https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=MaksutZhansaya1 2026-04-18T18:42:22Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%AE%D0%BB%D0%B1%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D1%8B 2016-05-24T15:13:24Z

<p>MaksutZhansaya1: «Ульбинский металлургический завод» бетінен аударылып түзілді</p> <hr /> <div>'''&quot;Үлбі металлургиялық зауыты&quot;''' Акционерлік қоғамы — штаб-пәтері Өскемен қаласында орналасқан [[Қазақстан|қазақстандық]] компания. <br /> <br /> &quot;ҮМЗ&quot; АҚ  ядролық материалдардың, сирек кездесетін түсті металдардың экспорты бойынша Қазақстан Республикасының ұлттық операторы болып саналатын  &quot;&quot; Қазатомөнеркәсіп&quot; Ұлттық Атомдық Компаниясы&quot; акционерлік қоғамы құрамына кіреді.<br /> <br /> == Тантал өндірісі ==<br /> Зауытта толық циклді тантал өндіру жұмыс істейді. Танталдың коррозияға, түрлі тиімсіз орталарға төзімділігі үшін оны химиялық және металлургиялық өнеркәсіптерде пайдаланады. Тантал, сондай-ақ, медицинада да қолданыс тапқан. Мысалы, ауыр сынықты емдеуде жұқа тантал сымдарын қолданады.<br /> <br /> == Бериллий өндірісі ==<br /> [[Бериллий|Берилий]] - жеңіл, баяу балқитын, сынғыш металл. Осы қасиеттерінің арқасында бериллий ғарыш пен әуе ұшақтарына қажет материалдарды дайындауға қолданылады. Берилийдің құрылымдарының бірі болып нейтрондарды шашыратқыш болып табылады.<br /> <br /> == Қызықты фактілер ==<br /> * ҮМЗ аумағында бүкіл Республикаға таралатын 1-ден 100-ге дейінгі металдан жасалған тиындар шығаратын &quot;Қазақстан теңге сарайы&quot; орналасқан. Бұл зауытта, сонымен қатар, мемлекеттік марапаттар, ордендер, медальдар, зергерлік бұйымдар жасалады. . <br /> * Зауыт аумағы 142 гектарды құрайды.<br /> <br /> == Экологияға қосқан үлесі ==<br /> Үлбі металлургиялық зауыты  Өскемен қаласының экологиясына атмосфераға шығарылатын барлық залалды заттардың тек 0,5% бөледі. Зауыт аумағында бірде-бір түтін шығаратын құбыр жоқ. Олардың орнына ауаны көпсатылы тазартудан өткізетін арнайы желдеткіш құбырлар пайдаланылады.  <br /> <br /> == Сілтемелер ==<br /> # http://www.ulba.kz/<br /> # http://www.kazatomprom.kz/<br /> # http://www.ulba-shine.com/en/<br /> # http://www.beryllium.ru<br /> # http://www.ftor.kz/<br /> [[Санат:Қазақстан компаниялары]]<br /> [[Санат:Алфавит бойынша компаниялар]]</div>

MaksutZhansaya1 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AD%D0%B2%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2015-11-18T15:44:28Z

<p>MaksutZhansaya1: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Эвтаназия''' - (грек тілінен εὖ - жақсы, θάνᾰτος - өлім ) Әлдебір әрекетпен немесе құралдармен, соның ішінде оның өмірін жасанды ұстап тұрған [[Аспаптар|аспаптың]] жұмысын тоқтату жолымен, төзгісіз аурумен ауыратын [[науқас]]тың өлімін тоқтату тәжірибесі.<br /> <br /> &quot;Эвтаназия&quot; термині қазір әртүрлі мағыналарда қолданылады: ауыр азапты бастан кешіріп жатқан адамдардың өлімін тездету; артық, қажеті жоқ адамдардың өмірлерін тоқтату (Мысалы, Т-4 бағдарламасы); өмір мен өлім арасындағы адамдарға көсетілетін қамқорлық, көмек (мысалы, хоспис); адамға өлу мүмкіндігін беру.<br /> <br /> Сонымен қатар, &quot;эвтаназия&quot; деп кейде зертханалық және кезбе жануарларды қоса алғанда жануарларды ұйықтату саналады. <br /> <br /> <br /> &lt;ref&gt;Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: Жеті жарғы, 2008. ISBN 9965-11-274-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{wikify}}<br /> {{stub:Заң}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Құқық]]<br /> [[Санат:Заң]]</div>

