Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Офтальмология

2015-04-30T02:15:52Z

NErnur98: Added links

[[File:Geraet beim Optiker.jpg|thumb| alt=A.|оптикалық рефрактометр (фороптер) қолдануы]]

'''Офтальмология''' ({{lang-el|ophthalmos}} – ''көз'' және {{lang-el|logos}} – ''ілім'') – көз аурулары, оларды анықтау, емдеу әдістері және олардан сақтану шараларын зерттейтін ілім; клиникалық медицинаның бір саласы. [[Қазақстан]]да көз ауруларын зерттеу 20 ғ-дың 20-жылдарында басталды. Республикадағы офтальмология мәселелеріне арналған жүйелі зерттеулер [[1933|1933 ж.]] [[Алматы]] қаласында Өлкелік практик. офтальмология ғыл.-зерт. ин-ты ашылғаннан кейін басталды. Осы ин-т негізінде құрылған Қазақ көз аурулары ғыл.-зерт. ин-ты республикада бұл салада жүргізілетін ғыл.-зерт. жұмыстарын үйлестіріп отырады. [[1934|1934 ж.]] Алматы мемл. медицина ин-ты, [[1964|1964 ж.]] Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру ин-тының құрамында көз аурулары кафедрасы ашылды. “Қазақстанның офтальмологиялық очеркі” атты алғашқы ғыл. жинақ жарық көрді ([[1934]]). Республикада басыр (трахома) мәселелеріне айрықша назар аударылып, осы дерттен айығып кету жолдары іздестіріліп, соның нәтижесінде қазір елімізде бұл ауру толығымен жойылды. Зақымданған көзді, көзге шыққан ісіктерді, суқараңғыны, [[миопия]]ны, қитарлықты түзету, іштен туа біткен көз бұршағының ағаруын сылып тастауды хирург. жолмен емдеу әдістері жетілдірілді. Көз ішіндегі бөгде заттың тұрған жерін рентген сәулесімен анықтап, оны көзден алып тастаудың, көз алмасын алғаннан кейін орнына қозғалмалы бөлшек жасап салудың, жасанды көз дайындаудың жаңа тәсілдері анықталды. Көздің мүйізгек қабығын Филатов әдісімен ауыстырып салу күнделікті дәрігерлік жұмыста пайдаланылатын болды. Ауыр өнеркәсіп салаларында жұмыс жасайтын жұмысшылардың көздерін офтальмоэргономик. әдістермен зерттеу, фосформен уланудың салдарынан болатын көз ауруларының клиник. және электрфизиол. ерекшеліктерін анықтау зерттеліп, оларды алдын ала болжау мәселелері жолға қойылды. Қазақстанда О. саласының дамуына үлкен үлес қосқан ғалымдар: [[О.А. Дудинов]], [[И.Н. Шевелов]], [[І.Жалмұхамедов]], [[Г.Тілегенова]], [[К.Көшеров]], [[Т.Тілеуова]], [[Е.Мәмбетов]], [[Б.Сүлеева]], т.б.<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы,7 том</ref>.

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]

{{stub}}

Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі

2015-04-30T02:08:40Z

NErnur98: Added links

'''[[Қазақстан Республикасы]]ның Статистика жөніндегі агенттігі'''([[1999]])
[[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] [[1999|1999 ж.]] [[22 қаңтар|22 қаңтардағы]] Жарлығымен<ref>"[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] Үкіметінің құрылымы туралы" ҚР Президентінің 1999 ж. 22 қаңтардағы № 6 Жарлығы (Егемен Қазақстан, 1999 ж. 23 қаңтар). [[1999]]-[[2000|2000 жж.]] кезеңдегі мемлекеттік органдар туралы мәліметтер: қараңыз-Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары ([[1991 ж.]] [[16 желтоқсан]] - 2001 ж. 1 қаңтар). Анықтамалық. ҚР ПМ. - Алматы: БҮ "Эдельвейс", 2004. 162-163 б. (Қүрастырушылардың ескертпелері).
</ref> құрылды. ҚР Үкіметінің [[2004|2004 ж.]] [[31 желтоқсан|31 желтоқсандағы]] қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігінің мәселелері" ҚР Үкіметінің 2004 ж. 31 желтоқсандағы № 1460 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2004, №51, 683-бап).</ref> агенттік туралы жаңа ереже бекітілді. Агенттік ҚР Үкіметінің құрамына кірмейтін ҚР орталық атқарушы органы болып табылады.

'''Агенттіктің негізгі міндеттері''': мемлекеттік саясат жүргізу және мемлекеттік статистиканы басқару; ғылыми әдіснама және халықаралық стандарттардың негізінде бірыңғай статистикалық ақпараттық жүйесінің жұмыс істеуін және жетілдіруді қамтамасыз ету; мемлекеттік, коммерциялық құпиялардың сақталуын және бастапқы статистикалық ақпараттың құпиялылығын қамтамасыз ету; статистикалық көрсеткіштердің тұтастығын, дұрыстығы мен жеткіліктілігін қамтамасыз ету; елімізде болып жатқан экономикалық және әлеуметтік процестер мен олардың даму үрдістерін жан-жақты және объективті түрде зерделеу, қорыту және талдау.
Агенттік облыстарда, [[Астана]] және [[Алматы]] қалаларында аумақтық органдары және ведомстволық бағынысты ұйымдары бар.
ҚР Үкіметінің [[2005|2005 ж.]] [[18 қаңтар|18 қаңтардағы]] қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі агенттігінің өңірлік құрылымын оңтайландыру туралы" ҚР Үкіметінің 2005 ж. 18 қаңтардағы № 24 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2005,№ 1, 9-бап).</ref> агенттіктің ақпараттық-статистикалық орталықтары-мемлекеттік мекемелері оларды ақпаратты жинау жөніндегі функциясын агенттікке бере отырып, оның аумақтық органдарына қосу арқылы қайта ұйымдастырылды.
ҚР Үкіметінің [[2005|2005 ж.]] [[10 қазан|10 қазандағы]] қаулысымен<ref>"Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 ж. 31 желтоқсандағы N° 1460 қаулысына өзгерту енгізу туралы" ҚР Үкіметінің 2005 ж. 10 қазандағы № 1010 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2005, №37, 518-бап).</ref> агенттіктің мемлекеттік мекемелерінің тізбесінен ақпараттық-статистикалық орталықтар-мемлекеттік мекемелері шығарылды.<ref>Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (2001-2005 жж.) Анықтамаламық: Екінші шығарылым./Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағаты. – Жауапты редактор: В.Н. Шепель; Алматы: “Эдельвейс” Баспа үйі: 2007. ISBN 9965-602-37-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{stub:Мемлекеттік билік Органдары}}
{{wikify}}

Алгебралық амал

2015-04-30T02:00:46Z

NErnur98: Added links

'''Алгебралық амал''' ({{lang-ar|"algabr"}} — қалпына келтіру) – [[математика|математикалықлық]] жеті [[Амал|амалдың]] ([[қосу]], [[азайту]], [[көбейту]], [[бөлу]], [[дәрежелеу]], [[түбір табу]], [[логарифмдеу]]) бірі.<ref>"Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Математика]]
[[Санат:Алгебра]]
[[Санат:Математикалық талдау]]

Күлтөбе

2015-04-28T04:22:09Z

NErnur98: /* Күлтөбеге жүргізілген археологиялық зерттеулер */ Added links

[[Сурет:Күлтөбедентабылған.JPG|[[1998 жыл|1998 жылы]] Күлтөбе қалашығынан табылған қыш кірпіштегі жазу.|300px|thumb]]'''Күлтөбе''' – [[Қазақстан]]дағы көне қала орны (б.з. 1-мыңжылдықтың ортасы – 14 ғ.). Бертінгі ортағасырлық [[Түркістан]] қала жұртының шығыс шетінде, [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]нен 350 м (590,3) жерде.

