Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Моисей Зеликович Левин

2023-05-02T15:52:04Z

KassenovAbylay: Өмірбаянын толықтай орыс тілінен аударып, қостым

{{Кинематограф
|есімі = Моисей Зеликович Левин
|шынайы есімі =
|Сурет = Моисей Левин.jpg
|сурет ені = 200px
|сурет атауы = [[Александр Назаров|А. Назаровтың]] "Қазақ киносының бастаушысы" кітабынан алынған сурет
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 16.02.1895
|туған жері = {{туғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[Ресей империясы]]
|мамандығы = {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}}, [[театр]] [[суретші]]сі
|қайтыс болған күні = 19.08.1946
|қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте}}, [[РКФСР]], [[КСРО]]
|азаматтығы = {{USSR}}<br>[[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[РКФСР]] (1917-1922)<br>[[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1895-1917)
|белсенді жылдары = [[1923]]-[[1946]]
|бағыты =
|киностудия = [[Қазақфильм]]
|марапаттары =
|imdb_id =
|сайты =
}}
'''Моисей Зеликович Левин''' ([[16 ақпан]] [[1895]], [[Санкт-Петербург]] қаласы - [[19 тамыз]] [[1946]], сонда) — театр суретшісі, [[кинорежиссер]], Қазақстанның халық суретшісі ([[1944]]).

== Өмірбаяны ==
Ол 1896 жылы 16 ақпанда (ескі стиль бойынша) Вильна қаласында Зелик Нохумович пен Сара Давыдовна Левиннің (Чабишки қаласынан) отбасында дүниеге келген. 1914 жылы көркемсурет училищесін, кейін Көркемсурет академиясын бітірген. 20-жылдардың басынан театр әртісі болып, негізінен Ленинград театрларында жұмыс істеді. 20-жылдардың бірінші жартысында конструктивизмді жақсы көрді; алғашқы маңызды жұмыс Жаңа драма театрында А.В.Сухово-Кобылиннің «Тарелкиннің өлімі» пьесасының безендірілуі болды (1922 ж.).

1924-1926 жылдары Моисей Левин бұрынғы Александринский театрында бірнеше спектакльдер әзірледі, бірақ оның стилі сәйкес келе қоймады. 1925 жылдан бастап ол Үлкен драма театрымен жұмыс істеп, 1928 жылы бас суретші болды.

Негізінен [[Санкт-Петербург]] театрларында жұмыс жасады.

Моисей Левин 1934 жылдың аяғында құрылған «С. Юткевичтің көркемдік жетекшілігімен бірінші көркемдік шеберхананың» мүшесі болды, ал 1930 жылдардың екінші жартысынан бастап ол негізінен кинода суретші және режиссер ретінде жұмыс істеді. 30-жылдардың аяғынан – Қазақстанда, 1944 жылы Ленинградқа оралды.

Қазақстан Суретшілер одағының төрағасы. Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі (1939). Қазақстанның халық әртісі (1944).

Конструктивизмның ықпалымен жасалған Левинның алғашқы декорациялары актерлердің шынайы ойынына қайшы келді.

20-жылдардың 2-жартысынан бастап суреткер шығармашылығында реалистік бағыт бой көрсете бастайды. Эмоциялық және психологиялық бояуының қанықтығы, бейнелі жинақтылық - оның таңдаулы спектакльдері декорациясына тән қасиет болды.

30-жылдардың аяғында Левин кино өнерімен шұғылданды. 1938 жылы [[Всеволод Владимирович Иванов|В.В. Иванов]], [[Бейімбет Майлин|Б.Майлин]], [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ.Мүсіреповпен]] бірлесіп жазған сценарийі негізінде "Амангелді", 1940 жылы [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезовтің]] сценарийі бойынша "Райхан" атты көркем фильмдері қойылып, қазақ кино өнерінің дамуына үлкен үлес қосты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Фильмографиясы ==
=== Режиссер ретінде ===
*1936 - ''[[Арзурумға саяхат]]''
*1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]''
*1940 - ''[[Райхан]]''