MaksutZhansaya1 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D1%83%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 2015-11-18T15:11:39Z

<p>MaksutZhansaya1: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Ауыр металдар '''&lt;ref&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt; – тығыздығы [[темір]]дің тығыздығынан (7,874 г/см3) артық болатын түсті [[метал]]дар тобы. Оларға [[мырыш]], [[қорғасын]], [[қалайы]], [[марганец]], [[висмут]], [[мыс]], [[сынап]], [[сүрме]], [[никель]], [[кадмий]] жатады.<br /> <br /> == Қазақстандағы ауыр металдарды өндіру, өңдеу ==<br /> Ауыр металды кендердің құрамы өте көп болып келеді. Оларды тиімді пайдалану үшін шикізатты кешенді өңдейтін комбинаттар құрылған. [[Шымкент]]те қорғасыннан басқа 14 түрлі өнім алады.<br /> <br /> Ауыр металдарға күкірт ілесіп жүреді. Оның кендегі мөлшері 40% -ға дейін жетеді (Шығыс Қазақстандағы Николаев кешені). Балқыту кезіде улы күкіртті газ пайда болады. Газды бөліп алып, оны күкірт қышқылына айналдырады. Бұның қоршаған ортаға тигізетін зияны мол. <br /> <br /> Ауыр металдардың тағы бір ерекшелігі - құрамында пайдалы компоненттердің аз болуы. Сондықтан балқыту зауыттары шикізат көзіне таяу орналасады. Бұл - оларды орналастырудағы негізгі принцип. <br /> <br /> Ондай кендерді байыту үшін , әр компонентті біртіндеп ала отырып, көп кезеңді флотация қолданады. Концентратты арнаулы пештерде балқытып, тазартылмаған металл алады. Оны шақпақтап (зиянды қоспалардан тазартып), таза шақпақталған металл алады. <br /> <br /> Біздің елімізде ауыр түсті металдарды - мыс пен қорғасын-мырыш (полиметалл) өндірісі салалары шығарады.<br /> <br /> Концентраттағы металдың аз мөлшері (20-30%) мен энергияны аз қажет етуіне байланысты, мыс өндірісінің зауыттары шикізатқа таяу салынады. Мыс қоры Қазақстанның барлық аудандарында бар, ең үлкендері Орталық пен Шығыста орналасқан. <br /> <br /> Қазіргі кезде елімізде мыс негізінен [[Жезқазған]] мен [[Балқаш]]тың кен-металлургиялық комбинаттарында (КМК) өндіріледі. Бұл қос кәсіпорнында мыс алудың барлық сатылары бар. <br /> <br /> Қорғасын және мырыш өнеркәсібінің ортақ шикізат базасы - полиметалл кендері бар. Ұзақ уақыт бойы олардың қоры жөнінен Шығыс пен Оңтүстік алда болды. Шығыстың кенінде қорғасынға қарағанда мырыш көп. Керісінше, Оңтүстіктің кенінде мырышқа қарағанда, қорғасын көп. Қорғасын, мырыш өнеркәсібінде концентраттың құрамында металл көбірек болады (45-65%).<br /> <br /> Біздің мемлекетіміздегі полиметалл өндірісінің басты ауданы - Кенді Алтай. Мұнда 3 ірі орталық бар - [[Зырян ауданы]], [[Риддер]] және [[Өскемен]]. Олардың арасында өзіндік &quot;еңбек бөлінісі&quot; қалыптасқан. Оны [[Өскемен]] СЭС-ның арзан қуатына байланысты орналастырған. Бірақ ол қорғасын өндірісімен құрамдастырылған. <br /> <br /> [[Риддер]]де қорғасын мен мырыш өнеркәсібінің барлық кезеңдері - кенді өндіруден бастап, металл және қорытпа алуға дейінгі кезеңдер түгел қамтылған. <br /> <br /> Еліміздің оңтүстігіндегі полиметалл өнеркәсібінің ірі орталығы - [[Шымкент]]. Мұнда да [[Өскемен]]дегі сияқты &quot;өндірістің жоғарғы қабаттары&quot; жолға қойылған. <br /> <br /> <br /> == Ауыр металдардың зияны ==<br /> <br /> Ауыр металдардың көптеген қосылыстары, әсіресе, тұздары [[организм]] үшін зиянды. Олар тағам, [[су]], [[ауа]] арқылы ағзаға түскенде ыдырамайды, кейбір органдарды ([[бүйрек]], [[бауыр]], [[буын]], т.б.) жиналып, денсаулыққа қауіп төндіреді. Сондықтан Ауыр металдардың қоршаған ортадағы мөлшері белгіленген шамадан аспауы керек.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> &lt;ref&gt;Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8&lt;/ref&gt;<br /> &lt;ref&gt;Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы, 9 сынып. В. Усиков, Т. Казановская, А. Усикова, Г. Зәбенова. Алматы, &quot;Атамұра&quot; 2009 жыл.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Металлургия]]<br /> [[Санат:Химия]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