==Құрылысы==
Сопақша келген, биіктігі 9 м, аумағы 150х120 м ауқымды төбешік болып келеді. Кейінгі заманда ескерткіштің топографиясы қатты өзгеріске ұшыраған. Оның оңтүстік-шығысы мен оңтүстік-батысында құрылыс үшін топырағы қазылған жыралар, қыраттың үстіңгі жағында сопақша және төрткүлді көптеген орлар бар, бекініс арқылы дала жолы шығады. Алайда сақталып келген топографиялық белгілер «алаңқайлы төбе» үлгісіндегі ескерткіш екенін анықтауға мүмкіндік береді, ол ертедегі ортағасырлық қоныс үлгісіне тән болып келеді.
[[Түркістан]] қаласының бертінгі ортағасырлық тарихының соңғы кезеңінде, бәлкім, 19-ғасырда Күлтөбе қыраты, бүкіл Оңтүстік рабат сияқты, бекініс қабырғаларымен қоршалғандықтан, Күлтөбе ортағасырлық [[Түркістан]]ның әскери құрылыс жүйесіне жатады. Осы жағдай [[1940 жыл|1940 жылдың]] аяғында [[Оңтүстік Қазақстан]] экспедициясы [[Түркістан]] бекінісінің орнын алдын ала зерттеген кезде Күлтөбені бертінгі ортағасырлық заман қабаттарындағы дербес ескерткіш ретінде анықтауға мүмкіндік бермесе керек.

==Күлтөбеге жүргізілген археологиялық зерттеулер==
===Т.Н.Сенигова басқарған Түркістан отряды жүргізген зерттеу===
Күлтөбе жөніндегі алғашқы археология материалдарды Т.Н.Сенигова басқарған [[Түркістан]] отряды берді. [[1972 жыл|1972 жылы]] қазба жұмысы қыраттың батыс бөлігінен басталды, бірақ 18–19 ғасырларға жататын әдеттегі тұрғын үй кешендерінің жоғары қабаттары топырақтан аршылғаннан кейін ондағы жұмыс тоқтатылды, Күлтөбеден кездейсоқ табылған 7–8 ғасырлардағы [[Отырар]] зергерлігінің теңгелері мен аршылған төмненгі қабаттардан жиналған ерте ортағасырлық қыш ыдысы туралы мағлұматтар ғана жарияланды. Осының негізінде ертедегі [[Иасы]] қонысының іздерін бертінгі ортағасырлық [[Түркістан]] қаласы қабаттары астынан емес, керісінше, [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]нен біршама оңтүстікке қарай іздеу керек деген М.Е.[[Массон]]ның болжауы тұжырымдалды.

===Түркістан археология отряды (Е.А.Смағұлов) жүргізген стратиграфиялық зерттеу===
Алайда Күлтөбеде [[1981]]–[[1984 жыл|1984 жылдары]] Түркістан археология отряды (Е.А.Смағұлов) жүргізген стратиграфиялық зерттеулер нәтижесі арқылы ой тұжырымдау керек.
Бекініс орнының оңт-тегі шетінен 70 м2-ден астам алаңда стратиграфиялық қазба жұмысы жүргізілді. Ол Күлтөбенің мәдени шегінділерінің бүкіл қатқабатын ашты. Қазба 6 м болды (1–12 қабаттар) және одан тереңдей түсті (13–14 қабаттар). Мәдени қабат 7 құрылыс белдеуіне бөлінді.

