Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Марфуға Ғалиқызы Айтхожа

2026-06-23T11:34:14Z

Kaiyr: «Қытай қазақтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Жазушы
|Есімі = Марфуға Айтхожина
|Шынайы есімі = Маруа Ғалиқызы Айтхожина
|Суреті = Айтхожина Марфуға.jpg
|Лақап аты = «Жыр Аққуы», Аққу<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 15 бет</ref>
|Туған күні = 25.08.1936
|Туған жері = [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], {{туғанжері|Құлжа|Құлжада}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = ақын, журналист
|Шығармашылық жылдары = [[1962]] - осы уақыт
|Бағыты =
|Жанры = [[Поэзия]]
|Шығармалардың тілі = қазақ және орыс тілі
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{2 дәрежелі Барыс ордені}}{{Астанаға 20 жыл медалі}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = [[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]]
|Қолтаңбасы =
}}
'''Марфуға Ғалиқызы Айтхожина''' ([[25 тамыз]] [[1936 жыл]]ы [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], Шыңжаң өлкесі, [[Құлжа]] қаласында туған) – қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2009).

==Өмірбаяны==
Марфуға Айтхожина 1936 жылы 25 тамызда Құлжа қаласында (ҚХР) дүниеге келген. Атасы Айтхожа топжарған [[шешен]], суырыпсалма [[ақын]], ел сыйлаған [[би]] кісі болған. Қазақ елінің басына қаралы күн туған кезде бұл кісі алғашқы қүрбандардың бірі болған екен. Ол кісіні "Итжеккенге" айдаған. Ал өз әкесі Ғали арабша, орысша сауаты бар білімді, жан-жақты зиялы адам болған. Ол кісіні де сол жылдары "Қарағаш" мектебінен (сол кездегі [[Қапал уезі]]) Алматыға сексен адаммен бірге айдап әкелген екен. Бес баласы аштан өліп, түрмеден қашып, зайыбы Бифатима "Иіруден" қашып, [[Қытай]] жерінде табысып, қыздары Марфуға дүниеге келеді. Ақынның балалық шағы қаймағы бұзылмаған, тұнығы шайқалмаған, халқымыздың салт-санасын қаз-қалпында сақтаған ортада өтеді. 1956 жылы Құлжадағы қыздар гимназиясын бітіреді. 1958 жылы атамекенге оралған. 1965 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің [[филология]] факультетін, 1971 жылы Мәскеудегі жоғары әдеби курсты бітірген. 1961-1969 жылдары "Қазақ әдебиеті", "Қазақстан мүғалімі" газеттерінде өдеби қызметкер болып істеген. Акынның поэзиясында ерекше бөлек әуен еседі. Көңіл-күй лирикасында адам жанын тебірентетін, ойын толқытатын ерекше бір күш бар. Әсіресе туған жер тақырыбына келгенде сөзден ғажайып суреттер бояуын төгеді.

==Шығармашылығы==
Марфуға Айтхожина "Аңсау", "Ақку жүрек", Алатаудың Ақ батасы" туындыларында Тәуелсіз Қазақстанның жетістіктерін эпикалық кең тыныспен жырлайды. 60-жылдардан бері бүгінгі күнге дейін жиырма бес жыр жинағы шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы "Балқұрақ" деген атпен 1962 жылы жарияланған. Кейіннен әр жылдары "Шыңдағы жазу", "Жастық шақ", "Аққуым менің", "Қаракөз айым", "Баянжүрек", "Көзімнің қарасы", "Ақ бесігім", "Жарқыра, менің жұлдызым", "Қыран жеткен", "Таңдамалы", "Сағыныш сазы", "Жапырақ сілкінген кеш", "Аңсау", "Аққу жүрек", орыс тілінде "Утверждение", "Голубые голуби", "Струна степей", "Горсть земли", "Украшение коня", "Летние росы" өлеңдер жинақтары жарық көрді. Бірқатар шығармалары болгар, поляк, венгр, чех, парсы т.б. тілдерге аударылған.

==Марапаттары==
* 1968 жылдан бастап [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі.
* КСРОның «Құрмет белгісі» орденінің иегері.
* 2002 жылы «Аңсау» атты жыр жинақтары үшін «[[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]» берілді.
* 2004 жылы ҚР Президенттік степендиясының иегері.
* президент жарлығымен «[[Парасат ордені]]» нің иегері атанды.
*2009 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
* 2011 жылы «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;
* [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің құрметті профессоры.
* «Еңбек ардагері» мемлекеттік медалімен марапатталған.
* ҚР тұңғыш президенті – елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың жеке алғыс хатымен марапатталған.
* 2016 жылығы ҚР тұңғыш президенті – елбасының әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.
* Болгарияның «Достық» медалімен марапатталған.

