Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Маңғыстау облыстық филармониясы

2020-03-30T10:33:03Z

Liquorkaru: «Қазақстан филармониялары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''[[Мұрат Өскенбаев|М.Өскенбаев]] атындағы Маңғыстау облыстық филармониясы'''<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref> - мәдени-концерттік мекеме.

== Тарихы ==
*Филармония [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-і]] Мәдениет министрлігінің №72 бұйрығы негізінде [[1975]] жылы 1-сәуірде құрылды.

*[[2003]] жылдары 30 шілдедегі облыстық әкімінің шешімімен филармонияға М.Өскенбаевтың есімі берілді.
*[[2006]] жылдары филармонияның кіші симфониялық оркестрі құрылып жұмыс істей бастады. Аталмыш оркестр үшін [[Алматы]] қаласында киімдер тігіліп, барлық музыкашы мамандар аспаптармен қамтамасыз етілді. Облыс әкімінің желтоқсан оқиғасына қатысушыларымен кездесу және оның мерекелік концерт бағдарламасы ұйымдастырылды. Бұл концертке филармонияның бүкіл шығармашылық ұжымдары қатысып, ол кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концерттік бағдарламасымен аяқталды. Концерт бағдарламасына Қазақстан мен Ресейдің және шет ел композиторларының шығармалары енгізілді. Облыстық мәдениет басқармасының шақыруымен кіші симфониялық оркестрдің тұсаукесер концертіне профессор [[Ахметов Қанат Мұғынұлы|Қ.Ахметов]] дирижерлік жасады. Оркестр ұжымына ҚР мәдениет қайраткері [[Мадреев|Р.Мадреев]] жетекшілік етеді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Мақсаты және құрамы ==
Облыстық филармонияның негізгі мақсаты жастарға музыкалық-эстетикалық тәрбие беру, жергілікті тұрғындарды классикалық музыка туындыларымен таныстыра отырып, олардың рухани қажетін өтеу болып табылады. Маңғыстау облыстық филармониясының құрамында камералық ансамбль (''[[Маңғыстау облыстық филармониясыныі камералық ансамблі|Маңғыстау облыстық филармониясының камералық ансамблі]]''), қазақ ұлт аспаптар оркестрі және ''«Ақжарма»'' фольклорлық-этнографиялық ансамблі бар.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:Қазақстан филармониялары]]

Сәттіғұл Жанғабылұлы

2020-03-29T17:34:15Z

Liquorkaru:

{{Жазушы
|Есімі = Сәттіғұл Жанғабылұлы
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 1876
|Туған жері = [[Бозащы]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау приставтығы]], [[Ресей Империясы]]
|Қайтыс болған күні = 1966
|Қайтыс болған жері = [[Тұщықұдық (Маңғыстау облысы)|Тұщықұдық]], {{қайтысболғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|Азаматтығы = {{USSR}} {{flagicon|RUS}} [[Ресей Империясы]] (1876-1920)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Мансабы = [[ақын]] [[жазушы]] [[айтыс]]кер
|Шығармашылық жылдары = [[1891]]-[[1966]]
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі|қазақша]]
|Дебюті = [[1920 жыл]]
|Марапаттары = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Сәттіғұл Жанғабылұлы''' ([[1876]], [[Маңғыстау ауданы]] [[Бозащы]] ауылы – [[1966]], Тұщықұдық ауылы) – ақын, [[Қазақстан]]ның халық ақыны (1961).

== Өмірбаяны ==
1898 жылғы жұттан кейін Сәттіғұлдың үй-іші [[Хорезм]] аймағына барып, егіншілікпен айналысады. Көп ұзамай Маңғыстауға оралады. 15 – 16 жасынан айтысқа түсіп, ақын атанған. Абыл мен Нұрым, Қалнияз бен [[Қашаған жырау|Қашаған]] ақындардың дәстүрін жалғастырды. 1898 және 1910 жылы жұт сұрапылы мен 1916 жылғы патша жарлығы кезіндегі бұқара халін толғайды. Патшалық езгіге қарсы халық күресін бейнелейтін «Досан батыр» дастанын шығарып, ел арасына таратады.

Сәттіғұл жырлары баспасөз бетінде 1920 жылдан жарияланып келеді.

Жазушылар одағы мұшелігіне (1937) қабылданған Сәттіғұл [[Алматы]] қаласында өткен көркемөнерпаздар байқауына (1937), [[Мәскеу]] қаласындағы Бүкілодақтық ауыл шаруашылық көрмесінің ашылу салтанатына (1939), Қазақстан жазушылары мен халық ақындарының 2-съезіне (1939), республикалық ақындар слетіне (1941), республика, облысы айтыстарға (1943), Абайға арналған мәжіліске (1954) қатысады.

== Шығармашылығы ==
Сәттіғұлдың өлеңдері
* «Ленин» (Қ-о., 1928),
* «Ақын жырлары» (А., 1958),
* «Пернедегі термелер» (А., 1965),
* «Айтыс» (3 том, А., 1966),
* «Ленин деп халық жырлайды» (А., 1969), т.б. жыр жинақтарына енген.
* Оның «Тоқсан толғау» (1966),
* «Ой толғауы» (1986),
* «Аманат» (1996) атты өлеңдер жинағы жарық көрді.

Ақынның Сүгір жыраумен, Құмармен, Сұраубаймен айтыстары, Тобаниязға арнаған толғау-жырлары бар. Сәттіғұл:
* «Менің Отаным»,
* «Бүгінгі Қазақстаным»,
* «Жетібай жыры», т.б. толғауларында өмірдің өзі тудырған өзекті мәселелерді халық көңіліне жол табар жанды сөзбен тебірене толғаған, әдеби мұралардан Абыл, Ақтан, Елбай, т.б. ақындар жырын бүгінгі ұрпаққа табыс еткен ақын. [[Қазақ КСР]] Жоғарғы. Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1966) марапатталған.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Маңғыстау ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан халық ақындары]]

Нан дәмі

2019-12-29T18:59:30Z

Liquorkaru:

{{Кино
|Қазақша атауы = Нан дәмі
|Шынайы атауы = Вкус хлеба
|Суреті = Нан дәмі.jpeg
|Сурет ені = 200px
|Жанры = [[драма]]
|Режиссёрі = [[Алексей Николаевич Сахаров|Алексей Сахаров]]
|Продюсері =
|Сценарист = [[Алексей Николаевич Сахаров|Алексей Сахаров]], [[Александр Алексеевич Лапшин|Александр Лапшин]], [[Рудольф Константинович Тюрин|Рудольф Тюрин]], [[Валентин Константинович Черных|Валентин Черных]]
|Актерлер = [[Сергей Каюмович Шакуров|Сергей Шакуров]]
|Операторы = [[Дильшат Фатхулин]]
|Композиторы = [[Юрий Абрамович Левитин|Юрий Левитин]]
|Компания = [[Қазақфильм]], [[Мосфильм]]
|Бюджеті =
|Түсім =
|Мемлекет = {{USSR}}
|Тілі = орыс
|Ұзақтығы =
|Жыл = 1979
|Алдыңғы фильм =
|Келесі фильм =
|imdb_id =
}}
'''Нан дәмі''' - 4 сериялы көркем фильм, 1979 ж. "[[Мосфильм]]" мен "[[Қазақфильм]]" киностудиялары шығарған. Сценарий авторлары - А.А. Лапшин, А.Н. Сахаров, Р.К. Тюрин, В.К. Черных, реж. - Сахаров, операторы - Д.З. Фатхуллин, суретшісі - А.Н. Толкачев, комп. Б.А. Левитин.

Басты рольдерде С.К. Шакуров (Степан Сечкин), Ы.Ноғайбаев (Кемелов), Н.Ықтымбаев (Мұраталиев), Н.Арынбасарова (Кәмшат Сатаева), т.б. ойнады.

== Сюжеті ==
Фильм [[Қазақстан]]дағы тың жәие тыңайған жерлерді игерудегі республика халықтарының қажырлы енбегі мен "мызғымас достығын" көрсетеді.

== Рөлдерде ==
*Степан Сечкин — [[Сергей Каюмович Шакуров|Сергей Шакуров]]
*Владимир Ерошин — [[Валерий Николаевич Рыжаков|Валерий Рыжаков]]
*Сергей Игнатьев — [[Эрнст Иванович Романов|Эрнст Романов]]
*Веденин — [[Николай Николаевич Еременко|Николай Еременко]]
*Кемелов — [[Ыдырыс Ноғайбаев]]
*Кәмшат Сатаева — [[Наталья Арынбасарова]]
*Илья Коперник — [[Анатолий Георгиевич Азо|Анатолий Азо]]
*Қамал Айкенов — [[Асанәлі Әшімов]]
*Әлихан Мұратәлиев — [[Нұржұман Байжұманұлы Ықтымбаев|Нұржұман Ықтымбаев]]
*Юрий Калашников — [[Леонид Николаевич Дьячков|Леонид Дьячков]]
*Коровин — [[Иван Агеевич Агафонов|Иван Агафонов]]
*Исидор Касьянов — [[Евгений Дмитриевич Буренков|Евгений Буренков]]
*Саша Сечкина — [[Любовь Тимофеевна Полехина|Любовь Полехина]]
*Қарт шаруа әйел — [[Әмина Өмірзақова]]
*Вера апа — [[Светлана Николаевна Харитонова|Светлана Харитонова]]

== Марапаттары ==
1980 ж. фильмге қатысушылардың бір тобы - реж. Сахаров, сценарий авторлары Лапшин, Тюрин, Черных және актерлер Шакуров, Ноғайбаев, Ықтымбаев, Арынбасарова [[КСРО]] Мемлекетік сыйлығы иеленді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақфильм фильмдері]]
[[Санат:Мосфильм фильмдері]]
[[Санат:КСРО драма фильмдері]]

Александр Харитонович Мун

2019-12-13T21:26:26Z

Liquorkaru:

{{Кинематограф
|есімі = Александр Харитонович Мун
|шынайы есімі =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 1.4.1935
|туған жері = {{туғанжері|Приморск өлкесі|Приморск өлкесінде}}, [[РКФСР]], [[КСРО]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы = {{актер|КСРО|Қазақстан}}
|азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1935-1991)
|белсенді жылдары = [[1989]]-[[2000]]
|бағыты =
|киностудия =
|марапаттары =
|imdb_id =
|сайты =
|ортаққор =
}}
'''Александр Харитонович Мун''' (1935 жылы 1 сәуірде [[РКФСР]] [[Приморск]] аймағында туған) - актер, [[ҚазКСР]] еңбек сіңірген әртісі ([[1985]]).

== Өмірбаяны ==
Ұлты - [[корей]].

А.Н. Островский атындағы [[Ташкент]] театр-көркемсурет институтының актерлік факультетін бітірген ([[1960]]), драма актері.

[[1960]] жылдан бері - Мемлекеттік корей музыкалық комедия
театрының актері.

== Рөлдері ==
Келесі спектакльдерде ойнайды: М. Шатровтың «Революция атынан» (Коля); С. Нариньянидің «Қатерлі жас» (Сергей); Цай Еннің «Кемпірқосақ» (Павел); В. Розовтың
«Қуаныш іздеуде» (Олег); С. Голованивскийдің «Алыстағы
жаңғырық» (Сережа); И. Кимнің «Отбасылық комедия» (Гван Хо); Ш. Айтматовтың «Ана-Жер-Ана» (Қасым); Ен Сен Неннің «Мінезді әйел» (Черсу); Цай Еннің «Симченден»
(Сим Боне); Хан Диннің «Янбанден» (Янбан); Хан Диннің «Ким Сен Дардың қылықтары» (Бай); Хан Диннің «Тірі Будда» (Кун Е); Ш. Айтматовтың «Шынарым менің, шырай-
лым» (Ілияс); Н. Погодиннің «Кремлевские куранты» ([[Матрос]]); Ғ. Мүсіреповтың «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу» (Қозы
Көрпеш); К. Гольдонидің «Екі мырзаның малайы» (Флориндо); К. Гольдонидің «Қонақ үй иесі» (Кавалер); Хамзаның
«Бай мен Батрақ» ([[Батрақ]]); В. Ивановтың «Бронепоезд
14-69» (Низеласов); А. Гельманның «Отырғыш» (Ер адам);
Л. Сон мен С. Лидің «Жады» (Гильман); Цой Ен Гынның
«Жастай кетпеңдер» (Лeв Петрович); Цой Ен Гынның «Ариран» (Хобан); Ли Ен Хоның «Чун Хян бойжеткен туралы
аңыз» (Ун Бон) жәнө т.б.

== Жеке өмірі ==
*Орыс және корей тілдерін біледі.
*Әскери атағы - Қара теңіз флоты гвардиясының матросы.
*Хоббиі - балық аулау.

== Отбасы ==
Әкесі - [[Мун Хен-Ден]] (1905-1960), ауыл шаруашылығымен
айналысқан. Анасы - Де Александра (1910-1995), үй
шаруасымен айналысқан.

Үйленген. Жұбайы - Ким Галина ([[1940]] ж. т.), Мемлекеттік
корей музыкалық комедия театрында бас бухгалтер.
Қыздары - [[Мун Светлана Александровна]] (1959 ж. т.), Мун
Ирина Александровна (1964 ж. т.); ұлы - Мун Вячеслав
Александрович (1971 ж. т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

{{Bio-stub}}

Қолмыш

2019-11-30T12:59:37Z

Liquorkaru: «Қазақстан бұлақтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Қолмыш'''<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref> – [[Түпқараған түбегі]]нің солтүстік-батысындағы қойнау және бұлақ.

== Орналасқан жері ==
Түпқараған ауданында, теңіз жағалауында орналасқан.

== Шаруашылық маңызы ==
Мұнда кезінде қоныс болып, тұрғындары балық аулаумен және мал өсірумен айналысқан. Бұлақ сағасында егін еккен атыз іздері сақталған. Қазірге дейін қойнау мен бұлақ шаруашылық қажетін өтеп тұр.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Stub}}

[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]
[[Санат:Қазақстан бұлақтары]]

Ибрагим Шияпұлы Ақдірашов

2019-10-15T16:13:38Z

Liquorkaru:

{{Тұлға
|Есімі = Ибрагим Шияпұлы Ақдірашов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 5.3.1963
|Туған жері = [[Доссор]], {{туғанжері|Мақат ауданы|Мақат ауданында}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы = [[газ өнеркәсібі]]нің қайраткері
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1963-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Ибрагим Шияпұлы Ақдірашов''' (1963 жылы 5 наурызда [[Гурьев облысы]]ның [[Доссор|Доссор кентінде]] туған) - газ өнеркәсібінің қайраткері.

==Білімі==
*С.М. Киров атындағы Қазақ химия-технология институтын бітірген (1986), химик-технолог.
==Қызметі==
*1986 жылдан - Қазақстандық газды қайта өндейтін зауытының (Жаңаөзен қ.) 5-ші разрядты техникалық қондырғылар операторы.
*1987 жылдан - Теңіз газды қайта өндейтін зауытының аға диспетчері.
*1989 жылдан - Теңіз газды қайта өндейтін зауытының 200/300 КТЛ-2 қондырғысының бастығы, бас инженердің өндіріс жөніндегі аусым бастығы.
*1992жылдан -Атырау облысында бизнеспен шұғылданды.
*1995 жылдан - «Карат» фирмасының президенті.
*1997 жылдан - «Мұнайқұрылыссервис» фирмасының президенті.
*1999 жылдан бері - «Мұнайқұрылыссервис Лтд.» компаниясының бизнесті дамыту женіндегі тобының бас менеджері.

== Марапаттары ==
Доссор мұнайының 90 жылдығы құрметіне (2002), Құлсары қаласының әкімінің (2003), Жылыой ауданы әкімінің (2005) құрмет грамоталарымен марапатталған. ҚР Президентің Апғыс хатымен (2001) ескерілген.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<References/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Саясат]]
[[Санат:1963 жылы туғандар]]

Сапар Халилұлы Аманбеков

2019-10-15T16:03:47Z

Liquorkaru:

{{Тұлға
|Есімі = Сапар Халилұлы Аманбеков
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 28.1.1959
|Туған жері = {{туғанжері|Октябрь ауданы|Кушониён ауданында}}, [[Тәжік КСР]]
|Мансабы = [[инженер]]-[[құрылыс]]шы, мемлекеттік қайраткер
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1959-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі = Аманбеков Халил Аманбекұлы
|Анасы = Қазиева Дана
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Сапар Халилұлы Аманбеков'''
([[1959 жыл]]ы [[28 қаңтар]]да [[Тәжік КСР]] Октябрь ауданында
туған) - бұрынғы [[Жаңаөзен]] қаласы әкімінің орынбасары.

== Отбасы ==
Әкесі - Аманбеков Халил Аманбекұлы, марқұм, физика
және математика пәндерінің оқытушысы болған. Анасы -
Қазиева Дана (1941 ж. т.), зейнеткер.

== Өмірбаяны ==
Жамбыл гидромелиорация-құрылыс институтын бітірген
(1981), инженер-құрылысшы.

1974-1975 жылдары - [[Шымкент облысы]] [[Жетісай ауданы]]ның Ленин атындағы мақта өсіру көңшарында ауыл
шаруашылық жұмысшысы.

1981 жылдан - [[ӨзКСР]] «Жизақоблжөндеуқұрылыс» ЖМК-10 жұмыстар атқарушысы.

1982 жылдан - [[Шымкент облысы]] Жетісай ауданының Ленин
атындағы мақта өсіру кеңшарында жүмысшы, шебер.

1984 жылдан - Жамбыл облыстық коммуналдық комбинатының
бас инженері.

1988 жылдан - «Облжылукоммунэнерго»
ЕТҚ қазандығының бастығы ([[Жамбыл қалысы]]).

1990 жылдан -
Жамбыл қаласының шаруашылық есептік жобалау-өндірістік сәулет-жоспарлау бюросы бастығының орынбасары.

1991 жылдан - Жамбыл көп салалық коммуналдық
шаруашылық кәсіпорнының бастығы.

1998 жылдан - [[Маңғыстау облысы]] [[Жаңаөзен қаласы]]ның мемлекеттік коммуналдық шаруашылық кәсіпорнының өндірістік-экономикалық бөлім бастығының м.а., абоненттік қызмет бастығы, бас инженері.

2000 жылдан - «Өзенинвест» МҚК бас
инженері, директордың өндіріс жөніндегі орынбасары, директоры (Жаңаөзен қ.).

2005 жылдан - [[Жаңаөзен қаласы]]
әкімінің орынбасары м.а., әкімнің орынбасары.

2009 жылдан бері - Маңғыстау облыстық Энергетика және
коммуналдық шаруашылық басқармасының бастығы.