=== Суретші ретінде ===
*1923 - ''[[Антанта және К сауда үйі]]''
*1928 - ''[[Балықшының ұлы]]''
*1929 - ''[[Көк экспресс]]''
*1929 - ''[[Ажалды нөмір]]''
*1930 - ''[[Өлілердің қастандығы]]''
*1930 - ''[[Кавказ тұтқыны]]''
*1933 - ''[[Қуаршақтар (фильм)|Қуыршақтар]]''
*1935 - ''[[Құрбылар]]''
*1936 - ''[[Арзурумға саяхат]]''
*1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]''
*1940 - ''[[Райхан]]''
*1942 - ''[[№12 әскери киножинақ]]''
*1943 - ''[[Ақ раушан]]''
*1946 - ''[[Ұлдар]]''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

Еркін Тілекұлы Мергенов

2023-04-19T05:19:14Z

KassenovAbylay: қажетті сілтемелер өмірбаянына қосиым

{{Тұлға
|Есімі = Еркін Тілекұлы Мергенов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 06.03.1940
|Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы = мүсінші, суретші
|Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1940-1991)
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 27.07.2015
|Қайтыс болған жері = [[Алматы]], [[Қазақстан]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Еркін Тілекұлы Мергенов''' (6.3.[[1940 жыл]], [[Алматы]] 27.07.[[2015 жыл]], [[Алматы]]) – мүсінші, [[ҚазКСР]]-інің халық суретшісі (1992), Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері.<ref>[http://www.nur.kz/832312-skonchalsya-izvestnyy-kazakhstanskiy-s.html Скончался известный казахстанский скульптор Еркин Мергенов]</ref>

== Өмірбаяны ==
* 1962 жылы Алматыда Н.В.Гоголь атындағы көркемсурет училищесін бітірген, мүсін бөлімі.
* 1963-1963 жылдары Кеңес Армиясы, Орта Азия әскери округі қатарында әскери борышын өтеді.
* 1966-1967 жылдары Алматы қаласы №105 орта мектепте сызу және сызу пәнінен сабақ берді.
* 1973 жылы [[Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті]]тын бітірген.
* 1987 – 92 жылдары және 1998 жылдан [[Қазақстан Суретшілер одағы]] басқармасының төрағасы.
* 1980 жылдан [[Алматы театр-көркемсурет институты]]нда (қазіргі [[Қазақ ұлттық өнер академиясы]]) сурет кафедрасының меңгерушісі.
* 1981 жылы Латвия КСР-нің [[Рига]] қаласында жеке көрмесі өтті.
* 1982 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] қатарынан шығарылды. 1985 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] қатарына қайта алынды.
* 1987-1994 жылдары [[Қазақстан суретшілер одағы|Қазақ КСР суретшілер одағының]] XII съезінде Қазақ КСР Суретшілер одағы басқармасының төрағасы болып сайланды.
* 1989 жылы КСРО Суретшілер Одағынан халық депутаты болып сайланды, [[Мәскеу]] қаласы, Сол жылы жеке көрмесі өтті, (Орталық Суретшілер үйі).
* 1990 жылы [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] депутаты болып сайланды.
* 1990 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы]] қатарынан шықты.
* 1991 жылы [[Германия|Германиядағы]] [[Дуйсбург]] қаласында өткен Халықаралық көрмеге белсенді қатысады.
* 1994 жылы [[Қазақстан суретшілер одағы|Қазақстан суретшілер одағының]] мүшелігінен шықты.
* 1998 жылдан Халықаралық суретшілер одақтары конфедерациясы кеңесінің мүшесі, [[Мәскеу]] қ.
* 1999-2000 жылдары Қазақстандағы Сорос заманауи өнер орталығының басқарма төрағасы болды.
* 2000 жылы «Бейнелеу өнері» номинациясы бойынша «Платина Тарлан» тәуелсіз ұлттық сыйлығының лауреаты атанды.

