Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Жәкен Құсайынұлы Есенғартов

2012-01-05T12:35:30Z

Nick jan: Есенғартов дегенді Жәкен Құсайынұлы Есенғартов дегенге жылжытты

'''Есенғартов Жәкен Құсайынұлы''' (1951 жылыт., бұрынғы [[Вишневский ауданы]] [[Константиновка ауылы]]) – [[қоғам]] қызметкері. [[Механизатор|Механизаторлар]] курсын бітірген (1967). 1968 жылы механизатор, 1971 – 73 жылы [[Кеңес армиясы]] қатарында әскери борышын өтеді. 1976 – 83 жылы Константиновка кеңшарында [[комсомол]] ұйымының хатшысы, 1983 – 90 жылы Константиновка аудандық халық депутаттары кеңесінің төрағасы, 1990 – 97 жылы сол [[кеңшар|кеңшарда]] аға заңгер қызметтерін атқарды. Қазір Константиновка ауылының әкімі. Медальдармен марапатталған.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Ғылым]]

Сембек Есләмханов

2012-01-05T12:34:04Z

Nick jan: Есләмханов дегенді Сембек Есләмханов дегенге жылжытты

'''Есләмханов Сембек''' (1921 – 1990, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Жамбыл ауданы]] [[Мұқанов ауылы|С.Мұқанов ауылы]]) – партия-кеңес қызметкері, финн және 2-дүниежүзілік соғыстарына қатысқан. [[Алматы Жоғары партия мектебі|Алматы Жоғары партия мектебін]] (1953), [[Абай атындағы ҚазҰПУ]]-ды бітірген. Еңбек жолын 1939 жылы бастауыш мектептің мұғалімі болып бастаған. 1940 жылы Кеңес армиясы қатарына алынып, соғысқа соңғы күндеріне дейін қатысқан. [[Армия]] қатарынан босатылғаннан кейін [[Көкшетау облысы]] [[комсомол]] комитетінің 2-хатшысы, Қазақстан КП [[Красноармейский|Красноармейский ауданы]] комитетінің 2-хатшысы (1953 – 55), Көкшетау кітапханашылар техникумының басшысы (1955 – 58), облысы «Білім» қоғамының жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. 1963 жылдан зейнеткерлік демалысқа шыққанға дейін Алматы құрылыс техникумының сырттай оқу бөлімі бойынша директорының орынбасары болды. 2-дәрежелі [[Отан соғысы]] орденімен, медальдармен марапатталған.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Ғылым]]

Амангелді Бәйкенұлы Жақыпбеков

2012-01-05T12:33:40Z

Nick jan: Жақыпбеков Амангелді Бәйкенұлы дегенді Амангелді Бәйкенұлы Жақыпбеков дегенге жылжытты

'''Жақыпбеков Амангелді Бәйкенұлы''' (1939 – 2006) – [[қайраткер]]. [[Мәдениет қайраткері]]. [[Боровской орман техникумы|Боровской орман техникумын]] (1960), Абай атындағы [[КазПИ]]-ді (қазіргі [[ҚазҰПУ]]-ды, 1968), [[Жоғары партия мектебі|Жоғары партия мектебін]] (1974) бітірген. 1963 жылдан комсомол жұмыстарында, [[Көкшетау облысы]] партия комитетінде бөлім меңгерушісі (1974 – 83), Көкшетау облысы мәдениет үйінің бастығы (1983 – 88), облысы партия комитетінің бөлім меңгерушісі, аппарат жетекшісі, Көкшетау облысы әкімшілік басшысының орынбасары, облысы тіл басқармасының бастығы, Алматы [[құқық]] және [[нарық]] академиясы бөлімшесінің (1988 – 2003), мемлекеттік тілді оқыту орталығының директоры (2003 – 06). «[[Құрмет белгісі]]» ордені, медальдармен марапатталған.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Ғылым]]

