Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Такоцубо кардиомиопатияcы

2023-11-02T11:22:50Z

Marat Bektas: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

{{Infobox Disease
| Name = Такоцубо кардиомиопатиясы
| Image = TakoTsubo scheme.png
| Caption = Такоцубо кардиомиопатиясы (A) қалыпты жағдай (B).
| DiseasesDB = 33976
| ICD10 =
| ICD9 = {{ICD9|429.83}}
| ICDO =
| OMIM =
| MedlinePlus =
| eMedicineSubj =
| eMedicineTopic =
| MeshID = 054549
}}
[[Сурет:Takotubo akasi-si PC012375.jpg|thumb|Сегізаяқтарға арналған жапон қақпандары]]
'''Такоцубо кардиомиопатиясы''' ({{lang-ja|蛸壺}}, ''такоцубо'' — сегізаяқ қақпаны), '''сол жақ қарынша ұшының транзитарлы шар тәрізді кеңеюі'''<ref name="pmid18599137">{{cite journal |author=Eshtehardi P, Koestner SC, Adorjan P, Windecker S, Meier B, Hess OM, Wahl A, Cook S |title=Transient apical ballooning syndrome--clinical characteristics, ballooning pattern, and long-term follow-up in a Swiss population |journal=Int. J. Cardiol. |volume=135 |issue=3 |pages=370–5 |year=2009 |month=шілде |pmid=18599137 |doi= |url=http://www.internationaljournalofcardiology.com/article/S0167-5273%2808%2900574-3/abstract}}</ref>, '''күйзеліс кардиомиопатиясы''' — [[миокард]] жиырылуының уақытша төмендеуімен сипатталатын [[кардиомиопатия]]ның [[Ишемия|ишемиялық емес]] түрі. Миокард әлсіздігі жақын адамының қайтыс болуы сияқты эмоциялық күйзеліс нәтижесінде туындайтындықтан, «'''жаралы жүрек синдромы'''» деп аталады<ref>[http://www.medicalnewstoday.com/medicalnews.php?newsid=56666 Mayo Clinic Research Reveals 'broken Heart Syndrome' Recurs In 1 Of 10 Patients]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.

== Тағы қараңыз ==
* [[Жүрек жетіспеушілігі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сыртқы сілтемелер ==
* http://www.medicus.ru/cardiology/pats/?cont=article&art_id=6010 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050826223316/http://www.medicus.ru/cardiology/pats/?cont=article&art_id=6010 |date=2005-08-26 }}
* [http://www.aif.ru/health/article/25684 «жаралы жүрек синдромы» дегеніміз не? {{ref-ru}}]

[[Санат:Жүрек аурулары]]

Дүниетаным

2023-11-02T11:21:30Z

Marat Bektas: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

[[File:Tawa chakana.svg|thumb|]]
'''Дүниетаным''' - жеке адамның, әлеуметтік топтың, таптың немесе тұтас қоғам қызметінің бағытын және шындыққа деген қатынасын айқындайтын принциптердің, көзқарастардың мақсат-мұраттар мен сенімдердің жүйесі. '''Дүниетаным''' қалыптасуына [[Саясат|саяси]], [[адамгершілік]] және [[эстетика]]лық көзқарастар көп эсер етеді.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> Ғылыми білімдер '''Дүниетаным''' жүйесіне ене отырып, адамның немесе бүкіл топтың қоршаған әлеуметтік және табиғат заңдылықтарын бағдарлау мақсаттарына қызмет етеді. Сонымен қатар, ғылым адамдарды әртүрлі нанымдар мен адасулардан құтқарып, оның шындық болмысты [[ақыл-ой дамуы|ақыл-ойы]] арқылы тануына жағдай жасайды.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>

'''Дүниетаным''' - адамдар мен [[Табиғаты|табиғатқа]], жалпы құндылықтарға, моральдық ережелерге жеке тұлғаның жалпы қатынасын білдіретін негізгі сенім, қалып, таным немесе қоғам мүшелерімен ортақ көзқарас қалыптастырып, қоршаған ортамен қатынас қалыптастырудағы негізгі өлшем. Ол - адамның дүниені ақиқатпен теориялық және тәжірибелік жағынан бірлікте тану мақсатындағы рухани-тәжірибелік әдіс. '''Дүниетанымда''' тұтас адамзат әлемінің үлгісі сияқты [[мәдениет]] категорияларының жүйесі көрініс тапқан.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref>

'''Дүниетаным''' - әлемді түсіну, қабылдау, қоршаған ортадағы шынайылыққа жалпылама көзқарастар жүйесі, адамның өзіне, [[әлем]]ге, өзінің әлемдегі орнына деген көзқарастар [[Жүйе|жүйесі.]]<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

==Тағы қараңыз==
* [[Дүние]]

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Дүниетаным]]
[[Санат:Эпистемология]]

Ақбілек (роман)

2023-11-02T10:11:27Z

Marat Bektas: Бұл шағын өңдеме

[[Сурет:Ақбілек.jpg|600|нобай|оңға|Ақбілек романы]]
'''Ақбілек''' — [[Жүсіпбек Аймауытов]]тың қаламынан туған [[психологиялық роман]]. Роман тұңғыш рет 1927 жылы «[[Әйел теңдігі]]» журналында жарияланды.