MaksutZhansaya1 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B1_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 2015-11-18T14:08:39Z

<p>MaksutZhansaya1: /* Дағдарыс кезі */</p> <hr /> <div>[[File:U2 Image of Cuban Missile Crisis.jpg|thumb|alt=A.|Американдықтардың жасаған бірінші совет ракеталарының Кубадағы кескіні.<br /> 14 қазан 1962 жыл]]<br /> <br /> :'''Кариб дағдарысы'''&lt;ref name=&quot;source1&quot;&gt;«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том&lt;/ref&gt; – [[1962]] жылы күзде [[КСРО]] мен [[АҚШ]] арасында Кубаға байланысты КСРО-ның Кубаға жасырын әскери ошақтарын, соның ішінде ядролық қаруды орналастыруынан туындаған төтенше саяси, дипломаттық және әскери қарсыластықты сипаттатын тарихи термин. Бұл дағдарыс дүниежүзілік ядролық соғысына әкеп соғуға шақ қалған еді. <br /> <br /> Кубалықтар Кариб дағдарысын &quot;Қазан дағдарысы&quot; деп атаса, американдықтар оны &quot;Кубалық зымыран дағдарысы&quot; деп атайды.<br /> <br /> == Дағдарыс себептері ==<br /> Кубада дағдарыстың орын алуына 1961 жылы АҚШ-тың Мәскеуді және негізгі өндіріс орталықтарын қоса алғанда, КСРО-ның батыс бөлігіне жете алатын &quot;Юпитер&quot; атты орта қашықтықты зымыранын Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымының мүшесі Түркияға орналастыру себеп болды. Бұған жауап ретінде КСРО АҚШ маңында орналасқан Кубаға қарапайым және атом қаруымен жабдықталған кадрлық әскери бөлімдерді орнықтырады. <br /> == Дағдарыс кезі ==<br /> &lt;nowiki&gt; [[1959]] жылы қаңтарда Кубадағы төңкеріс нәтижесінде үкімет басына коммунистер келіп, құлатылған үкімет жақтаушылары АҚШ-тан көмек сұрады. АҚШ кубалық эмигранттардан қарулы жасақ ұйымдастырып, олар 1961 жылдың сәуірінде Кастро үкіметіне шабуыл ұйымдастырды. Шабуыл сәтсіз аяқталғанымен, АҚШ Кубадағы коммунистік үкіметтен құтылу пиғылынан бас тартқан жоқ. Ал КСРО үкіметі Кастро режимін сақтап қалуға тырысты. Осы мақсатта КСРО басшылары Кубаға Кеңес Одағының зымырандарын орналастыру жөнінде құпия шешім қабылдады. 1962 жылы тамызда АҚШ-тың барлау мекемесінің басшысы президентке Кубада ракеталық кешенге ұқсас күдікті құрылыс салынып жатқанын мәлімдеді. Мұқият барлау нәтижесінде Кубаға КСРО-дан 42 ракета, 40 мың әскер орналастырылғаны мәлім болды. АҚШ үкіметі КСРО Сыртқы істер мин-нен Кубаға орналастырылып жатқан қару жөнінде нақтылы жауап ала алмағаннан кейін, 22 қазан күні Кубаны теңізден де, әуеден де қоршауға алып, оқшаулады. 27 қазан күні кеңестік зенитшілер Куба әуе кеңістігін барлап жүрген АҚШ ұшағын атып түсірді. АҚШ әскерилері президенттен Кубаны дереу атқылауға рұқсат беруін талап етті. Президент 28 қазан күні шешім қабылдауға тиіс болды. Сол күні таңертең Кеңес үкіметі өз әскерлері мен ракеталарын кері әкететінін мәлімдеді. АҚШ өз тарапынан Кубаның қауіпсіздігіне кепілдік беретін және бұрын басып алған [[Гуантамо]] әскери-теңіз базасын кері қайтаратын болды. Сөйтіп, әлем ядролық соғыс қаупінен құтылды. Кариб дағдарысы кезінде Кариб теңіз жағалауына жеткізілген Кеңес әскерлері құрамында қазақ жігіті [[М.Жағыппаров]] та болған еді. &lt;/nowiki&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер: ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Суық соғыс]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