Айтмұхамед Жайдаров

2012-01-05T12:31:41Z

Nick jan: Жайдаров Айтмұхамед дегенді Айтмұхамед Жайдаров дегенге жылжытты

'''Жайдаров Айтмұхамед''' (1929 – 2003) – [[қызметкер]]. [[Ауыл шаруашылығы]] институтын бітірген (1970). <br />
*Еркіншілік ауданы «[[Еңбек Туы]]» газетінде [[редактор]] (1955 – 56),
*ауданы мәдениет бөлімінің басшысы (1956 – 58),
*Қарағанды партия мектебінде оқуда (1958 – 61),
*[[Изобильный кеңшары|Изобильный кеңшарында]] партия ұйымының хатшысы (1961 – 63),
*Баршын (1963 – 72), Воздвиженский (1972 – 76) кеңшарларында директор,
*Атбасар ауданы ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы (1976 – 78),
*Макин ауданы атқару комитетінің төрағасы (1978 – 93), о
*блысы ауыл шаруашылығы басқармасы бастығының 1-орынбасары (1983 – 89) <br />
қызметтерін атқарған.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Ғылым]]

Маташ Есмұханұлы Есмұханов

2012-01-05T12:24:39Z

Nick jan: Есмұханов дегенді Маташ Есмұханұлы Есмұханов дегенге жылжытты

'''Есмұханов Маташ Есмұханұлы''' (1929, [[Солтүстік Қазақстан облысы]] [[Уәлиханов ауданы]] [[Сатай ауылы]]) – [[ғалым]], [[қоғам қайраткері]]. [[Омбы]] [[қазақ]] педагогикалық [[училище|училищесін]] (1951), Абай атындағы [[ҚазПИ]]-ді (1957) бітірген. 1951 – 57 жылы мектепте [[ұстаз]], 1957 – 62 жылы [[Өскемен қаласы|Өскемен қаласындағы]] жоғары оқу орындарында оқытушы, аға оқытушы, 1962 – 71 жылы [[Қыздар педагогикалық институтын|Қыздар педагогикалық институтында]] аға оқытушы, [[доцент]], деканның орынбасары, 1971 – 74 жылы [[әл-Фараби]] атындағы [[ҚазМУ]]-дың доценті, 1974–79 жылы Қазақ КСР Оқу-ағарту минститунің Орта және жоғары білім беретін оқу орындар басқармасының және бөлім бастығы, 1989 жылы [[Куба|Куба Республикасының]] Жоғары педагогикалық институтының кеңесшісі, 1986 жылы [[Талдықорған]] педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі, декан қызметтерін атқарған. Ал 1986 жылдан Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетінде кафедра меңгерушісі, профессор 80-нен аса ғылыми еңбектің авторы. <ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Ғылым]]

Қашықтық өлшеуіш

2011-09-04T16:28:37Z

Nick jan:

[[Сурет:СТЕРЕОСКОПИЧЕСКИЙ ДАЛЬНОМЕР ДЯ-6 (1).jpg|thumb|Қашықтық өлшеуіш "ДЯ-6"]]Қашықтық өлшеуіш(Дальномер) — жергілікті жердегі қашықтықты тікелей өлшеулерсіз анықтауға арналған
аспап. Артиллериялық атыста, [[бомба]]
тастауда, топографиялық түсіруде,
навигацияда, инженерлік [[геодезия|геодезияда]],
[[астрономия|астрономияда]], суретке түсіру кездерінде
пайдаланылады. Өзгешеленуі: [[электромагниттік толқындар]] және физикалық
табиғи тербелістерді пайдаланушы
диапазонға байланысты — акустикалық,
жарық-қашықтық өлшеуіш (оның ішінде
лазерлі), радиоқашықтық өлшеуіштер
және оптикалык қашықты өлшеуіштер;
ықпал ету принципі бойынша физикалық
Қашықтық өлшеуіш (белсенді) және [[геометрия|геометриялық]] (енжар)
түрлері болады.