== Жеке өмірі ==
Ұлты - Қазақ. «Нұр Отан» ХДП мүшесі (1999 жылдан).

Әскери атағы - запастағы капитан.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Шәміл Нұрланұлы Байтілеуов

2019-10-14T13:09:53Z

Liquorkaru:

{{Тұлға
|Есімі = Шәміл Нұрланұлы Байтілеуов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1937
|Туған жері = [[Тұщықұдық (Маңғыстау облысы)|Тұщықұдық]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы = [[дәрігер]]-[[гинеколог]]
|Азаматтығы = {{USSR}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 1989
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысында}}, [[Қазақ КСР]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Байтілеуов Шәміл Нұрланұлы''' (1937, Тұщықұдық ауылы – 1989) – жоғары санатты дәрігер-гинеколог.

== Өмірбаяны ==
[[Гурьев]] (қазіргі [[Атырау]]) дәрігерлік училищесін (1957), Ақтөбе мемлекеттік медецина институтын <ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref>(қазіргі [[Батыс Қазақстан медецина академиясы]]) бітірген (1967).

1957 – 61 ж. Жармыш, Ақшымырау, Шайыр ауылдарында медпункт меңгерушісі, 1967 – 72 ж. Шетпе кентінде акушер-гинеколог, 1972 – 78 ж. Жаңаөзен қ-лық әйелдер босанатын үйдің бас дәрігері, [[Жаңаөзен қаласы|Жаңаөзен қалалық]] емхана бөлімі бас дәрігерінің орынбасары, 1978 – 90 ж. Ералиев ауданы денсаулық сақтау бөлімінің бас дәрігері.

== Марапаттары ==
«[[В.И. Лениннің туғанына 100 жыл]]» (1970) медалімен, Қазақ КСР-і «[[Денсаулық сақтау ісінің үздігі]]» белгісімен марапатталған (1976).<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]

Елбай Қосымбайұлы

2019-10-06T10:22:50Z

Liquorkaru:

{{Тұлға
|Есімі = Елбай
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі = Елбай Қосымбайұлы
|Туған күні = 1900
|Туған жері = [[Қабырға]], [[Тұщыбек]] аймағы, [[Жыңғылды (Маңғыстау облысы)|Жыңғылды]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Ресей империясы]]
|Мансабы = [[ақын]], [[қолөнер]] [[шебер]]і
|Азаматтығы = {{USSR}} [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]]
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 1931
|Қайтыс болған жері = [[Жыңғылды (Маңғыстау облысы)|Жыңғылды]], {{қайтысболғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[РКФСР]], [[КСРО]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Елбай Қосымбайұлы''' ([[1900]], Маңғыстау өңірі, [[Жыңғылды (Маңғыстау облысы)|Жыңғылды]], [[Тұщыбек]] аймағы, Қабырға мекені – [[1931]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Жыңғылды (Маңғыстау облысы)|Жыңғылды]] ауылы) – суырыпсалма [[ақын]], қолөнер шебері.

[[1931 жыл]]ы [[Адай көтерілісі]] кезінде қайғылы қазаға ұшырады.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997</ref>

== Еңбектері мен шығармалары ==
Өлеңді жасынан серік еткен Қосымбайұлынан «Мал баққан қара шаруа», «Жарандар, құлақ салыңыз», «Мен жүйрік топтан озған», «Елбайдың термесі»'' атты шығармалары кейінгі ұрпаққа жеткен. Бұдан басқа «Беттескенде», «Ұмтыл, алға», «Надандық», «Жақсылық пен жамандықтың сипаттары», «Тәкаппар менмен туралы», тағы басқа өлең-жырлары белгілі.

Елбай ерші, етікші, өрімші, ою-өрнексалушы, құдықшы, шығыршы болған; безендіріп тамдар да салған. Ол кеңес өкіметін әділдік орнатушы деп қабылдап, өз шығармаларымен оның насихатшысы болды, тіпті [[Владимир Ильич Ленин|В.И. Ленинге]] арнаған жырын өрнектеп мола қабырғасына жаздыртып қалдырған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{Stub}}

[[Санат:1900 жылы туғандар]]
[[Санат:Маңғыстау ауданында туғандар]]
[[Санат:1931 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Маңғыстау ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Адай көтерілісінің қатысушылары]]
[[Санат:Адай көтерілісінде қаза тапқандар]]

Ақжарма ансамбльі

2019-10-06T08:22:05Z

Liquorkaru:

'''«Ақжарма»''' – фольклорьлық-этнографиялық ансамбль.

== Тарихы ==
[[1992]] ж. [[Маңғыстау облыстық филармониясы]] қарамағынан құрылып жұмыс істей бастады.

[[Ансамбль]] ұлттық музыкалық дәстүрді насихаттап, облыстық көлемдегі мерекелік шараларға қатысады, мектептерде, мектеп жасына дейінгі балалар бақшаларында да өнер көрсетеді. Халықаралық фестивальдарға (мысалы: [[Түркия]], 1992; [[Қытай]], 1994; 1-орын) қатысып, лауреат атанды.

[[2005]] ж. Шымкент қаласында Халықаралық [[«Менің Қазақстаным»]] атты Ш. Қалдаяқов әндерінен өткен байқауда «Ақжарма» ансамблінің әншісі А. Көшеров бас жүлдеге ие болды.<ref>«Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref>

== Репертуары ==
«Ақжарма» ансамблінің репертуары негізінен жергілікті, маңғыстаулық күйші-композиторлар ([[Есір Айшуақұлы]], [[Қашаған Күржіманұлы]], [[Құлшар Ерназарұлы]], [[Өскенбай Қалманбетұлы]], [[Мұрат Өскенбайұлы]], т.б.) шығармаларынан құралды.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]

Абыл Тарақұлы

2019-10-06T08:15:11Z

Liquorkaru:

{{Музыкант
|Есімі = Абыл
|Атауы =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты = Абылай Тарақұлы
|Туған күні = 1820
|Туған жері = [[Желтау]], [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]] {{туғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, [[Ресей империясы]]
|Қайтыс болған күні = 1892
|Қайтыс болған жері = [[Желтау]], [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]], {{қайтысболғанжері|Байғанин ауданы|Байғанин ауданында}}, [[Ресей империясы]]
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]]
|Мамандықтары = [[күйші]]
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = [[домбыра]]
|Жанрлары = [[фольклорлық музыка]]
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Абыл (шын аты – Абылай) Тарақұлы''' ([[1820]], [[Оймауыт (Ақтөбе облысы)|Оймауыт]]-Желтау мекені – [[1892]], сонда) – [[күйші]], [[Маңғыстау]] домбырашылық мектебінің негізін салушы.

== Өмірбаяны ==
Бала кезінде еркелетіп Абыл атанған; жастайынан [[ән]] мен [[күй]]ді серік етіп, Боғда, Қошқар сынды күйшілерді өзіне ұстаз тұтқан. Олардың күйлерін үйреніп қана қоймай, бертін келе өзі де күй шығарып, орындаушылық-күйшілік өнерімен танылған.

Абыл Қазақстанның батыс аймағын, [[Түрікменстан]], [[Қарақалпақстан]], [[Хиуа]] аумағын аралап, сан рет күйшілер өнерінің сайысына түскен.

== Күйлері ==
Абылдың:
* «Абыл»,
* «Ақжелең» (А. нұсқасы),
* «Нар ату»,
* «[[Ақсақ құлан]]»,
* «Кеңес»,
* «Аранжанның шалқымасы»'' аталатын күйлері сақталған.

== Мәнері мен шәкірттері ==
Стильдік жағынан оған шалқыма пошымы, нәзік қайырымдар, күрделі үндестік тән.

[[Есбай]] (Тазбала), [[Алтынай]], [[Сәулебай]], [[Өскенбай]], [[Арал]], [[Құлшар]], [[Қауен]], [[Есір Айшуақұлы|Есір]], т.б. күйшілер өздерін Абылдың шәкірті санаған әрі оның күйшілік өнерін, орындаушылық дәстүрін жалғастырып, кейінгі ұрпаққа жеткізген.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978</ref><ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997</ref><ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000</ref><ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001</ref><ref>«Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002</ref><ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:1820 жылы туғандар]]
[[Санат:Байғанин ауданында туғандар]]
[[Санат:1892 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Байғанин ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Күйшілер]]

Айтбай Қонысбайұлы Құлбай

2019-10-06T07:45:25Z

Liquorkaru:

{{Суретші
|есімі = Айтбай Қонысбайұлы Құлбай
|шынайы есімі =
|суреті =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 1958
|туған жері = {{туғанжері|Ташауыз велаяты|Ташауыз велаятында}}, [[Түрікмен КСР]], [[КСРО]]
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|шыққан жері =
|азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1958-1991)
|жанры =
|мектебі =
|өнер ағымы =
|атақты қолөнерлері =
|марапаттаушылары =
|ықпалын тигізу =
|ықпалы әсер етті =
|марапаттары =
|сайты =
|Commons =
}}
'''Айтбай Қонысбайұлы Құлбай'''<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref>(''[[1958]] жылы туған, [[Түрікменстан]], [[Ташховуз облысы]]'' ) – суретші, ҚР Көркемсурет академиясының академигі ([[2006]]).

== Өмірбаяны ==
*[[Ашғабад]] қаласындағы көркемсурет училищесін ([[1981]]) және ҚазҰПУ-ды ([[1990]]) бітірген.
*[[Түрікменстан]]да сурет пен сызу пәнінің мұғалімі ([[1981]] – [[1986]])
*[[Жаңаөзен]] қаласының бас архитекторы ([[1986]] – [[1992]])
*[[Маңғыстау өнер колледжі|Маңғыстау колледжіндегі]] бейнелеу өнері бөлімінің меңгерушісі ([[1992]]) болып жұмыс істеген.
*[[2003]] жылы [[Ақтау]] қаласында ''«Әлем Арт»'' галереясын ашты.

==Атақтары мен марапаттары ==
*Еңбектері ҚР Мәдениет министрлігінде, КСРО Суретшілер одағында, Маңғыстау облысы тарихи-өлкетану мұражайында, сондай-ақ ''Дания, Франция, Бельгия, Германия, Португалия, Канада, Италия мен АҚШ-тың'' жекеменшік қорларында сақтаулы.
*Oблыстық, республикалық және дүниежүзілік дәрежедегі байқаулардың жеңімпазы.
*'' «Қазақстан Тәуелсіздігіне 10 жыл»'' медалімен ([[2001]]) және Құрмет грамотасымен ([[2004]]) марапатталған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{Stub}}

[[Санат:Қазақстан суретшілері]]

Әбітай Мұсабеков

2019-07-02T16:10:18Z

Liquorkaru:

{{Музыкант
|Есімі = Әбітай Мұсабеков
|Атауы =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 1.1.1915
|Туған жері =
қазіргі [[Бақпақты ауылы]], {{туғанжері|Балқаш ауданы||Балқаш ауданында}}, [[Алматы облысы]]
|Қайтыс болған күні = 29.11.1981
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы||Алматыда}}, [[Қазақ КСР]]
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{USSR}}
|Мамандықтары = {{әнші|КСРО||Қазақстан}}
|Дауыс түрі =
|Аспаптары =
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Әбітай Мұсабеков''' (1.1.[[1915]], қазіргі [[Алматы облысы]], [[Балқаш ауданы]], [[Бақпақты ауылы]] - 29.11.[[1981]], [[Алматы]]) - [[әнші]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] ([[1954]]).

== Өмірбаяны ==
2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан.

1934 - 1937 жылдары Қазақ академиялық опера және балет театрының хорында еңбек етті, 1937 жылдан өмірінің соңына дейін әнші-солисі болды.

== Еңбегі мен марапаттары ==
Театр сахнасында қазақ және шет ел композиторларының операларындағы негізгі хартияларды өзіндік үн бояуымен орындап, сан қырлы музыкалық образдар жасады. Мысалы, Е.Г. Брусиловскийдің операларындағы Төлеген, Шеге, Сансызбай ("Қыз Жібекте"), Балпан, Сахан, Жырау ("Ер Тарғында"), Елемес пен Қайрақбай ("Жалбырда"), Думан ("Дударайда"), Саттар ("Төлеген Тоқтаровта"); А.Жұбанов пен Л.Хамидидің "Абайында" Әзім мен Нарымбет, М.Төлебаевтың "Біржан - Сарасында" Серік пен Естай, У.Гаджибековтің "Аршин мал аланында" Әскер, П.И. Чайковскийдің "3ер кебесі" мен "Евгений Онегинде" Балакин мен Трике; Гуноның "Ромео мен Джулеттасында" Тибальд. Мұсабаев қазақ композиторларының әндерін насихаттауда да елеулі еңбек етті. "[[Құрмет белгісі]]" орденімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Архимед Ысқақов

2019-02-25T11:50:52Z

Liquorkaru: /* Марапаттары */

{{Тұлға
|Есімі = Архимед Мыңбайұлы Ысқақов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1.2.1953
|Туған жері = {{туғанжері|Көкшетау|Көкшетауда}}, [[Қазақ КСР]]
|Мансабы = [[мұғалім]], {{актер|КСРО|Қазақстан}}
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1953-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Архимед Мыңбайұлы Ысқақов''' ([[1 ақпан]] [[1953 жыл]], [[Көкшетау]], [[Қазақ КСР]]-інде туған) - ұстаз, актер.

== Өмірбаяны ==
1953 жылы 1 ақпанда Көкшетау қаласында дүниеге келген.

1975 жылы Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің физика математика факультетін бітіріп, Алматы, Ресей мектептерінде математика пәнінен сабақ беріп мол тәжірибе жинақтаған, жаңашыл ұстаз.

1988-1989 оқу жылынан бастап ерекше тәрбиені қажет ететін жоғары сынып оқушыларына арналған эксперименттік мектептің директоры қызметін атқарды.

1991 жылдан «Архимед» жекеменшік мектебінің жетекшісі.

1967 жылы «[[Арман-атаман]]» фильмінде, 1988 жылы «Игла» фильмінде ойнаған.

== Марапаттары ==
Білім саласы бойынша "Тарлан-2000" сыйлығының иегері.

2008 жылы «Парасат» орденімен марапатталды<ref>[http://alashainasy.kz/omir/arhimed-myinbayulyi-yiskakov-62201/]</ref>.

== Дереккөздер ==

Алмас Бекбосынов

2019-02-20T17:00:49Z

Liquorkaru:

{{Тұлға
|Есімі = Алмас Бекбосынов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 24.2.1924
|Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[РКФСР]], [[КСРО]]
|Мансабы = [[би]]ші
|Азаматтығы = {{USSR}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 10.8.1974
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}

'''Алмас Бекбосынов''' ([[24 ақпан]] [[1924 жыл]], Алматы - [[10 тамыз]] [[1974 жыл]], сонда) - [[би]]ші, Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1947). Алғашқы балет артистерінің бірі.

== Өмірбаяны ==
Өнер жолын қөркемөнерпаздар үйірмесінен бастады.

[[1939]] ж. Қазақ филармониясында биші, [[1940]]-1959 ж. Қазақ академиясының опера және балет театрының бишісі.

1959 ж. бишілер группасының құрамымен АҚШ-та болып, өнер көрсетті.

== Шығармашылығы мен марапаттары ==
Бекбосынов театрда Айдар (И.Н. Надировтың "Кәктемінде"), Қамбар (В.В. Великановтың "Қамбар - Назымында"), Квазимодо (Ц.Пуньидің "Эсмеральдасында"), Гирей (Б.В. Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Ганс (А.Аданның "Жизелінде"), т.б. партияларды орындады. Сонымен қатар "[[Қыз Жібек]]", "Жалбыр", "[[Абай]]", "[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]", т.б. операларында би нөмірлерін орындады.

"Құрмет белгісі" орденімен марапатталған.
<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

Бесөгіз

2018-11-06T07:47:32Z

Liquorkaru:

'''Бесөгіз''' – Солтүстік Үстірттегі терең құдықтар.

== Орналасқан жері ==
Олар [[Төлеп]] темір жол бекетіне жақын, [[Жолбаян]] шыңырауынан солтүстік-шығысқа қарай 12 км жерде орналасқан.

== Тарихы ==
1851 ж. деректерде тереңдігі 8 сажын, тасы шегенделген, бір кезде 1 мың жылқы, 400 түйені сумен қандыра алатын мол сулы 12 құдық деген мәліметтер қалған. Ел аузында құдықшыға 5 өгіз беріп қаздырған себепті, солай аталған деген дерек бар.

Ғылымда Маңғыстауды туыстас 5 оғыз (қазақтар оларды бес өгіз елі деп те атайды) тайпасы келіп мекендеген кезеңнен қалған атау дейді.

Қазір жақын құдық Тәңке атымен қосақталып, Бесөгіз – Тәңке деп аталады.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]
[[Санат:Қазақстан құдықтары]]

{{Stub}}

Бесоқты

2018-11-06T07:46:08Z

Liquorkaru:

'''Бесоқты ''' – [[Түйесу құмы]]ның шығысындағы [[құдық]] пен төрткіл атауы.

== Сипаттамасы ==
[[Маңғыстау облысы]] [[Қарақия ауданы|Қарақия ауд]]-ндағы Сенек а-нан шығысқа қарай 20 км жерде орналасқан.

== Тарихы ==
Көне [[аңыз]]да өзін қуған [[бөрі]]ні [[мерген]] осы жерде 5 оғымен жайратқаны айтылады. Жер атауы осыған байланысты қойылған.

== Дереккөздер ==
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан құдықтары]]
[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]

Бекі (құдық)

2018-11-06T07:45:04Z

Liquorkaru:

{{мағына|Бекі}}
'''Бекі ''' — [[Маңғыстау түбегі]]ндегі [[құдық]].

== Сипаттамасы ==
[[Маңғыстау облысы]] [[Маңғыстау ауданы]]нда орналасқан. Тереңдігі 12 м, су шығымы 800 л/сағ. Құдық шамамен 250 м биіктікте жатыр. [[Бекі (тау)|Бекі]], [[Көктөрткіл]] тауының баурайында орналасқан. Құдықтың оңтүстігінде өзімен аттас [[Бекі (ауыл)|елді мекен]] бар. <ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан құдықтары]]
[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]
{{stub}}

Базыгүрлі

2018-11-06T07:36:51Z

Liquorkaru:

'''Базыгүрлі ''' – [[Кендірліқиясай]] үстіртінің солт.-шығыс бөлігіндегі [[құдық]].

== Сипаттамасы ==
[[Маңғыстау облысы]] [[Қарақия ауданы]]нда. Тереңд. 18 м, су шығымы 100 л/сағ. Құдықтың оңт.-батысында өзімен аттас [[ойыс]] бар. Солт.-шығысында Сұлутөрткөл тауы орналасқан. Тақыр және қоңыр сұр топырағында [[сұр жусан]], [[баялыш]], [[күйреуік]], эфемерлі өсімдіктер өседі.