Қыш ыдыстар мен тас дән үккіш қалдықтары табылған 10–12 қабаттар бірінші құрылыс белдеуіне (төменнен санағанда) біріктірілді. Мұнда қандай да бір құрылыс қалдығының іздері байқалмайды. Осы маңнан табылған барлық 23 қыш ыдыстардың сынықтары шартты түрде бірінші құрылыс белдеуіне біріктірілді. Отырар-Түркістан аймағындағы ерте ортағасырлық қыш ыдыстардың [[археология]] жағынан жан-жақты зерттелмеуі, сондай-ақ Күлтөбе белдеуінен қыш ыдыстардың аз табылуы олардың осында қашаннан бері жатқанын дәл анықтауға мүмкіндік бермей отыр. Алайда 1–2-құрылыс белдеуінен табылған қыш бұйымдарды [[Отырар-Қаратау мәдениеті]]нің 2-кезеңіне (4–5 ғ-лар) жатқызуға болады. 2-құрылыс белдеуінде (8–9-қабаттар) 5-мекенжайдың (ішінара) үлкен қабырғалары табылды. Қабырғалардың қалыңд. 1,4 м-ге дейін жетеді, олар көл. 40х20х9–10 см шикі кірпіштен қаланған. Мекенжайда ені тар, қабырғалық жатаған сатылардың ізі қалған. 
3-белдеуде (6-қабат) үйдің жобасы өзгерген, бірақ қабырғалардың жалпы бағдары сақталып қалған. Қазбаның ортасында үлкен шаршы тәріздес мекенжай табылды, сақталған қабырғалары 0,5–0,6 м. Мекенжайдың Оңтүстік бөлігінің орта шенінде еденнен көлемді балқыма дағы байқалды, оның жанынан жебенің сүйек ұштығы табылды. Балқыманың астынан қабірдің аузы аршылды, ол 10-қабатқа түсірілген. Қабірдің сол жақ бүйірінен аяқтарын бауырына басып жатқан басы жоқ жылқының қаңқасы тазартылып алынды, ол батысқа қарай бағдарланған. Оның алдыңғы аяғының жанынан сопақша келген темір үзеңгі, төм. жағында төрт қырлы сырғалығы бар белдік, белдіктің күміс қаптырмасы және жалғыз шығыршықты темір ауыздық табылды. Алдыңғы және артқы аяқтарының арасынан қойдың жамбас сүйектері кезікті. 
3-құрылыс белдеуінен табылған қыш бұйымдар кешені, негізінен, күнделікті үй ыдыстары. Күлтөбе құрылысында Мальта кресіне үйлесетін дөңгелек пішінді келген қалақтас көптеп табылды, олар Таразды қазған кезде, 7–8 ғ-лардың қабаттарынан ұшырасты. Тым ерте замандағы сәулет өнері ою-өрнектері бейнеленген Самарқан қазындысы ошақтарындағы сәндік безендіруден де осы тәріздес дөңгелек қалақтас бөліктері ұшырасты. Қабірден табылған темір үзеңгі, жалғыз шығыршықты темір ауыздық, сондай-ақ белдіктің күміс қаптырмасы [[Орта Азия]] мен [[Қазақстан]] аймағындағы жылқы көмілген азын-аулақ қабірлерден де ұшырасып отырады. Сондықтан зерттеушілер оны 6–7 ғ-лардың аяғына, яғни Түрік қағандығы жорықтарының уақытына жатқызады, осы жорықтар кезінде [[Алтай]] түріктерінің әр алуан топтары – телелер мен олардың одақтасы Орта Азия телелері Еуразияның кең байтақ далаларын кеңінен мекендеген еді, олай болса Күлтөбенің 3-құрылыс белдеуін 7 ғ-дың 1-жартысына жатқызуға негіз бар. Ал 2- және 1-құрылыс қабаты төменірек орналасқан, олардың уақытын 4 ғ-ға жатқызуға болады, бұған осы белдеулердің қыш бұйымдарына жасалған талдау негіз болады. 
3- белдеуді жауып жатқан 4-белдеуден қандай да бір құрылыс конструкциялары табылып отырған жоқ. Онда тек еденнің көмескі деңгейі мен қолданылатын мақсаты белгісіз пештің едендігінің қалдығы ғана анықталды. 
Осыдан жоғары жатқан 5-белдеуде 2 мекенжайдың қалдықтары табылды, олардың әрқайсысынан едендерінің салыну деңгейі бойынша құрылыс дәуірлері анықталды және төрткүлді жер ошақтар, сонымен іргелес орналастырылған тандырлар тазартылды. 
6-құрылыс белдеуі (3-саты) қазындысының бүкіл алаңы күйдірілген шаршы кірпішпен төселген, солардың бірінің астынан 13 ғ-дың аяғы – 14 ғ-дың 1-жартысындағы шағатайлық (күміс және қола) теңгелерінің қоймасы табылды, олар ангоб әшекейі салынған ыдыс бүйірінің сынығынан алынды. Теңгелердің тотығуынан мата қалдығына түскен ізге қарай отырып, олардың матадан тігілген қалташада болғанын және оған шамасы ақық тастан жасалған 2 моншақ тігілгенін анықтауға болады. 
Осы олжадан жарты метр жерде, 6-құрылыс белдеуінің еденіндегі кірпіш төсенішінің астынан бір тұтқалы бүтін қыш құмыра табылды, оның аузы дөңгелек тегіс ұсақ жұмыр таспен бекітіліп, жоғ. жағынан құрсаулы тостағанның түбімен жабылған; ол бос болып шықты. Теңгелерді тазартқаннан кейін көмбеде 297 күміс дирхем және 88 қола фельс болғаны анықталды. Дирхемдер Алмалықтың (16 дана), Әндіжанның (2 дана), Бұхардың (10 дана), Қашқардың (3 дана), Кендженің (57 дана), Марғиланың (3 дана), Отырардың (61 дана), Самарқанның (4 дана), Тараздың (77 дана), Ходженттің (17 дана), Шаштың (29 дана), Янгидің (1 дана) теңге сарайларында соғылғаны анықталды. 17 теңгеден қаласының аттарын оқу мүмкін болмады. Дирхемдердің соғылған уақыты һиджраның 676–696 жылы кезеңіне сай келеді (121 дана). 71 теңгеде шығарылған уақыты жоқ, ал қалған 105 данасында уақыты өшіп қалған. Түр түсі бойынша һиджраның 698 жылғы теңгесі (75 дана) Отырарда, хиджраның 699 жылғы теңгесі (9 дана) Фараде соғылғанға ұқсайды. 
Фельстардың уақыты көмбені салған кезге сәйкес келеді, сондықтан Күлтөбенің 6-белдеуінің жоғарғы шекарасы 14 ғ-дың 1-жартысына сай келеді. 
Жетінші, ең беткі құрылыс белдеуінен (1-, 2-қабаттар) Кузнецов ф-касының ақ қыштан жасалған кеселері мен балалар ысқырықтарының қалдықтары, бояуы үйлесім тапқан жалатпа қыш ыдыстар табылды. Бұл бертінгі ортағасырлық Түркістанның 18–19 ғ-лардағы дәуірі екенін көрсетеді.

Көмбеде [[Тараз]] және Кендже зергерлерінің [[1309]] жылы күміс теңгелерінің, Отырар зергерлерінің [[1312]] жылы мыс теңгелерінің ең кейінгі уақыты белгіленіпті. 14 ғ-дың 1-жартысында Күлтөбедегі бекініс қиратылып жойылады да, оның бүкіл аумағы зират ретінде пайдаланылады. Күлтөбенің қаңырап бос қалу кезеңі 19 ғ-ға дейін созылды, бұл кезде қыратта тағы да ішінара құрылыс салына бастады және кейінірек пайда болған қаланың сыртқы қабырғалары қала аумағына сұғына түседі.<ref>[[Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы]]</ref><ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы, 4-том</ref>

== Дереккөздер==
* Умняков И.И., Архитектурные памятники Средней Азии. Исследование. Ремонт. Реставрация. 1920 – 1928 жж., Таш., 1929, с. 32;
* Агеева Е.И., Пацевич Г.И., Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана // Труды ИИАЭ АН КазССР, А.-А., 1958, т. 5, с. 92–96;
* Сенигова Т.Н., Отчет об археологических раскопках в охранной зоне архитектурно-мемориального комплекса Ходжи Ахмет Ясави (1973 – 1974), А.-А., 1974;
* Рукопись архива института Казпроектреставрация, инв. ғ57, с. 98–100;
* Сенигова Т.Н., Бурнашева Р.З., Новые о городище Туркестана, «Известия АН Казахской ССР, Серия общественных наук», 1977, ғ2, с. 54.
 
''Е. Смағұлов''

==Сілтеме==
<references/>
==Сыртқы сілтемелер==
[http://thenews.kz/2011/05/21/824566.html Күлтөбе басында билік айтқан – Әнет баба]

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

{{stub}}

Көкшетау сыртқы округі

2015-04-28T02:36:51Z

NErnur98: Added links

[[Сурет:Central Asia 1900.svg|200px|right]]
'''Көкшетау сыртқы округы''' - [[Ресей империясы]]ның [[1822]] жылы [[22 шілде|22 шілдедегі]] [[Сібір қазақтары туралы Жарғысы|“Сібір қазақтары туралы Жарғысы”]] бойынша [[1824]] жылы [[29 сәуір|29 сəуірде]] құрылған. Округті аға [[сұлтан]] басқарды. Алғашқы аға сұлтаны болып [[Уәлиханов Ғұбайдолла|Уәлиханұлы Ғұбайдолла]] ([[Абайділдә]]), қазылары [[атығай]] руынан [[Зілғара Байтоқаұлы]] және [[керей]] руынан [[Мүсет Жәнібекұлы]] сайланды. [[1857]] жылы ''Көкшетау сыртқы округында'' 16 [[болыс]] ([[майлыбалта атығай]], [[атығай бағыш]], [[құдайберді атығай]], [[құрсары керей]], [[туадан керей]], [[балтыкөш керей]], [[есенбақты керей]], [[уақ керей]], [[есенәлі керей]], [[жаулыбай қарауыл]], [[уақ]], [[самай керей]], [[қанжығалы]], [[құлтай қыпшақ]], [[күрлеуіт қыпшақ]], [[бай қырғыз]]), 144 [[ауыл]], 8778 [[үй]] болды. Патша үкіметінің [[1868]] жылы 21 қазандағы [[Орал, Торғай, [[Ақмола]] және [[Cемей]] облыстарын басқару туралы уақытша ереже|“[[Орал]], [[Торғай]], Ақмола және Cемей облыстарын басқару туралы уақытша ережесіне”]] сәйкес ''[[Көкшетау]] сыртқы округы' [[уезд]] болып, [[Ақмола облысы]]ның құрамына енді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, V том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Мемлекеттік құрылымдар]]