[[Санат: Физика]]
[[Санат: Аспаптар]]

Циклоида

2011-08-30T13:35:52Z

Nick jan: ЦИКЛОИДА дегенді Циклоида дегенге жылжытты

[[Сурет:Cycloid f.gif|right|thumb|200px|Циклоида]]
'''Циклоида''' (грек. ''Kykloeіdes'' — дөңгелек тәріздес, домалақ) — жазық трансценденттік қисық сызық, түзу сызық бойымен сырғанамай, дөңгелей қозғалатын дөңгелектің берілген нүктесінің сызатын траекториясы.
[[Сурет:Tautochrone curve.gif|right|thumb|200px|Циклоида]]
*: <math>x = rt - r \sin t</math>,
*: <math>y = r - r \cos t</math>.
*: <math>x=r \arccos \frac {r-y}{r} - \sqrt{2ry-y^2}</math>
*: <math>\left(\frac{dy}{dx}\right)^2 = \frac{2r-y}{y}.</math>
Циклоиданың параметрлік теңдеулері мынадай түрде жазылады: , Мұнда r — дөңгелектің радиусы, а — М нүктесінен дөңгелектің центріне дейінгі қашықтық, t — дөңгелектің бұрылу бұрышы. a=r болғанда (М нүктесі дөңгелектің бойында орналасқан) қарапайым Циклоида (m қисық сызығы), а<r болғанда . Циклоида периодты қисық сызық, периоды 2πr. Циклоида механикада, механизмдер теориясында кеңінен қолданылады. “Ц” терминін 1598 ж. Г.Галилей ұсынған.
== Ciлтемелер : ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 18 том<br/>

[[Санат: Математика]]
[[Санат: Геометрия]]

{{wikify}}

Өсімдіктің химиялық құрамы

2011-08-27T08:49:58Z

Nick jan:

==Өсімдіктің химиялық құрамы==
[[File:Microbial electrolysis cell.png|thumb|right|600px|Электролиздың микробты торшасы.]]
'''Өсімдіктің химиялық құрамы''' – өсімдік тұлғасын құратын органикалық және минералдық заттар. [[Өсімдік клеткасы|Өсімдік клеткасының]] химиялық құрамында [[су]] – 70%, [[белоктар]] – 15%, [[көмірсулар]] – 3%, [[амин қышқылдары]] – 0,4%, [[нуклеотидтер]] – 0,4%, [[липидтер]] – 2%, [[бейорганикалық заттар]] (Mg, Ca, Mn, Na, K, Fe, Zn, Cu, Mo) – 1,5%, ДНК – 0,5%, РНК – 0,8% болады. Клетканың құрамындағы су бос (95%) және байланыс түрінде (5%) кездеседі. Өсімдіктің химиялық құрамы өсімдік өскен жер жағдайына, жасына, сортына, тәуліктік, вегетац. мерзіміне байланысты өзгеріп отырады.
Әдетте пісіп жетілген тұқымда құрғақ зат мөлшері көбірек болады. Өсімдіктегі макроэлементтердің (құрғақ заттар – [[азот]], [[фосфор]], [[калий]], [[кальций]], [[магний]], [[күкірт]], [[темір]]) мөлшері 0,01 – 5,0%-дай, ал микроэлементтердің ([[бор]], [[молибден]], [[мыс]], [[марганец]], [[мырыш]], [[кобальт]], [[йод]], [[фтор]]) мөлшері 0,001 – 0,00001%-дай болады. Өте аз мөлшерде [[ультрамикроэлементтер]] – [[рубидий]], [[цезий]], [[селен]], [[кадмий]], [[күміс]], [[сынап]], т.б., ал органикалық заттардан – көмірсу ([[қант]], [[крахмал]], [[клетчатка]], [[глюкоза]], [[фруктоза]], [[сахароза]], т.б.), [[белок]], [[май]] болады. Өсімдіктің химиялық құрамындағы органик. заттар мөлшері өсімдік түріне қарай әр түрлі болады. Минералдық заттар тұз түрінде (NaCl, KCl, т.б.) кездеседі, олар клетканың осмостық қысымын және қышқылды-сілтілі тепе-теңдікті бір қалыпты деңгейде ұстап тұрады. Май және май тектес заттар өсімдік тұқымы өнген кезде негізгі энергет. зат ретінде пайдаланылады. Өсімдіктегі [[белок]] зат алмасу процесіне қатысып, осы процесті реттейді, ал ферменттер өсімдік тіршілігіндегі биол.-хим. реакциялардың жүруін тездетеді. Өсімдік құрамында түзілетін [[витаминдер]] мөлшері көп болмағанмен, олардың өсімдік тіршілігіне және жануарлар мен адам организміне маңызы зор. Өсімдіктің химиялық құрамын өзгертуде түрлі селекциялық, агротехниакалық, т.б. шаралар қолдана отырып, өсімдіктің майлылығы, қанттылығы, өнімділігі арттырылып, т.б. жаңа сорттар алынады.