==Дереккөздер==
*[[Қазақ энциклопедиясы]]

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан құдықтары]]
[[Санат:Маңғыстау облысы географиясы]]

{{stub}}

Ғалым Бисембіұлы Әріп

2018-11-03T20:15:51Z

Liquorkaru: Liquorkaru Әріп ғалым Бисембіұлы бетін Ғалым Бисембіұлы Әріп бетіне жылжытты

{{Тұлға
|Есімі = Әріп ғалым Бисембіұлы
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1.3.1960
|Туған жері = [[Шебір]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|Мансабы = [[журналист]] [[жазушы]]
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1960-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары = ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасы
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Әріп ғалым Бисембіұлы''' (1960 жылы туған, [[Маңғыстау ауданы]] Шебір ауылы) – журналист,<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;</ref> [[Қазақстан журналистер одағы]]ның мүшесі (1986).

==Өмірбаяны==
ҚазМУ-дың (ҚазҰУ) журналистика факультетін бітірген (1982).

[[1982]] – [[1985 жыл]]дары [[Алматы]]дағы «Жалын» баспасында редактор болды.

[[1985]] – [[1988 жыл]]дары Маңғыстау облысы «Коммунистік жол» газетінде тілші, жауапты хатшы болды.

[[1988]] – [[1990 жыл]]дары Ақтаудағы Абай атындағы Мәдениет сарайында нұсқаушы-методист болды.

[[1990]] – [[1994 жыл]]дары «[[Маңғыстау]]» газетінде тілші, жауапты хатшының бірінші орынбасары, бөлім меңгерушісі болды.

[[1994 жыл]]дан бастап «[[Маңғыстау]]» газетінде бас редактордың бірінші орынбасары.

==Шығармашылығы==

«Жыл он екі ай», «Жақсы жұмыс», «Көңілді тоқсан», «Қарлығаш», «Абитуриент-77», «Мерейлі мекен», тағы басқа жинақтарға топтама өлеңдері енген. Өзінің дербес «Жүрегімнің толқындары», «Асау жүрек», «Дүрия-дүние», «Асылдың сынығы», «Каспий трагедиясы», «Жұлдыз-ғұмыр», «Рух жанартауы», «Ақын арманы»(азабы), «Төрт толғау» атты поэзиялық, прозалық, публицистикалық кітаптары жарық көрді. [[Форт-Шевченко]] қаласының 160 жылдығына арналған «Жаңарған Ақкетік», Ұлы Жеңістің 60 жылдығына арналған «Отты жылдар жаңғырығы» кітаптарының авторы. «Гармония» атты жыр жинағы ақын Р.Рябцовскаяның көркем аудармасымен (жолма-жол аударған Раушан Әріп) орыс тілінде басылып шықты. Жазба ақындардың 1990 жылғы Алматыда өткен республикалық тұңғыш Мүшәйрасына Маңғыстау облысынан бірден-бір қатысушы. Әріп журналистер мен ақындар арасындағы облыстық, республикалық бәйгілерде жеңімпаз, жүлдегері.

==Марапаттары==
*Маңғыстау облысы әкімі мен облыстық мәслихаттың Құрмет грамотасы.

*Маңғыстау облысы әкімінің Құрмет грамотасы.

*ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығы құрметіне мерекелік медалі.

*ҚР Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің Құрмет грамотасы.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref>

*Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтарының мүшесі.

*ҚР Мәдениет қайраткері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Маңғыстау ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]

{{бастама}}

Ермек Бектасұлы Шынарбаев

2018-10-15T20:12:54Z

Liquorkaru:

{{Кинематограф
|есімі =Ермек Бектасұлы Шынарбаев
|шынайы есімі =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні =24.01.1953
|туған жері ={{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы =кинорежиссер
|азаматтығы =
|белсенді жылдары =
|бағыты =
|киностудия =
|марапаттары ={{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
|imdb_id =
|сайты =
}}
'''Ермек Бектасұлы Шынарбаев''' ([[24 қаңтар]] [[1953 жыл]]ы туған, [[Алматы]]) - кинорежиссер, Қазақстанның еңбегі сіңген қайраткері (1996).

== Өмірбаяны==
* [[Бүкілодақтық кинематография институты]]н актерлік (1974), режиссерлік (1982) бөлімдерін бітірген.
* [[1974]] - [[1977]] жылдары "[[Қазақфильм]]" киностудиясында актер болды.
* [[1981]] жылы алғашқы қысқаметражды "Қаралы сұлу" көркем фильмін түсіріп, ол "Бастау" республикалық бәйгесінде Бірінші жүлдені иеленеді.
* 1990-жылдары Шынарбаев "Қазақфильм" киностудиясының "Әлем" шығармалық-бірлестігінің көркемдік жетекшісі болды.

== Режиссурасы==
* «Әпкем менің Люся» (1985)
* «Орманнан алаңға шығу» (1987)
* «Кек» (1989)
* «Сұр үш сайлы баскиімдегі орын» (1992)
* «Нәзік жүрек» (1993)
* "Мәжит Бегалин" (Оразбаевпен бірге, 1982)
* "Жаңа толқын" (1985)
* «Періштеге жазылған хаттар» (2009) және көптеген тағы басқа көркем фильмдердің;
* 20-ға жуық деректі фильмнің, оның ішінде
** «Рояль жанындағы монологтар»
** «Дуэт»
** «Прованс күнделігінен» фильмдерінің режиссері.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Қоғамдық қызметі==
Қазақстан Кинематографистер одағының мүшесі (1986 жылдан).

== Жетістіктері ==
* «Жігер» шығармашылық жастар байқауының лауреаты (1983).
* «Орманнан алаңға шығу» кинофильмі үшін Халықаралық кино байқауындағы (Амьен қаласы, [[Франция]], 1987) сыйлық, А. Ланглуа атындағы Халықаралық кино байқауындағы (Тур қаласы, Франция, 1992) Халықаралық мәдениет, өнер мен киноның дамуына көмек көрсету ұйымы СИДАЛК сыйлығының, Халықаралық кино байқауындағы «Алтын қабылан» сыйлығының (Локарно қаласы, [[Швейцария]], 1993) және тағы басқа жүлделердің иегері.

== Отбасы==
* Әкесі - Шынарбаев Бектас (1906-1983). Анасы - Ұсманова Күзи (1921 жылы туған).
* Бойдақ.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:24 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан кинорежиссёрлері]]
[[Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты түлектері]]
[[Санат:Қазақфильм актерлері]]
[[Санат:Қазақфильм режиссерлері]]
[[Санат:Жігер шығармашылық жастар байқауының жеңімпаздары]]
[[Санат:Қазақстан кинематографтары одағының мүшелері]]
[[Санат:Алтын қабылан сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:СИДАЛК сыйлығының иегерлері]]

Талқылау:Абай әндері

2018-01-24T18:17:28Z

Liquorkaru: Liquorkaru Талқылау:Абай әні (фильм) бетін Талқылау:Абай әндері бетіне жылжытты

Ақжігіт ауылдық округі

2017-03-16T04:47:50Z

Liquorkaru:

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Ақжігіт ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Ақжігіт (ауыл)|Ақжігіт]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Қамысбаев Серік Мекебайұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 2909<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3671 Ақжігіт ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =424,611
|Жер аумағының пайызы = 1,1
|Жер аумағы бойынша орны = 3
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Ақжігіт ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Ақжігіт (ауыл)|Ақжігіт]] (2909 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 2496 адам (1240 ер және 1256 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source2">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 2567 адам (1286 ер және 1281 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source2"></ref>;
* 2909 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3671 Ақжігіт ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Бейнеу ауылдық округі

2017-03-16T04:43:14Z

Liquorkaru:

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Бейнеу ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Бейнеу]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Оспанов Жасұлан Көшбайұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 49826<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3676 Бейнеу ауданы əкімі есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы = 88,8
|Тығыздығы бойынша орны = 1
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =561,165
|Жер аумағының пайызы = 1,4
|Жер аумағы бойынша орны = 1
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Бейнеу ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Бейнеу]] (49826 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 14299 адам (6981 ер және 16245 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source2">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 32452 адам (7318 ер және 16207 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source2"></ref>.
* 49826 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3676 Бейнеу ауданы əкімі есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Сам ауылдық округі

2017-03-16T04:32:25Z

Liquorkaru:

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Сам ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 2 елді мекен
|Орталығы = [[Сам ауылы|Сам]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Әлімбаев Нұрғабай Орынбайұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 776<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =273,373
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Сам ауылдық округі''' – [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>.

2016 жылы [[Ноғайты ауылдық округі]] таратылып, округ есебіне біріктірілді<ref>[https://tengrinews.kz/zakon/gosudarstvennyie_organyi_mangistauskoy_oblasti/konstitutsionnyiy_stroy_i_osnovyi_gosudarstvennogo_upravleniya/id-V16M0003073/ Бейнеу ауданы аймақтық-əкімшілік территорияларындағы өзгерістер туралы]</ref>.

== Округ құрамы ==
Округ құрамына екі елді мекен кіреді:
*[[Сам ауылы|Сам]] (510 адам)
*[[Ноғайты (Маңғыстау облысы)|Ноғайты]] (266 адам)

== Халқы ==
* 451 адам (220 ер және 231 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 450 адам (239 ер және 211 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 776 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Ауыл шаруашылығы==
2016 жылға қарай Сам ауылына қарасты 17 шаруа қожалығы, ал Ноғайты ауылына қарасты 15 шаруа қожалығы бар. Жалпы округ бойынша 448- бас сиыр, 17631- бас қой-ешкі, 2215- бас түйе, 1557- бас жылқы есепте тіркелген<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Төлеп (Бейнеу ауданы)

2017-03-13T11:13:34Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Ауыл
|атауы = Төлеп
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_deg =44|lat_min = 49|lat_sec = 54
|lon_deg =54|lon_min = 32|lon_sec =47
|CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ
|CoordScale =
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|облысы = Маңғыстау
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу
|кестедегі аудан = Бейнеу ауданы
|мекен түрі = Ауылдық округ
|мекені = Төлеп ауылдық округі
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Изжанов Қайролла Набидоллаұлы
|құрылған уақыты = 1965
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =Каменный
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты =
|тұрғыны = {{өзгеріссіз}} 973<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3670 Төлеп ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}
{{мағына|Төлеп}}

'''Төлеп''' (1994 ж. дейін - ''Каменный'') — [[Маңғыстау облысы]], [[Бейнеу ауданы]]ндағы ауыл, темір жол стансасы, [[Төлеп ауылдық округі|ауылдық округ]] орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Аудан орталығы – [[Бейнеу]] ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 80 км жерде орналасқан.

== Тарихы ==
Іргесі [[1965 жыл|1965]] жылы Бейнеу – [[Ақтау]] темір жолын салуға байланысты қаланды.

Ауыл [[1994 жыл|1994]] жылға дейін Каменное деп аталып келген.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 841 адам (435 ер және 406 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 876 адам (450 ер және 426 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 973 адам ([[2016 жыл|2016]]).

Төлеп ауылы бойынша халық саны 973 адам, 170 отбасы болып отыр<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3670 Төлеп ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Инфрақұрылымы ==
Қазір Төлеп ауылында клуб, пошта, т. ж. дистанциясының бөлімшесі, ұлутас өндіретін 2 кеніш, шағын бизнес нысандары, телехабар тарататын қондырғы, телефон ст. бар.

== Транспорты ==
Ауыл арқылы [[Атырау]] – [[Маңғыстау (кент)|Маңғыстау]] темір жолы, Атырау – Бейнеу – Ақтау автомобиль жолы өтеді. <ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Төлеп ауылдық округі

2017-03-13T11:10:18Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Төлеп ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Төлеп (Бейнеу ауданы)|Төлеп]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Изжанов Қайролла Набидоллаұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өзгеріссіз}} 973<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3670 Төлеп ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Төлеп ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Төлеп (Бейнеу ауданы)|Төлеп]] (973 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 841 адам (435 ер және 406 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 876 адам (450 ер және 426 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 973 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3670 Төлеп ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Ауыл шаруашылығы==
2016 жылға қарай селолық округ бойынша 8 шаруа қожалығы бар. Селолық округ бойынша мал саны: түйе - 260 бас, жылқы - 586 бас, ірі қара - 219 бас, қой ешкі - 4045 бас<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3670 Төлеп ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Тәжен

2017-03-13T11:05:46Z

Liquorkaru:

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Ауыл
|атауы = Тәжен
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_deg =45|lat_min = 20|lat_sec = 06
|lon_deg =55|lon_min = 54|lon_sec =55
|CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ
|CoordScale =
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|облысы = Маңғыстау
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу
|кестедегі аудан = Бейнеу ауданы
|мекен түрі = ауылдық округ
|мекені = Тәжен ауылдық округі
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Тарғынов Елеусіз Таңатарұлы
|құрылған уақыты = 2006
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты =
|тұрғыны = {{өсім}} 211<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3669 Тəжен ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}

'''Тәжен''' — [[Маңғыстау облысы]], [[Бейнеу ауданы]]ндағы ауыл. [[Тәжен ауылдық округі]]нің орталығы.

== Географиялық орналасуы ==
Аудан орталығы – [[Бейнеу]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 76 км жерде, [[Өзбекстан]]мен шекараға жақын орналасқан.

== Тарихы ==
Ауыл Маңғыстау облысы мәслихатының 2006 жылғы 28 шілдедегі N 16/288 шешімі және Маңғыстау облысы әкімінің 2006 жылғы 31 мамырдағы N 188 қаулысы бойынша құрылды<ref>[http://adilet.zan.kz/kaz/docs/V06M0001953 Бейнеу ауданының Ақжігіт ауылдық округінің құрамында Тәжен аулын құру туралы]</ref>.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 299 адам (154 ер және 145 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 211 адам ([[2016 жыл|2016]])

2016 жылға қарай Тәжен ауылында 211 тұрғын бар. Бұл 2015 жылғымен салыстырғанда 12 адамға көп. Оның ішінде зейнеткерлер саны - 15, мектеп жасына дейінгі бала саны - 44, мектеп жасындағы бала саны - 46. Жұмыс жасайтын адамдар саны - 54 адам. Отбасы саны да көбейіп келеді. Тұрғын үй саны - 28-ге жетті. Ауылымызға көршілес мемлекеттен, басқа да елді мекендерден көшіп келушілер де артып келеді<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3669 Тəжен ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Ауыл шаруашылығы ==
2016 жылға қарай ауылда екі шаруақожалығы бар, олардағы мал саны: түйе – 481 бас, жылқы – 250 бас, қой, ешкі – 541 бас, мүйізді ірі қара – 5 бас<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3669 Тəжен ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Инфраструктурасы ==
2015 жылы «Тәжен мектеп-балабақша кешені» ғимаратының құрылысы аяқталып, пайдалануға берілді. Ауылда медпункт, кітапхана, клуб, полиция, әкімшілік, мектеп жұмыс істеуде.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Тәжен ауылдық округі

2017-03-13T11:00:26Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Тәжен ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Тәжен]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Тарғынов Елеусіз Таңатарұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 211<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3669 Тəжен ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Тәжен ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Тәжен]] (211 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 299 адам (154 ер және 145 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 211 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3669 Тəжен ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Сыңғырлау ауылдық округі

2017-03-13T10:52:13Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Сыңғырлау ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Сыңғырлау]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Тастемір Ғалым Шалабайұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{құлдырау}} 611<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3672 Сыңғырлау ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Сыңғырлау ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Сыңғырлау]] (611 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 897 адам (428 ер және 469 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 900 адам ([[2007 жыл|2007]])<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>;
* 836 адам (411 ер және 425 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 611 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3672 Сыңғырлау ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Сам ауылы

2017-03-13T02:50:42Z

Liquorkaru: /* Инфрақұрылымы */

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = ауыл
|атауы = Сам
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =14 |lat_sec =25
|lon_dir =E |lon_deg =55 |lon_min =51 |lon_sec =57
|CoordAddon =
|CoordScale = 300
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =

|облысы = Маңғыстау облысы
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу ауданы
|кестедегі аудан =
|мекен түрі = ауылдық округ
|мекені = Сам ауылдық округі
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Әлімбаев Нұрғабай Орынбайұлы
|құрылған уақыты = 1949
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = Қызыләскер
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты = Континентті
|тұрғыны = {{өсім}} 510<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}
{{мағына|Сам}}

'''Сам ауылы''' (2007 ж. дейін — ''Қызыләскер''<ref>[http://adilet.zan.kz/kaz/docs/V07M0001997 Бейнеу ауданының Қызыләскер ауылын Сам ауылы деп атау туралы]</ref>) — [[Маңғыстау облысы]], [[Бейнеу ауданы]]ндағы ауыл, [[Сам ауылдық округі]]нің орталығы.

== Географиясы ==
Аудан орталығы – [[Бейнеу]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 55 км жерде, Сам құмының батыс етегінде орналасқан<ref name="source1">[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref>.

== Тарихы ==
Іргесі 1949 жылы құрылған. 1973–1995 жылдары «Сам» қаракөл қой кеңшарын ұйымдастыруға байланысты оның бөлімшесі есебінде қаланды.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 451 адам (220 ер және 231 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 450 адам (239 ер және 211 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 510 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

Сам ауылында 85 отбасында 510 адам тұрады. Сам ауылы бойынша 15 сәби дүниеге келіп, 5 жас отбасын құрды. Бір жасқа дейінгі сәбилер өлімі тіркелген жоқ<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Экономикасы ==
«Сам» қаракөл қой кеңшары негізінде Самда мал шаруашылығымен айналысатын 14 шаруа қожалығы ұйымдасқан. Одан басқа су айдайтын Бейнеу МТС-ке қарасты Қарағайлы мекемесі орналасқан.

== Транспорты ==
Ауыл арқылы «Сыңғырлау-Сам-Ноғайты-Тұрыш» автотрасса жолы мен «Бейнеу-Жезқазған» теміржолы жүреді.

== Тарихи ескерткіштер ==
Ауылдан 12 шақырым жерде Қошмағанбет, 9 шақырым жерде Қарғабай атты тарихи ескерткіштер сақталған<ref name="source1"></ref>.

== Инфрақұрылымы ==
Ауылда орта мектеп, кітапхана, клуб, фельдшерлік-акушерлік пункт, тағы басқалар бар. Тұрғындары жер асты су көзін пайдаланады<ref name="source1"></ref>.