{{stub}}

Қанафия Абдуллаұлы Ахметов

2015-04-27T05:22:36Z

NErnur98: Added links

'''Қанафия Абдуллаұлы Ахметов''' ([[15 сəуір]] [[1924]], Жетіғара ауданы), [[Ұлы Отан соғысы|ҰОС]]ардагері, штаб бастығының орынбасары. [[ҚазМУ]]-ді және КОКП орталық комитетінің жанындағы жоғары партиялық мектебін бітірген, [[философия ғылымдарының кандидаты]], [[доцент]]. [[1971]]-[[1978|1978 ж.]] Академияның ректоры.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Фaйзулла Юлдашев

2015-04-25T02:20:52Z

NErnur98: Added links

{{merge|Файзулла Юлдашев}}
'''Фaйзулла Юлдашев''' ([[15 қыркүйек|15.9.]] [[1912 жыл|1912 ж.]] т., [[Түркістан]] қаласы) – соғыс және еңбек ардагері. Кеңес Одағының Батыры ([[29 қазан|29.10.]][[1943]]). Ұлты – [[өзбек]]. [[Ташкент]] педагогикалық университетын бітіріп, Бұқар облысында мұғалім болды. [[1942 жыл|1942 ж.]] [[Қызыл Армия]] қатарына шақырылды. [[Днепр]] үшін шайқастағы ерлігі үшін Батыр атағына ұсынылды. Соғыстан кейін [[Өзбекстан]] Республикасында тұрды. Орта мектепте директор болып қызмет атқарды. Ленин, 1-дәрежелі [[Отан]] соғысы, [[Қызыл Жұлдыз орден|Қызыл Жұлдыз ордендерімен]], медальдармен марапатталған.

==Cілтемелер==
[[Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы|"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"]]

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат: Тарих]]

{{wikify}}

Жасыл төңкеріс

2015-04-24T07:50:42Z

NErnur98: Added links

'''Жасыл төңкеріс''' - жаңа дәнді дақылдарды және астықты көбейтетін жаңа әдістерді енгізу. Мексикада [[1950 жыл|1950 жж.]] басталды және 60-жж. күріш пен бидайдың жаңа мол астықты сорттары [[Үшінші əлем|«Үшінші әлемнің»]] көптеген елдерінде жасала бастады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{stub}}

Дитеричи теңдеуі

2015-04-13T18:28:15Z

NErnur98: «Күй теңдеуі» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

Дитеричи теңдеуі - газдағы басты термодинамикалық шамаларды байланыстыратын күй теңдеуі. Бұдан жиірек қолданылатын Ван-дер-Ваальс теңдеуімен салыстырғанда, бұл теңдеу нақты өлшемдері бар және бір-бірімен өзара әрекеттесетін бөлшектерден тұратын [[Нақты газдар|нақты газдарды]] сипаттауға пайдаланылады. Ұсынып, теориялық негіздемесін жасаған - неміс ғалымы [[Конрад Дитеричи]] (нем. Conrad Dieterici). Бір моль газ үшін теңдеудің екі түрі бар:

<math>p=\frac{RT}{V-b}\exp\left(-\frac{a}{RTV}\right)\qquad (I)</math>

немесе

<math>p=\frac{RT}{V-b}-\frac{a}{V^{5/3}},\qquad (II)</math>

Бұл формулалардағы
* <math>p</math> - [[қысым]],
* <math>V</math> - [[молярлық көлем]],
* <math>T</math> - [[абсолют температура]],
* <math>R</math> - [[универсал газ тұрақтысы]],
* <math>a</math> - тұрақты шама (екі зат үшін әртүрлі), молекулалардың өзара тартылыс күшін сипаттайды,
* <math>b</math> - тұрақты шама (екі зат үшін әртүрлі), [[молекулалардың]] өзара тебіліс күшін сипаттайды, олардың мөлшерлеріне байланысты.
Екі теңдеу де жартылайэмпирикалық болып табылады. Молярлық көлемнің үлкен мәндерінде олар [[идеал газ |идеал газдың күй теңдеуіне]] өтеді. Дитеричидің бірінші теңдеуі төмен қысым жағдайларында Ван-дер-Ваальс теңдеуінен анағұрлым дәл бола отырып, жүйеге жоғары қысым әрекет еткенде жарамсыз болады.

== Дереккөздер ==
* В. В. Еремин, С. И. Каргов, Н. Е. Кузьменко. Задачи по физической химии. Часть 1. Химическая термодинамика. — Москва, 2000.
* Сивухин Д. В. Общий курс физики. — Издание 3-е, исправленное и дополненное. — М.: Наука, 1990. — Т. II. Термодинамика и молекулярная физика. — 592 с. — ISBN 5-02-014187-9..

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Термодинамика]]
[[Санат:Күй теңдеуі]]

Мәскеу физика-техникалық институты

2015-04-13T18:05:38Z

NErnur98: «Мәскеудегі университеттер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Университет
|Аты = Мәскеу физика-техникалық институты
|Қысқартылған аты = МФТИ
|Эмблемасы =
|Сурет =
[[Сурет:Mipt phystech.jpg|нобай|Мәскеу физика-техникалық институты]]
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы = Moscow Institute of Physics and Technology
|Бұрынғы атауы = ММУ-дың физика-техникалық факультеті
|Ұраны = Sapere aude (Білімге құштармыз)
|Құрылған жылы = [[1946]]/[[1951 жыл|1951]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі = мемлекеттік
|Басшының лауазымы = Ректор
|Лауазымды тұлғаның аты-жөні = Н. Н. Кудрявцев
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры =
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат = 3319
|Магистратура = 1158
|Аспирантура = 600
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = Долгопрудный қаласы, Мәскеу облысы
Жуковский қаласы, Мәскеу облысы
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы = 117303, [[Мәскеу]], Керченская улица,  1А, корп. 1
|Сайты = [http://www.mipt.ru http://www.mipt.ru]
|Марапаттары = Қызыл Ту ордені
|lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 55 |lat_sec = 46
|lon_dir = E |lon_deg = 37 |lon_min = 31 |lon_sec = 14
|CoordScale = 2000
|edu_region =
}}
'''Мәскеу физика-техникалық институты''' (мемлекеттік университеті) - [[Мәскеу|Мәскеуде]], Мәскеу облысының Долгопрудный мен Жуковский қалаларында орналасқан, негізінен техникалық бағыттағы Ресейлік ғылыми-зерттеу университеті. Бұл университет Ресейдегі өзге де 28 университетпен біріге отырып, Ұлттық ғылыми зерттеу университетін құрайды. Халық арасында "Физтех" атауы қолоданылады. МФТИ-дағы оқыту процесінің негізгі ерекшелігі "Физтех жүйесі" деп аталатын ерекше жүйе болып табылады. Бұл жүйеге жаңа технологиялармен жұмыс істей алатын студенттерді дайындайтын "Тереңдетілген математика мен физика" бағыты, "Жүйелік анализ және басқару", "Информатика және есептеуіш машиналар" және "Компьютерлік қауіпсіздік" бағыттары кіреді. [[2009 жыл|2009 жылы]] "Тереңдетілген математика және информатика" деп аталатын жаңа бағыт ашылған болатын.