==Шығармалары==
* Аңсау
* Аққу жүрек

==Өлеңдер жинағы==
* "Балқұрақ"
* "Шыңдағы жазу"
* "Жастық шақ"
* "Аққуым менің"
* "Қаракөз айым"
* "Баянжүрек"
* "Көзімнің қарасы"
* "Ақ бесігім"
* "Жарқыра, менің жұлдызым"
* "Қыран жеткен"
* "Таңдамалы"
* "Сағыныш сазы"
* "Жапырақ сілкінген кеш"
* "Аңсау"
* "Аққу жүрек"

==Орыс тіліндегі шығармашылығы==
* "Утверждение"
* "Голубые голуби"
* "Струна степей"
* "Горсть земли"
* "Украшение коня"
* "Летние росы"<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Энциклопедия. - [[Алматы]]: «Арыс» баспасы, [[2004]]. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:КСРО ақындары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:КСРО журналистері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:2 дәрежелі Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақ әдебиеті газеті қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан мұғалімі журналы қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің құрметті профессорлары]]
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Достық медалінің (Болгария) иегерлері]]
[[Санат:Қытай қазақтары]]

Бес ғасыр жырлайды

2026-04-23T08:17:46Z

Kaiyr: /* Жеті ғасыр жырлайды */

'''«Бес ғасыр жырлайды»''' - [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасынан]] [[1984 жыл]]ы жарық көрген үш томдық өлеңдер жинағы. Құрастырғандар: ''[[Мардан Келдібайұлы Байділдаев|М. Байділдаев]] пен [[Мұхтар Мағауин]]''.

Жинақта 15 ғ-дан 20 ғ. бас кезінде өмір сүрген қазақ ақын-жырауларының шығармалары топтастырылған. Кітап «[[Үш ғасыр жырлайды]]», «Алдаспан», «Ақберен» жинақтары негізінде құрастырылған. Бірінші томға [[Асан қайғы Сәбитұлы|Асан Қайғыдан]] [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбетке]], екінші томға [[Қобылан Бөрібайұлы]]нан [[Ақан сері]]ге, үшінші томға [[Абай Құнанбайұлы|Абай Құнанбаевтан]] [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]]қа дейінгі белгілі ақын-жыраулардың таңдамалы шығармалары енгізілген.

Үшінші том Абай Құнанбаевтың «[[Қансонарда бүркітші шығады аңға]]», «[[Жаз (өлең)|Жаз]]», «Күз», «Қыс», «[[Жазғытұрым]]», «[[Жастықтың оты жалындап...]]», «[[Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында]]», «[[Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа...]]», «[[Адамның кейбір кездері...]]», «Құлақтан кіріп бойды алар...», «Өлсем орным қара жер сыз болмай ма?..» өлеңдерімен ашылған.

Көлемі 97 баспа табақ, 25 мың дана болып басылған. 1989 ж. «Бес ғасыр жырлайды» осы баспадан 2 том болып қайта шығарылды. Көлемі 22 баспа табақ, 100 мың данамен басылған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Мазмұны, 1989ж. ==
{{col-begin}}{{col-2}}
;1 том:
# [[Асан қайғы]] (XV ғасыр)
# [[Қазтуған жырау]] (XV ғасыр)
# [[Доспамбет жырау]] (XVI ғасыр)
# [[Шалкиіз жырау]] (1465-1560)
# [[Жиембет жырау]] (XVII ғасыр)
# [[Марғасқа жырау]] (XVII ғасыр)
# [[Ақтамберді жырау]] (1675-1768)
# [[Тәтіқара ақын]] (XVIII ғасыр)
# [[Үмбетей жырау]] (1706-1778)
# [[Бұқар жырау]] (1668-1781)
# [[Көтеш ақын]] (1745-1818)
# [[Шал ақын]] (1748-1819)
# [[Жанақ ақын]] (1770-1856)
# [[Есет би]] (XIX ғасыр)
# [[Абыл ақын]] (1777-1864)
# [[Жанкісі би]] (XIX ғасыр)
# [[Махамбет Өтемісұлы]] (1804—1846)
# [[Дулат Бабатайұлы]] (1802—1871)
# [[Қобылан Бәрібайұлы]] (1760—1840)
# [[Түбек Байқошқарұлы]] (1780—1870)
# [[Өске Торқаұлы]] (1788-1857)
# [[Шернияз Жарылғасұлы]] (1807—1867)
# [[Шөже Қаржаубайұлы]] (1808—1895)
# [[Арыстанбай Тобылбайұлы|Арыстанбай (Арыстан) Тобылбайұлы]] (1811—1880)
# [[Орынбай Бертағыұлы]] (1813-1891)
# [[Мәделі Жүсіпқожаұлы]] (1816—1888)
# [[Шортанбай Қанайұлы]] (1818—1881)
# [[Күдеріқожа Көшекұлы]] (1820—1858)
# [[Алмажан Азаматқызы]] (1823-?)
{{col-2}}
;2 том:
# [[Ыбырай Алтынсарин]] (1841—1889)
# [[Кемпірбай Бөгембайұлы]] (1834—1895)
# [[Майлықожа Сұлтанқожаұлы]] (1835—1898)
# [[Бақтыбай Жолбарысұлы]] (1835—1916)
# [[Серәлі Еруәліұлы]] (1835—1876)
# [[Жаяу Мұса Байжанұлы]] (1838—1929)
# [[Құлыншақ Кемелұлы]] (1840—1911)
# [[Құлтума Сармұратұлы]] (1840—1915)
# [[Марабай Құлжабайұлы]] (1841—1898)
# [[Қашаған Күржіманұлы]] (1841—1929)
# [[Базар жырау Оңдасұлы|Базар жырау Оңдасұлы Өтемісов]] (1842—1911)
# [[Мұрат Мөңкеұлы]] (1843—1906)
# [[Ақан сері|Ақан Сері Қорамсаұлы]] (1843—1913)
# [[Абай Құнанбайұлы|Абай (Ибраһим) Құнанбаев]] (1845—1904)
# [[Шәңгерей Бөкеев]] (1847—1920)
# [[Мұсабек Байзақов]] (1849—1932)
# [[Ақтан Керейұлы]] (1850—1912)
# [[Шәді Жәңгірұлы]] (1855—1933)
# [[Әріп Тәңірбергенов]] (1856-1924)
# [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] (1858—1931)
# [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] (1858-1931)
# [[Нұржан Наушабаев]] (1859—1919)
# [[Әбубәкір Кердері Шоқанұлы]] (1861 — 1905)
# [[Ақылбай Абайұлы Құнанбаев]] (1861—1904)
# [[Сары Батақұлы]] (1863—1895)
# [[Көкбай Жанатайұлы]] (1863- 1927)
# [[Құлан Алдабергенұлы]] (1863—1934)
# [[Иманжүсіп Құтпанов]] (1863—1931)
# [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақ Баймырзаұлы]] (1864—1919)
# [[Ергөбек Құттыбайұлы]] (1865—1917)
# [[Әсет Найманбаев]] (1867-1923)
# [[Мақыш Қалтайұлы]] (1869—1916)
# [[Мағауия Абайұлы Құнанбаев]] (1870—1904)
# [[Кете Жүсіп Ешниязов]] (1871 — 1927)
# [[Мұхаметжан Серәлин]] (1872—1929)
# [[Мәнсүр Бекежанов]] (1875—1933)
# [[Мәди Бәпиұлы]] (1880—1921)
# [[Омар Шораяқов]] (1878—1924)
# [[Сара Тастанбекқызы]] (1878—1916)
# [[Мәди Бәпиұлы]] (1880—1921)
# [[Тұрмағамбет Ізтілеуов]] (1882—1939)
# [[Әкірам Ғалымов]] (1892—1913)
# [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] (1893—1920)
{{col-end}}