Ауыл тұрғындарына Сам мектеп-балабақша кешені, медициналық пункт, «КазТрансГазАймақ» бөлімшесі, Казпошта бөлімшесі, АТС байланыс торабы, Билайн байланысы, «Бейнеусусервис» КМК-ны қызмет көрсетсе, табиғи газ, электр энергиясы және ауыз сумен қамтылуда іркіліс жоқ<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Ноғайты (Маңғыстау облысы)

2017-03-13T02:47:15Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Ауыл
|атауы = Ноғайты
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_deg =45|lat_min = 20|lat_sec = 06
|lon_deg =55|lon_min = 54|lon_sec =55
|CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ
|CoordScale =
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|облысы = Маңғыстау
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу
|кестедегі аудан = Бейнеу ауданы
|мекен түрі = ауылдық округ
|мекені = Сам ауылдық округі
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Төленов Мықтыбай Төленұлы
|құрылған уақыты =
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты =
|тұрғыны = {{өзгеріссіз}} 266<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}
{{мағына|Ноғайты}}
'''Ноғайты''' — [[Маңғыстау облысы]], [[Бейнеу ауданы]]ндағы ауыл. Аудан орталығы – [[Бейнеу]] ауылынан шығысқа қарай 55 км жерде орналасқан.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 199 адам (98 ер және 101 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 266 адам (120 ер және 146 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 266 адам ([[2016 жыл|2016]]) <ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

Ноғайты ауылында 35 отбасында 266 адам тұрады<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3666 Сам селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Транспорты ==
2015 жылы «[[Сыңғырлау]] – [[Сам]] – Ноғайты – [[Тұрыш]]» автожолы пайдалануға берілді<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3668 Ноғайты ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Ноғайты ауылдық округі

2017-03-13T02:35:17Z

Liquorkaru:

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Ноғайты ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Ноғайты (Маңғыстау облысы)|Ноғайты]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Төленов Мықтыбай Төленұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 266
|Санақ жылы = 2009
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Ноғайты ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>. 2016 жылы Ноғайты ауылдық округі таратылып, [[Сам ауылдық округі]] есебіне біріктірілді<ref>[https://tengrinews.kz/zakon/gosudarstvennyie_organyi_mangistauskoy_oblasti/konstitutsionnyiy_stroy_i_osnovyi_gosudarstvennogo_upravleniya/id-V16M0003073/ Бейнеу ауданы аймақтық-əкімшілік территорияларындағы өзгерістер туралы]</ref>.

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Ноғайты (Маңғыстау облысы)|Ноғайты]] (266 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 199 адам (98 ер және 101 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 266 адам (120 ер және 146 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>.

==Ауыл шаруашылығы==
Округте 15 шаруа қожалығы бар. Мал саны: түйе – 592 бас, сиыр – 166 бас, жылқы – 602 бас, қой-ешкі – 8724 бас<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3668 Ноғайты ауылдық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Есет ауылдық округі

2017-03-13T02:19:09Z

Liquorkaru: /* Халқы */

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Есет ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Есет (ауыл)|Есет]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Анесов Ескендір Бердібекұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 868<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3673 Есет селолық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Есет ауылдық округі''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>.

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Есет (ауыл)|Есет]] (868 адам).

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 797 адам (408 ер және 389 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 897 адам (461 ер және 436 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 868 адам (438 ер және 430 әйел адам) ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3673 Есет селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Ауыл шаруашылығы==
Округке қарасты 5 шаруа қожалығы бар. Қазіргі таңда 210-сиыр, 152-түйе, 231-жылқы 4521-қой мен ешкі бар<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3673 Есет селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Боранқұл

2017-03-13T02:06:29Z

Liquorkaru:

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = ауыл
|атауы = Боранқұл
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =12 |lat_sec =28
|lon_dir =E |lon_deg =54 |lon_min =28 |lon_sec =16
|CoordAddon =
|CoordScale = 300
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =

|облысы = Маңғыстау облысы
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу ауданы
|кестедегі аудан = Бейнеу ауданы
|мекен түрі = ауылдық округ
|мекені = Боранқұл ауылдық округі
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Төреғожин Мажит Жайкенұлы
|құрылған уақыты = 1948
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары = Опорный
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты = Континентті
|тұрғыны = {{өсім}} 7335<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды = 72932
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}
'''Боранқұл''' — [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы ауыл, [[Боранқұл ауылдық округі]]нің орталығы, темір жол станциясы.

== Географиялық орналасуы ==
Аудан орталығы — [[Бейнеу]] кентінен солтүстік-батысқа қарай 108 км жерде, [[Каспий маңы ойпаты]]ндағы Қарақұмның оңтүстік-шығысында шөлді белдемде орналасқан<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>.
== Халқы ==
Тұрғыны:
* 5700 адам ([[1997 жыл|1997]])<ref name="source1"></ref>;
* 4913 адам (2406 ер және 2507 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source2">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 6310 адам (3116 ер және 3194 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source2"></ref>;
* 7335 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

== Тарихы ==
Іргесі [[1948]] жылы осы маңда мұнай кенін іздеуге байланысты қаланған. Алғашында “''Опорный''” деп аталған. Бұрынғы “''Қарақұм''” қой кеңшары негізінде өндірістік шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары құрылған<ref name="source1"></ref>.
== Инфрақұрылымы ==
Ауылда тұрмыс қажетін өтеу мекемесі, үш орта мектеп, аурухана бар. Боранқұл арқылы [[Орта Азия]] — Орынбор газ құбыры, Өзен — Самара мұнай құбыры және Қоңырат — Құлсары су құбырлары өтеді<ref name="source1"></ref>.

== Ауыл шаруашылығы ==
Селода 27 шаруа қожалықтары бар. Село аумағындағы шаруа қожалықтары мен жеке үй шаруашылықтарында 898 бас сиыр, 17454 бас қой, ешкі, 421 бас жылқы, 1918 бас түйе бар<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Боранқұл ауылдық округі

2017-03-13T02:04:15Z

Liquorkaru:

{{Әкімшілік бірлік-Қазақстан
|Атауы = Боранқұл ауылдық округі
|Елтаңба =
|Ту =
|Елтаңбаның ені = 200px
|Тудың ені =
|Елтаңбаның аты =
|Тудың аты =
|lat_deg= |lat_min= |lat_sec=
|lon_deg= |lon_min= |lon_sec=
|CoordScale =
|Статусы = Ауылдық округ
|Кіреді = [[Бейнеу ауданы]]
|Енеді = 1 елді мекен
|Орталығы = [[Боранқұл]]
|Ірі қаласы =
|Ірі қалалары =
|Құрылды =
|Әкімі =Төреғожин Мажит Жайкенұлы
|ЖІӨ =
|ЖІӨ жылы =
|ЖІӨ бойынша орны =
|Жан басына шаққанда ЖІӨ орны =
|Тұрғыны ={{өсім}} 7335<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>
|Санақ жылы = 2016
|Пайызы =
|Халық саны бойынша орны =
|Тығыздығы =
|Тығыздығы бойынша орны =
|Ұлттық құрамы =
|Конфессионалдық құрамы =
|Жер аумағы =
|Жер аумағының пайызы =
|Жер аумағы бойынша орны =
|Максималды биіктігі =
|Орташа биіктігі =
|Минималды биіктігі =
|Карта =
|Карта ені =
|Әкімшілік бірліктің картасы =
|Әкімшілік бірлік картасының ені =
|Аббревиатура =
|Телефон коды =
|Пошта индекстері =
|Интернет-үйшігі =
|Автомобиль коды =
|Сайты =
|Commons санаты =
}}

'''Боранқұл ауылдық округі''' – [[Маңғыстау облысы]]ның [[Бейнеу ауданы]]ндағы әкімшілік бірлік.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, Х том</ref>

== Округ құрамы ==
Округ құрамына бір елді мекен кіреді:
*[[Боранқұл]] (7335 адам)

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 5700 адам ([[1997 жыл|1997]]);
* 4913 адам (2406 ер және 2507 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source3">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 6310 адам (3116 ер және 3194 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source3"></ref>;
* 7335 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

Боранқұл селолық округі бойынша 2016 жылы 197 сәби дүниеге келіп, тұрғындар саны 7335 жетті. 40 жас отау шаңырақ көтеріп, отбасы саны 1280-ді құрады. Мектеп жасындағы балалар саны - 1824, мектепке дейінгі балалар саны - 1038, балбақшадағы бала саны - 301, зейнеткерлер саны - 424, оның ішінде 1-еуі Ұлы Отан соғысы ардагері, оған теңестірілгендері - 2, ауған соғысының ардагерлері - 4, тылда еңбек еткендері - 10, мүгедектер саны 142 адам<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3674 Боранқұл селолық округі əкімінің есебі]</ref>.

==Дереккөздер==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Бейнеу ауданы ауылдық округтері}}
[[Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері]]

Бейнеу

2017-03-13T01:48:06Z

Liquorkaru:

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = ауыл
|атауы = Бейнеу
|сурет =
|әкімшілік күйі = аудан орталығы
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_dir =N |lat_deg =45 |lat_min =19 |lat_sec =0
|lon_dir =E |lon_deg =55 |lon_min =12 |lon_sec =0
|CoordAddon =
|CoordScale = 300
|ел картасы =
|облыс картасы =
|аудан картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =

|облысы = Маңғыстау облысы
|кестедегі облыс = Маңғыстау облысы
|ауданы = Бейнеу ауданы
|кестедегі аудан =
|мекен түрі =
|мекені =
|ішкі бөлінісі =
|әкімі = Оспанов Жасұлан Көшбайұлы
|құрылған уақыты = 1916 жыл
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы = 1960
|жер аумағы =
|климаты = Континентті
|тұрғыны = {{өсім}} 49 826<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3676 Бейнеу ауданы əкімі есебі]</ref>.
|санақ жылы = 2016
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды = 72932
|пошта индексі = 130100
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}

'''Бейнеу''' — [[Маңғыстау облысы]]ндағы ауыл. [[Бейнеу ауданы]]ның орталығы, темір жол стансасы.

== Тарихы ==
Іргесі 1916 жылы қаланған.

[[1948]]-[[1963 жыл]]дар аралығында Бейнеу өңірін игерудің бірінші кезеңі аяқталады. Екінші кезең [[1963 жыл]]ы [[Мақат]]-[[Маңғыстау]], Бейнеу-Қоңырат теміржолдарының салынып, пайдалануға берілуінен бастау алады. Бұрынғы «Жібек жолы» торабы қайтадан ел мен елді жалғастыратын, араластыратын күретамырға айналды. Бейнеу стансасының бағы жанып, тоғыз жолдың торабы, Орта Азияға шығатын Қазақстанның қақпасы атанды.

Теміржол стансасы негізінде Бейнеу поселкесі қалыптаса бастады. [[1965 жыл]]ғы 26-қаңтарда Гурьев облыстық кеңесі атқару комитетінің «Ембі ауылдық кеңесінің орталығын көшіру туралы» №17 қаулысына орай, [[Ембі ауданы]]ның [[Молқат]] елді мекенінде болған ауылдық кеңес Бейнеуге көшіріледі. Сол жылы өткен жергілікті Кеңестердің сайлауынан кейін, ауылдық кеңестің атауы Бейнеу поселкелік кеңесі болып өзгертілді. Ауылдық кеңестің ілкі қалыптасуына басшылық жасаған төраға Мұрын Ысмағұлов [[Боранқұл]] поселкелік Кеңесіне төраға болып кетеді де, сайлаудан кейін аты өзгерген Бейнеу поселкелік кеңесіне Шанықұл Иманбаев төраға болып сайланады.

Бұған дейін Ембі ауданына қараған Бейнеу поселкелік кеңесі 1967 жылдың 16-тамызынан бастап [[Маңғыстау ауданы]] қарамағына беріледі. Бейнеу поселкесінің жан-жақты қалыптасуына елеулі еңбек сіңірген адам – Ш. Иманбаевтан кейінгі төраға, Ұлы Отан соғысының ардагері Ш. Шыңғысов, одан кейін Нұрбай Жақашев, Оңғарбай Дәулетбаев, Жұлдызбай Есбосынов, Жеткізген Рзаевтар төрағалық етті. Кейін әкімшілік басқару жүйесі қалыптасқанда, М. Сейілханов әкім болады да, беріректе Қ. Әбілшеев, А. Ұлықпанов, Д. Жоламанов басшылық етті.

Орталық Азия газ құбыры желісі тартылып, компрессор стансасының орналасуы, Бейнеу поселкесінің өсуіне зор әсерін тигізді. Газшылар Бейнеу мен Боранқұл ауылдарын сәнді ғимараттармен әрлей түсті. Айналасы он жылдың ішінде Бейнеу теміржолшылардың, газ бен мұнай тасымалдаушылардың, құрылысшылардың көшелері көк желекке толы қала типті мекеніне айналды. 1969 жылы Сам өңірін өріске толтырған мал фермаларының негізінде Маңғыстау кеңшары (директоры Таушан Қорбақов) құрылды.

== Халқы ==
Тұрғыны:
* 14299 адам (6981 ер және 16245 әйел адам) ([[1999 жыл|1999]])<ref name="source2">[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032719 - 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том]</ref>;
* 32452 адам (7318 ер және 16207 әйел адам) ([[2009 жыл|2009]])<ref name="source2"></ref>.
* 40344 адам ([[2012 жыл|2012]]);
* 49826 адам ([[2016 жыл|2016]])<ref>[http://beineu.mangystau.gov.kz/page/view/3676 Бейнеу ауданы əкімі есебі]</ref>.

== Инфрақұрылымы ==
Бейнеуде Орта Азия – Ресей газ құбырының компрессорлық станциясы, магистральдық мұнай құбырының және су құбырының мұнай және су айдау станциялары, т.б. тұрмыстық қызметтердi көрсету орындары бар.

== Білім беру, мәдениет және спорт саласы ==
Атамекен орта мектебіне қосымша құрылыс, Бейнеу селосындағы Ж.Аймауытов, Шағырлы көшелеріндегі 140 орындық екі балабақшалары салынды.

Бейнеу санаторлық балабақшасына, орталық стадионға, Балауса балабақшасының темір шарбағына, Ж.Қалдығараев, Ы.Алтынсарин атындағы орта мектептерінің, Қ.Бақтыбайұлы атындағы өнер мектебінің, Бейнеу гимназиясы, «Ұстаздар үйі» ғимараттарына, Бейнеу балалар және жасөспірімдер спорт мектебі ғимаратына жөндеу жұмыстары жүргізілді.

Ауылда 160 орындық денешынықтыру–сауықтыру кешенін, спортзал ғимаратын құру жоспарлануда.

== Ауыл шаруашылығы ==
2015 жылы селодағы шаруа қожалықтары мен жеке тұрғындардың есебінде қой мен ешкі – 25396 бас, жылқы – 995 бас, түйе – 4700 бас, сиыр – 1569 бас болып отыр. Бейнеу ауылындағы М.Жұмабаев көшесіндегі мал базардың ғимаратына және шатырына 2015 жылы жөндеу жұмыстарын өтті.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{kz-geo-stub}}
{{Суретсіз мақала}}
{{Бейнеу ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері]]

Георгиос Леонардос

2017-03-12T09:35:28Z

Liquorkaru:

{{Жазушы
|Есімі = Георгиос Леонардос
|Шынайы есімі = {{lang-el|Γιώργος Λεονάρδος}}
|Суреті = Giorgos Leonardos.jpg
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 20.2.1937
|Туған жері = [[Александрия (Мысыр)|Александрия]], [[Мысыр]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{GRE}}
|Ұлты = [[гректер|грек]]
|Мансабы = [[новелла]]шы [[критик]] [[журнал]]ист
|Шығармашылық жылдары = [[1992]]-қазіргі уақытқа шейін
|Бағыты =
|Жанры = [[новелла]] [[тарих]]и [[роман]]
|Шығармалардың тілі = [[грек тілі|грекше]]
|Дебюті =
|Марапаттары =
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Георгиос Леонардос''' ({{lang-el|Γιώργος Λεονάρδος}}) – грек журналисті және әдебиетшісі. [[1937 жыл]]ы 20 ақпанда дүниеге келеді.<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D1%81_%D0%9B%D0%B5%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%BE%D1%81</ref>

==Өмірбаяны==

Әңгімелерін алғаш рет [[1953 жыл]]ы күнделікті шығатын александриялық '''«Тахидромос»''' (''«Пошташы»'') және '''«Анатоли»''' (''«Шығыс»'') газеттерінде шығара бастады. [[Грекия]]ға келген соң бастапқыда физика-математика факультетіне түседі. Алайда [[1959]]-[[1961 жыл]]дар аралығында Спирос Меластың басшылығымен грек-американ институтының журналистика факультеті дәрістеріне қатысады. Халықаралық жаңалықтар редакциясында жұмыс жасап, кейін «Катимерини» ([[1961]]-1964) грек орталық газетінің саяси шолушысы болып жұмыс жасайды.

[[1964]]-[[1967 жыл]]дары [[Белград]]та Афина Жаңалық Агенттігінде ([[ANA]]) тілші болады. Грекияға оралған соң ''«Навтэмборики»'', ''«Апогевматини»'', ''«Элефтеротипия»'', ''«Месимврини»'', ''«Этнос»'' және ''«Элефтерос Типос»'' газеттерінде халықаралық жаңалықтар редакциясының басшысы болады. Сонымен қатар ''«Кердос»'' экономикалық газетіне де мақала жазады.

Георгиос Леонардос негізінен тарихи шығармалармен шұғылданатын. Ол Афинаның журналистер Одағына мүше. [[2008 жылы]] оның "Соңғы Palaeologue" тарихи романы мемлекеттік жоғарғы сыйлығына ие болды.

==Кітаптары==

*Əжемнің қызыл түсті қонақжайы
*Үңгірлердегі үй
*Eba
*Магниттік полюстер
*Жердегі көңілдестер
*Жанымдағы əн

==Тарихи романдары==

*Пират Барбаросса
*Мария Магдалина
*Мара, Christiani фаворитка
*Ұйқыдағы сұлу Мистраса
*Михаил VIII Азат етуші Палеолог
*Палеологтар
*Соңғы Палеолог
*София Палеолог – Византиядан Ресейге

==Зерттеуі==

*Роман құрылымы

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Грек жазушылары]]

Әулие адам

2017-03-10T18:52:24Z

Liquorkaru:

*'''Әулие''' [араб тілінен аударғанда — желеп-жебеуші] — ерекше діндарлығымен, [[дін]] жолына кіршіксіз берілгендігімен [[халық]] сеніміне ие болған қасиетті тұлға. Әулие - халық арасына ерекше діндар-тақуалығымен, шипа дарытқан емшілігімен әйгілі болған, керемет қасиетке ие, қауымға рухани тәрбие жүргізуші тұлға.

