Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Қалдыбай Бектайұлы Бектаев

2026-03-01T14:10:13Z

Mansur.Jaqsylyq:

'''Қалдыбай Бектайұлы Бектаев''' (27.11.[[1920]], Оңтүстік Қазақстан облысы Бөген ауданы Шұбар ауылы – [[1996]], [[Шымкент қаласы]]) – физика-математика ғыл. канд., филол. ғыл. докт. (1975), проф. (1976), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғыл. қайраткері (1980). 2-дүниежүз. соғысқа қатысқан.

[[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref>

Орта Азия ун-тін бітірген (1946). 1946–1948 ж. [[Шымкент]] педагогика институтында оқытушы, 1958–1996 ж. кафедра меңгерушісі, декан (1965–1968) болды. 1968–1974 ж. Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі ин-тының статист.-лингвист. зерттеулер және автоматтандыру тобын басқарды. Негізгі ғыл. еңбектері ықтималдық теориясына, матем. статистикаға, ақпарат теориясына және матем.-инж. лингвистика мәселелеріне арналған. Ол – [[математика]] және кибернетикалық әдістерді түркі тілдерін зерттеуге тұңғыш рет қолданған ғалым. Бектаевтың басшылығымен республикада алғаш рет электрондық есептеуіш машинаның көмегімен мәтіндердің ағылшын тілінен орыс тіліне машиналық аудармасы жасалды. 2-дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен және медальдармен марапатталған.Бектаевтың жетекшілігімен 1979 ж. «М. Әуезовтің «[[Абай жолы]]» романының жиілік сөздігі» жарық көрді. Бұл еңбекте жазушының сөз байлығына, сөздерді қолдану тәсіліне, стилистикалық ерекшеліктеріне сандық сипаттама берілді. Бул зерттеу қазақ және жалпы түркі тілдерін, көркем шығарманың тілдік ерекшеліктерін зерттеушілер үшін мол мағлұматтар береді.<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1920 жылы туғандар]]
[[Санат:Түркістан облысында туғандар]]
[[Санат:1996 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан физиктері]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]

{{Bio-stub}}

Мархабат Байғұт

2025-12-05T14:13:04Z

Mansur.Jaqsylyq:

{{Жазушы
|Есімі = Мархабат Байғұт
|Суреті =
|Туған күні = 25.05.1945
|Туған жері = [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}
|Қайтыс болған күні = 26.11.2022
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{USSR}}<br /> {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = [[жазушы]], [[журналист]], аудармашы
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = қазақ тілі,орыс тілі, ағылшын, өзбек
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = "Алаш" Халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты (1996)
|Қолтаңбасы =
}}
'''Мархабат Байғұт''' ([[25 мамыр]], [[1945 жыл]]ы [[Түркістан облысы]], [[Түлкібас ауданы]], Пістелі ауылында туған) — [[жазушы]], [[журналист]], аудармашы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2004). «Алаш» Халықаралық сыйлығының лауреаты (1996). [[Құрметті азамат|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] (2007). [[журналист|Қазақстанның Құрметті журналисті]] (2009).

==Толығырақ==
[[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref>
[[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың [[филология]] факультетін бітірген.
*[[Әскер]]и борышын өтеген соң [[Түлкібас ауданы]]ның [[«Шамшырақ»]] газетінде, облыстық «[[Оңтүстік Қазақстан]]» газетінде көп жылдар бойы әдеби қызметкер, [[мәдениет]], [[әдебиет]] және [[өнер]] бөлімінің меңгерушісі болды, облыстық [[партия]] комитетінде жауапты қызметтер атқарды.
*[[1985]] – [[2001]] жылдары [[Қазақстан]] Жазушылар одағының облыстық бөлімшесінің жетекшісі, [[облыс]] әкімшілігі аппаратында ішкі [[саясат]] бөлімінің меңгерушісі, облыстың тіл басқармасының бастығы ([[1993]] – [[1997|97]]). Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің, облыстық басқармасы бастығының орынбасары қызметтерін атқарды.
*[[2001]] жылдан басқарма бастығы. ''«Шілде», «Сырбұлақ», «Интернаттың баласы», «Нәуірзек», «Қорғансыз жүрек», «Дауыстың түсі», «Машаттағы махаббат», «Серт пен сенім», «Ақпандағы мысықтар»,'' тағы басқа кітаптары жарық көрді. Шығармалары [[орыс]], [[украин]], [[өзбек]], [[түрік]], [[қарақалпақ]], [[саха]] тілдеріне аударылған. Ол [[Шукшин|В.Шукшиннің,]] Ю.Покальчуктің, [[Айтматов|Ш.Айтматовтың]] шығармаларын, У.Ирвингтің [[Мұхаммед пайғамбар]] туралы кітабын аударған.
*Республикалық ''«Жалын»'' баспасы белгілеген сыйлықтың екі дүркін, «[[Қазақ әдебиеті]]» газеті сыйлығының үш дүркін иегері.
*1996 жылы «[[Құрмет ордені]]»
*1996 жылы «Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты
*2004 жылы [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағы берілді
*2007 жылы «Ерекше қызыметі үшін» медалі
*2007 жылы Қазақстан Мәдениет және ақпарат министрлігінің құрмет грамотасы
*2007 жылы [[Құрметті азамат|Түркістан облысының Құрметті азаматы]] (құрметті атағы берілді).
*2009 жылы Қазақстанның Құрметті журналисті
*2010 жылы Қазақстан Республикасының мемлекеттік степендиясының иегері
*2014 жылы президент жарлығымен мемлекеттік марапаты «[[Парасат ордені]]» мен марапатталды.
*2021 жылы президент жарлығымен мемлекеттік марапаты «[[Парасат ордені|Барыс ордені]]» мен марапатталды.