== Ашылу тарихы ==
Институттың ашылуына әсер еткен тұлғалардың қатарына КСРО Ғылым академиясының мүшелері, Нобель сыйлығының лауреаттары, П. Л. Капица, Н. Н. Семёнов пен Л. Д. Ландау және С. А. Христианович жатады. Олардың мақсаты ғылыми жұмысшыларды дайындаудың жаңа жүйесін ойлап табу болатын.

Мұндай жүйенің кішкене бөліктері [[1920 жыл|1920-жылдары]] А. И. Иоффенің қол астында болған Ленинградтық политехникалық институттың физика-техникалық факультетінде орындалған болатын. Ғалымдардың ойы бойынша, бұл оқу орны өнеркәсіпте, зертханалар мен ғылыми-зерттеу институттарында жұмыс істейтін зерттеуші [[Инженерлік қызмет|инженерлер]] мен техникалық жоғарғы оқу орындарындағы кафедра басшыларын дайындауы керек еді. Физика-техникалық институтты ашу жайлы арнайы қаулы дайындалған болатын, айлайда [[Ұлы Отан соғысы]] басталып кетті.

Ұлы Отан соғысынан кейін мемлекеттегі ғылыми кадрлардың жетіспеушілігі байқалып, П. Л. Капица [[Сталин|Сталинге]] [[1946 жыл|1946 жылдың]] [[1 ақпан|1-ақпанында]] тікелей хат жазады. Нәтижесінде, [[1946 жыл|1946 жылдың]] [[1 қыркүйек|1-қыркүйегінде]] жаңа оқу орны есігін ашады.

== МФТИ рейтингі ==
[[2014 жыл|2014 жылы]] "Эксперт РА" агенттігі МФТИ-ға "В" атаулы рейтинг дәрежесін берді. Бұл дәреже түлектердің білім сапасы "өте жоғары" университеттерге беріледі. ТМД-да осы рейтингте көш бастап, "А" атаулы ("ерекше жоғары") рейтинг дәрежесін алған жалғыз университет [[М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университитеті]] болып табылады.

== Дереккөздер ==
* Карлов Н. В. Повесть древних времён, или предыстория Физтеха. — Издание 2-е, испр. и доп. (препринт). — М.: Центр гуманитарного образования МФТИ «Пётр Великий», 2005. — 200 с. — 200 экз.
* Карлов Н. В. Книга о Московском Физтехе. — М.: Физматлит, 2008. — 600 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-9221-1003-7.

[[Санат:Мәскеудегі университеттер]]

Мәскеу авиациялық институты

2015-04-11T10:09:29Z

NErnur98:

{{Университет
|Аты = Мәскеу авиациялық институты
|Қысқартылған аты = МАИ
|Эмблемасы =
|Сурет =
<gallery>
MAI-moscow.jpg |Мәскеу авиациялық институты
</gallery>
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы = Moscow Aviation Institute (MAI)
|Бұрынғы атауы = Серго Орджоникидзе атындағы авиациялық институт
|Ұраны =
|Құрылған жылы = [[1930 жыл|1930]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған = 3 рет, ғылыми дәрежені көтеру
|Қайта құрылған жылы =[[1993]], [[2002]], [[2009]]
|Түрі =
|Басшының лауазымы =
|Фио лауазымы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = Геращенко Анатолий Николаевич
|Студенттер = 20 мыңнан астам
|Шетел студенттері = 1254
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым докторлары = 1100
|Профессорлар = 450
|Оқытушылар = 2300
|Орналасқан жері = [[Ресей]], [[Мәскеу]]
|Метро бекеті = Войковская/Сокол
|Кампус =
|Мекенжайы = 125993 Мәскеу,
A-80, ГСП-3, Волоколамская к-сі, 4-үй
|Сайты = [http://www.mai.ru http://www.mai.ru]
|Марапаттары = Ленин ордені, Қазан төңкерісі ордені
|lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 48 |lat_sec = 36.46
|lon_dir = E|lon_deg = 37 |lon_min = 29 |lon_sec = 54.27
|CoordScale =
|edu_region = RU-MOW
}}
'''Мәскеу авиациялық институты ([[Ресей Ұлттық Зерттеу университеті|Ұлттық Зерттеу университеті]])''' - [[1930 жыл|1930 жылдың]] [[20 наурыз|20-наурызында]] негізі қаланған институт. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] кезінде [[Серго Орджоникидзе]] атындағы авиациялық институт деп аталған. Қазіргі кезде МАИ-да:
* 20 мыңнан астам студент институттың 10 факультеті, факультет құқығындағы 3 институты мен 4 бөлімшесінде білім алады.
* [[Аспирантура|Аспирантурада]] физика-математика, [[химия]] және техникалық ғылымдар мамандықтары бойынша 54; [[тарих]], [[экономика]], [[философия]] және [[саясаттану]] мамандықтары бойынша 6 ғылым кандидаты дайындалуда.
* [[Докторантура|Докторантурада]] [[механика]], [[машина жасау]], басқару процестеріндегі проблемаларға арналған оннан астам ғылыми бағыт бар. Кандидаттық және докторлық диссертацияларды қорғау кеңестері бар.
* Институт ғалымдары ғылымның 29 бағыты бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізеді.

== Тарихы ==
Авиациялық институттың ашылуы мен дамуы авиацияға деген қажеттілікпен тығыз байланысты болып табылады. Н. Е. Жуковскийдің атындағы АГОИ (Аэрогидродинамикалық орталық институт) ашылғаннан кейін, авиацияны толығымен қамтитын институт қажеттілігі анық байқалды.

[[1930 жыл|1930 жылы]] [[20 наурыз|20-наурызда]] КСРО-ның Халық шаруашылығы орталық кеңесінің қаулысына сәйкес, Мәскеу мемлекеттік техникалық университетінің аэромеханика факультетінің негізінде Жоғарғы Аэромеханикалық училище құрылған болатын. Осы жылдың 20-тамызында училище негізінде МАИ құрылды. Алғашында сабақтар Ольхов көшесіндегі ғимаратта өткізілсе, кейінірек 5-Тверьская-Ямская көшесінде арнайы ғимарат берілген болатын. Институттың алғашқы өзіндік ғимараты Волоколамская және Ленинградская көшелерінің қиылысында [[1933 жыл|1933 жылы]] салынған.