==Сөз мағынасы==
Әулие - ''уәли'' деген араб сөзінің көпше түрі, қазақша қасиетті деген мағынаны береді. Бұл сөз [[Құран Кәрім]]де [[Алла]] мен [[пайғамбар]]ға қатысты жебеуші, жарылқаушы деген мәнде кездеседі. Ал [[хадис]]терде жақын болу деген мағынада, яғни, Уәли [[Аллаһ]] - Аллаға жақын, дос, Алланың мейірі түскен деген ұғымда ұшырасады. Қазақ тілінде әнші-әнбие түрінде қосарланып та айтылады, мұндағы әнбие арабша - нәби, яки, пайғамбар деген сөздің көпше түрі <ref>Вали // Ислам. Энци-клопедический словарь. М., 1991</ref>. Дегенмен бұл қосарлы сөз ел танымында әулие деген мағынаны білдіреді.

==Діндерде==
===Ислам дінінде===
[[Ислам]] дінінде Әулие ұғымы бірден орныққан. Мұхаммед пайғамбардың серіктерін, туыстарын, үрім-бұтақтарын, кейінгі [[дін]]и қайраткерлерді Әулие тұту, оларға құлшылық ету дәстүрі барлық мұсылман елдерінде бар. Кейде оларды жинақы түрде “әулие-әнбиелер” деп те атайды.

===Басқа діндерде===
Әулиелер туралы түсінік барлық діндерде кездеседі. [[Христиан діні]]нде “великомученик” (ұлы қасірет шегуші), “апостол” (пайғамбар), “мученик” (қасірет шегуші), “монах”, “блаженный” (дәруіш), т.б. ретінде кездеседі. [[Шіркеу күнтізбесі]]нде оларды құрметтеу күндері көрсетілген. [[Шіркеу]] қасиетті Ә-лерге арнап ғибадатхана салады, [[дін]]и мейрам тағайындайды, соған [[шоқыну]]ды, сый тартуды уағыздайды. [[Христиан діні]]нде 3—4 ғасырларда патшалардың, [[князь]]дердің, [[епископ]]тардың, [[патриарх]]тардың, [[Рим]] папаларының есебінен Ә-лердің саны көбейді. [[Рим]] папасы Пий жылма-жыл орта есеппен 5 адамды “қасиетті”, 40 адамды “блаженный” деп жариялап отырды.

===Қазақ халқының дүниетанымында===
[[Қазақ]] халқының дүниетанымында Әулиеге табыну дәстүрі ежелден бар. [[Тәңір]]ге сенген ежелгі түркілер Ұмай ананы, Қызыр атаны, ата-баба аруақтарын желеп-жебеуші санап, оларға үнемі сиынып отырған. Күнге, Айға, Отқа табыну, ел иесі Көкбөріні қасиет тұту, [[су]] иесі Сүлейменге жалбарыну, тіршілігінің негізі төрт түлік малдың иелері — [[Қамбар ата]]дан, [[Шопан ата]]дан, [[Ойсылқара]]дан, [[Зеңгі Баба|Зеңгі бабадан]], [[Шекшек Ата|Шекшек атадан]] жәрдем күту, т.б. [[ислам]] дініне дейінгі ежелгі нанымдар [[Қазақ]] халқының дүниетанымында күні бүгінге дейін сақталған. [[Қазақ]] халқының [[ислам]] дінін қабылдауы барысында тәңірлік дүниетанымның кейбір элементтері жаңа дүниетанымдық ұстанымдармен біте араласып, Әулие ұғымының мазмұны толыға түсті. Бұл бағытта, әсіресе, [[Қазақ]] даласына [[ислам]] дінінің сопылық ілім түрінде енуі үлкен әсер етті. Сопылар ұстанымындағы дәруіштік, пәктікке ұмтылу, [[зікір]] салу, т.б. қазақтардың ежелгі нанымдарына ұқсас еді. [[халық]] оларды Әулие санап, пір тұтты. Баба түкті Шашты Әзіз, Арыстан баб, Баб ата, Қожа Ахмет Ясауи, Бекет ата, Сопы Әзіз, Оқшы [[ата]], т.б. Әулиелер білімпаз діндарлығымен де, қарапайым ізгілігімен де [[халық]] жадында мәңгілік сақталған. [[Қазақ]] халқы, сондай-ақ, ел қорғаған батырларды, ұлт бірлігін сақтаған билерді, ақыл-парасатымен тұтас аймаққа үлгі болған аналарды Әулиелер қатарына қосып, олардың аруақтарына табынып келеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, I том</ref>.

==Ұғым тарихы==
===Ислам діні тарихында===
Әулие туралы ұғым [[ислам діні]] тарихының әртүрлі кезеңінде әр қилы мағынаға ие болып, дамып отырған. [[Сопы]]лық ([[суфизм]]) ілімнің ілкі дәуірдегі (IX ғ.) өкілдерінің бірі - [[Зүнүн Мысыри]] (796-859 жж.) еңбегінде осы термин [[теософия]]лық мәнде қолданылады. Одан кейінгі кезендегі авторлар әулиені діни практикада кемелденіп толыққан тұлға, Алла туралы ілім-білімге қанық жан ретінде түсіндіріп, оған Жаратушы туралы құпия сырды білуші, Алланың дидарын көрген деген сипаттарды береді. Әсіресе [[Хаким Термези]]: «Пайғамбар тек Аллаға ғана емес, әулиенің демеуіне де иек артады, себебі әулие пайғамбардан төмен болғанымен, оның сайрап тұрған қызыл тілі ұдайы Алла тағаланы еске түсіруге қызмет етеді, ал лүпілдеген жүрегі Алланың нұрымен нұрланған» - деп жазады. X ғ. -да суфизмде әулие [[иерархия]]сы жүйелі тізім тапты: олардың саны 356, кейде 500 деп айтылады, ал рухани көшбасшысы кутб (жарылқаушы) аталды. Бұл құрылымда сопылық пен шейттік арналар тоғысып кеткен. XII-XIV ғасырда сопылық бауырластық күшейгенде, әулиенің қоғамдағы орны мен мән-маңызы, атқаратын қызметі, міндеті еселеніп арта түсті. Зерттеушілер сопылық пен әулие ұғымының қанаттас дамығанын және бұл құбылыстың (суфизм) XIII ғ.-да ислам дүниетанымында шенуші мәнге ие болып, зор ықпал жасағанын айтады <ref>Жирмунский В.М. Сказание об Алпамыше и богатырская сказка. М., 1960</ref>.

===Қазақ халқы тарихында===
Осындай тарихи-әлеуметтік нақтылы себептерге байланысты қазақ арасында да әулие туралы түсінік ислам дінімен жапсарлас жайылып, киелі сипатқа ие болып, әулиелік туралы аңыз-әпсаналар молынан таралып, бір сөзбен айтқанда, әулие культі ел санасында берік орныққан деуге болады. Ғылымда анықталғандай, әулие культі әсіресе ресми діннің орталығынан шеткерілеу аймақтарда тұрғылықты халықтың байырғы наным-сенімдерімен, салт-дәстүрімен, ырым-жораларымен тығыз сабақтастықта қалыптасатыны - анық жайт. Демек, әулие [[культ]]інің орнығуына жергілікті халықтың табиғат нысандарына табыну жорасы (Мысалы: көрікті тау-тас, сырлы үңгір, шипалы көл-бүлақ т.б.), шаманистік мифологиясы, аруақтарды ұлықтау рәсімдері өзгеше лепте үндесіп, айырғысыз тұтастықта ұштасып, әбден кірігіп кететіні байқалады. Түптеп келгенде, мұның бәрі халықтық исламның сомдаған тол түсінігі болып табылады, осы ілімге сүйенген ел әулиені таңғажайып керемет иесі (карама), береке-ырыздықтың бастау көзі, тілекті қабыл етіп жарылқаушы, әртүрлі кәсіптің жебеуші иелері, қамқоршысы бейнесінде таниды. Көзі тірісінде елді ру-хани тура жолға бастаған әулиелердің қайтыс болғаннан кейін де қадір-қасиеті тағы да арта түседі. Осыған орай олардың қабіріне кесене тұрғызылып, ол қасиетті дүрбе мұсылмандардың тұрақты зиярат ететін киелі мекеніне айналады. Мәселен, [[Қазақстан]]дағы [[Баба түкті Шашты Әзіз]], [[Арыстанбаб]], [[Ысқақ баб]], [[Шайқы Ибраһим]], [[Иасауи]], [[Әулие ата]], [[Қоңыр әулие]], [[Бекет ата]] т.б. әулиелердің сағаналарына халық әлі күнге дейін тәу етеді.

Қазақ арасында ислам дінін таратып, осы жолда өмірін сарп етіп, жанын қиған Арыстанбап, [[Қожа Ахмет Ясауи]], [[Масат ата]], [[Укаша ата]] секілді арғы тегі [[хазірет]] пайғамбардан таралған әулиелер ерекше ілтипатқа ие. Олардың тұқым-жұрағаттарын халық қожа деген әлеуметтік-статустық тапқа жатқызып, ақсүйек деп ардақтады. Сонымен бірге дінді тарату жолына күш салып, бұқараны имандылыққа үндеген жергілікті халықтан шыққан [[Әулие ата]] ([[Сатық Бұғра Қара хан]]), [[Баһауиддин Нақышбанд]], [[Бекет ата]], [[Науан хазірет]], [[Марал ишан]], [[Қалжан ахун]], [[Мәшһүр Жүсіп Көпей]], [[Шәкәрім]] секілді тұлғалар да әулиелік жолды жалғастырушылар болып есептеледі.

==Ұғым қазақ халқының дәстүрлері мен [[әдет-ғұрып]]тарында==
Қазақтың әпсана-мифтерінде әулие кереметті көрсетуші, тылсым сырды шешуші, жоқтан барды жасаушы, батырларды жебеуші nip, дін жолында құрбан болушы тұлға ретінде дәріптеледі. Оның мұндай қызметтері, әлбетте, өңірдегі табиғат нысандарымен тікелей байланыста болып келеді. Мәселен, қазақ мифтерінде төмендегідей мотивтер тұрақты кездеседі. Елге белгілі әулиелер ([[Масат ата]], [[Укаша ата]], [[Түлкібас]], [[Азанұр әулие]], [[Шілтер әулие]] т.б.) [[намаз]] оқып тұрғанда, андып жүрген аяр жаулары оған аяқ астынан қастандық жасайды да, олар қаза тапқаннан кейін марқұмның денесінен (қанынан, ізінен, түкірігінен) жергілікті жағырапиялық нысандардың түр-түсі, кескін- келбеті пайда болып қалыптасады. Ал атса оқ өтпейтін қасиетті әулиенің осал тұсын дұшпанға айтып берген опасыз келіні (кейде тоқалы) қарғыстан меңіреу тасқа айналады<ref>Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. Алматы: Ғылым, 1984</ref>.

Ондай өлкелер [[Оңтүстік Қазақстан]], [[Маңғыстау]], [[Сыр бойы]]нда көптеп кездеседі. Мысалы, [[Укаша әулие]]нің қаза тапқанда домалаған басы еніп кеткен таудың қуысында киелі құдық пайда болса, Көзата қабірінің қасынан жанарды емдейтін бұлақ ағып шығады. [[Түлкібас әулие]] түкіріп қалғанда, он екі қарсыласы езіліп кетеді, сол жерде он екі шипалы бұлақ пайда болған деген аңыз бар.
Бұл [[миф]]терде халықтың ислам дініне дейінгі табынып келген табиғат нысандары туралы ежелден бері айтылып жүрген әпсана-хикаялары енді әулиенің қасиетті өмірбаянымен етене ұштасып, басқа сипатта жаңғырып, киелі өзен-су, тау-тас жаңа діннің күшті насихат құралына лайықталғаны және де соның арқасында осындай көрікті мекендер мұсылмандардың діни жоралғы өтеп, жиі-жиі зиярат ететін орнына айналғаны байқалады.
Әулиенің ерекше кереметтерінің бірі - [[перзент]]сіз ата-анаға ұрпақ сыйлайтын қасиеті екендігі [[қазақ мифтері]]нде, [[ертегі]]лерінде, [[эпос]]тарында тұрақты дәріптеледі. Әсіресе әулиенің шапағатына қатысты пайда болған қасиетті нысандар мифте өте-мөте иланымды суреттеліп, тіпті сол олкелер ел жадында бұлтартпас деректермен куәландырылып, бүгінгі ұрпақтың да бағзы заманғы ғажайыпты көруіне бағыт-бағдар нұсқалып, соның нәтижесінде даламыздағы нақты бір өңір өткен мен бүгінгі күнді түйістіретін қуатқа ие, қазір де мұқтаж жандар тәуап ете барып, ғұрыптық жора орындайтын нүктеге айналған деуге әбден болады.
Қазақ эпосында, әсіресе [[хан]]дар туралы тарихи жырларда оларды жебеуші пірдің бірі - [[Нақышбанд Бахауидин]] (Бәуеддин) әулие. Мәселен, Шәді төре жырлаған Абылайдың тарихы деген жырда Абылайдың пірі - Жалаңаяқ Әздүр диуана ханға Бахауиддин әулиенің тілек сәуесін жеткізеді, сондай-ақ, ол [[Абылай]]ды өмірге келгеннен бастап қолдап-қоршап жүрген қамқоршы бейнеде суреттеледі<ref>Әжіғали С.. Оразбек Е. Қазақтардың дінге сенгіштігі // Қазақ халқының дәстүрлері мен [[әдет-ғұрып]]тары. 1-том. Алматы: Арыс, 2005</ref>.
Халық әулиені басқыншы жауларға қарсы күресуші қаһарман ретінде де бағалайды. Мұның тарихи негізі де бар. Мәселен, крестшілерге қарсы шазилия, қалмақтарға қарсы нақишбандиа, орыс отаршылдығына қарсы иасауиа мен нақишбандиа тариқаттары соғыс жүргізгені туралы мәлімет бар. Әулиенің ел жадында сақталған тағы бір игілікті ісі шөлден су шығара білетін қасиеті. Айталық, Оңтүстік Қазақстанның [[Ташкент]]ке жақын Турбат елді мекенінде [[Хазірет Ысмайыл Ата]] диқаншылардың тілегі бойынша аса таяғымен жерді түртіп, «шар бұлақ» ағызып берген деседі. Ескі дәстүр қайта жаңғырған, әулиеге табыну, қасиетті жерлерге зиярат етіп сыйыну рәсімдері қазіргі кезде қоғамда көрініс тауып отыр. Мұндай шаралар емшілік-саяхаттық, өлкетанушылық бағытта да әртүрлі қауымдар мен діни ұйымдар тарапынан ұйымдастырылып, рухани қажеттілікке айналды. Қазақта әулиеге қатысты мынандай ырымдарды кездестіруге болады. Мәселен, пұшпағы қанамаған бедеу әйел жуынып-шайынып тазаланып алған соң, әулие адамдардың қабіріне барып тәу етіп жалбарынса, сүйегі жазылып, бала көтереді деп ырымдайды<ref>Селезнев А.Г., Селезнева ІІА. Материалы для изучения культа святых в Сибирском исламе // Университеты как регионообразующие научно-образовательные комплексы. Омбы, 2005</ref>.

==Ұғымның басқа мағынасы==
*'''Әулие''' - адам мен малға бірдей келетін қатерлі індет, шешектің эвфемистік атауы.

Мұндай қатерлі індеттің қазақы ортада кұл, қонақ, мейман деген атаулары да кездеседі. Кез келген этнолингвистикалық табу белгілі бір этномэдени себептермен байланысты қалыптасатын жалпы этнографиялық табудың құрамдас болігі болып табылады<ref>Арғынбаев X. Қазақтың мал шаруашылығы жайында этнографиялық очерк. Алматы: Ғылым, 1969</ref>. Өйткені кез келген тыйымның сыртында сол тыйымға итермелейтін немесе түрткі болатын белгілі бір [[этнография]]лық немесе [[этномэдени ұғым]] тұратыны сияқты, сан қилы себептермен қолдануға әлеуметтік орта тыйым салған сөздердің сыртында да дәл сондай этнографиялық немесе этномәдени ұғымдар, сондай-ақ, тыйым салуға итермелейтін қоғамда қалыптасқан [[наным-сенімдер]], [[діни миф]]тер, [[әдет-ғұрыптар]], [[салт-дәстүр]]лер, [[ырым]]дар және қоғамның тіл мәдениетінің даму деңгейімен байланысты қалыптасатын этикалық қағидалар жатқызылады <ref>Ахметов Ә. Түркі тілдеріндегі табу мен эвфемизмдер (салыстырмалы этнолингвистикалық зерделеу). Алматы: Ғылым, 1995</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Адам қасиеттері]]
[[Санат:Аңыздар]]

Нариман Бахытұлы Таушов

2017-02-25T09:19:50Z

Liquorkaru:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Нариман Бахытұлы Таушов
| Шынайы есімі =
| Суреті =Нариман Таушов.jpg
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[ҚР]] қаржы министрлігі Салық комитетінің [[Атырау облысы]] бойынша Салық департаментінің бастығы
| Ту =
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = 2008 жыл
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары =
| Ізбасары =
| Президент = [[Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер - министр = [[Серік Ахметов]] [[Кәрім Мәсімов]]
| Титулы_2 =
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 =
| Басқаруын аяқтады_2 =
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні =21.1.1967
| Туған жері = [[Еңбекші|Еңбекші ауылы]], [[Теңіз ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні = [[Ислам]]
| Әкесі = Таушов Бахыт Ғұмарулы
| Анасы = Таушова Нұрзипа Ысқаққызы
| Жұбайы = Таушова Танзиля Елегенқызы
| Балалары = қыздары - Таушова Диана Нариманқызы, Таушова Іңкәр Нариманқызы; ұлы - Таушов Нұрдәулет Нариманұлы
| Партиясы = «[[Нұр Отан]]» ХДП (2009 ж. бастап)
| Білімі = [[Атырау мұнай және газ институты|Гурьев политехникалық техникумы]] [[Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-технологиялық университеті|Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институты]] [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]
| Мамандығы = техник-электрик экономист-ұйымдастырушы заңгер
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}

'''Нариман Бахытұлы Таушов''' - [[ҚР]] қаржы министрлігі Салық комитетінің [[Атырау облысы]] бойынша Салық департаментінің бастығы.

==Білімі мен еңбектері==
Гурьев политехникалық техникумының техникалық бөлімшесін (1986) техник-электрик мамандығы бойынша; [[Батыс Қазақстан ауылшаруашылық институты]]ның экономика факультетін (1993) ауылшаруашылық өндірісінің экономист-ұйымдастырушысы мамандығы бойынша үздік; М. Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік
университетінің құқықтану факультетін (2006) бітірген.