==Пайдаланған әдебиетер==
І. Өрісбаев
==Сілтемелер==
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B Өсімдіктер морфорлогиясы.]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%A4%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B Өсімдіктер Физиологиясы.]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B Өсімдіктер биотехнологиясы.]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B Өсімдіктер биохимиясы.]
*[http://kk.wikipedia.org/wiki/%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B Өсімдіктер генетикасы.]

[[Санат: Биология]]
[[Санат: Химия]]

{{wikify}}

Ұялшақтық

2011-08-27T08:14:38Z

Nick jan:

[[File:Shy Chinese girl.jpg|thumb|180px]]
'''Ұялшақтық''' — [[Адам|адамның]] өз қылықтарының немесе қайсыбір даралық [[Көрініс|көріністерінің]] сол [[Қоғам|қоғамда]] қабылданған және оның өзі де қостайтын [[Норма|нормаларға]], [[Мораль|мораль]] [[Талап|талаптарына]] іс жүзінде сәйкеспеуін ұғынуы не сәйкеспеді деп білуі нәтижесінде пайда болатын [[сезім]]. Ұялу — басқа адамдардың, әдетте жақындарының қылығымен не тұлғалық мінездерінің көрініс беруімен байланысты болуы мүмкін (басқалар үшін ұялу). Ұялшақтық өзіне-өзі қанағаттанбаушылық, көңілі толмаушылық, өзін жазғыру не кінәлау ретінде де туындайды. Ұялшақтықты өзін-өзі кемелдендіру, [[білім]] мен [[біліктілік|біліктілікке]] жету, өз қабілеттерін арттыруға бағытталған [[мінез-құлық|мінез-құлықтың]] қуатты [[қозғаушы күш|қозғаушы күші]] арқылы жоюға болады. Ұялудың бастапқы шегі әркімнің [[құндылық]] бағдарларына, әрбір жеке тұлғаның қасиеттеріне, айналасындағы адамдардың өзі жөніндегі пікірлеріне және [[сезімталдық|сезімталдығына]] байланысты. [[Субъект|Субъектінің]] назарын өзінің мінез-құлқы мен қасиеттеріне шоғырландыратын ұялшақтық адамның өзін-өзі ұғынуын, өзін-өзі бақылауын, өзіне сын көзімен қарауын дамытуға себепші болатын күшті ''[[Рефлекс|рефлексиялы]] [[эмоция]]'' болып саналады.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: Психология]]
[[Санат: Медицина]]

{{wikify}}

Ұрық қабықшасы

2011-08-27T06:30:31Z

Nick jan:

[[File:Human fetus 10 weeks - therapeutic abortion.jpg|thumb|left|Ұрық]]
'''Ұрық қабықшасы''', кейбір [[Омыртқасыздар|омыртқасыздарда]], [[шеміршекті балықтар|шеміршекті балықтарда]] және барлық жоғары сатыдағы [[Омыртқалылар|омыртқалы жануарлар]] мен адамда [[ұрық|ұрықтың]] тіршілік етуін және түрлі зақымдардан сақталуын қамтамасыз етеді. Ұрық қабықшасының жұмыртқа қабықшаларынан айырмашылығы, олар жұмыртқа [[Клетка|клеткасының]] жетілу барысында емес, ұрықтың дамып жетілуі кезінде ұрық клеткаларынан түзіледі. Ұрық қабықшасына қағанақ, бүрлі қабықша ([[хорион]]) және зәр қабықшасы ([[аллантоис]]) жатады. Қағанақ ұрықтан тыс [[Эктодерма|эктодерманың]] және бүйір тақташаларындағы сыртқы жапырақшаның бүйірлік қатпарларынан немесе ұрық клеткаларының аралығындағы қуыстың қалыптасуынан пайда болады. Қағанақ қабықшасы қатпарларының сыртқы қабырғасы бүрлі қабықшаны құрайды. Зәр қабықшасының бастамасы ұрықтың ішек түтігінің артқы бөлігіндегі өсіндісі ретінде қалыптасады. [[Бауырымен жорғалаушылар|Бауырымен жорғалаушыларда]] және [[Құстар|құстарда]] зәр қабықшасының пішіні қапшыққа ұқсас болады, ол қарқынды түрде үлкейіп, қағанақ пен сарыауыз қапшығын сыртынан жауып тұрады. Қан тамырларға өте бай болғандықтан зәр қабықшасы ұрықтың тыныс алу мүшесі болып табылады. Зәр қабықшасының ішкі қуысына ұрықтың зат алмасу өнімдері (негізінен несеп) жиналады. Адам мен [[Сүтқоректілер|сүтқоректілердің]] зәр қабықшасы аса үлкен болмайды және оның мезенхимасында ұрықты бала жолдасымен байланыстырып тұратын кіндік тамыры түзіледі. Ұрық дамуының соңғы кезеңдерінде зәр қабықшасының ұрық ішіндегі бөлігінен қуық (сүтқоректілер мен адамда) немесе клоака (бауырымен жорғалаушылар мен құстарда) қалыптасады.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: Биология]]
[[Санат: Адам]]