[[1953 жыл|1953]]-[[1975 жыл|1975 жылдар]] аралығында МАИ құрылысының екінші кезеңі жүзеге асырылды. Аудиториялық корпустар, оқыту және ғылыми мақсаттарға арналған зертханалар мен өндірістік орындар саны 35 жетті. Институттың өсуімен бірге оның құрылымында да өзгерістер болды, жаңа факультеттер мен кафедралар қосылды. Ұшақ және мотор құрастыру мамандықтарынан бөлек, инженерлік, экономикалық мамандықтар, авиациялық құрал-саймандар жасау мамандықтары қосылды.

[[2009 жыл|2009 жылдың]] [[7 қазан|7-қазанында]] Мәскеу авиациялық институтына [[Ресей Ұлттық Зерттеу университеті|Ұлттық зерттеу университеті]] мәртебесі берілді.

== МАИ рейтингі ==
[[2014 жыл|2014 жылы]] "Эксперт РА" агенттігі бұл жоғарғы оқу орнын [[ТМД |ТМД-дағы]] үздік оқу орындарының қатарына қосып, түлектерінің білім сапасына "D" атаулы (жақсы) рейтинг дәрежесін берді.

== Дереккөздер ==

Мәскеу мемлекеттік тау-кен институты

2015-04-11T10:01:11Z

NErnur98:

{{Университет
|Аты = Мәскеу мемлекеттік тау-кен институты
|Қысқартылған аты = ММТКУ
|Эмблемасы = [[Сурет:Logo1msmu.gif]]
|Сурет = [[Сурет:Msmu2.jpg]]
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы =
|Бұрынғы атауы =
|Ұраны =
|Құрылған жылы = [[1918 жыл|1918 жылы]], [[4 қыркүйек|4-қыркүйек]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған = Ұлттық Ғылыми зерттеуге бағытталған техникалық университетке қосылған
|Қайта құрылған жылы = [[2014 жыл|2014]]
|Түрі =
|Басшының лауазымы =
|Фио лауазымы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = Дмитрак Юрий Витальевич
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = [[Мәскеу]], [[Ресей]]
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы = Мәскеу, Ленинская көшесі, 6-үй
|Сайты = [http://msmu.ru http://msmu.ru]
|Марапаттары =
|lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 43 |lat_sec = 37.8
|lon_dir = E |lon_deg = 37 |lon_min = 36 |lon_sec = 25.2
|CoordScale =
|edu_region = RU
}}
'''Мәскеу мемлекеттік тау-кен институты''' - [[Мәскеу|Мәскеудегі]] мемлекеттік тау-кен өндірісті жоғарғы оқу орны.

Негізі [[1918 жыл|1918 жылдың]] [[4 қыркүйек|4-қыркүйегінде]] Мәскеу тау-кен академиясы ретінде қаланған ([[1918 жыл|1918]]-[[1929 жыл|1929]] жж.), кейінірек [[Иосиф Виссарионович Сталин|Сталин]] атындағы Мәскеу тау-кен институты ([[1929 жыл|1929]]-[[1930 жыл|1930]] жж.), Мәскеу тау-кен институты ([[1930 жыл|1930]]-[[1962 жыл|1962]] жж. және [[1966 жыл|1966]]-[[1993 жыл|1993]] жж.), Мәскеу [[радиоэлектроника]] және тау-кен электромеханикасы институты деген атауларға ие болған. [[2012 жыл|2012 жылдың]] [[14 мамыр|14 мамырында]] [[Ресей|РФ]] Білім және ғылым министрлігі жоғарғы оқу орнын Ұлттық Ғылыми зерттеуге бағытталған техникалық университетке қосу жайлы қаулы қабылдайды.

== Тарихы ==
* [[1918 жыл|1918 жылдың]] қыркүйегі - Нижегородский политехникалық университетінің тау-кен факультетінің негізінде тау-кен академиясын құру жайлы декреттің қаб[[1919 жыл|ылдануы.]]
* [[1919 жыл|1919 жылдың ]][[12 қаңтар|12 қаңтары]] - академияның салтанатты түрде ашылу.
* [[1929 жыл|1929 жылдың]] желтоқсаны - академияға [[Иосиф Виссарионович Сталин|И. В. Сталин]] атының берілуі.
* [[1930 жыл]] - Мәскеу тау-кен академиясының негізінде алты дербес институттың құрылуы (тау-кен институты, қара металлургия институты, мұнай институты, түсті металлургия институты, алтын өндіру институты және шымтезек өндіру институты).
* [[1941 жыл]] - Мәскеу тау-кен институтының 200 қызметкері мен мұғалімінің халықтық қарсыласудың алғашқы дивизиясына қосылуы.
* [[1945 жыл|1945]]-[[1947 жыл|1947]] жж. - Фрайберг тау-кен институтын қалпына келтіру шараларының жүргізілуі.
* [[1955 жыл|1955]]-[[1962 жыл|1962]] жж. - студенттердің [[Тың игеру|тың жерлерді игеруге]] атсалысуы.
* [[1962 жыл]] - МТКИ-дың Мәскеу радиоэлектроника және тау-кен электромеханикасы институты (МРТКЭМИ) болып қайта құрылуы.
* [[1966 жыл]] - МРТКЭМИ-дің МТКИ-ға ауыстырылуы.
* [[1978 жыл]] - "Эльбрус" оқыту-тәжірибелік орталығының құрылуы.
* [[1987 жыл]] - МТКИ-да алғаш рет демократиялық түрде ректор сайлауының өтуі.
* [[1988 жыл]] - МТКИ-да тау-кен саласындағы ғылыми зерттеу орталығының ашылуы.
* [[1990 жыл]] - жоғарғы оқу орнына дейінгі дайындық факультетінің құрылуы.
* [[1993 жыл|1993 жылдың]] маусым айы - МТКИ-дың Мәскеу мемлекеттік тау-кен университеті (ММТКУ) болып қайта құрылуы.
* [[1993 жыл]] - ММТКУ-дың баспа орталығының құрылуы.
* [[2012 жыл|2012]]-[[2013 жыл]] - ММТКУ-дың Ұлттық Ғылыми зерттеуге бағытталған техникалық университетіне қосылуы.

=== Ректорлары ===
* [[1919 жыл|1919]]—[[1921 жыл|1921]] жж. — Д. Н. Артемьев
* [[1922 жыл|1922]]—[[1930 жыл|1930]] жж. — И. М. Губкин
* [[1930 жыл|1930]]—[[1933 жыл|1933]] жж. — Ю. Ю. Эрлих
* [[1933 жыл|1933]]—[[1936 жыл|1936]] жж. — А. М. Терпигорев
* [[1962 жыл|1962]]—[[1987 жыл|1987]] жж. — В. В. Ржевский
* [[1987 жыл|1987]]—[[2007 жыл|2007]] жж. — Л. А. Пучков
* [[2007 жыл|2007]]—[[2012 жыл|2012]] жж. — А. В. Корчак
* [[2012 жыл|2012]]—[[2013 жыл|2013]] жж. — Ю.В. Дмитрак

== Дереккөздер ==

К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы

2015-04-11T09:46:24Z

NErnur98: «Ауылшаруашылығы жоғарғы оқу орындары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегі...