== Жеті ғасыр жырлайды ==
{{col-begin}}{{col-2}}
;1 том:
Бес ғасыр жырлайды кітабында жоқ ақындар.
# [[Сыпыра жырау]] (13—15 ғасыр)
# [[Шынияз Шанайұлы]] (1819-1875)
# [[Нысанбай жырау]] (1822—1883)
# [[Алаша Байтоқ жырау]] (19 ғасыр)
{{col-2}}
;2 том:
# [[Әкімәлі Қаржауұлы]] (1885–1932)
# [[Міржақып Дулатұлы]] (1885–1935)
# [[Мағжан Жұмабай]] (1893–1938)
# [[Бернияз Күлеев|Бернияз Күлей]] (1897–1923)
{{col-end}}

== Тағы қара ==
* [[Үш ғасыр жырлайды]]
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1984 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Жазушы баспасының кітаптары]]
[[Санат:Қазақша кітаптар]]

Саржан Бектемірұлы Жақсыбеков

2026-03-22T14:06:12Z

Kaiyr:

'''Саржан Бектемірұлы Жақсыбеков''' - 1951 жылы 18 қарашада Қарағанды қаласында туған. [[Қазақ]].
Әкесі - Жақсыбеков Бектемір. Анасы - Жақсыбекова Қадибан.
[[Қарағанды педагогикалық институты]]ның дене тәрбиесі
факультетін бітірген (1980), дене шынықтыру пәнінің [[мұғалім]]і.
Қазақ жәнө орыс тілдерін біледі.

Арғын тайпасының Қуандық руының Сармантай бөлімінен шыққан.

*1980 жылдан - [[Қарағанды|Қарағанды қаласындағы]] БЖСМ Спорт басқармасының жаттықтырушысы.
*1990 жылдан - [[Еркін Күрес|еркін күрестен]] олимпиадалық резервтегі Қарағанды жоғары мектебінің аға жаттықтырушысы.
*1998 жылдан - Қарағанды жоғары спорт шеберлігі мектебінің еркін күрес бойынша аға жаттықтырушысы.
*2005 жылдан - ҚР ШҰКД ҚР еркін күрес бойынша әйелдер жастар құрамасының аға жаттықтырушысы (Астана қ.).
*2006 жылдан бері - ҚР әйелдер қүрамасының еркін күрес бойынша бас жаттықтырушысы. «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталған (2008). ҚР еркін күрес бойынша Еңбек сіңірген жаттықтырушысы (2006). ҚР Үздік жыл жаттықтырушысы (2007).