== Шығармашылығы ==
Мергенов Еркін Тілекұлы негізінен портрет жанрында еңбек етеді. Оның мүсіндері замандастар бейнесінің шынайылығымен, өмір мен уақыт тынысын сезіндіретін шымырлығымен ерекшеленеді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
[[Сурет:Әке мүсіні.tif|thumb|right|200px|Мергенов Е.Т. «Әке мүсіні». 1977 жыл. Қола. Қазақстан Мемлекеттік Мұражайы]]

Еркін Тілекұлы Мергеновтің :
* “Махамбет” (1973, қола),
* “Олжас Сүлейменов портреті” (1982, қола),
* “Қазақ КСР-інің халық артисі Е.Өмірзақов” (1982, гипс),
* “Жаңғырық” (1983),
* “XX ғасыр” (1988), т.б. портреттер топтамасы бар.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Bio-stub}}

[[Санат:6 наурызда туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:27 шілдеде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан мүсіншілері]]
[[Санат:Қазақстан халық суретшілері]]
[[Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]
[[Санат:КСРО суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:XX ғасыр суретшілері]]
[[Санат:XXI ғасыр суретшілері]]
[[Санат:КСРО мүсіншілері]]
[[Санат:XX ғасыр мүсіншілері]]
[[Санат:XXI ғасыр мүсіншілері]]
[[Санат:Суриков атындағы Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті түлектері]]
[[Санат:КОКП-даан шығарылғандар]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]]
[[Санат:КСРО суретшілер одағы мүшелері]]
[[Санат:Шығармашылық ұйымдардан КСРО халық депутаттары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары]]

Тұрсын Әбуов

2023-02-14T10:57:56Z

KassenovAbylay: ақпарат қосып сыртқы қостым

'''Тұрсын Әбуов'''([[1936 жыл]]ы туған) – кескіндемеші. [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген [[өнер]] қайраткері (1998).

== Өмірбаяны ==
[[Алматы облысы]], [[Іле ауданы]], Талдыбұлақ ауылында туған.

1964 жылы Н. В. Гоголь атындағы Алматы көркем-сурет училищесін (қазіргі О. Таңсықбаев атынд. [[Алматы]] сәндік-қолданбалы өнер колледжін), 1976 ж. [[Абай]] атынд. Қазақпед. интернатын (қазіргі Абай атынд. АлМУ-ді) бітірген.

Жұбайы – Гүлнар Сатыбаева, үй шаруасымен айналысады. Екі қызы – Сәуле (1962), Айжан (1971), екі ұлы Бақытжан (1963), Серік (1968)[1].

== Шығармалары ==
[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов|Т.Бигелдиновтің]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Ш.Құдайбердиевтің]], [[Әзірбаев Кенен|К.Әзірбаевтың]], Қ.Рахимованың портреттері, Балалық шақты еске алу, [[Қой]] қырқу, [[Жүзім]] жинау атты тақырыптық кескіндемелері бар.

Оның туындыларына ұяң бояулар, шытырман иірімдер, айқын кескін-[[келбет]] тән. Ә-тің ұлттық бояуға бай натюрморттары, Т. Бегелдиновтің, Ш. Іұдайбердиевтің, К. Әзербаевтің, І. Рахимованың портреттері, “Тың туралы”, “Қазақстанның 70 жылдығына ” триптихтары, “Балалық шақты еске алу”, “Қой қырқу”, “Жүзім жинау” сияқты тақырыптық кескіндемелері көптеген көрмелерге қойылып, шет елдерге таныс болған. Ә. еңбектері Қазақстан мемл. музейінде, [[Президент]] сарайында, [[Ресей]], [[Америка]], [[Германия]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Корея|Оңт. Корея]], [[Түркия]] елдерінде сақтаулы.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>
== Отбасы ==
* Үйленген. Жұбайы - Сәндібаева Гүлия, үй шаруасымен айналысады. Қыздары - Сәуле (1962 жылы туған ), Айжан (1971 жылы туған );ұлдары - Бақытжан (1963 жылы туған ), Серік (1968 жылы туған ). 7 [[немере]]сі, бір [[шөбере]]сі бар.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{Bio-stub}}

[[Санат:1936 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]

Ғалым Хакімұлы Ахмедов

2023-02-04T18:35:16Z

KassenovAbylay: Марапаттары туралы жаздым

'''Ғалым Хакімұлы Ахмедов''' ( (25.12.[[1906 жыл]]ы, [[Ақтөбе облысы]] [[Алға ауданы]] 1-май ауылы-2002) - [[жазушы]], [[аудармашы]].

