https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Meyirim 2026-07-03T08:43:09Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B8%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F 2026-05-08T17:53:54Z

<p>Meyirim: Сөзді жөндеп, үтір қойдым.</p> <hr /> <div>{{Ауру|Name=Дизентерия (шигеллёз, амебиаз)|ICD10={{ICD10|A|03|9}}, {{ICD10|A|06|0}}, {{ICD10|A|07|9}}|ICD9={{ICD9|004}}, {{ICD9|007.9}}, {{ICD9|009.0}}|MeshID=D004403|Image=Dysentery Art.IWMARTLD6038.jpg}}<br /> <br /> '''Дизентерия''' ({{lang-grc|[[wikt:δυσεντερία#Древнегреческий|δυσεντερία]]}} ← {{lang-grc2|[[дис-|δυσ-]]}} «нашар» + {{lang-grc2|[[wikt:ἔντερον#Древнегреческий|ἔντερον]]}} «ішектер») — антропонозды бактериальды ауру. Жұғу механизмі фекальді-оральді. Клиникалық картинасы комплитикалық синдроммен және жалпы интоксикациялық синдроммен белгіленеді.<br /> <br /> Этиологиясы: қоздырғышы Shigella туысына жатады. Shigella 4 тобы (А,В,С,Д) және 4 түрі ажыратылады:<br /> * - Sh. dysenteria<br /> * - Sh.flexneri<br /> * - Sh.boydi<br /> * - Sh.sonnei<br /> * Sh.sonnei-ден басқа түрлері бірнеше сероварианттардан құралады. Шигеллада О және К антигендері бар. Олар эндотоксионнен тұрады, ал Sh. dysenteria, Sh.flexneri, Sh.sonnei экзотоксин өндіреді. Энтеро-нейро және цитотоксикалық белсенділігін иеленеді. Антибактериальді препараттарға полирезистенті және сыртқы ортаға төзімді.<br /> <br /> == Эпидемиологиясы ==<br /> Барлық жерде таралымды. Инфекция көздері:-жедел және созылмалы дизентериямен ауыратындар - транзиторлы бактерия тасымалдаушы Көбінесе эпидемиологиялық қауіптілікті өкпе ауруымен ауыратындар төндіреді. Осылардың ішінде ең қауіптісі қоғамдық орында тамақтанатын жұмысшылар.<br /> <br /> Берілу жолы: су, тамақ, тұрмыстық қатынас арқылы беріледі. Көбінесе жазда немесе жаз-күз айында ауырады. Сезімталдық-жоғары болады.<br /> <br /> Иммунитет: 1-2 жыл мезгілінде спецификалық түрде болады.<br /> <br /> == Патогенезі ==<br /> Шигелла асқазанға түскенен кейін ащы және тоқ ішеке өтеді. Тоқ ішекте олар колоноцитке өтіп, сол жерде көбейіп өледі де, эндотоксин босап жергілікті әсер көрсетеді. Sh.dysenteriae (Григорьева-Шига) дизентерияларынан басқасына бактериемия тән емес. Токсин әсер ету кезінде күрделі процесстер пайда болады. Олар: ащы ішектің функцияларының бұзылуы (асқорыту, сіңу, моторлы-эвакуаторлы). Сондай-ақ алмасу процестер (белок алмасуы), дәрумендердің және гемостаз жүйесінің бұзылуы. Аурудың дамуында басты рольді организм сенсибилизациясы ойнайды (г.з.т.) Дизентерияның дамуына макроорганизм және қорғаушы факторлар маңызды мағына береді.<br /> <br /> == Патологиялық анатомиясы ==<br /> атоморфологиялық өзгерістер дизентерия кезінде тоқ ішектің дистальді бөлімінде көрінеді. Қабынудың келесі түрлері кездесуі мүмкін:<br /> * катаральді<br /> * катаральді-эрозиялы<br /> * катаральді-геморрагиялық<br /> * ойық-жаралы<br /> * фибринозды<br /> <br /> == Клиникасы ==<br /> Дизентерияның клиникалық жіктелуі:<br /> <br /> # Жедел дизентерия ұзақтығы 3 айға дейін (ауырлау ағымы, егер 3-4 аптаға дейін сауығу кезеңі болмаса).