқаушысы, ҚЛКЖО Фрунзе аудандық комитетінің екінші хатшысы, ҚКП Алатау аудандық партия комитетінің нұсқаушысы қызметтерін атқарған.

1982-1983 жж. – Алматы қалалық сүт зауытында аға технолог- инженер, бас инженердің орынбасары.

1983-1997 жж – Алматы сәулет және құрылыс институтында аға оқытушы, Алматы мал дәрігерлік институтының әлеуметтік-экономика пәндері кафедрасының меңгерушісі, ҚазМАУ гуманитарлық даярлау орталығының басшысы.

1997-2001 жж. – Орталық Азия университетінің президенті, ректоры.

2001-2008 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Қазақстан халықтары Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі, Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары.

2008-2012 жж. – Орталық Азия университетінің қамқоршы кеңесiнің төрағасы, профессор, «Тұрақты Қазақстан» қоғамдық қорының басшысы.

2012 жылдың қаңтарынан бастап – бесінші сайланған Қазақстан Республикасының Парламенті Мәжілісінің депутаты. Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланған.

III, II дәрежелі «Барыс» ордендерімен марапатталған.

Неміс, ағылшын, орыс, қазақ тілдерін біледі.

Үйленген, балалары және немерелері бар.

==Сілтемелер==
[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis/person/1588 Мәжілістің құрамы мен құрылымы, АЛИЕВ Жұматай]

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Жамбыл облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігі]]
[[Санат:1952 жылы туғандар]]

Еділ Лұқпанұлы Оразов

2012-09-10T08:11:18Z

Nurbek Matzhani:

[[File:Yuri Danilov Stavka.jpg|thumb|1978 – 85 жылы Еділ Лұқпанұлы Оразов бағыттау офицері, взвод, курсанттар батареясының командирі міндеттерін атқарды.]]
'''Еділ Лұқпанұлы Оразов''' (''21.5.1956 жылы Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданы Тайпақ ауылында дүниеге келген'') – әскери қайраткер, генерал-майор (2005). Әуе қорғанысы күштерінің [[зенитті-ракеталық командалық училищесін]] (1978), [[Мәскеу әскери академиясын]] (1988) бітірген. 1978 – 85 жылдары ''бағыттау офицері, взвод, курсанттар батареясының командирі'' міндеттерін атқарды. ''1988 – 93 жылдары'' '''Энгельс жоғары зенитті-ракеталық командалық училищесінде''' оқытушы, ''1993 – 98 жылдары'' Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданының әскери комиссары, облыстық әскери комиссардың орынбасары, ''1998 – 2002 жылдары'' Маңғыстау облысының және Ақтау қаласының әскери комиссары болды. ''2002 жылдың қыркүйек'' айынан [[ҚР Қарулы Күштері әскери академиясы]]ның (''2003 жылдан Ұлттық қорғаныс университеті'') бастығы. Еділ Лұқпанұлы Оразов '''''“На страже независимости”''''', '''''“Опыт боевого применения войск ПВО в локальных войнах”''''', т.б. еңбектер жазған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> S

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов

2012-08-11T04:27:14Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani Аманкелді Сейітханов Муатқанұлы бетін Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов бетіне жылжытты

'''Аманкелді Муатқанұлы Сейітханов''' (11.05. [[1969]], Мақаншы селосы ШҚО). 1991-1994 жылдан "Спорт" газетінде жұмыс істеді. 1994-ҚР ТРК-ның "Тұғыр" бағдарламасының авторы және жүргізушісі, спорт бөлімі бас редакторының орынбасары. "Құмсағат" бағдарламасының спорт акпараттар продюсері. 1997 жылы "Хабар" агенттігінде жұмыс жасайды. Футболдан "Франция-98" [[Азия]] ойындары (1999, Банкгок, Бусан, [[Оңтүстік]] Кореядан чемпионатынан, Сиднейдегі (2000), Солт-Лейк-Ситидегі (2002) О.о-дардан хабарлар жүргізді. ҚР ҰОҚ-і таңдаулы спорт журналисі деп таныды (1998). С.Бердіқұлов атындағы сыйлықтың лауреаты (2000).<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

Бокстағы салмақ санаттары

2012-08-10T07:10:00Z

Nurbek Matzhani:

== [[Кәсіпқой бокс]] ==
[[Кәсіпқой бокс]]тағы [[салмақ]] санаттары<ref>[http://www.boxrec.com/media/index.php/Weight_divisions Weight divisions]</ref>.