Салық заңнамасы, мемлекеттік сатып алулар және сыбайлас жемқорлық тақырыбындағы 30-дан астам мақала мен жарияланымның авторы.

==Өмірбаяны==
1967 жылы 21 қаңтарда [[Гурьев облысы]] Теңіз ауданының Еңбекші ауылында туған. [[Қазақ]]. Қазақ және орыс тілдерін біледі. «[[Нұр Отан]]» ХДП мүшесі (2009 жылдан).

*1986 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте (Ауғанстан).
*1993 жылдан - Орал қаласы бойынша Мемлекеттік салық инспекциясының салық инспекторы, 1994 жылдан - аға салық инспекторы, бас салық инспекторы.
*1995 жылдан - БҚО бойынша Салық комитетінің жеке тұлғаларға салық салу бөлімі бастығының орынбасары, 1996 жылдан бөлім бастығы.
*1997 жылдан - Орал қаласы бойынша Салық комитеті жеке тұлғалардан салық жинау әдістемесі бөлімінің бастығы, 1998 жылдан - салық комитеті төрағасының
орынбасары.
*1999 жылдың сәуірінен - БҚО бойынша Салық комитеті Салық төлеушілермен жұмыс басқармасының бастығы, 1999 жылдың маусымынан - салық комитеті төрағасының орынбасары.
*2001 жылдан - Маңғыстау облысы бойынша Салық комитетінің төрағасы.
*2002 жылдан - БҚО бойынша Салық комитетінің төрағасы.
*2005 жылдан - БҚО бойынша [[қаржылық бақылау]] және [[мемлекеттік сатып алулар]] басқармасының бастығы.
*2007 жылдың қаңтарынан - [[Атырау облысы бойынша Салық комитеті]]нің төрағасы м.а., 2007 жылдың маусымынан - комитет төрағасы.
*2008 жылдан бері - ҚР қаржы министрлігі Салық комитетінің [[Атырау облысы]] бойынша Салық департаментінің бастығы.

==Марапаттары мен атақтары==
«Ауған халқынан алғыспен» (1987), «Үздік жауынгерлік қызметі үшін» (1988), «КСРО қарулы күштеріне 70 жыл» (1988), «Ауғанстандағы соғыс ардагеріне» (1998), «Ауғанстаннан Кеңес әскерлерін шығарудың 15 жылдығы»'' (2003) медальдарымен; КСРО Жоғарғы Кеңес Президиумының (1988), ҚР Мемлекеттік кіріс министрлігінің (2001) құрмет грамоталарымен марапатталған. Батыс Қазақстан және Атырау облыстары әкімдерінің алғыс хаттарымен ескерілген. ҚР Салық қызметінің үздігі (2008).

[[Самбо федерациясы]]ның төралқа мүшесі.

Әскери атағы - сержант. 

==Жеке өмірі==
Діни көзқарасы - [[Ислам Діні|ислам дінін]] ұстанады. 

Хоббиі - жүзу, балық аулау, аңшылық, бильярд. 
Сүйіп оқитын әдебиеті - [[классикалық әдебиет]].

==Отбасы==
Әкесі -Таушов Бахыт Ғұмарулы (1928-2004), Гурьев облысы Теңіз ауданының ЖТҚ слесарь-механигі болып жұмыс істеген. Анасы - Таушова Нұрзипа Ысқаққызы (1929 жылы туған), зейнеткер.

Үйленген. Жұбайы - Таушова Танзиля Елегенқызы
(1971 жылы туған), жеке кәсіпкер. Қыздары - Таушова Диана Нариманқызы (1990 жылы туған), Таушова Іңкәр Нариманқызы (1992 жылы туған); ұлы - Таушов Нұрдәулет Нариманұлы (2001 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық.
Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Қуантқан Мырзабекұлы Әлімов

2017-02-25T08:35:20Z

Liquorkaru: /* Дереккөздер */

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Қуантқан Мырзабекұлы Әлімов
| Шынайы есімі =
| Суреті =Қуантқан Əлімов.jpeg
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Ақтөбе қаласы]] [[әкім]]інің орынбасары
| Ту = Aktobe seal - 2.png
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = сəуір 2012 жыл
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары = [[Ғани Мерғалиұлы Тасмағамбетов]]
| Ізбасары =
| Президент = [[Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер - министр = [[Серік Ахметов]] [[Кәрім Мәсімов]]
| Титулы_2 = [[Ойыл ауданы]] əкімі
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = сəуір 2003
| Басқаруын аяқтады_2 = қазан 2006
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні =24.9.1955
| Туған жері = [[Ырғыз|Ырғыз ауылы]], [[Ырғыз ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =Әлімов Мырзабек
| Анасы =Әлімова Жұмасия
| Жұбайы = Әлімова Зәуреш Асылбайқызы
| Балалары = қыздары - Әлімова Гүлзия Қуантқанқызы, Мырзабекова Гүлназия Қуантқанқызы
| Партиясы = ''«[[Нұр Отан]]»'' ХДП (2003 ж. бастап)
| Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Алматы халық шаруашылық институты]] [[Орал басқару институты|Свердловск жоғары партия мектебі]]
| Мамандығы = экономист саясаттанушы
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}

'''Қуантқан Мырзабекұлы Әлімов''' - [[Ақтөбе қаласы]] [[əкім]]інің орынбасары.

==Білімі==
Алматы халық шаруашылық институтын (1986) экономист мамандығы бойынша; Свердловск жоғары партия мектебін (1990) саясаттанушы мамандығы бойынша бітірген.

==Өмірбаяны==
1955 жылы 24 қыркүйекте [[Ақтөбе облысы]] Ырғыз ауданының Ырғыз ауылында туған. Қазақ.Қазақ жәнө орыс тілдерін біледі. ''«[[Нұр Отан]]»'' ХДП мүшесі (2003 жылдан).

1975 жылдан - Ырғыз аудандық қаржы бөлімінің бюджет жөніндегі инспекторы.

1979 жылдан - мемлекеттік
кіріс және бюджет жөніндегі инспекцияның бастығы -
Ырғыз аудандық қаржы бөлімі меңгерушісінің орынбасары.

1985 жылдан - Ырғыз аудандық партия комитеті жалпы бөлімінің нұсқаушысы, меңгерушісі. 1986 жылдан - ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі.

1990 жылдан - [[Ақтөбе]]
облыстық Салық инспекциясының бас мемлекеттік салық
инспекторы.

1991 жылдан - [[Ақтөбе]] қалалық әлеуметтік қамтамасыз ету басқармасының меңгерушісі.

1992 жылдан - [[Ақтөбе]] қаласы бойынша Мемлекеттік қаржы бақылауы комитетінің бөлімше бастығы.

1998 жылдан - [[Ақтөбе]] облыстық қазынашылық басқармасының денсаулық сақтау мекемелерін тексеру бөлімінің бастығы.

1999 жылдан - Ақтөбе қаласы әкімінің кеңесшісі, әкімінің орынбасары.

2002 жылдан - Ақтөбе облыстық қаржы басқармасы бастығының орынбасары.
2003 жылдан - [[Ақтөбе облысы]] [[Ойыл ауданы]]ның әкімі.

2006 жылдан бері - Ақтөбе облыстық [[Экономика]] және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы.

==Марапаттары мен атақтары==
''«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»''
(2002), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) медальдарымен, ҚР Құрмет грамотасымен (2005) марапатталған.

Әскери атағы - аға лейтенант.

==Жеке өмірі==
Діни көзқарасы - ислам. Хоббиі - аңшылық, балық аулау. Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи шығармалар.

==Отбасы==
Әкесі - Әлімов Мырзабек. Анасы - Әлімова Жұмасия.

Үйленген. Жұбайы - Әлімова Зәуреш Асылбайқызы
(1958 ж. т.). Қыздары - Әлімова Гүлзия Қуантқанқызы
(1983 ж.т.), Мырзабекова Гүлназия Қуантқанқызы
(1993 ж. т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Үш Жүз партиясы

2017-01-22T11:41:04Z

Liquorkaru:

{{Партия
| партия атауы = Үш Жүз
| шынайы атауы = «Үш жүз» социалисттік партиясы
| логотипі =
| логотип ені =
| сурет атауы =
| басшысы = [[Көлбай Төгісов]]
| негіздеуші = [[Əйтпенов Мұқан|Мұқан Əйтпенов]]
| құрылуы = [[қараша]] [[1917]]
| таратылуы = [[наурыз]] [[1919]]
| штаб-пәтері = [[Омбы]]
| идеологиясы = [[социализм]]
| интернационалы =
| одақтастар =
| жастар ұйымы =
| мүшелер саны =
| ұраны =
| Төменгі палатадағы орындар =
| Төменгі палатадағы орындар_параметр =
| Жоғарғы палатадағы орындар =
| Жоғарғы палатадағы орындар_параметр =
| Еуропарламенттегі орындар =
| әнұраны =
| партиялық мөр =
| тұлғалар =
| ресми сайты =
}}

''' «Үш жүз» партиясы ''' - Қазақстанда 1917 жылы қазан-қараша айларында дүниеге келген ұлттық-саяси ұйым. Партия мүшелері кейде өздерін «қазақтың социалистік партиясы» деп те атады. «Үш жүз» саяси ұйымындағы жетекшілік рольдерді бұрынғы қорғаушы адвокат, журналист және драматург [[Көлбай Төгісов]], фельдшер және тілмаш [[Шаймерден Әлжанов]], [[Әбілқайыр Ысқақұлы Досов|Әбілқайыр Досов]], [[Ысқақ Көбеков]], [[Əйтпенов Мұқан|Мұқан Əйтпенов]] атқарды. ОК-тінің алғашқы төрағасы М.Әйтпенов, орынбасары К.Төгісов, хатшысы Ы.Көбеков болды. Орталық органы «Үш жүз» газеті, оған Төгісов редакторлық етті. Өзінің әлеуметтік тегі жағынан ұсақ буржуазияшыл демократтардың саяси ұйымы болды. Үш жүз алғашқыда Алаш партиясымен жақындасқысы келгенімен, кейін өкімет үшін күрес шырқай шегіне жетіп, тақтық жіктелу үрдісі күшейген жағдайда «Үш жүз» іргесін Алаштан аулақ салып, большевиктер мен солшыл эсерлерге жақындай түсті. [[Қазан төңкерісі]] жеңіске жеткен соң [[Алаш партиясы|Алаш]] партиясына қарсы ашық күреске шықты, оның оппоненті болды.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Алаш қозғалысы]]
[[Санат:Қазақстан саяси партиялары]]

Ханс Циммер

2017-01-01T10:25:16Z

Liquorkaru:

{{Музыкант
|Есімі = Ханс Циммер
|Атауы = Hans Zimmer
|Сурет = Hans Zimmer crop.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон = non_performing_personnel
|Туылған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 12.9.1957
|Туған жері = Майндағы Франкфурт, [[Германия]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{USA}}
|Мамандықтары = кинокомпозитор
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = [[фортепиано]], [[гитара]], [[клавишные]], [[синтезатор]]
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған = [[Remote Control Productions]] [[Генри Джекман]]
|Лейблдері =
|Марапаттары = «[[Оскар марапаты|Оскар]]» ([[1995]]) «[[Алтын глобус]]» ([[1994]], [[2000]])
|Сайты = [http://www.hanszimmer.com hanszimmer.com]
}}
'''Ханс Циммер''' ({{lang-de|Hans Florian Zimmer}}) – 150-астам киноға музыка жазған танымал неміс композиторы. Ол қатысқан фильмдердің ішінде: [[Арыстан Патшасы]] (The Lion King, 1994) [[Толысу]] (Crimson Tide, 1995), [[Жұқа қызыл сызық]] (The Red Line,1998), [[Гладиатор]] (Gladiator, 2000), [[Соңғы самурай]] (The Last Sanurai, 2003), [[Кариб теңізі пираттары]] фильмдер сериясы (Pirates of the Caribbean, 2003-11), [[Бастама]] (Inception, 2010), [[12 жылдық құлдық]] (2013) және [[Интерстеллар]] (Interstellar, 2014) фильмдері бар.

==Өмірбаяны==
Циммер Майндағы<ref>[http://www.hans-zimmer.ch/news_detail.php?id=740 Hans Zimmer]</ref>. [[Франкфурт]] ([[Германия]]) қаласында дүниеге келген. Жас кезінен музыкаға әуес болған. Жасөспірім кезінде [[Лондонға көшіп барады. Ондағы Харвуд мектебінде тәлім алады. Зиммер өзінің балалық шағы туралы «Менің анам музыкант болған. Ал әкем болса инженер және өнертапқыш болған. Мен кіші кезімнен бастап пианиноны өзгертіп, қайта құр астырып өстім»,-дейді.<ref>{{cite web|author=|datepublished=|url=http://abclocal.go.com/kabc/story?section=news/entertainment&id=7832872|title=Hans Zimmer gets star, dedicates it to Chasen|lang=en|publisher=abclocal.go.com|accessdate=2011-01-04|archiveurl=http://www.webcitation.org/65S28Sr2F|archivedate=2012-02-14}}</ref>.

==Мансабы==
Алғашқы жұмыс жолын [[1970 жыл]]дары синтезаторда композициялар орындаушы ретінде бастайды. [[1977 жыл]]ы The Buggles ән тобында болады. Кейін Helden тобымен жұмыс істейді. Циммер пернеші ретінде Mecano тобына шақырылады. [[1985 жыл]]ы топ «Mecano: En Concierto» альбомын шығарады.

[[1980]] жж. Циммер Стэнли Майерс есімді композитормен бірге жұмыс істейтін болды. Майерс осыған дейін алпыстан астам фильмге ән жазған еді. Жұмыс барысында дәстүрлі аспаптар әуеніне электронды музыка қосындысынан туындылар дайындайтын болды. Циммердің жеке шығарылған музыкасы алғаш «Terminal Exposure» киносында орындалды. Композиторға танымалдылық «Жаңбыр адамы» (Rain man) киносымен келді. Кино туынды [[1988 жыл]]ы «[[Оскар марапаты|Оскарға]]» ұсынылды.

Ханс [[1992 жыл]]ы «Жалғыздың күші» (The Power of One) киносына арнап музыка шығару үшін [[Африка]]ға саяхат жасап, жергілікті музыкалық аспаптарды кең қолданды. Жұмыс нәтижесіне қызыққан Walt Disney студиясы Ханс Зиммерді «Арыстан патша» картинасына саундтрек жазуға шақырды. Аталған жұмысы үшін бірнеше жүлдені жеңіп алды. Кинодан бөлек бейнеойындарға да арнап музыка жазады. Сыншылар Ханс Циммердің әндерін сандық заманның классикалық музыкасына жатқызады. Уақытының рухы мен болмысын әуен арқылы жеткізе алу қабілетіне ие<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1567544/Top-100-living-geniuses.html Top 100 living geniuses]</ref>.

[[1995 жыл]]ы Грэмми жүлдесін жеңіп алды. [[1998 жыл]]ы «Мысыр патшасына» арнап саундтрек жазып шықты. Осы кезден DreamWorks Animation студиясымен тығыз жұмыс істей бастады. [[2000]] жж. Голливуд шығарған оншақты блокбастерлерге музыка жазған. «[[Гладиатор]]» (2000), «Қара қыранның құлауы» (2001), «[[Каннибал]]» (2001), «Соңғы самурай» (2003), «Мадагаскар» (2005), «Да Винчи коды» (2006), «[[Қара сері]]» (2008), «[[Шерлок Холмс]]» (2009). Композитордың Media Ventures компаниясы бар. [[2010 жыл]]дың [[8 желтоқсан]] күні Голливудтағы Даңқ аллеясында Ханс Циммердің жұлдызы орнатылды. The Daily Telegraph газеті құрған «Қазіргі 100 гений» рейтингісі бойынша 72-ші орында. [[2011 жыл]]ы «Саундтректердің халықаралық академиясы» «Бастама» фильміне жазған әуенін үздік шығарма деп таныды.

== Композитор шығармалары==
Ханс Зиммердің жазған әндері киноларға терең мағына береді. Сондай-ақ адам санасына әсер етіп, бойында сезімдерін оятуға үлкен әсер етеді. Композитордың туындылары экрандағы бейнеге тек фондық музыка ретінде ғана емес, жеке қуатты шығарма ретінде танылған. Ал саундтректері көп уақыт өткеннен кейін де адам миында кинолардағы бейнелермен сөйлейді. Зиммер әуендері адам бойындағы және орын алып отырған әрекеттің бүкіл мағынасын жеткізудің тамаша көрінісі.

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сілтемелер ==
* [http://www.hanszimmer.com/ Ресми сайты]{{ref-en}}
* {{imdb name|id=0001877|name=Hans Zimmer}}
* [http://www.soundtrackinfo.com/composer.asp?id=181&s=y Hans Zimmer] at the SoundtrackINFO project
* [http://www.hans-zimmer.com Hans Zimmer Fan Site]
* [http://www.soundtrack.net/composers/database/?id=237 Hans Zimmer] at SoundtrackNet
* {{twitter|RealHansZimmer|Ханс Циммер}}

[[Санат:Сазгерлер]]
[[Санат:Германия сазгерлері]]
[[Санат:Оскар сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]]

Әмір Оқас

2016-12-30T09:50:08Z

Liquorkaru:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = Қазақ ханы
| Қазақша есімі = Əмір Оқас
| Шынайы есімі = Оқас Нұреденұлы
| Суреті =
| Атауы =
| Сурет ені =
| Титулы = [[Ноғай ордасы]]ның 5-ші ханы
| Лақап аты =
| Ту =
| Ту2 =
| Басқара бастады =[[1428]]
| Басқаруын аяқтады =[[1447]]
| Басқарған кезеңі =
| Ізашары = [[Ғази]]
| Ізбасары =[[Хорезми]]
| Тәж кигізу жорасы =
| Діні = [[Ислам]]
| Азаматтығы =
| Туған күні =
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні = 1447
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Династия =
| Туған кездегі есімі =
| Әкесі = [[Нұреден]]
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
}}

'''Әмір Оқас''' (т. ж. б. — 1447) — [[Ноғай ордасы]]ның ханы.

==Өмірбаяны==
Ноғай Ордасының басқару тағына Едігенің немересі Нұреденұлы Оқас отырғаннан бастап, астана [[Сарайшық]]қа ауысты.