- колитикалық формасы (жеңіл, орташа ауырлықта, ауыр) - гастроэнтероколиттік формасы (жеңіл, орташа ауырлықта, ауыр)<br /> # Созылмалы дизентерия ұзақтығы 3 айдан 2 жылға дейін - қайталану формасы (рецидивирующие) - үзіліссіз формасы (непрерывное)<br /> # Бактерия тасымалдаушы формасы (транзиторлы) Инкубациялық кезеңі бірнеше сағаттан (6-12 сағат) 7 күнге дейін тербелісте болды. Орташа есеппен 2-3 күн. Дизентерия клиникасында екі синдром ажыратылады: колитикалық: жалпы интоксикациялық — басталуы жедел, кейінен жиі колитикалық синдром көрінеді.іште толғақ тәрізді ауырсыну (сол жақ мықын аймағында) жиі сұйық нәжіс (3-5-тен тәулігіне 20 рет). Нәжіс массасының мөлшерінің азаюынан шырышты және қан аралас болады. Нәжіс түрі «ректальді плевка» тәрізді болады.Жалпы интоксикация синдромы кейінірек пайда болады (2-3 сағаттан кейін).дене қызуы жоғарлайды (қалтыраумен немесе қалтыраусыз)әлсіздік, бас ауруы, лоқсу, құсу, тәбеті төмендейді.Интоксикация синдромы аурудың 2-3 күнінде көрінеді аурудың жақсы болжамды ағымында сауығу 2-4 аптада басталады ауырлау ағымында сауығу аурулардың 0,5-10% басталуы мүмкін. Гастроэнтероколитикалық формаға тән: қысқа инкубациялық кезең (6-8 сағат) жедел басталуы жалпы интоксикация симптомы және гастроэнтерит болуымен. Колит белгілері аурудың 2-3 күнінде қосылады. Жиірек сусыздану синдромы дамиды алиментарлы жолмен жұғуын қармайды Дизентерияның созылмалы ағымы аурулардың 2-5% кездеседі. Созылмалы дизентерияның қайталану ағымында клиникалық ремиссия болады, ал үзіліссіз ағымында ол болмайды. Ал бактерия тасымалдаушы (транзиторлы) туралы айтуға болады мынандай жағдайда:егер шигелланың капрокультурасы бөлінсе егер ағымның 3 айында бөлінген копрокультурада диарея болмаса егер қанның серологиялық зерттеуде теріс қорытынды болса егер патоморфологиялық өзгерісте<br /> <br /> == Асқынулары ==<br /> * инфекция-токсикалық шок<br /> * гепатоволемиялық шок<br /> * аралас шок<br /> * ішектен қан кету<br /> * перитонит (перфорациялық ойық жара кезінде)<br /> * инвагинация<br /> * тік ішекке түсу<br /> * артқы өту жолының жарылуы<br /> <br /> === Дизентерияны шығыны: ===<br /> <br /> * сауығу (көптеген аурулардың негізгі шығымы)созылмалы формаға өтуі (2-5% ауруларда) постдизентериялық колит ішек дисбактериозы<br /> <br /> == Диагностика ==<br /> дизентерия диагнозы мынаған негізделеді: клиникалық негізге эпидемиологиялық негізге арнайы зертханалық негіздерге .Арнайы диагностикалық әдістер:<br /> # бактериологиялық зерттеу (нәжістің, құсық массанының)<br /> # серологиялық реакция (РНГА)<br /> # аллергиялық сынама<br /> # Арнайы емес әдістер:<br /> <br /> # капрограмма<br /> # ректороманоскопия<br /> <br /> == Салыстырмалы диагностикасы ==<br /> # тамақтық токсикоинфекция<br /> # сальмонеллез<br /> # холера<br /> # амебиаз<br /> # иерсиниозбен және басқа ауруларымен (диарея бұзылуы кезінде).<br /> <br /> == Емдеуі ==<br /> Дизентерия емдеуі стационарлы және үйде болады. Госпитализация клинико-эпидемиологиялық байланысты жэүргізіледі. Емдеу:- диета<br /> <br /> Режим ауыр ағымына байланысты Этиотропты препараттар (фуразолидон, неваграмон, метациклин, ципрофлоксоцин) жеңіл түрінде күніне 2-3 рет, орташа және ауыр ағымында 5-7 күн.