MaksutZhansaya1 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2015-05-23T11:41:29Z

<p>MaksutZhansaya1: </p> <hr /> <div>&lt;big&gt;'''Синестезия'''&lt;/big&gt; ({{lang-el|synaisthesis}} — қосарласқан [[түйсік]]) — [[Тітіркендіргіштік|тітіркендіргіштер]] сезім мүшелерінің біреуін тітіркендіргенде оған тән түйсіктермен қатар басқа сезім мүшелеріне де тән түйсіктердің пайда болуы. Мысалы, кейбір адамдар бір дыбыс естігенде бұған қоса әртүрлі дәм мен түстерді де сезінуі мүмкін. Енді басқалары сары түсті заттарды көргенде жылылықты қоса сезінеді де, ал көк, жасыл түсті көргенде — суықты сезінгендей болады. Есту, көру, сипап сезу, иіс, дәм түйсіктерінде кездесетін бұл құбылыс өмірде жиі кездеспейді. Синестезия — түйсіктердің өзара байланысының мөлшерден тыс дамыған бір көрінісі болып табынады. Мысалы, кейбір адамдарда есту түйсіктерімен қатар көз алдарына көптеген бейнелер пайда болады. Алайда бұл психологиялық ауытқуларға жатпайды. <br /> <br /> '''Түрлі-түсті есту''' — адамның естіген дыбысының белгілі бір түске ұқсатып, соны елестетуі. Көп музыканттар мен композиторларда әр үндестілік түспен байланысты болады. Керісінше, яғни түсті көргенде дыбысты есту әбден мүмкін. Мысалы, жапон пианисті және композиторы Хироми Уэхара оқу кезінің өзінде нақты музыкалық терминдерді емес, тек түс сипаттамасымен ғана ойнаған: &quot;Қызылмен ойна&quot; - темперамент көрсету керек болған жағдайда, &quot;Көкті ойна&quot; - қайғы-мұңды көрсету қажет болған жағдайда. Пианисттің айтуы бойынша, ол музыка жазғанда арнайы музыкалық тәсілдерді қолданбайды, Хироми Уэхара оларды (дыбыстарды) елестетуге тырысады. <br /> <br /> '''Есту синестезиясы''' — кейбір адамдардың шын мәнінде ешқандай дыбыс болмаса да, қозғалатын денелер мен жарқылдардың &quot;дыбыстарын&quot; есту. Бұл түр Калифорниялық технология институтынан Мелисса Саэнс және Кристоф Кох атты американдық ғалымдармен ашылды. <br /> <br /> '''Дәм синестезиясы''' — әртүрлі сөздер мен бейнелерден туындайтын адамның дәм сезуі. Мысалы, &quot;медаль&quot; сөзін естігенде металл дәмін сезу, сүйікті өлеңінді тыңдағанда шоколадтың дәмінің келуі және т.б. <br /> <br /> Синестезия феномені ғылымға 300 жылдан аса уақыт белгілі. Оған деген қызығушылық XIX және XX ғасырларда өрістеді. Ол кездерде сезімдердің араласумен тек дәрігерлер ғана емес, өнер адамдары да қызықты. Міне, осылай 1915 жылы Александр Скрябиннің &quot;Прометейінде&quot; жарық партиясын орындау үшін арнайы музыкалық аспап даярланды. 