Үйленген. Жұбайы - Жақсыбекова Айнаш (1958 ж. т.).
Қыздары - Жақсыбекова Гүлнәр (1972 ж. т.)( Жақсыбекова
Марал (1976 ж. т.), Жақсыбекова Динара (1977 ж. т.); ұлы - Жақсыбеков Нуан (1982 ж. т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Бейбіт Ермекұлы Мұстафин

2026-03-11T11:51:32Z

Kaiyr:

'''Бейбіт Ермекұлы Мұстафин''' - ([[1961 жыл]] [[18 қаңтар]] [[Қарағанды]] қаласы) — кескіндемеші, мүсінші. Әкесі - Мұстафин Ермек, С. Сейфуллин атындағы Қарағанды Қазақ драма театрының актері. Анасы - Мұстафина Күләш Ақышқызы, мейрамхананың аспаз-кулинары.
* [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] ішіндегі Қояншытағай руынан шыққан<ref>Қояншы-Дәулет-Таңай (Қояншытағай) шежіресі / Жалпы редакциясын басқарған Н. О. Дулатбеков. — Қарағанды: «Болашақ-Баспа» РББ, 2008. — 293 б.</ref>.
* Жезқазған педагогикалық институтының көркемсурет және графика факультетін бітірген (1983).
* Көркемөнер академиясының мүшесі-корреспонденті.
* Өзінің кескіндемелік шығармаларында ата-бабалардың рухани мұрасының тақырыбын ашады. Сәндік және монументалды пластикамен айналысады.
* Жұмыстары [[Ә. Қастеев атындағы өнер мұражайы]]нда, [[Павлодар]], [[Қарағанды]] қалаларында, [[Швейцария]], [[Германия]], [[Чехия]], [[Канада]], [[АҚШ]], [[Ресей]], [[Түркия]]ның және т.б. жеке коллекцияларында сақталуда.
* Халықаралық, шетелдік, республикалық, облыстық көрмелердің, халықаралық симпозиумдардың қатысушысы (1985 жылдан).
* 1983 жылдан - Жезқазған педагогикалық институтының оқытушысы. 1988 жылдан - Қарағанды көркемсурет және өндірістік шеберханалардың суретшісі. 1992 жылдан - Жезқазған педагогикалық институтының оқытушысы. 1994 жылдан Қарағанды педагогикалық институтының, Е. Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің оқытушысы, кафедра меңгерушісі.
* Бүгінгі күні - ҚР Суретшілер одағының Қарағанды облыстық ұйымының бас суретшісі.
* ҚР Суретшілер одағының мүшесі.
* Мәдениет қайраткері (2004).
* Діни көзқарасы - діндар.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - [[Назарбаев|Н.Ә. Назарбаев]].
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеу».
* Хоббиі - боулинг, аңшылық, балық аулау.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - [[Абай Құнанбаев|А. Құнанбаев]], [[Ілияс Есенберлин|I. Есенберлин]], [[Пушкин Александр Сергеевич|А.С. Пушкин]].
* Бойдақ. Ұлы - Мұстафин Дархан Бейбітұлы (1984 жылы туған), мұнай-газ өнеркәсібінің маманы; Қызы - Мұстафина Айжан Бейбітқызы (1985 жылы тұған), дизайнер, модельер.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:18 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:1961 жылы туғандар]]
[[Санат:Қарағандыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]]

Ыдырыс Мұстамбаев

2026-02-06T09:07:04Z

Kaiyr:

'''Мұстамбаев Ыдырыс''' ([[1898]], [[Семей]] - [[1937]])- әдебиет сыншысы, публицист, қоғам қайраткері.<ref>http://semeylib.kz/?page_id=2893 Ыдырыс Мұстамбаев (1898-1937)</ref> [[Наймандар|Найман]] тайпасының [[Сыбан]] руынан шыққан.

Ол 1918-19 ж. Семейдегі гимназияның 6 класын бітірген. Мұстамбаев 1920 ж. ақпанда БК/б/П мүшелігіне қабылданып, [[Зайсан уезі]]не қызметке жіберілген. Онда уездік АК қазақ бөлімінің меңгерушісі, уездік ревком мен уездік партия бюросына мүше болды. Семей, Өскемен, Аякөз өңірінде Кеңес өкіметін орнату және нығайту ісіне белсене қатысты. Оралда және Семейде губ. прокурор қызметін атқарды. Мұстамбаев Орынбор қаласыңда өткен Кеңестердің бүкіл Қазақстандық 1-құрылтай съөзінде Қазақстан ОАК-не мүше болып сайланған. 1920-21 ж. Семей губерниялық АК-нің мүшесі, Семей губ. қазақ бөлімінің бастығы және губ. азық-түлік комиссарының орынбасары болып істеген. 1921 ж. соңында Мұстамбаев Орал қаласында губатком, губревком мүшесі, 1922 ж. 26 тамызда [[Орал губерниясы]]ның прокуроры болып тағайындалған. 1928 ж. Қызылордада, 1929-32 ж. Алматыда әр түрлі партия, кеңес органдарында жауапты қызметтер атқарған.