Патогенетикалық терапия интоксикациялық синдром негізінде жүргізеді дезинтоксикациялық терапия, регидратациялық терапия ,дегидратация кезінде, негізгі белгілерде қолданылады: организмнің иммундық реактивтігін жоғарлаттын препарат (метилурация) ферменттер (креон, фестал) эубиотики (бифидум бактерин, лактобактерин) физиолечение симптоматикалық заттар Профилактикасы: дизентерия кезінде профилактика жүргізіледі: жалпы санитарлы-гигиеналық талаптар берілу жолына байланысты жүргізу<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> == Сыртқы сілтемелер ==<br /> <br /> * [http://www.diagnos.ru/diseases/infec/disenteria Дизентерия]<br /> {{Сыртқы сілтемелер}}<br /> {{Medsci-stub}}<br /> [[Санат:Бактериялдық аурулар]]<br /> [[Санат:Асқазан-ішек инфекциялары]]<br /> [[Санат:Дизентерия]]</div>

Meyirim https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2026-05-01T23:44:56Z

<p>Meyirim: Сөздерді жөндеп жаздым.</p> <hr /> <div>[[Image:Sechenov.jpg|left|200px|thumb|[[Сеченов Иван Михайлович]]]]<br /> <br /> Адам ағзасы басқа тірі ағзалар сияқты өзінің биологиялық қажеттілігін қанағаттандыруға ұмтылады. Осы арқылы ағза өзінің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтап отырады. Адам ағзасы өз қажетін<br /> қанағаттандыру үшін үнемі тамақтанады, тыныс алады және т.б.<br /> Соған байланысты өседі, дамиды және тіршілігін жалғастырады.<br /> Адам қоғамдағы өз мінез-құлығы аркылы әлеуметтік және [[рухани қажет]]ін қанағаттандырады. Мұндай қажеттіктерге еңбек етуі, білім<br /> алуы, шығармашылық жұмысы, білгенін басқаларға үйретуі және<br /> т.б. жатады. Адам өз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін міндетті<br /> түрде алдына мақсат қояды. Ішкі сезімге беріліп, ойлайды, қиялданады, есіне түсіреді. Мұның бәрі әр адамның жеке ішкі сезімі арқылы<br /> миында алдын ала бейнеленеді. Бұлар адамның психикасына тән қасиеттер.<br /> [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]] [[адам психикасы]] мен [[жоғары жүйке қызметі]]нің<br /> рефлекстік сипатының ұқсастығына ерекше мән берді. [[Психология|Психология ғылымының]] [[физиология]]мен өте тығыз байланысты екенін атап<br /> көрсетті.<br /> <br /> Әрбір адам белгілі бір әлеуметтік ортада тіршілік ететіндіктен, сол<br /> ортаның тыныс-тіршілігімен санасады. Адам қоғамда басқа адамдармен қарым-қатынас жасамай, өмір сүре алмайды. Отбасында, ұжымда, қоғамда тіршілік етіп, сол аркылы психикасы қалыптасады. Осындай қарым-қатынастың нәтижесінде әрбір адам жеке тұлға ретінде<br /> өмір сүреді. Адамның психикасының қалыптасуында сөздің де маңызы зор.<br /> Өз қажетін қанағаттандыру мақсатында қалыптасқан күрделі [[психикалық үдерістер|психикалық]] және [[физиологиялық үдерістер]] жиынтығы - [[мінез-құлық]]ты білдіреді.<br /> <br /> [[Image:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|right|200px|thumb|[[Рене Декарт]]]]<br /> Адамның мінез-құлығын және жануарлардың мінез-қылығын зерттейтін ғылымды [[этология]] ({{lang-el|«еtһоs» - мінез, «logos» - ілім}})<br /> дейді.<br /> Рефлекс — [[жүйке қызметі]]нің негізі, оның түрлері. Адам денесіндегі<br /> барлық тіршілік үдерістердің тікелей жүйке жүйесінің басқаруымен<br /> жүретіні өздеріңе белгілі (жүйке жүйесін, рефлексті естеріңе түсіріңдер).