{{Университет
|Аты = К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы
|Қысқартылған аты = К. А. Тимирязев атындағы МАА
|Эмблемасы =
|Сурет = [[Сурет:Moscow 08-2012 Petrovsko-Razumovskoe img01.jpg|300px]]
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы = Moscow Timiryazev Agricultural Academy
|Бұрынғы атауы = Тимирязев ауылшаруашылық академиясы
|Ұраны =
|Құрылған жылы = [[1865]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі = мемлекеттік
|Басшының лауазымы = Ректор
|Фио лауазымы = Василий Иванович Нечаев
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры =
|Студенттер = 10 000
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері =
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы =
|Сайты = [http://www.timacad.ru/ www.timacad.ru]
|Марапаттары =
|lat_dir = N |lat_deg = 55.83319 |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = E |lon_deg = 37.55084 |lon_min = |lon_sec =
|CoordScale =
|edu_region =
}}
'''[[Тимирязев Климент Аркадьевич|К. А. Тимирязев]] атындағы Ресей мемлекеттік аграрлық университеті''' немесе "Тимирязев академиясы" - жоғарғы [[Аграрлық өндіріс|аграрлық]] оқу орны, [[Ресей|Ресейдегі]] ең көне жоғарғы оқу орындарының бірі. [[2012 жыл|2012 жылы]] белгіленген толық атауы - Жоғарғы кәсіптік білім беруге бағытталған мемлекеттік, қазыналық, федералды мекемесі "Ресей мемлекеттік аграрлық университеті - К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы". Қазіргі кезде Ресей Федерациясы ауылшаруашылық министрлігінің қарамағына кіреді.

== Университет құрылымы ==

=== Факультеттер ===
* [[Агрономия|Агрономдық]]
* [[Топырақтану]], [[агрохимия]] және [[экология]]
* Бағбаншылық және ландшафттық [[архитектура]]
* Зооинженерлік
* [[Экономика|Экономикалық]]
* [[Экономика |Экономика және қаржы]]
* Гуманитарлық және ағарту
* Технологиялық
* [[Жоғарғы оқу орны|Жоғарғы оқу орнына]] дайындау

=== Факультетаралық орталықтар ===
* [[Агробизнес]] жоғарғы мектебі
* Салалық аграрлық бизнес-инкубатор
* Лингвистикалық білім беру орталығы

=== Зерттеу және өндіру бөлімшелері ===
* Өсімдіктерді сақтау зертханасы
* Топырақ өңдеу зертханасы
* [[Өсімдік физиологиясы]] зертханасы
* Сүт сапасын бақылау зертханасы
* Ұсақ жануарлардың көбеюі мен аурулары зертханасы
* [[Эндокринология]] зертханасы
* [[Көкөніс шаруашылығы]] зертханасы
* [[Жеміс шаруашылығы]] зертханасы
* [[Микробиология]] зертханасы
* [[Метеорология|Метеорологиялық]] обсерватория
* [[Сұрыптау]] орталығы
* Молекулалық [[биотехнология]] орталығы
* [[Құс шаруашылығы]] орталығы
* Ағаш өсіру және зерттеу орталығы

== Әйгілі мұғалімдері мен қызметкерлері ==
* Аппельрот Герман Германович
* Вернер Константин Антонович
* Вильямс Василий Робертович
* Густавсон Гавриил Гавриилович
* Демьянов Николай Яковлевич
* Дояренко Алексей Григорьевич
* Зыков Владимир Павлович
* Каблуков Иван Алексеевич
* Коновалов Михаил Иванович
* Кулагин Николай Михайлович
* Людоговский Алексей Петрович
* Лясковский Николай Эрастович
* Михельсон Владимир Александрович
* Прянишников Дмитрий Николаевич
* Ростовцев Семён Иванович
* Стебут Иван Александрович
* Фортунатов Алексей Фёдорович
* Чирвинский Николай Петрович
* Бондарев Всеволод Петрович
* Быстров Григорий Ефимович
* Вавилов Пётр Петрович
* Виткевич Витольд Игнатьевич
* Власов Андрей Григорьевич
* Георгиевский Валерий Иванович
* Жегалов Сергей Иванович
* Жученко Александр Александрович
* Кирюшин Валерий Иванович
* Клечковский Всеволод Маврикиевич
* Колесников Венедикт Андреевич
* Кондратьев Николай Дмитриевич
* Константинов Пётр Никифорович
* Коровкин Олег Алексеевич
* Лисицын Пётр Иванович
* Лискун Ефим Федотович
* Майсурян Николай Александрович
* Парамонов Александр Александрович
* Петербургский Александр Васильевич
* Талиев Валерий Иванович
* Церевитинов Фёдор Васильевич
* Чаянов Александр Васильевич
* Шатилов Иван Семёнович
* Шевелуха Виктор Степанович
* Эдельштйн Виталий Иванович
* Якушкин Иван Вячеславович

== Дереккөздер ==

[[Санат:Ауылшаруашылығы жоғарғы оқу орындары]]

Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті

2015-04-11T09:34:50Z

NErnur98:

{{Университет
|Аты = Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті
|Қысқартылған аты = МММӨУ
|Эмблемасы =
|Сурет =
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы = Moscow State University of Culture and Arts
|Бұрынғы атауы =
|Ұраны =
|Құрылған жылы = [[1930 жыл|1930]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі =
|Басшының лауазымы =
|Фио лауазымы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = Татьяна Викторовна Кузнецова
|Студенттер = 12 мыңнан астам
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = Химки
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы = 141406, Мәскеу обл., Химки қ. , Библиотечная көшесі, 7-үй
|Сайты = [http://www.mguki.ru/ http://www.mguki.ru/]
|Марапаттары = Еңбектің Қызыл Жалауы
|lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 53 |lat_sec = 39.7
|lon_dir = E |lon_deg = 37 |lon_min = 28 |lon_sec = 30.3
|CoordScale =
|edu_region = RU
}}
'''Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті '''- [[Мәскеу]] облысындағы [[Химки]] қаласында орналасқан [[Ресей|Ресейдегі]] мәдениет пен өнер саласындағы кәсіби дайындықтың орталығы болып табылатын жоғарғы оқу орны. Ресей Федерациясының мәдениет министрлігіне қарайды.

== Тарихы ==
[[1930 жыл|1930 жылдың]] [[10 шілде|10-шілдесінде]] Надежда Крупскаяның бастамасымен [[Халық коммисарлар кеңесінің]] қаулысына сәйкес Мәскеу кітапханалық институты ашылды. Оның алғашқы директоры Дерман Генриетта Карловна болатын. Институттың алғашқы ғимараты [[Мәскеу]] орталығындағы Моховая көшесінде орналасқан. [[1936 жыл|1936 жылы]] университет Химки қаласына көшірілді.

[[1940 жыл|1940 жылы]] мемлекеттік статусы берілсе, [[1940 жыл|1940]]-[[1957 жыл|1957 жылдар]] аралығында В. М. Молотовтың атын иемденген.

[[1964 жыл|1964 жылы]] университет атауы Мәскеу мемлекеттік мәдениет институтына өзгертілді. [[1980 жыл|1980 жылы]] осы жоғарғы оқу орны "Еңбектің Қызыл Туы" орденімен марапатталған болатын.