Мұстамбаев Ұлы Абай шығармашылығына арнап «Ұлы ақын Абай» («Қазақ тілі», 1924), «Абай» («Жаңа әдебиет» жур., 1928, №7, №8), «Ақын Абай және оның философиясы», «Ақын Абайдың қазақ әдебиеті тарихында алатын орны» («Советская степь» газ., 1928, №191) деген мақалалар жазған. Мұстамбаев дұрыс пікір қалыптастырып, абайтануға үлес қосқандардың бірі.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1898 жылы туғандар]]
[[Санат:Семейде туғандар]]
[[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан әдебиет сыншылары]]
[[Санат:Қазақстан прокурорлары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Абайтанушылар]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]

Мұсабек Байзақұлы

2025-12-22T06:09:41Z

Kaiyr:

{{merge|Мұсабек Байзақов}}
'''[[Молда Мұса Байзақұлы|Мұсабек Байзақұлы]]''', [[Молда Мұса Байзақұлы|Молда Мұса]] (1849, Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан ауданында Шоқтас ауылында - 1932, сонда) - [[ақын]]. Түркістандағы, Қарнақтағы [[медресе]]лерде оқыған. "Октябрьдің 14 жылдығына", "Ащысай", "Табиғат тамашаларында", "Насихат", "Харакетке жаратқан адамзатты", "Тышқан мен түйе", "Семірген есек" өлеңдері, "Қос сұңқар" термелері, "Опасыз жар", "Сұлу әйел мен молда", "Ұры мен жолбарыс" дастандары бар. Орыс ақыны [[Крылов Иван Андреевич|И.Крылов]] мысалдарын ("Адамменен аюдың достығы") қазақ тіліне аударған. Байзақұлының ақындық даңқын [[мәшһүр]] еткен оның Манат қызбен айтысы. Екеуі әуелі хат арқылы, соңынан жүзбе-жүз кездесіп, ауызша айтысқан. Ақын Бұдабаймен де айтысқан ("Айтыс", 1-том, 1965). Ақын шығармашылығы туралы "Қазақ әдебиетінің тарихында" (И т, 2-кітап, 1964) мағлұмат беріледі.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Асхат Сергеевич Ниязов

2025-11-26T10:00:43Z

Kaiyr:

{{Тұлға
|Есімі = Асхат Сергеевич Ниязов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі = Асхат Сергеевич Ниязов
|Толық есімі =
|Туған күні = 27.06.1990
|Туған жері = {{туғанжері|Омбы|Омбыда}}, [[Омбы облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="elorda" />
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{байрақ|Ресей}}{{Дереккөзі келтірілмеген}} {{байрақ|Қазақстан}}{{Дереккөзі келтірілмеген}}
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
|Мансабы =
|Білімі =
|Мамандығы = [[журналист]]
|Не үшін белгілі = «Обожаю» [[YouTube]] арнасының авторы және жүргізушісі
|Партиясы =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары = 1
|Отбасы = 
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты = {{URL|https://obozhau.kz/}}
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Асхат Сергеевич Ниязов'''{{efn|Ниязов әкесінің есімі ''Серік'' болса да, құжаттағы есімі — ''Сергей''.<ref name="ruhy">{{YouTube|wDI1quNwpQw|Асхат Ниязов - личная жизнь, страхи, казахский язык, покровители и Россия}}</ref>}} (27 маусым [[1990 жыл]], [[Омбы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]])<ref name="elorda" /> — ресейлік және қазақстандық журналист.

Бастапқыда [[24KZ|Хабар 24]] мемлекеттік телеарнасындағы [[әкім]]дер жайлы баяндайтын «Әкімдер» ({{lang-ru|Акимы}}) бағдарламасы үшін белгілі болған Ниязов кейін тәуелсіз журналист болуға мәжбүр болды да, содан бері «Обожаю» ({{lang-kk|Ұнатамын}}) [[YouTube]] арнасында әкімдер мен жергілікті әкімшіліктегі жемқорлық жайлы видео жасап жүргені үшін белгілі болды.

== Өмірбаяны ==
Асхат Ниязов [[Омбы]]да дүниеге келген. Мектепті де, жоғарғы оқу орнындағы оқуын да осы жерде аяқтады.<ref name="elorda">{{Cite web|url= https://ru.elordainfo.kz/raznoe-ru/ashat-niyazov-zhurnalist-dolzhen-obladat-chestnostyu-pered-chitatelem |title= Асхат Ниязов – Журналист должен обладать честностью перед читателем |lang= ru |work= ru.elordainfo.kz |date= 2023-06-28 |accessdate= 2024-09-16}}</ref>

=== Мемлекеттік телевизиядағы мансабы ===
2013 жылы [[Омбы]]дан [[Астана]]ға көшті.<ref name="vlast">{{Cite web|url= https://vlast.kz/persona/58520-ashat-niazov-zurnalist-my-ostanavlivatsa-tocno-ne-budem.html |title= Асхат Ниязов, журналист: «Мы останавливаться точно не будем» |lang= ru |work= vlast.kz |date= 2024-01-22 |accessdate= 2024-09-16}}</ref> Кейін мансабын [[Жетінші арна]]да бастады, бірақ бастапқыда журналист болмады. Бұдан кейін ол [[Хабар (телеарна)|Хабар]] және [[24KZ|Хабар 24]] мемлекеттік телеарналарында жұмыс істеген.<ref name="elorda" />

2019 жылы телеарнасы жергілікті әкімшіліктің қалай жұмыс істеп жүргенін көрсететін бағдарлама жасау жоспарлары пайда болды. Оның жүргізушісі болып Ниязов таңдалды да, бағдарлама ''Акимы'' ({{lang-kk|Әкімдер}}) деп аталды. Ниязов сөзінше, бұл жобаның өмірі екі жарым жылға созылды да, [[Қаңтар оқиғасы]]на қарай аяқталды.<ref name="elorda" />

=== Обожаю арнасы ===
Мемлекеттік телеарналардан кетуге мәжбүр болған Ниязов кейін тәуелсіз арна ашамын деп шешті. Ол «Обожаю» ({{lang-kk|Ұнатамын}}) деп аталып кетті.