Әмір Оқас — [[Ақ Орда]] ханы [[ Әбілқайыр]] дың (1428—1468) замандасы. Ол билеген тұста Ноғай Ордасы Әбілқайыр билеген көшпелі өзбек-қазақ тайпалар бірлестігіне қараған. Сондықтан да Әмір Оқас Әбілқайырдың Дешті Қыпшақ тағын иемденуіне көмектеседі, оның бас кеңесшісі болады. Ол Әбілқайырдың Сырдарияны алуына, 1446 ж. Үзгент қ-сын жаулауға қатысты. 1447 ж. Оқас қайтыс болғаннан соң, отыз ұлды Оқастың балалары Әбілқайырдан бөлініп, Жайық бойындағы өз ордаларын нығайтуға бет бұрады.

==Естеліктер==
[[1999 жыл]]ы [[Сарайшық]]та бой көтерген хандар пантеонында Әмір Оқасқа арналып құлпытас қойылған.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Кіші жүз хандары]]
[[Санат:Туған жылы белгісіздер]]

Некені бұзу

2016-12-28T16:00:52Z

Liquorkaru: /* Некені сот тәртібімен бұзу */

==Некені тоқтату және оның негізі==
Ерлі-зайыптылардың жеке және мүліктік құқық қатынастарының тоқтатылуын некенің тоқтатылуы деп түсінеді. [[Неке заң]]да айқындалған белгілі бір оқиғалардың тууына байланысты немесе ерлі-зайыптылардың біреуінің не екеуінің бірдей қалауымен тоқтатылады.

Некені тоқтататын окиғалар қатарына мысалар жатады:
* ерінің қайтыс болуы;
* [[сот]]тың ерлі-зайыптылардың біреуін өлді деп жариялауы;
* некенің бұзылуы (ажырасу).
Некені тоқтату негіздерінің тізімі толық болып табылады.

'''''Ері қайтыс болған''''' немесе ерлі-зайыптылардың біреуі өлді деп жарияланған жағдайда неке өздігінен тоқтатылады. Егер артында қалган адам жаңадан некеге тұрғысы келсе, бұрынғы неке бойынша ерінің өлгендігі туралы [[АХАТ]] органдары берген куәлікті көрсетсе де жеткілікті.

'''''Соттың азаматты''''' (ерлі-зайыптылардың бірі) ''өлді деп жариялау'' жөніндегі шешімі долбарға ғана негізделеді. Ол адамның өлгені туралы нақты ақиқат дәлелдер жоқ.

[[Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]]нің 31- бабына сәйкес, егер азамат тұрақты тұратын жерде ''үш жыл'' бойына ол туралы ешқандай мәліметтер болмаса, егер ол [[өлім]] кауігі төнген жағдайда немесе оның өлімі ''алты ай'' мерзім ішінде жазатайым оқиғадан болды деп есептеуге негіз болатын жағдайларда хабар-ошарсыз кетсе, ол азамат мүдделі адамдардың арызы бойынша [[сот]] арқылы өлді деп жариялануы мүмкін.

[[Ресей]]де бұлай деп жариялау үшін азаматтың тұрақты тұратын жерінде бес жыл бойы хабар-ошарсыз кеткені ғана ескеріледі.

[[Сот]] азаматты қайтыс болды деп жариялау туралы шешім шығарған сөттен бастап, онымен неке тоқтатылды деп есептеледі. Кейде қайтыс болды деп жарияланған адамдардың шындығында тірі болып шығатын жағдайлары да кездеседі. Өлді деп жарияланған жұбайы тірі келген жағдайда [[сот]] өлгі шешімді бұзады, бірақ тоқтатылған неке ''өздігінен қалпына келтірілмейді''. Ол ерлі-зайыптылардың бірлескен өтініші бойынша [[АХАТ]] органдары арқылы қалпына келтірілуі мүмкін. Егер қалпына келтіру туралы етініш берілмесе, ерлі-зайыптылардың екеуінің де тірі екендігіне қарамастан, неке тоқтатылған деп есептеледі. Басқа жұбай жаңа некеге тұрған жағдайда, ''бурынғы неке қалпына келтіріле алмайды''. Жаңа некенің тағдыры түрліше шешілуі мүмкін: ол не сақталады, немесе бұзылады, бұл кейін бұрынғы жұбайымен некесін тіркеуге мүмкіндік береді.

==Некені бұзу, ажырасу==
Ерлі-зайыптылардың көзі тірі кезінде неке, олар ''ажырасса'' ғана токтатьшады.

Әр түрлі дөуірде ажырасу туралы түсінік те елеулі өзгеріске ұшырап отырды. Ежелгі [[Рим]]де неке арнаулы рәсімді қажет етпейтін қарапайым азаматтық мәміле деп есептелді. Ажырасу еркін болды және оған ерлі-зайыптылардың екеуінің немесе біреуінің некелік тұрмыстан бас тартатындығы жөніндегі өтініштерімен жол берілді. Орта ғасырлардағы [[Еуропа]]да некеге қағидалық түсініктерге шек қойылған негізде және шіркеу билігінің шешімімен жол берілетін. [[Еуропа]]да қағидалық нормалар, зайырлы зандармен алмастырылғаннан кейінгі қазіргі кезде де ажырасу сирек, әсіресе дін ықпалы күшті елдерде (мысалы, [[Италия]]). [[Ислам]] шариғаты ажырасуды мейлінше азайтуға мүмкіндік беретін көптеген шектеулер қойған.

[[Қазақстан]] заңнамасы да ажырасуды оңша қолдамайды. Әрбір мемлекет неке мен отбасының сақталуына мүдделі, бірақ, өкінішке орай, біздің елімізде соңғы онжылдықта ажырасудың тұракты өсіп отырғандығы байқалады.

Ажырасу арқылы некенің тоқтатылуы, [[АХАТ]] органдары немесе [[сот]]та заңда белгіленген төртіп бойынша іске асырылуы мүмкін.

==АХАТ органдарында некені бұзу==
Некені бұзу [[АХАТ]] органдарында ерлі-зайыптылардың біріккен және жекелеген ерекше жағдайларда — жұбайлардың біреуінің өтініші бойынша жүргізіледі. Ал [[сот]]та некені бұзу ерлі-зайыптылардың екеуінің бірлескен, сондай-ақ жұбайлардың біреуінің өтініші бойынша жүргізіле береді.

Некені бұзу үшін мынадай үш шарттың болуы қажет:
* [[АХАТ]] органдарына ерлі-зайыптылардың некені бұзу жөніндегі өзара келісімі;
* көмелетке толмаған балаларының болмауы;
* бір-біріне мүліктік және өзге де талаптарының болмауы.

Некені бұзу [[АХАТ]] органдарында мемлекеттік тіркеуден өтуді қажет етеді. Тіркеу некені бұзу жәніндегі өтініш берілген күннен бастап бір ай өткенде жүзеге асырылады. Бір ай мерзім ерлі-зайыптыларға қабылданған шешім туралы тағы да әбден ойланып-толғану үпгін беріледі. Некені тіркеу үшін берілетін мерзімнен айырмашылығы, некені бұзған кезде оның мерзімі ұзартылып не қысқартылмайды.

Ерлі-зайыптылардың өзара келісімі бойынша некені [[АХАТ]] органдарында бұзумен қатар, заң жұбайлардың біреуінің өтініші бойынша некені бұзудың ''қарабайыр оңайлатылған тәртібін'' де белгілейді.

Мысалы, жүйке ауруының салдарынан ''іс-әрекетке қабілетсіз'' деп танылған жұбайлардын біреуінен некені бұзу жөнінде оның келісімін алу мүмкін емес. Заң осыған байланысты іс-әрекетке кабілетті жұбайына некені сақтау не бұзу жөнінде екеуінің атынан шешім қабылдауға құқық береді.

Ерлі-зайыптылардың біреуінің қылмыс жасағаны үшін кем дегенде үш жыл ''бас бостандығынан'' айырылып, [[сот]]талып кетуі де некені біржақты бұзуға негіз бола алады. Сотталған жұбайы психологиялық еркін жоғалтпайды, сондықтан некеге өз көзқарасын дербес білдіруге қақы бар. Заң оны некені бұзу туралы құқығынан айырмайды, бірақ жалпы жағдайда ғана.

[[Сот]] хабар-ошарсыз кеткен деп таныған адамнан ажырасуға келісім алуға болмайды. Хабар-ошарсыз жоғалып кету фактісінің өзі-ақ некелік қатынастарды сақтау қажеттілігіне күмән туғызады.

[[АХАТ]] органдарының некенің бұзылуын тіркеу кезінде ажырасудың себептерін анықтауға, ерлі-зайыптыларға татуласу үшін мерзім беруге қақысы жоқ.

==Некені сот тәртібімен бұзу==
Ол мынадай жағдайларда іске асырылады:
* ерлі-зайыптылардың көмелетке толмаған ортақ балаларынын болуы;
* ерлі-зайыптылардың біреуінің некені бұзуға келісімінің болмауы;
* егер ерлі-зайыптылардың біреуі өтініш беруден бас тартып некені бұзудан жалтарса, некені бұзу үшін мемлекеттік тіркеуге келуден бас тартса, т.б.;
* ерлі-зайыптылардың бір-біріне мүліктік талаптарының болуы.

Некелік одақтың тұрақты болуына мемлекет мүдделік танытады. Сондықтан да [[сот]]тарға [[заң]] арқылы ''ерлі-зайыптыларды татуластыру'' жөнінде шаралар қолдану міндеттері жүктелген. Бірақ, сонымен қатар татуластыру мақсат қана емес, отбасын сақтатудың амалы ғана. Сондықтан да бұл міндетті орындау мүмкін болмаса және балаларды не жұбайларды қорғау мүдделеріне қайшы келетін болса, онда [[сот]] некені бұзады.

Егер [[сот]] неке біржолата бұзылмаған деген қорытындыға келген жағдайда, ол істі қарауды кейінге қалдырып, ерлі-зайыптыларға татуласу үшін ''3 айлық'' мерзім тағайындай алады. Бірақ [[сот]] нақты мерзімді әрбір істің жағдайына қарай белгілейді.

Егер ерлі-зайыптыларды татуластыру шаралары нәтиже бермей және жұбайлардың біреуі некенің бұзылуын қасарыса талап ететін болса, некені бұзу іске асырылады.

Егер айырылысатын ерлі-зайыптылардың кәмелетке толмаған балалары болып және жұбайлар ол балалардың кіммен қалатындығы жөнінде келіспеген жағдайда, бұл мәселені [[сот]] шешеді. [[Сот]] балалардың ата-анасының біреуімен қалатындығы жөнінде не баланың ата-анасының әрқайсысымен қалатындығы жөнінде (егер екі бала не одан көп болса) шешім шығара алады. Соның өзінде [[сот]] кәмелетке толмаған балалардың мүдделерін ғана еске алуы керек. Сондай-ақ балалардың мүдделерін және болашақ ананың денсаулығын қорғау мақсатында заңның 15-бабында мынадай кағида көзделген:''Әйелінің жүкті кезінде және нәрестенің бір жаска толмаған кезінде әйелінің келісімінсіз некені бұзуға болмайды''.

Айырылысатын жұбайлар ортақ мүліктерді бөлісу жөніндегі мәселені кейбір жағдайларда өздері дербес шешеді. Бірақ ерлі-зайыптылар келісімге келмеген жағдайда мүліктерді бөлуді [[сот]] іске асырады және әдетте, оларды тең бөледі. Егерде некелік шартта мүліктерді бөлісу мәселесі қарастырылған болса, онда [[сот]] мүлікті екі жақтың не бір жағының талабы бойынша ош келісі сәйкес бөледі.

[[Сот]] тәртібімен некені бұзу ерлі-зайыптылардың некені бұзу туралы өтініш берген күнінен бастап ''бір ай'' өткеннен кейін іске асырылады.

==Некені тоқтатудың құқықтық салдары==
Жоғарыда айтылғандай, некені бұзу нәтижесінде ерлі-зайыптылардың некеде тұрған кездегі жеке және мүліктік қатынастары тоқтатылады. Мысалы, бірге түруы, ортақ бірлескен меншік, өзара қамқорлық және асырау. Соның өзінде кейбір құқықтық қатынастар бірден тоқтатылады да, енді біреулерінің сақталуы мүмкін. Некеде тұрған кезінде бірлесіл жиған мүліктері бөлінген жағдайда, әдетте, некенің тоқтатылуымен байланысты ерлі-зайыптылардың ортақ бірлескен меншік тәртібі де тоқтайды, бірақ мүлік бөлінбеген жағдайдағы ажырасу өзінен-өзі жұбайлардың ортақ бірлескен меншігін үлестік меншікке айналдыра алмайды. Некенің бұзылуымен бірге жұбайы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік құқығы, бұрынғы жұбайы — асыраушысының өліміне байланысты келтірілген зиянның орнын толтыру және т.б. құқығы да жойылады.

Некенің тоқтатылуы жаңадан некеге түру құқығын туғызады.

Неке бұзылғаннан кейін тек таңдау мәселесі жиі шешіледі: бұрынғы жұбайынын тегін қалдыра ма, не некеге тұрғанға дейінгі тегіне көше ме? Некеде тұрған кездегі тегін сақтау толығымен басқа текті қабылдаған жұбайының қалауына байланысты. Оның бұл қалауына ешкім де, тіпті некені бұзғаннан кейін кімнің тегін қалдыруды қалайтын жұбайы да, ықпал ете алмайды. Некенің бұзылуымен байланысты, әдетте, ерлі-зайыптылардың бірін-бірі материалдық қолдау жөніндегі міндеттерге де тоқтайды. Бірақ бұл жағдайда, [[сот]] арқылы бұрынғы жұбайының еңбекке жарамсыздығы және мұқтаждығы анықталған болса, онда оның өзінің бұрынғы жұбайынан [[алимент]] алуға қақысы бар.

Ажырасу жолымен некенің бұзылуы ата-аналарының балаларына қатысты [[құқық]]тары мен міндеттерін тоқтата алмайды.

Ажырасу жолымен некенің тоқтатылуы занда белгіленген тәртіп бойынша [[АХАТ]] органдарында немесе [[сот]]та іске асырылады.<ref>“ Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған окулық /А. Ибраева, Г. Өлібаева, Қ. Айтхожин. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-638-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Құқық}}
{{wikify}}

Ажырасу

2016-12-28T16:00:25Z

Liquorkaru:

'''Ажырасу''', талақ айту – [[неке]]нің бұзылуы.

==Ислам дініндегі неке бұзу==
Шариғат заңы бойынша некенің бұзылуына “талақ” деп үш рет айтса, жеткілікті болған. Егер талақ деп екі рет айтылып келесі некеге дейінгі күтетін мерзімі (ол идда деп аталады әлбетте төрт ай он күн) өтсе, онда қайтадан некесін қиған. Ажырасу кезінде әйелі төркінінен әкелген жасауына (маһрына) өзі иелік етіп, күйеуі идда мерзімі біткенше оны асырап-бағуға міндетті болған. Бұл мерзім ішінде ерлі-зайыпты татуласса, онда ажырасу заңсыз болып саналады. Талақ екі рет айтылып, идда мерзімі өтсе, онда қайтадан неке қиылады, ал үш рет айтылса, онда әйелі басқа ерге некелесіп, одан ажырап, тек содан кейін ғана өз күйеуімен некелесе алады. Ажырасқанда кәмелетке жасы жетпеген балалар анасына қалдырылады.

Күйеуінің өз әйелін соққыға жығып, бір мүшесін мертіктіріп, басын жарып, көзін шығарса, зақым болған мүшесінің құнын (саусақ құны, көз құны және т.б.) төлеткен. Бұл жайт ажырасуға себеп болуы мүмкін. Ал, әйелдің туыстарын балағаттап, намысына тигендігі дәлелденген жағдайда, сүйек сындырған құны, өнерлі әйелдің өнеріне нұқсан келтірген жағдайда, өнер құны тәрізді мәселелер арнайы қарастырылады . Бірақ, бұл ажырасуға себеп бола алмайды<ref>Уәлиұлы Н. Әйелдердің мифтік санадагы бейнесінің паремиологизмдердегі көрінісі (репрезенттелуі) // Жалпы тіл білімі және түркі тілдерінің өзекті мәселелері. Конференция мате¬риалы. Астана, 2010</ref>.

==Ертедегі қазақ қоғамындағы неке бұзу==
Дәстүрлі қазақ қоғамында ажырасу өте сирек кездескен. Себебі, әмеңгерлік институтының болуы, “әйел ерден кетсе де, елден кетпейді” деген дәстүрлі құқықтық сананың ырқы орынсыз неке бұзылуына, жетім-жесірлердің көбеюіне жол бермеген. Шариғатта да ажырасуды қолдамайды.

Қазақы ортада әдет-ғұрыпқа сай ажырасуға себеп болатын жағдайлар күйеуіне қатысты жағдайлардан туындауы мүмкін: егер күйеужігіт бірге тұруға жарамаса; ол қылмыс жасап, ұзақ уақытқа қамалса; басқа дінді қабылдаса; ұзақ уақыт (3-4 ай) бойы хабар-ошарсыз жоқ болып кеткен кезде әйелдің ажырасу талабын қоя алатын құқы болды. Бұл жағдайлар созылып кетуі де мүмкін. Мұндай жағдайда әдет-ғұрыптық құқықтың нормалары бойынша немесе Шариғат жолымен ажырасу мәселесі қарастырылады. Мұндай жағдайлардағы қолданылатын ұстанымдар бір-бірін толықтырып отырады. Негізінде, ажырасу әйелдің төркіні тарапынан жасалған талаптарға байланысты немесе әйелдің өзінің ауыл ақсақалдары мен ықпалды адамдарға немесе билерге шағымдануы негізінде қаралады. Егер әйелі күйеуінің бірге тұруға жарамайды деген шағымы болса, көп жағдайда еріне емделуге, қаралуға үш ай уақыт мұрсат беріледі. Егер ажырасу туралы шағымына себепкер әйелдің мінезі арқау болса, ол шағымды қарастырушылар тарапынан көбіне қабылданбайды, дәлірегі әйелдің «Құдай берген мінезі» ажырасуға себеп бола алмайды<ref>Гродеков ПЛ. Киргизы и каракиргизы Сыр-Дарьинской области. Том I. Юридический быт. Ташкент. 1889; Нива, 1894. №2; РВ. 1878. №9; П. Обычай киргизов Семипалатинской области // РВ. М., 1878. №9</ref>

Ішінара әйелдердің ерлерінен қашып кетуі некен-саяқ болса да, кездескен. Қалыптасқан үрдіс бойынша, ажырасу үшін алдымен, әйелі күйеуінен үш рет қашып шығуы тиіс. Үшінші рет қашып шыққаннан кейін, егер ел әйелдің күйеуінен жәбір көргенін растайтын болса не¬месе куәгерлер ері әйелін үйден қуып жіберіп, бірнеше жыл қарамағанын дәлелдейтін болса ғана ажырасуға рұқсат берілді.