<br /> Ағзаға сыртқы және ішкі ортаның өзгерістері тітіркендіргіш ретінде<br /> әсер етіп, [[рефлекс]] пайда болады. Рефлекс арқылы ағза үнемі өзгеріп<br /> тұратын сыртқы ортаның өзгерістеріне бейімделеді. Ішкі мүшелермен мүшелер жүйелері қызметтерінің үйлесімді жүруі рефлекс арқылы реттеледі. Рефлекс кезінде үлкен ми сыңарларының қыртысында сыртқы және ішкі ортадан келетін тітіркендіргіштердің әсері<br /> талданады.<br /> Рефлекс ұғымын ғылымға алғаш рет еңгізген француз ғалымы - [[Рене Декарт|Р.Декарт]] ([[1596]]-[[1650]]).<br /> <br /> Рефлекстерді шығу тегіне сәйкес шартсыз жөне шартты рефлекстер деп екі топқа бөледі.<br /> Шартсыз рефлекс орталық жүйке жүйесінің төменгі бөлімдері<br /> ([[жұлын]], [[сопақша]], [[ортаңғы ми]], [[мишық]]) арқылы жүзеге асады. Алдыңғы мидың үлкен ми сыңарлары алып тасталған жануарларда<br /> шартсыз рефлекс сақталады. Шартсыз рефлекстер адамның жасына<br /> сәйкес үнемі өзгеріп отырады.<br /> Туа пайда болған ретті тізбек арқылы бірімен-бірі байланысқан<br /> шартсыз рефлекстер жиынтығы - [[түйсік]] - [[инстинкт]] ({{lang-la|«instictus» - түйсіну}}) деп аталады. Түйсік - едәуір күрделі мінез-құлықтың бір түрі. Түйсік көбінесе топтасып тіршілік ететін<br /> бунақденелілерде де айқын байқалады. Түйсік арқылы ағзаның ішкі<br /> ортасының қажеті қанағаттандырылады.<br /> <br /> Жаңа туған [[нәресте]]нің алғаш рет анасын емуі - тағамдық шартсыз рефлекске жатады. Көзге бір затты жақындатқанда көзді жұму -<br /> қорғаныштық шартсыз рефлекс. Сәбиге таныс емес затты көрсеткенде<br /> соған карай басы мен көзін бұруы - бағдарлаушы шартсыз рефлекс.<br /> Шартсыз рефлекстер арқылы ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығы<br /> қамтамасыз етіледі. Ішкі мүшелер мен мүшелер жүйесінің қызметі<br /> үйлесімді түрде жүреді.<br /> <br /> ==Шартты рефлекстер==<br /> Шартты рефлекстер. Ми қыртысында шартты рефлексті жүзеге<br /> асыратын жүйке - рефлекс орталықтары орналасады. Жүйке орталығы мен жүйкелер арасында шеңбер түрінде үнемі байланыстар болып тұрады. Шартты рефлекстер кезінде ми қыртысы мен мидың басқа<br /> бөлімдерінің арасында уақытша байланыстар түзіледі.<br /> Шартты рефлекстер - ағза мінез-құлығының ең қарапайым<br /> көрінісі. Шартты рефлекстер бірімен-бірі белгілі бір реттілікпен жүзеге асатын бірнеше кезеңдерден тұрады. Шартты рефлекстер аркылы<br /> адам тамағын табуға, қауіпті жағдайлардан қорғануға әрекет жасайды. Мұның бәрі де жоғары жүйке қызметі аркылы жүзеге асады.<br /> <br /> ==Жоғары жүйке кызметінің күрделенуі==<br /> Жоғары жүйке кызметінің күрделенуі сөздің пайда болуымен тікелей<br /> байланысты. Адамның мінез-құлығы негізінен екі түрлі жағдайларға байланысты қалыптасады. <br /> Біріншіден — ағзаның ішкі қажетін қанағаттандыру. <br /> Екіншіден - сыртқы орта жағдайларына бейімделу.<br /> Мидың және жүйке жүйесінің баска бөлімдерінің қызметі рефлекстер түрінде жүзеге асады, яғни рефлекстік сипатта болады. Ми<br /> қыртысының рефлекстік қызметін ғылыми түрғыда түсіндірген орыс<br /> ғалымы - [[Сеченов Иван Михайлович|И.М.