Обожаю ең белгілі сұхбаттарының бірі [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]ке сұхбаты еді. Бастапқыда әкім қызметінде 9 жылдай болған Ахметов сұхбат беруден бас тартып жүрген, оны Ниязов үнемі «іздестіріп жүретін». 2023 жылғы маусымда сұхбат сонымен орын алды, алайда күн бойы Ниязовқа Ахметовті қолдаған әйелдер қысым көрсетіп жүрді, ақпаратын жоққа шығарып тұрды. Кейін белгілі болған ақпаратқа сүйенсек, бұл әйелдер Ахметов пен оның қызметкері [[Денис Сергеевич Рыпаков|Денис Рыпаков]]қа қатысы бар әйелдер болып шықты.

== Заңи мәселелері ==
2024 жылы Ниязов әлеуметтік желілерде биліктің [[Азаттық радиосы]]ның 36 тілшісіне аккредитация берімегеніне қарсы шыққан жазба жасады және осы үшін сотқа тартылды. Ниязов репост жасаған постты бастапқыда ProTenge [[Telegram]] арнасы жасаған еді. Сол жылғы 29 сәуірде іс тоқтады. Астана қаласы әкімшілік сотының судьясы істе «құқық бұзушылық құрамы жоқ» деген шешімге келді.<ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/32925269.html |title= Журналист Асхат Ниязовтың үстінен "Жала жабу" бабы бойынша қозғалған іс тоқтады |lang= kk |publisher= [[Азаттық радиосы]] |date= 2024-04-26 |accessdate= 2024-09-16}}</ref> Сотқа келген бастапқы арызды [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] жасағаны белгілі. Бұл арыз жайлы сөйлеген кезінде [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі]] [[Евгений Дмитриевич Кочетов|Евгений Кочетов]] Ниязовты жалған ақпарат таратты деп айыптады, арыздың сол себептен жасалғанын айтып кетті.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/madeniet-ministrligi-zhurnalist-ashat-niyazovtin-baska-398339/ |title= Мәдениет министрлігі Асхат Ниязовты не үшін желідегі жазбаны бөліскені үшін жауапқа тартқанын түсіндірді |lang= kk |work= stan.kz |last= Мұхади |first= Айнұр |date= 2024-04-11 |accessdate= 2024-09-16}}</ref>

2024 жылғы 12 қыркүйекте Ниязов [[Алматы]] жайлы видео түсіріп жатқан кезінде Алматыда жүрді. Осы кезде оны жергілікті полиция ұстап әкетті де, [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық аудан]]дық ішкі істер бөліміне жеткізді. Оны [[Алматы әкімі|әкім]] [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаев]]тан тағы бір сұхбат аламын деп «төбелесті» деген айыппен ұстап әкеткені белгілі. Көп ұзамай алматылық полиция оны босатты.<ref>{{Cite web|url= https://factcheck.kz/kaz/adam-quqyqtary/almatyda-zhurnalist-ashat-niyazovty-jastap-jakettja/ |title= Алматыда журналист Асхат Ниязовты ұстап әкетті |lang= kk |work= factcheck.kz |last= Аршидин |first= Наргиза |date= 2024-09-12 |accessdate= 2024-09-16}}</ref>

== Саяси ұстанымы ==
=== Жеке компаниялар ===
2024 жылғы сәуірде Ниязов [[Air Astana]] билеттерінің қымбаттығын сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/zhurnalist-ashat-nijazov-air-astana-auekompanijasynyn-bilet-kunyn-synga-aldy-123715/ |title= Журналист Асхат Ниязов «Air Astana» әуекомпаниясының билет құнын сынға алды |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Аден |first= Ислам |date= 2024-04-16 |accessdate= 2024-09-16}}</ref>

=== Үкіметке көзқарасы ===
Ниязовтың [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жайлы көзқарасы біркелкі бола бермейтін. Бір кезде ол оған ''Акимы'' бағдарламасын жасауға көмектескені үшін алғыс айтса, 2023 жылғы қыркүйекте [[Вадим Николаевич Борейко|Вадим Борейко]]ға берген сұхбатында президенттен уақыт өткелі «алыстағанын», оған қойған үмітін жоғалтып жатқанын айтты. Ол, мысалы, Тоқаевтың [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]]ты [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] ретінде тағайындағаны, [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]ті әкім лауазымынан алып тастай алмағаны, еш баспасөз мәслихаттарын жасамай жүргені және басқа да істері үшін сынға алды. Оған қарамастан Ниязов Тоқаевтан сұхбат аламын деген ниетін бірнеше рет айтып та жүр.<ref name="giperborei371">{{YouTube|IWLGAsAu1Oc|Султан хороший, евнухи плохие? Асхат Ниязов о ТОКАЕВЕ @Обожаю – ГИПЕРБОРЕЙ №371. Интервью}}</ref> Бұл сұхбатта ол үкіметпен байланысы бар деген болжамды жоққа шығарды. Өзінің тәуелсіз ''Обожаю'' бағдарламасында Ниязов Тоқаевқа қарсы сөз айтып көрмеген.<ref name="giperborei371" />