{| class="wikitable"
|-
!Салмақ дәрежесі, кг (фунт) !! Бекітілген жыл !!Санат атауы !! [[WBC]] !! [[WBA]] !! [[IBF]] !! [[WBO]] !! [[Boxrec]]
|-
|90,892 (200) дейін|| 1885 || Ауыр салмақ || Heavyweight || Heavyweight || Heavyweight || Heavyweight || Heavyweight
|-
|90,892 (200) дейін|| 1980 || Бірінші ауыр салмақ || Cruiserweight || Cruiserweight || Cruiserweight || Junior heavyweight || Cruiserweight
|-
|79,378 (175) дейін|| 1913 || Жартылай ауыр салмақ || Light heavyweight || Light heavyweight || Light heavyweight || Light heavyweight || Light heavyweight
|-
|76,203 (168) дейін|| 1984 || Екінші орташа салмақ || Super middleweight || Super middleweight || Super middleweight || Super middleweight || Super middleweight
|-
|72,574 (160) дейін|| 1884 || Орташа салмақ || Middleweight || Middleweight || Middleweight || Middleweight || Middleweight
|-
|69,85 (154) дейін|| 1962 || Бірінші орташа салмақ || Super welterweight || Super welterweight || Junior middleweight || Junior middleweight || Light middleweight
|-
|66,678 (147) дейін|| 1914 || Жартылай орташа салмақ || Welterweight || Welterweight || Welterweight || Welterweight || Welterweight
|-
|63,503 (140) дейін|| 1959 || Бірінші жартылай орташа салмақ || Super lightweight || Super lightweight || Junior welterweight || Junior welterweight || Light welterweight
|-
|61,235 (135) дейін|| 1886 || Жеңіл салмақ || Lightweight || Lightweight || Lightweight || Lightweight || Lightweight
|-
|58,967 (130) дейін|| 1959 || Екінші жартылай жеңіл салмақ || Super featherweight || Super featherweight || Junior lightweight || Junior lightweight || Super featherweight
|-
|57,153 (126) дейін|| 1889 || Жартылай орташа салмақ || Featherweight || Featherweight || Featherweight || Featherweight || Featherweight
|-
|55,225 (122 дейін)|| 1976 || Екінші жеңіл салмақ || Super bantamweight || Super bantamweight || Junior featherweight || Junior featherweight || Super bantamweight
|-
|53,525 (118) дейін|| 1894 || Ең жеңіл салмақ || Bantamweight || Bantamweight || Bantamweight || Bantamweight || Bantamweight
|-
|52,163 (115) дейін|| 1980 || Екінші ең жеңіл салмақ || Super flyweight || Super flyweight || Junior bantamweight || Junior bantamweight || Super flyweight
|-
|50,802 (112) дейін|| 1911 || Ең кіші жеңіл салмақ || Flyweight || Flyweight || Flyweight || Flyweight || Flyweight
|-
|48,988 (108) дейін|| 1975 || Бірінші ең кіші жеңіл салмақ || Light flyweight || Light flyweight || Junior flyweight || Junior flyweight || Light flyweight
|-
|47,627 (105) дейін|| 1987 || Минималды салмақ || Strawweight || Minimumweight || Mini flyweight || Mini flyweight || Minimumweight
|-
|}

== [[Әуесқой бокс]] ==
Жазғы Олимпиада ойындарында қолданылатын салмақ санаттары <ref>[http://www.aiba.org/en-US/news/ozqsp/newsId/2443/news.aspx Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясының ресми сайтындағы боксшылар рейтингсі]</ref>

{| class="wikitable"
|-
!гг бойынша салмақ) !! Санат атауы !! Санаттың ағылшынша атауы
|-
| 91+ || Супер ауыр салмақ || Super heavyweight
|-
| 91 || Ауыр салмақ || Heavyweight
|-
| 81 || Жартылай ауыр салмақ || Light heavyweight
|-
| 75 || Орташа салмақ || Middleweight
|-
| 69 || Жартылай орташа салмақ || Welterweight
|-
| 64 || Бірінші жартылай орташа салмақ || Light welterweight
|-
| 60 || Жеңіл салмақ || Lightweight
|-
| 56 || Жартылай жеңіл салмақ || Featherweight
|-
| 52 || Ең жеңіл салмақ || Bantamweight
|-
| 46 - 49 || Бірінші ең жеңіл салмақ || Light flyweight
|}

== Тағы қараңыз ==
*[[Бокс]]

[http://www.aiba.org/default.aspx?pId=4248# AIBA World Ranking]

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Бокс]]

[[da:Letweltervægt]]
[[de:Gewichtsklasse]]
[[en:Weight class (boxing)]]
[[es:Anexo:Denominaciones de las categorías por peso en el boxeo según cada asociación]]
[[fi:Luettelo nyrkkeilyn painoluokista]]
[[fr:Catégorie (sports)]]
[[no:Vektklasser i boksing]]
[[pt:Categorias de peso do boxe]]
[[ro:Categoriile în funcție de greutate la box]]
[[uk:Вагові категорії в боксі]]
[[uz:Og'ir vazn]]
[[zh:体重级别]]

Шөгінді

2012-08-07T08:41:08Z

Nurbek Matzhani:

'''Шөгінді''' - тік беткейлер мен таулы жерлердегі ұсақ тастардағы ([[жыралар|жыралардағы]]) мыңдаған жылдар бойы табиғи жағдайға қатысты ұсақталып бөлінген [[тау жыныстары]] соққан желдің немесе басқа бір себептерге байланысты тік құламалы беткейлерден төмен жылжиды. Осындай кулуарлармен таудан темен түсуге болмайды. Өйткені құламалы тастар кез келген уақытта туристерге зақым келтіруі мүмкін. Сондықтан осындай қауіпті жерлерін тікелей кесіп еткен дұрыс. Егерде сапар бағытында басқа ыңғайлы жер болмаған жағдайда жорыққа қатысқан [[туристер]] үшін [[қауіпсіздендіру жұмыстары]] ұйымдастырылады. Қауіпті кулуарларды айналып өтуге мүмкіндік болмаған жағдайда құлаған тастардан сақтандыруға арнаулы бақылаушы адам тағайындалады. Тек, қауіпсіздік шаралары ұйымдастырылғаннан кейін туристердің жүруіне рұқсат беріледі.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

Маралтай Райымбекұлы Ыбыраев

2012-07-27T10:28:15Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani Маралтай Ыбыраев бетін Маралтай Райымбекұлы Ыбыраев бетіне жылжытты

'''Маралтай Райымбекұлы Ыбыраев''' ''(1.5.1969 ж.т., [[Сарысу ауданы]], [[Игілік]] ауылы)'' – ақын. 2002 жылдан «Қазақ әдебиеті» газетінде «Жас қалам» қосымшасының редакторы. [[Қазақстан]] Жазушылар одағының кеңесшісі. Өлеңдері 1987 жылдан бастап республика басылымдарда жарияланып келеді. Тұңғыш кітабы «Ай-нұр» (1996) мен екінші жинағы «Ай» (2000), «Жазушы» баспасынан шықты. «Қарлығаш», «Қос ішек», «Толқыннан толқын туады», «2000 жылдық Дала жыры», «Жас ақындар антологиясы» сияқты ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Қазақстан Жастар одағы (1981) және мемл. «Дарын» жастар сыйлығының (2000) лауреаты. 1997 – 1999 жылдарғы ҚР Президенті стипендиясының иегері. Республика бірнеше жыр мүшәйраларының бас жүлдегері.<ref>Тараз Энциклопедисяы</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Тұлғалар]]

Ирина Анатольевна Агапова

2012-05-23T04:59:57Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani moved page Агапова Ирина Анатольевна to Ирина Анатольевна Агапова

'''Агапова Ирина Анатольевна''' – [[жазушы]], [[драматург]], [[суретші]]. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B0,_%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0</ref>.

[[1975 жыл]]ы [[Мәскеу]]де дүниеге келген.

[[1989 жыл]]ы «Диана, Латона и вредная Слигарона» пьесасы кәсіби сахнада қойылады.

[[2000 жыл]]ы «Клуб» журналы Ирина Агапованы «ХХІ ғасыр драматургі» бағалайды. Қазіргі жастар арасындағы деп қарым-қатынас, жасөспірім кезіндегі махаббат жайлы «Современный котел дури» пьесасы [[2000 жыл]]ы «Праздник в школе. Выпускные балы» жинағында жарық көреді. [[2008 жыл]]дан бастап әдеби журналдарда фантастика жанрындағы әңгімелері мен повестері жарияланады. Шығармалары: «Сказки старой мельницы», «Вертихвостки», «Три огонька возле елки», «Сапфиры принцессы», «Дорогой сказок братьев Гримм», «Здравствуйте, я ваш дядя!».

==Дереккөздер==

<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат: Әдебиет]]

Тарих және этнология институты

2012-05-18T06:34:19Z

Nurbek Matzhani: Nurbek Matzhani moved page Тарих және этнография институты to Тарих және этнология институты

'''Ш.Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнография институты''' – [[Қазақстан Республикасы]]ның [[Ғылым Академиясы]]на қарасты [[ғылыми-зерттеу институты]]. Инстиутут [[1945 жыл]]ы құрылған болатын. [[1991 жыл]]ға дейін Тарих, археология және этнография институты деп аталып келді, бірақ 1991 жылы институт құрамынан [[археология]] бөлімі бөлініп шықты. Археология инстиутына тарих және этнография институның дамуына орасан зор үлес қосқан қазақтың көрнекті ғалымы [[Әлкей Марғұлан]] есімі берілді.

==Институт тарихы==

===Институт басшылары===
* [[Әлкей Марғұлан]]

===Институттың әйгілі қызметкерлері===

==Тағы қараңыз==
* Археология институты

==Дереккөздер==

[[Санат:Қазақстан]]
[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]
[[Санат:Ғылыми институттар]]