Сеченов]] ([[1829]]-[[1905]]). Ол «[[Мидың рефлекстері]]» ([[1863]])<br /> еңбегінде рефлекс ұғымына жан-жақты анықтама берді. Ғалым алғаш рет біздің саналы жөне санасыз әрекеттеріміздің бәрі рефлекстерге негізделгенін дәлелдеп берді. И. М. Сеченовтың пікірі бойынша,<br /> рефлекстер үш кезеңді қамтиды. <br /> Оның бірінші кезеңінде сыртқы<br /> тітіркендіргіштердің әсерінен сезім мүшелерінде қозу пайда болады.<br /> Екінші кезеңінде - мида қозу мен тежелу үдерістері жүреді. Осы<br /> үдерістердің нөтижесінде психикалық құбылыстар (түйсіну, сезу, т.б.)<br /> пайда болады. Үшінші кезеңінде - адамның мінез-құлығы әрекеттер<br /> арқылы көрініс табады. И.М.Сеченовтың зерттеулері мидың төменгі<br /> орталықтары, оның жоғары орталықтарының тікелей бақылауында<br /> жүретінін дәлелдеп берді. Ми қыртысындағы рефлекс орталықтары<br /> көптеген шартсыз рефлекстердің қызметін кейде тежеуі, кейде күшейтуі<br /> мүмкін.<br /> <br /> [[Image:Ivan Pavlov (Nobel).png|left|200px|thumb|[[Павлов Иван Петрович]]]]<br /> Рефлекстер туралы ілімді одан әрі толыктырып дамытқан көрнекті<br /> орыс ғалымы [[Павлов Иван Петрович|И. П. Павлов]] ([[1849]] - [[1936]]) . Ол - жоғары жүйке<br /> қызметінің физиологиясы — мінез-қүлық туралы ғылымның негізін<br /> салушы ғалым. Ғалым мінез-құлықты зерттеуде шартты рефлекстердің<br /> қальпггасу әдістерін ашты. И.П.Павлов жоғары жүйке кызметі тікелей<br /> шартты рефлекстер жиынтығынан түратынын толық дәлелдеп берді.<br /> <br /> '''Бірінішіден''', шартты тітіркендіргіштің әсер ету уакыты шартсыз<br /> тітіркендіргіштердің өсерімен сәйкес келуі кажет. Мысалы, бұрын ет<br /> жеп көрмеген итке етті көрсетсе де иттің оған сілекейі бөлінбейді. Итке<br /> етті көрсетіп, артынша ет беруді бірнеше рет кайталаса, ет көріне салысымен сілекей бөліне бастайды.<br /> <br /> '''Екіншіден''', шартты тітіркендіргіштің өсері шартсыз тітіркендіргіштің алдында бірнеше рет кайталануы шарт. Қоңырау шалып, артынан<br /> итке тамак беруді бірнеше рет кайталаса, шартты рефлекс түзіледі.<br /> <br /> '''Үшіншіден''', шартты жөне шартсыз тітіркендіргіштердің әсер ету<br /> уакытын сәйкестендіріп, бірнеше рет кайталаганда да шартты рефлекс түзіледі.<br /> <br /> Шартты рефлекстің қалыптасуы, шартты және шартсыз тітіркендіргіштерді қабылдайтын [[ми қыртысы]]ның екі орталығының арасындағы уакытша байланыска негізделген. Шартты тітіркендіргіштің<br /> әсерінен ми кыртысының бір жерінде козу ошағы пайда болады. Шартсыз тітіркендіргіштің әсерінен де ми қыртысының екінші жерінде қозу<br /> ошағы пайда болады. Ми қыртысындағы осы екі козу ошақтарының<br /> арасында уақытша байланыс түзіледі.<br /> Адам өмірінде көптеген шартты рефлекстер түзіледі. Мұның бәрі<br /> де біздің өмір сүруіміздің басты мәні болып саналады. Тіршіліктің бұл<br /> өмірлік мәні жеке адам үшін басты рөл атқарады, бірак бұл тұқым<br /> қуаламайды.&lt;ref&gt;Биология:Жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2007. ISBN 9965-34-607-0&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Адам]]<br /> [[Санат:Мінез-құлық| ]]<br /> <br /> <br /> {{Biosci-stub}}</div>

Meyirim https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2026-02-28T17:17:56Z