2023 жылғы қыркүйекте Ниязов [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]]н «жек көретінін» айтты.<ref name="giperborei371" />

=== Әлеуметтік мәселелер ===
«Бүкіл қазақстандықтардың қазақ тілін білгені жөн» деген ойға қарсы келмейді, оған түсіністікпен қарайды.<ref name="ruhy" />

== Өз өмірі ==
Ниязов үйленген,<ref name="vlast" /> әйелі — ұлты [[Орыстар|орыс]] журналист. 2024 жылғы мамырда некелері ресмиленбей тұрған, екеуінің Амели атты қызы бар.<ref name="ruhy" /> [[Қазақ тілі]]н оқып жүр. Отаны деп [[Қазақстан]]ды таниды, ата-аналары әлі [[Ресей]]де тұрады.<ref name="ruhy" />

== Ескертпелер ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Ниязов, Асхат Сергеевич}}
[[Санат:Алфавит бойынша журналистер]]
[[Санат:Ресей журналистері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Ресей қазақтары]]

Жанар Мерғалиқызы Айжанова

2025-08-25T13:11:14Z

Kaiyr: Kaiyr Жанар Айжанова бетін Жанар Мерғалиқызы Айжанова бетіне жылжытты

{{Infobox Biography
|subject_name = Жанар Мерғалиқызы Айжанова
| image_name =
| image_size =
| image_caption = Жанар Айжанова
| date_of_birth = 1968
| place_of_birth = [[Шалқар ауданы]]
| occupation = [[әнші]],[[актриса]],[[айтыскер]]
| spouse =
}}
'''Жанар Мерғалиқызы Айжанова''' (6 ақпан [[1968 жыл|1968]], [[Тұмалыкөл]], [[Шалқар ауданы]], [[Ақтөбе облысы]]) – әнші, айтыскер, актриса, [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|ҚР Еңбек сіңірген қайраткері]] (2020)

[[Қожа]] руынан шыққан.<ref>https://jasqazaq.kz/2019/04/04/zhanar-ajzhanova-sary-aulie-zhajly-ajtyp-berdi-video/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190409035054/http://jasqazaq.kz/2019/04/04/zhanar-ajzhanova-sary-aulie-zhajly-ajtyp-berdi-video/ |date=2019-04-09 }}</ref>
* 1995 жылы қазіргі [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің музыка факультетін бітірген.
* 1985-86 жылдары Ақтөбе облысы Шалқар аудандық мәдениет үйінде автоклуб меңгерушісі болды.
* 1991-2000 жылдар аралығында [[Сүйінбай атындағы Алматы облыстық филармониясы]]нда, «Адырна» фольклорлық-этнографиялық ансамбльінде еңбек етті. Қазір «[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]» ансамбльінің әншісі.<ref>"Қазақтың дәстүрлі 1000 әні", EL production company, Co.Ltd 2010</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:1968 жылы туғандар]]
[[Санат:Шалқар ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан актрисалары]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]
[[Санат:Адырна фольклорлық-этнографиялық ансамблі]]
[[Санат:Гүлдер ансамблі]]
[[Санат:Айтыс ақындары]]

Zheka Fatbelly

2025-08-12T08:02:58Z

Kaiyr:

{{Тұлға
|Есімі = Жеңіс Ерікұлы Омаров
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 08.05.1997
|Туған жері = {{туғанжері|Жаңатас|Жаңатаста}}, [[Сарысу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақстан]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақстан}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты = [https://www.instagram.com/zheka_fatbelly/ Instagram парақшасы]
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Жеңіс Ерікұлы Омаров''' (тағы '''Zheka Fatbelly''' лақап атымен белгілі,{{efn|Zheka Fatbelly лақап аты [[ағылшын тілі]]нен сөзбе-сөз ''Борсыққарынды Жәке'' деп аударылады}} [[8 мамыр]] [[1997 жыл]], [[Сарысу ауданы]], [[Жамбыл облысы]]) — қазақстандық блогер, актёр, рэпер және ресторатор.