[[1994 жыл|1994 жылы]] университет мәртебесі берілсе, [[1999 жыл|1999 жылы]] институт атауы Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университетіне (МММӨУ) ауыстырылды. [[1994 жыл|1994 жылы]] университет негізінде халық мәдениетін сақтауға бағытталған, Ресейдегі 61 жоғарғы оқу орнының басын қосатын оқу-әдістемелік бірлестік құрылды.

== Институттар мен факультеттер ==
* Ақпараттық коммуникациялар мен [[кітапханалар]] институты
* [[Мәдениеттану]] және мұражайтану институты
* [[Музыка]] институты
* Бұқаралық ақпарат құралдары институты
* [[Экономика]], [[басқару]] және [[құқық]] институты
* Ұлттық [[көркемсурет өнері]] мен [[дизайн]] факультеті
* Әлеуметтік-мәдени қызмет факультеті
* Театрлық және режиссерлық өнер факультеті
* [[Хореография]] факультеті
* Халықаралық қарым-қатынас факультеті

== Дереккөздер ==

Мәскеу мемлекеттік медицина және стоматология университеті

2015-04-11T09:28:41Z

NErnur98: «Медициналық университеттер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Университет
|Аты = Мәскеу мемлекеттік медицина және стоматология университеті
|Қысқартылған аты = МММСУ
|Эмблемасы =
|Сурет = [[Сурет:Mgmsu.JPG|200px]]
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы =
|Бұрынғы атауы = Мәскеу медициналық стоматологиялық институты
|Ұраны = Hinc sanitas
|Құрылған жылы = [[1922 жыл]], [[2 сәуір|2-сәуір]]
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі =
|Басшының лауазымы =
|Фио лауазымы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = О. О. Янушевич
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым доктары =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = [[Мәскеу]], Ресей
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы =
|Сайты = [http://www.msmsu.ru http://www.msmsu.ru]
|Марапаттары =
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|CoordScale =
|edu_region =
}}'''А. И. Евдокимов атындағы Мәскеу мемлекеттік медицина және стоматология университеті''' - [[Ресей]]дегі стоматолог-дәрігерлерді дайындауда басты рөл атқаратын, әрі "Емдеу ісі" мамандығын дайындауда айтарлықтай орын алатын жоғарғы оқу орны. Университет тарихы XIX ғасырда пайда болған тіс емдеу дәрігерлерін дайындау мектебінен басталады.

== Тарихы ==
* [[1922 жыл|1922 жылдың]] [[2 сәуір|2-сәуірінде]] Мемлекеттік тіс емдеу институты ашылды (МТЕИ).
* [[1927 жыл|1927 жылы]] МТЕИ атауы Мемлекеттік стоматолгия және одонтология институты болып өзгертілді. МСОИ стоматологтардың диплом алдындағы дайындығын өткізіп, қарапайым халыққа стоматологиялық көмек көрсететін, ғылыми проблемаларды шешумен айналысатын.
* [[1932 жыл|1932 жылы]] МСОИ атауы Мемлекеттік стоматология және одонтология ғылыми зерттеу институты болып өзгертілді. МСОҒЗИ-да жаңа бөлімшелер: патофизиологиялық, морфологиялық, хирургиялық, әлеуметтік стоматология бөлімі және болатты протездер жасау бөлімшелері ашылды.
* [[1935 жыл|1935 жылы]] МСОҒЗИ негізінде Мәскеу стоматологиялық институты ашылды.
* [[1939 жыл|1939 жылы]] МСОҒЗИ мен Мәскеу стоматологиялық институты біріктіріліп, Мәскеу мемлекеттік стоматолгия институты құрылды.
* [[1949 жыл|1949 жылы]] ММСИ Мәскеу мединциналық стоматологиялық институты болып қайта құрылды.
* [[1968 жыл|1968 жылы]] "Емдеу ісі" факультеті ашылды.
* [[1974 жыл|1974 жылы]] Мәскеу мединциналық стоматологиялық институтына Н. А. Семашконың аты берілді.
* [[1995 жыл|1995 жылы]] дипломнан кейінгі білім беру факультеті ашылады.
* [[1998 жыл|1998 жылы]] орта медициналық білім беретін факультет ашылады, онда "Тіс технигі" мамндығы даярланады.
* [[1999 жыл|1999 жылы]] институт университет мәртебесіне ие болып, Мәскеу мемлекеттік медицина және стоматология университеті деп аталатын болды.
* [[2001 жыл|2001 жылы]] клиникалық психология факультеті жұмысын бастады.
* [[2004 жыл|2004 жылы]] экономикалық факультет ашылады, факультетте "Экономика және денсаулық сақтау мекемесіндегі билік" мамандығы бойынша мамандар даярланады.
* [[2011 жыл|2011 жылдан]] бастап университет әлеуметтік қызметкерлерді оқытуды да бастайды.
* [[2012 жыл|2012 жылы]] МММСУ-ға 90 жыл толды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ресей жоғарғы оқу орындары]]
[[Санат:Ресей медициналық университеттері]]
[[Санат:Медициналық университеттер]]

Михаил Афанасьевич Булгаков

2015-03-30T04:37:47Z

NErnur98: «Киевте туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Михаил Афанасьевич Булгаков ''' (2(14).5.1891, [[Украина]], [[Киев]] — 10.3.1940, [[Ресей]], [[Мәскеу]]) — орыс жазушысы. Киев университетінің медицина факультетін бітірген. 1919 жылға дейін [[Смоленск]] губерниясында дәрігерлік қызметте болып, онан кейін әдебиетке бет бұрған. 1920 — 22 жылы “[[На канунг]]” (Берлин) газетімен байланыста болды.
Алғашқы сатиралық жинақтарында оның суреткерлік дарыны байқалды. Булгаковтың “Ақ гвардия” романының стиліне поэтикалық қуат пен нәзік психологизм тән. Осы [[роман]]ның ізімен “Турбиндер күні” пьесасын жазды (1925). Мұнда орыс зиялы қауымының революцияны қабылдамаған белгілі бір бөлігінің терең драмалық тағдырлары суреттеледі. “Қашу” пьесасында (1928) ақ гвардияшылар мен ақ эмигранттардың ішкі күйзелісі, шет елдегі өмірі бейнеленген. Булгаковтың “Зойканың пәтері” (1926), “Қан қызыл арал” (1928), “Мольер” (1936), “Соңғы күндер” (Пушкин туралы, 1940) атты үздік пьесалары жарық көрген. “Мольер мырзаның өмірі” (1933) романында суретші және билік тақырыбы көрініс тапқан. “Мастер және Маргарита” (1940) романы аса күрделі тарихи кезеңді қамти отырып, өнерге адалдық пен тазалықты биік танымда суреттеп берген.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, 2-том</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:1891 жылы туғандар]]
[[Санат:1940 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Орыс жазушылары]]
[[Санат:Киевте туғандар]]

Термодинамикалық тепе-теңдік

2014-10-21T09:08:12Z

NErnur98: NErnur98 Термодинамикалық тепе-тендік бетін Термодинамикалық тепе-теңдік бетіне жылжытты: Атауындағы қате (ң әрпі)

'''Термодинамикалық тепе-тендік''' - әжептәуір үлкен уакыт аралығынан соң өздігінен түзілетін тұйык жүйе күйі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]

{{Stub}}