1970-жылдарда &quot;музыка+жарық&quot; іспеттес концерттер өте танымал болды.<br /> <br /> <br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> ¶ Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: &quot;Сөздік-Словарь&quot;, 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6<br /> <br /> ¶ Córdoba M.J. de, Hubbard E.M., Riccò D., Day S.A., III Congreso Internacional de Sinestesia, Ciencia y Arte, 26-29 Abril, Parque de las Ciencias de Granada, Ediciones Fundación Internacional Artecittà, Edición Digital interactiva, Imprenta del Carmen. Granada 2009. ISBN 978-84-613-0289-5<br /> <br /> ¶ Córdoba M.J. de, Riccò D. (et al.), Sinestesia. Los fundamentos teóricos, artísticos y científicos, Ediciones Fundación Internacional Artecittà, Granada 2012. ISBN 978-84-939054-1-5<br /> <br /> ¶ Cytowic, R.E., Synesthesia: A Union of The Senses, second edition, MIT Press, Cambridge, 2002. ISBN 978-0-262-03296-4<br /> <br /> ¶ Cytowic, R.E., The Man Who Tasted Shapes, Cambridge, MIT Press, Massachusetts, 2003. ISBN 0-262-53255-7. OCLC 53186027<br /> <br /> ¶ Marks L.E., The Unity of the Senses. Interrelations among the modalities, Academic Press, New York, 1978.<br /> <br /> ¶ Riccò D., Sinestesie per il design. Le interazioni sensoriali nell’epoca dei multimedia, Etas, Milano, 1999. ISBN 88-453-0941-X<br /> <br /> ¶ Riccò D., Sentire il design. Sinestesie nel progetto di comunicazione, Carocci, Roma, 2008. ISBN 978-88-430-4698-0<br /> <br /> ¶ Tornitore T., Storia delle sinestesie. Le origini dell’audizione colorata, Genova, 1986.<br /> <br /> ¶ Tornitore T., Scambi di sensi. Preistoria delle sinestesie, Centro Scientifico Torinese, Torino, 1988.<br /> <br /> ¶ Исследование детей с графема-цветовой синестезией<br /> <br /> ¶ Сайт сетевого сообщества синестетов: новости и наука о синестезии, синестезия в искусстве, исследование связи произвольной и непроизвольной синестезии, антропология синестезии<br /> <br /> ¶ Что такое синестезия: мифы и реальность — Опубликовано в «Leonardo Electronic Almanac», v.7, 1999 , N 6<br /> <br /> ¶ Синестезиограф<br /> <br /> ¶ Психология цвета: синестезия<br /> <br /> ¶ Обзор практик цветовой синестезии<br /> <br /> ¶ Психолог Владимир Леви о феномене синестезии в своем проекте «Жизневедение в Вопросах и Ответах».<br /> <br /> ¶ Domański J., Мультимедийный опрос выявляющий реакции на звуково-изображенные сигналы<br /> <br /> <br /> [[Санат:Түйсіктер]]<br /> [[Санат:Сезімдер]]<br /> [[Санат:Ойлау]]<br /> [[Санат:Мидың зақымдалулары]]</div>

MaksutZhansaya1