{{wikify}}

Үйектегіш микроскоп

2011-08-25T09:53:13Z

Nick jan:

[[File:Spin Polarized Scanning Tunneling Microscope ANL.jpg|thumb|left|Үйектегіш микроскоп]]
'''Үйектегіш микроскоп''' — [[Минерал|минералдар]] мен [[Тау жыныстары|тау жыныстарын]] зерттеуге арналған [[Оптика|оптикалық]] құрал. Үйектегіш микроскопты алғаш [[Ағылшындар|ағылшын]] ғалымы [[Р.Сорби]] жасаған ([[1858]]). [[Биология|Биологиялық]] [[Микроскоп|микроскоптан]] айырмашылығы оның құрылысында мөлдір [[Исландия]] шпатынан жасалған екі [[призма |призма]] ([[николь]]) бар. Оның біреуі микроскоп үстелшесінің астында орналасқан үйектегіш, ол жарықты бір [[Жазықтық (геометрия)|жазықтықта]] үйектейді. Үйектелген жарық тастілімге түскенде, құрылыс ерекшелігіне қарай тербеліс бағытын өзгертпейді немесе тербелістері бір-біріне [[перпендикуляр]] және жылдамдықтары әр түрлі екі сәулеге бөлінеді. Бұл сәулелер [[Объектив|объективтің]] үстіндегі екінші призмаға (талдағыш) келгенде бір жазықта тербеліп, бір-біріне әсер етіп, қосарланып сыну шамасына сәйкес [[интерференция|интерференциялық]] түс береді. Үйектегіш микроскопты пайдаланып, тау жыныстарының минералдық құрамын, мөлшері мен өлшемін, пішіні мен бір-бірімен қарым-қатынасын, өзгерістерін, құрылымын, қалыптасуын, т.б. анықтауға болады. Минералдарды шоқталған жарық көмегімен үйектегіш микроскопта зерттеу үшін үйектегіштің үстіне ''Лазо'' [[Линза|линзасы]], ал оптикалық қасиеттерін [[Кеңістік|кеңістікте]] зерттеу үшін [[Фёдоров үстелшесі|Федоров үстелшесі]] орнатылады.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: Биология]]
[[Санат: Құралдар]]

{{wikify}}

Үзілісті функция

2011-08-25T09:45:33Z

Nick jan:

[[File:Wag 105-2 discontinuous function.jpg|thumb|left|Үзілісті функция]]
'''Үзілісті функция''' — кейбір [[Нүкте (геометрия)|нүктелерде]] (үзіліссіздік шарттары орындалмайтын) үзілісі болатын [[функция]]. Әдетте [[математика|математикада]] үзіліс нүктелері оңашаланған нүкте болып келген функциялар жиі кездеседі. Бірақ барлық нүктесі үзіліс нүктесіне жататын функциялар да болады. Мысалы, [[Дирихле]] функциясы егер ''х'' [[Рационал Сан|рационал сан]] болса, онда ''f(x)=0'', ал ''х'' [[иррационал сан|иррационал сан]] болса, онда ''f(x)=1''. Барлық жерде жинақты үзіліссіз функциялар тізбегінің шегі үзілісті функция болуы мүмкін. Мұндай үзілісті функциялар [[Бэр]] бойынша 1-класс функциясы болады. [[А.Лебег]] үзілісті функциялардың кең класын [[Интеграл|интегралдау]] [[теория|теориясының]] негізін салды. Үзілісті функциялардың маңызды кластарының бірі өлшемді функциялар класы. [[Н.Н. Лузин |Н.Н. Лузин]] мейлінше аз өлшемді жиында функцияны өзгерту жолымен үздіксіз функцияға келтіруді көрсетті. Көп айнымалылардан тәуелді функцияларда жеке үзіліс нүктелерінен басқа үзіліс сызықтары мен үзіліс беттері де қарастырылады.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: Математика]]
[[Санат: Геометрия]]

