https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Karelj Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz] 2026-04-19T00:21:54Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A4%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0 Фумарола 2016-11-22T20:33:22Z <p>Karelj: commons</p> <hr /> <div>[[Сурет:Avacha_fumarol1.jpg|thumb|Авачинская сопка [[жанартау]]дағы фумароласы]]<br /> [[Сурет:Avacha_glavny_fumarol1.jpg|thumb|Авачинская сопка [[жанартау]]дағы ең үлкен фумароласы]]<br /> [[Сурет:Sulfur deposits near a fumarole-750px.jpg|thumb|Фумароланың [[күкірт]]тің қордалары]]<br /> <br /> '''Фумарола''' (итал. fumarola — бықсу, түтіндену) — [[жанартау]]дан шығатын ыстық [[газ]]дар мен [[су]] [[бу]]ы. Фумарола жанартау әрекетінің әр түрлі сатыларында оның төбесі мен беткейлеріндегі түтік тәрізді қуыстардан, жарықшақтардан, [[лава]] көлінен, кратерлерден, олардың түбі мен қабырғаларынан, суынып үлгермеген лавалық және пирокластикалық тасқындардан, жабындардан бөлінеді. Бөлінген қоспаның 60 — 90%-ы су буы, қалғаны H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S, SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, CO, CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, HCl, HF, NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;Cl, NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;BO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, т.б. газдар. Фумарола бөліну орындарына, химиялық құрамына, температурасына, т.б. қарай бірнеше топқа бөлінеді. Мысалы, температураға байланысты құрғақ, қышқыл, сілтілі Фумаролалар делінеді. Құрғақ Фумарола 500°С-та бөлініп, құрамында су буы жоқ, хлорлы қосылыстары (NaCl, KCl, FeCl3, т.б.) мол болады. Қышқыл Фумароланың температурасы 300 — 400°С, онда су буы, [[хлор]]лы [[сутек]] және [[күкірт]]ті [[ангидрид]] болады. Сілтілі Фумарола 180°С шамасындағы орташа темп-рамен сипатталады және хлорлы аммонийден (ыдырағанда аммиак бөлінеді) тұрады. Температуралары 100 — 180°С аралығындағы газды бөлінімдер сольфатара (итал. solfatara — күкіртті түтін) деп аталады. 100°С-тан төмен газ қоспалары [[мофета]] (итал. mofeta — сасық иісті бөлінім) деп аталады, олар [[көміртек]] мен су буынан тұрады. Фумарола өнімдерін бор қышқылын, бура, [[аммиак]] тұздарын алуда және ыстық су буын [[электр энергиясы]]н өндіруде пайдаланады.<br /> <br /> ==Сілтемелер==<br /> [[Қазақ Энциклопедиясы|&quot;Қазақ Энциклопедиясы&quot;]], 9 том<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Commonscat|Fumaroles}}<br /> <br /> [[Санат:География]]<br /> [[Санат:Химия]]</div> Karelj