== Қысқаша мазмұны ==
Ақбілек романындағы барлық оқиғалар тікелей өмірден алынған. Ақбілек романы - қазақ ауылындағы дүрбелең жылдар шындығын, олардың дәстүрі мен тұрмысын, жекелеген адамдардың іс-әрекеттері мен қарым-қатынастарын, әсіресе басты кейіпкер Ақбілектің қасіретке толы өмірі, мұңы мен шері жайындағы туынды. Бір ғана қазақ қызының күрделі тағдыры негізінде әлеуметтік төңкерістер тұсындағы қазақ ауылының өзгеру процесін суреттеген алғашқы қазақ романдарының бірі. Сонымен бірге халқымыздың өткен өмір көріністерін, адамдар арасындағы көзқарастар қақтығысын, ел мен жер, келешек күндерге деген наным, сенімдері серпінді, шабытты, көркем кестеленеді. Кейіпкерлер келбеті, іс-қимылдары да нанымды жеткізіледі. Қазақ төңкерісінен кейінгі қазақ ауылының өмір-тірліктері, ақ гвардияшылар әрекеті кеңінен көрініс береді. Романда көтерілген басты мәселе - қазақ қызының тағдыры мен әйел теңсіздігі.

«Ақбілек» романы - бір ғана қазақ қызының күрделі тағдыры негізінде әлеуметтік төңкерістер тұсындағы қазақ ауылының өзгеру процесін суреттеген алғашқы қазақ романдарының бірі. Шығарманың бас кейіпкері Ақбілек өшіккен адамдардың кесірінен ақ әскерлердің тұтқынына түсіп, неше қилы қорлық көреді. Өз елінде де алуан қиындықтарға жолығады. Кейін төңкеріс аяқталған соң қалаға кетіп, оқу оқып, өз бақытын табады.
Ақбілектің басынан өтетін осы оқиғалар арқылы жазушы сол бір қиын-қыстау кезеңдегі қазақ ауылдарындағы өмір шындығын, адамдардың түрлі тағдырын кеңінен бейнелейді.

==Шығарманың басты кейіпкерлері==
*''Ақбілек'' - құрбыларының алды, теңдікке ұмтылған, азаттықты аңсаған, зорлыққа мойымаған, өмірінен тағылым-ғибрат алған, жан-жүрегі таза, махаббат, мейірімі мол, өжет қыр қызы.Ақбілек содырлардың ортасына түсіп, қарамұртқа ермек болды.Соған қарамастан өмірге деген құштарлық сезімінен айырмады.
*''Бекболат'' - қара торы, орта бойлы, қошқар тұмсық, түлкі мұрт, шүңірек көз жігіт. Жасы жиырма жетіде. Басында барқытпен тыстаған қара елтірі жекей тымақ, үстінде орысшалау пенжек, шалбар. Сұр шапан, сар сафиянға қара ала жапқан күміс белбеу, аяғында көнелеу қисық табаны бар. Белбеуіндегі жарғақ далбағайы, шашақты сары қынды мүйіз сапты өткір кездігі, алдыңғы қапталдағы дабыл байлайтын ұзын қайыс шеттегі- оның өнерсіз жігіт еместігіме айғақ болады.
*''Мұқаш'' - таңқы мұрын, бадырақ көз, шұнақ құлақтау, жарбақтау, кірпі шаш, қырыс маңдай, қара сұр жігіт. Жасы 35-те. Болыстыққа сайланбай қалған.
*''Офицер''- романның басты тұлғасын жәбірлеп, арын аяққа таптаған жиіркенішті жан ғана емес, империялық саясаттың ғасырлар бойы халқымызды билеп, басып-жаншып келген көрінісі ретінде де есте қалады.
*''Ұрқия'' - Ақбілектің жанашыр жеңгесі. Ақбілектің қалаға келіп, көзін ашуына бірден бір себепкер. Сонымен бірге баласы Ескендірді өсіруіне де көп көмектеседі.
*''Балташ'' - Ақбілектің жанын түсінген жігіт. Ақбілектің басынан өткен тағдырға қарамай, оған ғашық болады. Балташтың бұл қасиетін бағалап, Ақбілек оған күйеуге шығады.

==Дереккөздер==
#http://aimauytov.psu.kz/images/stories/pdf/akbilek_aimauytov.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102200157/http://aimauytov.psu.kz/images/stories/pdf/akbilek_aimauytov.pdf |date=2014-01-02 }}
#http://baq.kz/kk/regional_media/post/1742

{{Жүсіпбек Аймауытов шығармалары}}

[[Санат:Алфавит бойынша кітаптар]]
[[Санат:Қазақ әдебиеті]]
[[Санат:Романдар]]