{{wikify}}

Хорда планиметрия

2011-08-24T10:28:39Z

Nick jan:

[[Сурет:Chord, segment, secant line, arc.svg|thumb|2 — '''хорда''']]
'''Хорда''' (грек.chorde — шек) — [[математика|математикада]] қисық сызықтың немесе беттің кез келген екі [[нүкте|нүктесін]] қосатын түзу сызықты [[кесінді]].

[[Санат: Математика]]
[[Санат: Геометрия]]

{{wikify}}

Френулаталар

2011-08-24T06:04:00Z

Nick jan:

[[Сурет:Nur04505.jpg|thumb|right|[[Погонофоралар]]]]
'''Френулаталар (Frenulata)''' — [[погонофоралар]] типінің бір класы. [[Мұхит|Мұхиттар]] мен [[теңіз|теңіздерде]] тіршілік етеді. Денесінің алдыңғы ұшында бір клеткалы пиннулалары (бунақты өскін) бар қарапайым немесе қауырсын тәрізді қармалауыштары және кутикулалы жүгені (frenulum) орналасқан. Аталықтарының ұрық жолдарында сперматофоралар] қалыптасады. Белдеулерінде және денесінің артқы бөлімінде қарапайым тісті қылтандар метамерлі түрінде орналасқан. Френулаталардың 2 отряды бар: [[атеканефриялар|атеканефриялар (Athecanephrіa)]] және [[теканефриялар|теканефриялар Thecanephrіa)]].

==Сілтемелер==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: Биология]]
[[Санат: Погонофоралар]]

{{wikify}}

Фангтер

2011-08-23T17:18:05Z

Nick jan:

[[Сурет:Fang Christians (c.1912).jpg|thumb|Фангтер]]
[[Сурет:Fang mask Louvre MH65-104-1.jpg|thumb|Фангтының перде]]
'''Фангтер''', [[пангвелер]], [[пахуиндер]], [[фанвелер]], [[мфанг|мфангтар]] — [[Орталық Африка|Орталық Африканың]] жергілікті тұрғындары бантулар құрамына кіретін халықтар тобы. [[Камерун]],[[ Габон]],[[ Конго]], [[экватор|экваторлық]] [[Гвинея|Гвинеяда]] тұрады. Жалпы саны 3 млн. адам (2003). Фангтерге [[яунде]], [[этон]], [[булу]],[[ бене]], [[бети]], [[мвеле]], [[мваэ]], [[тсинг]],[[ баса]], [[гбидил]], [[нтум]], т.б. жатады. [[Антропология|Антропологиялық]] жағынан экваторлық нәсілге жатады. Яунде немесе эвондо, фанг немесе фанве, булу, бене, бети, мвеле тілдерінде (диалектілері көп) сөйлейді. Көпшілігі дәстүрлі (түрлі культтар) діндерді ұстанғанымен, араларында католиктер, протестанттар бар. Дәстүрлі ш. — егіншілік. [[Элевсина]], [[сорго]],[[ жүгері]], [[арахис]], [[ямс]], [[маниок]], түрлі көкөністер өсіреді. Қолөнерінде ағаш пен сүйек өңдеу, себеттер тоқу, ұсталық, құмырашылық дамыған. Қоныстарындағы үйлер ұзына бойы орналасқан. Олардың жоспары тік бұрышты, каркасты, қабырғалары өріліп, төбесі екі не төрт жаққа қарай биік етіп көтеріледі. Белдерін ерлер қабықпен, әйелдер кепкен шөппен жауып жүрген. Көсемдері иығына леопард терісін жамылған. Дәстүрлі тағамдары көкөністерден жасалған ботқа түрлерінен тұрады. Аналық ру ұйымы, үлкен отбасылар, құпия одақтары болған. Өзіндік бай [[фольклор|фольклоры]] сақталған.