==Діни көзқарасы==
Діни көзқарасы - [[мұсылман]]. Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу».

==Хоббиі==
Хоббиі - оқу, табиғат, жазу.
Жапон, ағылшын жазушыларының шығармаларын сүйіп оқыды.

==Сүйіп оқитын әдебиеті==
Сүйіп оқитын әдебиеті – [[Повесть|повестер]], романдар, әңгімелер. Жапон, ағылшын жазушыларының шығармаларын сүйіп оқыды.

==Үй жағдайы==
Үйленген. Жұбайы - Байғұтова Қыздаркүл (1949 жылы туған),
зейнеткер. Қызы - Ақлима Мархабатқызы (1969 жылы туған); ұлдары - Баубек Мархабатұлы(1971-1999); Нұрлан Мархабатұлы
(1974 жылы туған), Дулат Мархабатұлы (1977 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Түркістан облысының құрметті азаматтары]]

Марат Наильевич Хайруллин

2025-12-05T13:59:15Z

Mansur.Jaqsylyq:

{{Футболшы
|есімі = Марат Хайруллин
|туған күні = 26.04.1984
|туған жері = {{туғанкүні|Қазан (қала)|Қазанда}}, Татар АСР
|азаматтығы = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Қазақстан]]
|бойы = 177
|салмағы = 75
|позиция =жартылай қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]
|номері =
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2002—2006|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Рубин-2]]|62 (14)
|2007—2009|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|84 (23)
|2010|{{flagicon|Ресей|20px}} [[Волга (футбол клубы, Төменгі Новгород)|Волга (НН)]]|7 (0)
|2010—2015|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]|142 (39)
|2016|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]|27 (8)
|2017—2018|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Атырау (футбол клубы)|Атырау]]|17 (1)
|2019|{{flagicon|KAZ|20px}} [[Қайсар (футбол клубы)|Қайсар]]|16 (0)}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2011—2014|{{Футбол|Қазақстан}} |13 (0)}}
}}

'''Марат Наильевич Хайруллин''' ({{lang-tt|Марат Наил улы Хәйруллин}}; [[26 сәуір]] [[1984 жыл]]<ref>[https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/84492 Тransfermarkt.com]</ref>, [[Қазан]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — ресейлік және қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы. 2011-2014 жылдары Қазақстан құрамасында ойнаған. Қазақстанның төрт дүркін чемпионы.

== Карьерасы ==
"Рубин" клубының түлегі.

20017 жылы Қазақстанға бір жола келіп, "[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]" футболшысы атанды. 2010 жылы Қазақстан азаматтығын алды да, бір жылдан соң [[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]]на шақырту алды. 2011 жылы 3 маусымда [[Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасы|Әзірбайжанға]] қарсы [[Футболдан 2012 жылғы Еуропа біріншілігі (іріктеу турнирі)|ЕУРО-2012 іріктеу ойынында]] тұңғыш матчын өткізді.

Үш жылдан соң 2014 жылы 7 маусымда [[Мажарстан Ұлттық футбол құрамасы|Мажарстанмен]] жолдастық кездесуде құрама сапында соңғы рет алаңға шықты.

2016 жылы "[[Ақтөбе (футбол клубы)|Ақтөбе]]" жетекшілері ауысты да, жаңа жетекшілер Марат Хайруллинді керексінбеді. Хайруллин "[[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпеске]]" ауысты.

Кейін "Атырау", "Қайсар" клубтарында доп тепті.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

* Қазақстан чемпионы (4): 2007, 2008, 2009, 2013
* Қазақстан күміс жүлдегері (2): 2010, 2014
* Қазақстан қола жүлдегері (3): 2011, 2012, 2015
* Қазақстан кубогы: 2008
* Қазақстан суперкубогы: 2008, 2014
* Футзалдан Татарстан кубогы: 2016

=== Жеке ===

* Қазақстанның үздік футболшысы: наурыз 2011, мамыр 2011, шілде 2012, сәуір 2013.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [http://ru.uefa.com/teamsandplayers/players/player=1903832/profile/index.html Профилі]

[[Санат:Ресей футболшылары]]
[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Ресей футзалшылары]]
[[Санат:Рубин ФК ойыншылары]]
[[Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары]]
[[Санат:Волга ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Атырау ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қайсар ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]]

Әлкен Оспанов

2025-12-05T12:48:24Z

Mansur.Jaqsylyq:

'''Әлкен Оспанов''' (1901, [[Түркістан облысы]] [[Бәйдібек ауданы|Шаян ауданы]] [[Шаян ауылдық округі|Қосақжар]] ауылы – 1959, сонда) – [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1957), КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1958).

1931 – 40 ж. [[Өзбекстан]]ның [[Бұхара]] облысы Кермук аудандағы Жыңғылды кеңшарында директор болып істеді. 1942 – 44 ж. Кеңес Армиясы қатарында 2-дүниежүзілік соғысқа қатысты. Туған ауылына оралған соң, 1944 – 51 ж. «Қазақстанның 20 жылдығы» атындағы ұжымшар төрағасы, 1951 – 59 ж. Амангелді ұжымшарының төрағасы болды. «1941 – 45 ж. [[Ұлы Отан соғысы]]нда [[Германия]]ны жеңгені үшін», «1941 – 45 ж. Ұлы Отан соғысындағы жанқиярлық еңбегі үшін» медальдарымен, Бүкілодақтық ауыл шаруашылық жетістіктері көрмесінің медалімен марапатталған.

==Сілтемелер==
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}