1925 жылы [[Орынбор]]дағы Халық ағарту институтынын бітірген. 1926 — 1932 жылы [[Ақтөбе]], [[Жамбыл]] облыстарында [[кәсіподақ]], шаруашылық қызметтерін атқарды. [[Қазақстан]] Комунистик Партияның Округтік Кеңестің нұсқаушысы (1938), Жамбыл қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы (1938) болды. 1944 жылы Қазақ мемлекеттік біріккен баспасының Бас редакторы, 1950 жылы көркем әдебиет (қазіргі “[[Жазушы]]”) баспасының директоры болып тағайындалып, әдебиетімізді өркендетуге белсене ат салысты.<br />

== Еңбегі ==
Ахмедов шығармашылық жолын аудармашы ретінде бастаған.
* Б. Горбатовтың “Бағынбағандар” повесін (1947),

* Т. Семушкиннің “Аласталған Алитет” (1950),

* И. Тургеневтің “Соны сүрлеу” (1959), “Түтін” (1966),

* М.Бубенновтың “Қыран ұшқан құла тұз” (1962),

* К.Фединнің “Алау” (1969) романдарын,

* Ю.Смуулдың “Мұз кітабын” (1977),

* Л.Толстой, А.Чехов әңгімелерін аударған. Ахмедов кейін төл туындылар жазуға ден қойып, өнімді еңбек етті.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

Ел өміріне, тарихына байланысты терең ойлы, зерделі еңбектер жазды. Тарихи тақырыпқа арналған

* ''«Жорық жылдары»'' (1977),

* ''«Жем бойында»'' романдары,

* ''«Ескі достар»'' әңгімелер кітабы,

* ''«Түркістан үшін күрескендер»'' очеркі («Жұлдыз», 1996, Ns 2),

* '' «Алаш «[[Алаш]]» болғанда»'' естеліктері (1996) т. б. жарық көрді.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>
<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

== Марапаттары ==

* «[[Құрмет ордені|Құрмет белгісі]]<nowiki/>» ордені
* «Ерен еңбегі үшін» медалі (01.03.1959)

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1906 жылы туғандар]]
[[Санат:Алға ауданында туғандар]]
[[Санат:2002 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]

Қосымжан Бабақов

2022-11-22T00:50:50Z

KassenovAbylay: Орыс тілінде жазылған мақаладағы ақпаратты аударып, қазақ тіліндегі мақалаға қостым

'''Қосымжан Бабақов''' ([[1891]]-[[1956]]) - қазіргі Ақмола облысы Қорғалжын ауданында туған – қазақ әншісі (тенор), халық композиторы. Ғазиз Файзолланың шәкірті.

== Өмірбаяны ==
Қосымжан Бабақов музыкант отбасында өскен: әкесі домбырашы және әнші, ал анасы әнші және ақын болған. 1930 жылдан Қарағанды облыстық радио комитеті хорының жетекші солисті. 1936 жылы Мәскеуде өткен Қазақстан әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысты. 1937-1943 жылдары Қазақ филармониясының солисті. Біржан, Ақан сері, Балуан Шолақ, Ғазиз Файзолла, Үкілі Ыбырайдың әндерін орындады. 20-ға жуық ән жазды. Қосымжан Бабақовтың әндерін Р.Есімжанова, М.Көшкімбаев, Ж.Қартабаева, т.б. орындаған.

Өз жанынан «[[Темірші]]», «[[Завод]]», «[[Машина]]», «[[Отан үшін]]», «[[Жүр жолдастар майданға]]» т. б. әндерін шығарды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> [[Әуезов Бабақов]]тың өзіндік [[дауыс]]ы мен орындау мәнерін ерекше ұнатып, жылы [[пікір]]лер білдірген. [[Біржан сал]]дың әндерін Бабақовқа айтқызып, содан алған әсері бойынша «[[Абай жолы]]» [[роман]]ында әншіні [[сурет]]теген. Әншінің [[нота]]ға түсірткен әндері «[[Абай]]» [[опера]]сында кеңінен пайдаланылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]