Қазақ арасындағы ұстаным бойынша, шариғат ережелеріне сай ерлі-зайыптылар ажырасқан кезде әйел ажырасуға себеп емес. Қазақы түсінік бойынша, әйел кінәсіз болған жағдайда, оның пайдасына (ортақ) мал мүлкінен арнайы үлес бөлініп берілді. Оған қоса әйелдің күнделікті өмірде пайдаланған тұрмыстық заттары қоса берілген. Ажырасқан кезде кінәсіз деп танылған әйелге тиетін мұндай үлесті ақымар деп атаған. Ақымар малдай, жылжымайтын мүліктей немесе ақшалай да берілген.

==Қазақстандағы неке бұзу==
Қазақстан Республикасында ажырасу мәселелері қолданыстағы неке және отбасы туралы заңдардың нормаларымен реттеледі.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Отбасы]]
[[Санат:Отбасылық құқық]]
[[Санат:Азаматтық құқық]]

Ғарыш дəретханасы

2016-11-19T10:08:04Z

Liquorkaru: /* Қызықты фактілер */

[[Сурет:Waste and hygiene compartment in the Destiny laboratory of the International Space Station - 20090412.jpg|thumb|right|185px|ХҒС-ның «Спокойствие» модуліндегі санитарлы-гигиеналық блок]]

'''Ғарыш дəретханасы''' (''қысқ''.: '''АСҚ''', ассенизационды-санитарлы құрылғы) — [[орбиталық станса]]да, басқарылатын ғарыш кемесінде орналасқан санитарлы-гигиеналық блок (санитарлық торап).

== Тарихы ==
Басқарылатын космонавтика жаңа ғана пайда болып жатқанда, ұшулар қысқа жəне көбінесе скафандрда орындалған кезде, алғашқы қатты жəне сұйық қалдықтарды жинау құрылғысы өзінен ауыстырылатын гигроскопиялық аралығы бар серпімді шолақ дамбал ретінде ұсынылды.

Алғашқы орбиталық стансалары «[[Скайлэб]]» пен «[[Салют-3]]ден» бастап, ғарышкерлердің гигиенасына арнап душ ескерілді<ref name="livingandworking">Benson, Charles Dunlap and William David Compton. ''[http://history.nasa.gov/SP-4208/contents.htm Living and Working in Space: A History of Skylab]''. NASA publication SP-4208{{ref-en}}</ref>. Алайда, [[Халықаралық ғарыш станциясы]]нда (ХҒС), душ болған жоқ, ғарышкерлер ылғал майлықтармен, əлде сықпаға оралған сабын мен шүмектен алынған су арқылы шомылды. Экипаждарға суды үнемдеу үшін оңай шайылатын сусабын мен жеуге жарамды тіс пастасы берілді<ref>[http://en.wikisource.org/wiki/Mir_Hardware_Heritage/Part_2_-_Almaz,_Salyut,_and_Mir Mir Hardware Heritage/Part 2 — Almaz, Salyut, and Mir — Wikisource] {{ref-en}}</ref>.

[[Салмақсыздық]] кезінде орбиталық стансада желдеткішті-сіңімді системаны қолдану қажет. Ол система - адамның тіршілік əрекеттерін ауа ағынымен ұшырады.

==Орбиталық стансадағы санитарлық торап==
===ХҒС===
[[Сурет:Zvezda toilet.jpg|thumb|right|180px|«Звезда» модулінде орналасқан дəретхана]]

ХҒСда үш санитарлық торап орналасқан, оның біреуі «Звезда» модулінде, екіншісі — «Спокойствие» модулінде, үшіншісі — тасымалды, оның екеуі Ресейде шығарылған<ref>{{cite news|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts130/news/STS-130-21.html|title=STS-130 MCC Status Report #21 |date=18.02.2010|publisher=nasa.gov|description=рапорт STS-130, в том числе упоминается об установке Waste and Hygiene Compartment — это наименование туалета|language=en}}</ref><ref>{{cite news|urlhttp://www.nasa.gov/mission_pages/station/behindscenes/126_payload.html|title=Station Prepares for Expanding Crew|date=11.07.2008|publisher=nasa.gov|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/shuttle/shuttlemissions/sts127/news/STS-127-09.html|title=STS-127 MCC Status Report #09 |date=19.07.2009|publisher=nasa.gov|language=en}}</ref>.

«Спокойствие» модуліндегі дəретхана ресейлік модуль «Звездада» орнатылған дəретханаға ұқсас. Оның айырмашылығы - ғарышкерлердің зəрі мен терісінен ішуге жарамсыз суды регенерациялайтын американдық қосалқы жүйесімен жабдықталуы болған<ref>{{cite news |url=http://ria.ru/science/20100706/252502709.html|title=Из-за поломки туалета американцы на МКС стали чаще ходить к россиянам|date=06.07.2010|publisher=РИА Новости}}</ref>. Ұшыру мен түйістіруге жобаланған «Наука» ресейлік көпмақсатты зертханалық модулі жаңа ғарыш санитарлық торабымен жабдықталады деп есептелінген.

Ғарыш дəретханалары ресми түрде «Waste and Hygiene Compartments» атауымен аталады. Сіңгеннен кейін барлық қалдықтар оттегі мен суға бөлінеді, адамның сұйық қалдықтарын құрайтын заттар орбиталық стансасының жабық цикліне жіберіледі.

Орбиталық стансадағы унитаз ерлерге де, əйелдерге де арналған, оның түр-əлпеті кəдімгі дəретхананықы сияқты, бірақ оның кейбір конструктивті айырмашылықтары бар. Унитаз аяққа арналған фиксаторлар мен жамбас ұстағышымен жабдықталған, оған қуатты ауа сорғышы орнатылған.

Ғарышкер өзін дəретхана отырғышына арнайы серіппелі бекіткішпен көктейді, одан кейін қуатты желдеткішті қосады жəне сіңіргіш тесікті ашады. Ол жаққа ауа ағынымен барлық қалдықтар ұшырылады.

===Жұмыс істеу принципы===
Дəретханаларда судың орнына вакуум қолданылады. Қатты қалдықтар арнайы торлы пластикалық қаптарға жиналады, олар біраз уақыт 20-литрлі алюминий контейнерлерінде сақталады.

Толған контейнерлер əрі қарай утилизациялау үшін «Прогресс» транспортты жүк кемесіне (ТЖК) ауыстырылып салынады<ref>{{cite web|author=Ed Lu|title=Greetings Earthling|url=http://spaceflight.nasa.gov/station/crew/exp7/luletters/lu_letter9.html|date=08.09.2003|accessdate=1 November 2009|publisher=NASA|archiveurl=http://www.webcitation.org/6AatiXzNh|archivedate=2012-09-11}}{{ref-en}}</ref>.

Сіңілгеннен кейін сұйық қалдықтар арнайы қондырмасы бар құбыршекпен жиналады, одан кейін ол регенерация системасына жіберіледі. Регенерация системасы қалдықтарды ішуге жарамды суға дейін қалпына қайтарады. Ол суды станцияның техникалық контурында қолданады.

ХҒСда дəретханадан шыққан ауа тұрғын үй-жайларына кірмес бұрын [[бактерия]]лар мен иістерден тазартылады<ref>{{cite news|url=http://www.yugzone.ru/articles/1244|title=Как устроены туалеты для космонавтов?|publisher=yugZONE.ru}}</ref>.

===Мир===
«Мир» ҒС əлемдік тəжиребеде алғаш рет "НИИхиммаш" системасын қолданды. Ол система сұйық қалдықтарды суға регенизациялайды<ref>{{cite news|url=http://nnm.ru/blogs/Dmitry68/kosmicheskiy_tualet_ili_o_chem_molchat_kosmonavty/page3/|title=Космический туалет (или о чём молчат космонавты)|publisher=nnm.ru}}</ref>.

== Ғарыш кемелеріндегі санитарлық торап ==

[[Сурет:Toilet device on Soyuz spacecraft.jpg|thumb|Союз кемесінде қолданылған қажеттіліктерді жіберу құрылғысы]]

Орбиталық стансалар мен ғарыш кемелеріндегі дəретханалар өзінің конструкцияларымен ерекшелінеді. Оның негізгі себебі - алғашқылардың аз уақытқа ұшуы, ал ҒС ғарыштағы орбитада көптеген жылдар бойы орналасуы.

=== Шаттлдарда ===
[[Сурет:Space toilet.svg|thumb|right|250px|[[Спейс шаттл]] санитарлық торабы элементтерінің схемасы]]

«Шаттлда» ерлер де, əйелдер де өзінің зəрулігін тұрып ала алады. Бұл үшін унитазға жалғанатын арнайы құйғышы бар құбыршек ойлап табылды. Ғарышкер қалауынша оны отырыпта қолдана ала алады. Кəріз системасы қатты қалдықтарды сұйық қалдықтардан бөледі. Қатты қалдықтар сығымданады жəне шаттл бортында сақталады. Жерге қонғаннан кейін қалдықтар жүгі түсіріледі. Сұйық қалдықтар ашық ғарышқа тасталынады<ref>{{cite news |url=http://fishki.net/comment.php?id=83920|title=Как ходят в туалет на космическом корабле|date=17.02.2011|publisher=fishki.net}}</ref>.

== Оқиғалар ==
[[Сурет:STS-46 WCS Maintenance.jpg|thumb|right|250px|Астронавт [[Николье, Клод|Клод Николье]] санитарлық торапты жөндеу мен техникалық қызмет көрсету нұсқауын оқу үстінде, [[Атлантис STS-46|STS-46]] миссиясы]]

*[[2008 жыл]]дың [[28 мамыр]]ы сорғыштың бітелу кесірінен ХҒС-та орналасқан жалғыз дəретхана істен шықты. Дəретхана қозғалтқышының желдеткіші тоқтап қалды. Осыдан кейін сұйық қалдықтарды жинауға жауап беретін жабдықтардың бір бөлігі кідіріспен жұмыс істеді<ref>{{cite news |url=http://ria.ru/science/20090719/177900386.html|title=Один из двух туалетов на МКС вышел из строя|date=19.07.2009|publisher=РИА Новости}}</ref>;

*[[2008 жыл]]дың [[қазан]] айында сорғының бітелу кесірінен ХҒС-та орналасқан жалғыз дəретхана істен шықты. Сорғы - ғарыш дəретханасының басты механизмі болып табылады;

*[[2008 жыл]]дың [[қараша]] айында ХҒС-та дəретхана суын регенерациялайтын система істен шықты. Істен шығуының басты себебі дезинфекциялайтын сұйықтықтың басқа түтікшеге құйылуы<ref>{{cite news |url=http://www.vesti.ru/doc.html?id=375428|title=Космонавты не могут починить туалет на МКС|date=08.07.2010|publisher=Вести.Ru}}</ref>;

*[[2009 жыл]]дың [[19 шілде]]сі ХҒС-тағы «Спокойствие» модулінде орналасқан дəретхана істен шықты. Бөлетін сорғыш істен шықты;

*[[2010 жыл]]дың [[қаңтар]]ында ХҒС-тағы «Спокойствие» модулінде орналасқан дəретхана істен шықты. Ғарышкерлердің сұйық қалдықтарында [[кальций]]дің көп болуы су тазарту системасының бітеуіне алып келді. Дəретхананың сынуына байланысты оның ішіндегісі «Прогресс» ТЖК-ға жүктеліп, Жердің орбитасынан төмен түсіріліп, [[Тынық мұхит]]қа батырылды;

*[[2010 жыл]]дың [[6 шілде]]сі ХҒС-тағы «Спокойствие» модулінде орналасқан дəретхана істен шықты. Системаның оқшаулауына құбыр желісінде пайда болған ауа көпіршігі себепкер болған.

==Қызықты фактілер==
*Ғарыш айлағынан ұшу, қону жəне ашық ғарышқа шығу кезінде ғарышкерлер арнайы жөргек киеді. Қазіргі уақытта ғарыш дəретханаларын əр ғарышкердің көлеміне қарай жеке құрастырмайды.

==Дереккөздер==
[[Санат:Дәретхана]]
[[Санат:Ғарыш техникасы]]
[[Санат:Ғарыш]]

Рахмет Өтесінұлы

2016-10-22T09:32:44Z

Liquorkaru:

[[File:301-324-49.png|thumb]]
'''''Рахмет Өтесінұлы''''' - 1927 жылы 15 қаңтарда [[Атырау облысы]], [[Қызылқоға ауданы]]нда дүниеге келген.
1945 жылы [[Мәскеу]]дегі [[Мұнай институты]]на түседі. Бітірген соң мұнай саласында мастер, цех бастығы, [[директор]], аудандық, облыстық [[партия]] комитеттерінде жұмыстар атқарады.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қызылқоға ауданында туғандар]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]

Алтықұдық

2016-10-08T09:56:12Z

Liquorkaru:

'''Алтықұдық ''' – [[құдық]]

== Орналасқан жері ==
[[Маңғыстау облысы]] [[Бейнеу ауданы]] [[Бейнеу]] ауданындағы [[Үстірт]]тің оңтүстік-шығысында 52 км жерде орналасқан.

== Сипаттамасы ==
Тереңдігі 8 м., су шығымы сағатына 300 литр. Құдықтың оңтүстік-шығысында [[Қаратүлей]] соры жатыр. Батысындағы төбешікті алқапты қалың [[сексеуіл]] тоғайы мен бұталар қамтыған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан құдықтары]]
[[Санат:Бейнеу ауданы географиясы]]

Сөйлем мүшесі

2016-09-24T16:07:20Z

Liquorkaru:

'''Сөйлем мүшесі''' деп [[сөйлем]] құрамында тұрып, белгілі бір сұрауға жауап беретін толық мағыналы сөзді, сөз тіркесін не күрделі сөзді атаймыз

Сөйлем мүшелері сөйлемдегі маңызына, қызметіне қарай '''тұрлаулы мүшелер''' және '''тұрлаусыз мүшелер''' болып екі топқа бөлінеді.

Сөйлемде сөздер бір-бірімен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі мағынаны, ұғымды білдіріп, ой білдіруге себебін тигізіп тұрады. Сөйлем ішінде басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі бір сұраққа жауап бере алатын мағыналы сөзді я сөз тізбегін сөйлем мүшесі дейміз. Сөйлем мүшелері атқаратын қызметі жағынан бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш болып беске бөлінеді.
Олар сөйлем құрай алу қасиетіне байланысты тұрлаулы мүше және тұрлаусыз мүше болады. Бастауыш пен баяндауышты тұрлаулы мүшелер, ал анықтауышты, толықтауышты, пысықтауышты тұрлаусыз мүшелер дейміз.

Бастауыш - сөйлемде атау септігінде тұрып, ойдың кім, не жайында екенін білдіріп, баяндауышпен қиыса байланысатын тұрлаулы мүше.
Бастауыш кім? не? кімдер? нелер? кімім? нем? кімі? несі? және басқа сөз топтарының заттанып, атау септігіндегі сұрақтарына жауап береді.
Бастауыш атау септігінде зат есім мен есімдіктен болады: Бәйге бригадаға берілді. Сіз өз басыңызды ғана ойламаңыз. (Ғ. Мұст)
Атау септігінде тұрып заттанған басқа сөз топтары да (сын есім, зат есім, етістіктің есімше, тұйық етістік түрлері т.б.) бастауыш қызметін атқарады.

Баяндауыш - сөйлемде жіктеліп келіп бастауыштың қимылын іс-әрекетін, кім екенін білдіріп, онымен жақ жағынан, кейде жекеше, көпше (1-2 жақта) түрде қиыса байланысын қолданылатын тұрлаулы мүше.
Баяндауыш не істеді? қайтті? неғылды? деген сұрақтарға жауап береді.
Кейде сөйлемде бастауыш тасаланып жасырын да тұрады, ал оның қай сөз екенін баяндауыштан анықтауға болады.

Толықтауыш - сөйлемде атау мен іліктен басқа септіктердің бірінде тұрып, бір мүшені заттық мағына жағынан толықтырып тұратын тұрлаусыз мүше.
Толықтауыштың сұрақтары: кімді? нені? кімге? неге? кімде? неде? кімнен? неден? кіммен? немен? кім (не) туралы жөнінде? кім (не) жайында?

Анықтауыш - сөйлемде зат есімнен болған не заттық мағынада қолданылған мүшені сын-сапалық, сан-мөлшерлік, меншіліктік–қатыстың жағынан анықтап тұратын тұрлаусыз мүше.
Анықтауыш қандай? қай? кімнің? ненің? қайдағы? қашанғы? қанша? неше? нешінші? қайткенде? не еткенде? деген сұрақтардың біріне жауап береді. Құрамына қарай дара (қара), күрделі (қара көк) болып екіге бөлінеді.

Пысықтауыш - сөйлемде іс-әрекет, қимылдың жай-күйін, амалын, мөлшерін, мезгіл-мекенін, себеп-мақсатын білдіретін тұрлаусыз мүше.
Пысықтауыш қалай? қайтіп? қашан? қайда? қайдан? неліктен? не себепті? кім үшін? не үшін? не істеуге? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? неше рет? Деген сұрақтарға жауап береді.
Пысықтауыш болатын сөз табы – үстеу. Сонымен бірге барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі зат есімдер, кейде сын есім мен сан есім, етістіктің көсемше түрі барыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі сөз бен қарай, таман, шейін, дейін, бола, соң, кейін, ары, бері, бұрын бірге, қабат,қатар және септік тұлғасыз сөз бен арқылы, арқасында, үшін, сайын септеулік шылаулардың тіркесінен құралған тізбектер де пысықтауыш қызметін атқарады.
Құрамына қарай дара (үшін), күрделі (ермек үшін) болып екіге бөлінеді.
а) Қимыл-сын пысықтауыш қалай? қалайша? қайтіп? неше рет? не арқылы?
ә) Мезгіл пысықтауыш қашан? қашаннан бері? қай кезде? қашанға шейін?
б) Себеп пысықтауыш неліктен? не себепті? не үшін?
в) Мақсат пысықтауыш не мақсатпен? неге бола? неге? не үшін?

== Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері ==
Тұрлаулы мүшелер деп сөйлемнің негізгі мүшелері болып саналатын [[бастауыш]] пен [[баяндауыш|баяндауышты]] атаймыз.

== Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері ==
Тұрлаусыз мүшелер деп өздігінен сөйлем құрай алмайтын,тек сөйлемде берілген ойдың шеңберін кеңейтетін анықтауыш,толықтауыш,пысықтауыштарды айтамыз

== Әдебиет ==
*[[С. Аманжолов]], Қазақ тілі грамматикасы, 1966 ж.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақ тілі]]
[[Санат:Грамматика]]
[[Санат:Синтаксис]]