<p>Meyirim: Сөзді жөндеп жаздым</p> <hr /> <div>[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 182.jpg|thumb|right|200px|]]<br /> '''Грейг қызғалдағы''' ({{lang-la|Tulipa greigii}}) – лалагүлділер тұқымдасы, [[қызғалдақ]] туысына жататын көп жылдық пиязшықты өсімдік. [[Қаратау]] жотасында, Шу-Іле тауларында, [[Қоржынтау]]да, [[Талас]] және [[Қырғыз Алатауы]]нда да кездеседі. Биіктігі ''40 – 50 см''. Сабағы жуан, түкті келеді. Жапырағы жалпақ таспа тәрізді, кейде жиегі иректеліп, үстіңгі бетінде қою күлгін таңбалары болады. Гүлі дара, қызыл, қызғылт сары түсті, көктемде гүлдейді. Тұқымы арқылы және вегетативті (өсімді) жолмен көбейеді. [[Жеміс]]і – қорапша. Грейг қызғалдағы – өте әдемі, сәнді өсімдік. Қазір [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]нда сақталған. [[Алматы]], [[Қарағанды]], [[Жезқазған]] ботаникалық бақтарында қолдан өсіріледі. Грейг қызғалдағы өте сирек кездесетін түр болғандықтан қорғауға алынып, [[Қазақстанның Қызыл кітабы]]на енгізілген.<br /> <br /> ГРЕЙГ ҚЫЗҒАЛДАҒЫ — лалагүлділер тұқымдасының қызғалдақ туысына жататын көп жылдық пиязшықты өсімдік. Шу-іле тауларында, Талас және Қырғыз Алатауында да кездеседі. Биіктігі 40-50 см. Сабағы жуан, түкті келеді. Жапырағы жалпақ, таспа тәрізді, кейде жиегі иректеліп, үстіңті бетіңде қою күлгін таңбалары болады. Гүлі дара, қызыл, қызғылт сары түсті, көктемде гүлдейді. Тұқымы арқылы және вегетативі (өсімді) жолмен көбейеді. Жемісі — қорапша. Грейг қызғалдағы — өте сәнді өсімдік. Қазір Ақсу-Жабағылы қорығында сақталган. Алматы, Қарағанды, Жезқазған ботаникалық бақтарыңда қолдан өсіріледі. Грейг қызғалдағы өте сирек кездесетін түр болғандықтан, қорғауға алынып, Қазақстанның 235 &quot;Қызыл кітабына&quot; енгізілген.<br /> <br /> ==Сипаттамасы==<br /> <br /> Биіктігі 20-50 см, пиязшығы жұмыртқа тәрізді, жуандығы 2,5 - 4 см, көн тәрізді қара қоңыр, ішкі жағы, әсірісі түбі мен ұшы қалың түкті қабықты.<br /> <br /> Сабағының жоғарғы жағы түкті, жапырақ саны - 3 - 4, шамалы жақын орналасқан, қайырылған, бұйра, көкшіл сұр, жоғарғы жағында көптеген күлгін дақтары бар, жоғарғысы едәуір түкті, кірпікшелі, әдетте гүлге жетеді, ең төменгісі сопақшадан жалпақ эллипске дейін тәрізді, ені 3,5 - 8 см. Сыртқылары түкті, жұмыртқа тәрізді, жоғарғы жағы қайырылған, ішкісінен шамалы қысқа, ішкілері кері жұмыртқа тәрізді; аталықтары гүл серігінен 3 есе қысқа, олардың жіпшелері жалаңаш, сары немесе қаралау, тозаңдықтары сары, сирек күлгін, жіпшелерінен 2 есе ұзын, түйіні орнықты ауызды; қорапшасының ені 2 - 3 см, ұзындығы 4 - 6 см.<br /> <br /> Мамыр - маусым айларында гүлдейді.<br /> <br /> ==Қазақстанда таралуы==<br /> <br /> Эндемик. Шағыл тасты және сазды топырақты далаларда, аласа тау мен тау етегінде өседі. Қызылорда, Түркістан флористикалық аудандарында Іле, Күнге&quot; Алатауының батыс сілемдерінде (Шу - Іле тауларының тоғысқан жеріндегі Қордай асуы маңында) , Қырғыз Алатауы, Шу - Іле таулары, Қаратауда кездеседі.<br /> Қазақстанның &quot;Қызыл кітабына &quot; енгізілген<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> Қазақстан қызғалдақтары<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Қызғалдақтар]]<br /> [[Санат:Лалагүлдер]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]</div>

Meyirim