==Сілтемелер==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[en:Beti-Pahuin#Fang]]
[[fr:Fangs]]
[[it:Fang]]
[[nl:Fang]]
[[sl:Fangi]]
[[uk:Фанґ]]

[[Санат: География]]
[[Санат: Халықтар]]

{{wikify}}

Темір кентастары

2011-08-22T06:34:37Z

Nick jan:

[[Сурет:HematitaEZ.jpg|300px|right]]
'''Темір кентастары''' – [[темір]] металын бөліп алу [[экономика|экономикалық]] жағынан тиімді саналатын табиғи [[минерал|минералдық]] түзілімдер. Темір кентастары минералдық құрамы, темірінің мөлшері, пайдалы және зиянды қоспалары, түзілу жағдайлары, өндірістік қасиеттері жағынан әр түрлі болып келеді. 300-дей минералдарының ішінде кентас құрайтындары: магнетит, [[гематит]], магномагнетит, мартит, [[гетит]], гидрогетит, сидерит, сидероплезит, шамозит, тюрингит, липидокрокит, титаномагнетит. Өндірістік кентастардағы темір мөлшері 16 – 70% аралығында. Пайдалы қоспаларына Nі, Co, Mn, W, Mo, Cr, V тағы басқа; зиянды қоспаларына S, P, Sn, Pb, As, Cu, тағы басқа жатқызуға болады.
Темір кентастары бай (Fe50%), орташа (Fe30 – 50%), жұтаң (Fe25%) болып бөлінеді. Магматогендік, экзогендік және метаморфогендік процестерге байланысты қалыптасқан кендерді магниттік, сеперациялық, гравитациялық әдістермен өндіреді.
Магмотогендік тип магмалық, жапсарлық-метасоматикалық (скарндық), гидротермалдық болып жіктеледі (Соколов, Сарыбай кендері). Экзогендік типтегі шөгінді кендер теңізге, көлге, өзен маңайына көшіріліп әкелінген тау жыныстарынан немесе хим. тұнбалардан түзіледі (Кривой Рог, [[Курск]] магнит аномалиясының кендері). Метаморфогендік типтің кендері шөгінді, жанартаутекті тау жыныстарының жоғары темп-ра мен қысым жағдайында күшті өзгеруінен және минералдардың өзара ауысуынан қалыптасады. Темір кентастарынан негізінен шойын, болат, ферроқорытпа балқытылады. Қазақстандағы темір кентастарының басты белдемдері: [[Атасу]], [[Қостанай]], Қарсақбай, [[Жуантөбе]].

==Пайдаланылған әдебиет==
*[[Қазақ энциклопедиясы]], 8 том

[[Санат: Металлургия]]
[[Санат: Химия]]

{{wikify}}

Рентгендік астрономия

2011-08-15T05:22:35Z

Nick jan: Рентгендік Астрономия дегенді Рентгендік астрономия дегенге жылжытты

'''Рентгендік Астрономия''' – [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F астрономияның] [http://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 ғарыш] нысандарын олардан келетiн [[рентген]] сәулелерi арқылы зерттейтiн бөлiмi.[[File:M87 VLA VLBA radio astronomy.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Астрономия]]''.]]
[[Аспан денелерi|Аспан денелерiнiң]] көбi рентген сәулелерiн шығарады. Күн тәжi – толқын ұзындығы 10–100Е болатын қарқынды рентген сәулелерiнiң көзi. Күнге жақын планеталар мен [[Ай]] [[Күн|Күннен]] шығатын [[протон|протондар]] ағыны әсерiнен өздерi рентген сәулелерiн шығарады. Олардан келетiн сәулелердi зерттеу арқылы сол нысандардың құрамы, құрылысы, т.б. қасиеттерi туралы мәлiметтер алуға болады.

[[Санат: Астрономия]]
[[Санат: Физика]]

{{stub}}
{{wikify}}