== Өмірбаяны ==
Жеңіс Омаров [[Жамбыл облысы]]ның [[Тараз]] қаласында туған, №24 орта мектепте, одан кейін Төле би атындағы №8 гимназияда оқыды. Кейін [[Алматы]]ға көшіп келді, біраз уақыт [[Көңілді тапқырлар алаңы|КТА]] командасында ойнады. [[Алматы Менеджмент Университеті|Алматыда Менеджмент университетінде]] білім алды.<ref>{{cite web |author=Әсел Сансызбаева, Тұрсынай Әлжүнісова |url=http://www.np.kz/people/21296-layf-haki-i-vayny.html |title=Лайф-хаки и вайны |lang=ru |website= |publisher=Новое поколение |date=2017-03-07 |accessdate=}}</ref>

Омаров [[Instagram]]дағы өз комедиялық [[видеоклип]]тар арқасында танымалдылық алды, 2016 жылы парақшасында 3,2 миллионнан астам жазылушылар бар.<ref>{{cite web |author=Арина Демидова |url=https://life.ru/t/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/876278/soso_pavliashvili_snialsia_v_rolikie_vainierov_iz_kazakhstana |title=Сосо Павлиашвили снялся в ролике вайнеров из Казахстана |lang=ru |website= |publisher=Life |date=12.07.2016 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author= |url=https://tengrinews.kz/story/kazahstanskiy-vayner-pokoril-publiku-v-parije-300065/ |title=Казахстанский вайнер покорил публику в Париже |lang=ru |website= |publisher=Tengrinews.kz |date=07.08.2016 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author= |url=https://tengrinews.kz/story/vayner-kazahstana-pokoril-jiteley-seula-zajigatelnyim-305995/ |title=Вайнер из Казахстана покорил жителей Сеула зажигательным танцем |lang=ru |website= |publisher=Tengrinews.kz |date=11.11.2016 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author=Mark Hodge |url=https://www.thesun.co.uk/news/2196648/zheka-fatbelly-bruno-mars-hit-uptown-funk-seoul-south-korea/ |title=Chubby Kim Jong Un lookalike sends internet into a spin after busting moves to Bruno Mars hit ‘Uptown Funk’ on streets of South Korea |lang=en |website= |publisher=The Sun |date=16.11.2016 |accessdate=}}</ref> Қазақстанның ең танымал блогерлерінің қатарына кіреді.<ref>{{cite web |author= |url=https://vintage.kz/styl-zhizni-vajnery-kazahstana/ |title=Топ-5: Популярные вайнеры Казахстана|lang=ru |website= |publisher=Vintage|date=11.02.2018|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author=Улпан Рамазанова |url=https://www.the-village.kz/village/city/react/1603-zheka-fat-belly |title=Является ли новый ролик Жеки Fat Belly госзаказом?|lang=ru |website= |publisher=The Village Kazakhstan |date=15.03.2018 |accessdate=}}</ref>

2016 жылдан бастап ол фильмдерде түсе бастады. Ол [[Ақан Қарғамбайұлы Сатаев|Ақан Сатаев]]тың «Алаңдар» (2016), Асқар Бисембинның «Наурыз» (2017), Эдил Амандықтың «Ақылды әйелдер күнделігі» (2019), «Q-Jeri» (2019) фильмдерінде ойнаған.<ref>{{cite web |author=Венера Гайфутдинова |url=https://forbes.kz/process/businessmen/alidar_utemuratov_snimaet_komediynyiy_teleserial |title=Алидар Утемуратов снимает комедийный телесериал |lang=ru |website= |publisher=Forbes Kazakhstan |date=28.06.2017 |accessdate=}}</ref>

2018 жылдан бастап ол бірнеше рэп және хип-хоп әндерін жазды: «F. A. T.», «Будь со мной», «Раздевайся», «Вкусная», «Повелась», «Гетеросексуал», «Супруга и супруг», «Не найду», «Магия».

Ол «Шымкенттегі қыздары зың» әнінің бейнеролигіне түсті.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.zakon.kz/4883866-polnaya-versiya-zyn-zyn-stala-hitom.html |title=Полная версия «Зын-зын» стала хитом YouTube |lang=ru |website= |publisher=Zakon.kz |date=18.10.2017 |accessdate=}}</ref>

2016 жылдың қыркүйегінде Омаров Алматыда өзінің жеке мейрамханалар желісін ашты. 2019 жылдың ортасына қарай бүкіл Қазақстан бойынша 20-дан астам мейрамхана ашылды.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.ntk.kz/ru/revu/2017-10-02/2494 |title=Вайнер Жека с размахом отметил годовщину своего бизнеса |lang=ru |website= |publisher=[[НТК (телеарна)|]] |date=02.10.2017 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author=Дарья Бублик |url=http://mega.kz/news/megazine/zeka-fatbally-a-nikogda-ne-dumal-cto-u-mena-polucitsa-vybitsa-v-ludi/ |title=Жека Fatbelly: «Я никогда не думал, что у меня получится выбиться в люди» |lang=ru |website= |publisher=MEGA |date=18.04.2018 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |author=Татьяна Трубачева |url=https://forbes.kz/process/businessmen/vse_nafront_1551335710/ |title=Почему звёзды Instagram идут делать бизнес офлайн |lang=ru |website= |publisher=Forbes Kazakhstan |date=01.03.2019 |accessdate=}}</ref>

== Дискографиясы ==
=== Синглдары ===
* F. A. T. (2018)
* Менімен бол (2018)
* Шешімі (2018)
* Дәмді (2018)
* Қызу болды (2019)
* Гетеросексуал (2019)
* Жұбайы және жұбайы (2019)
* Мен таба алмаймын (feat. The Limba) (2019)
* Сиқырлы (ерлік жан) (2019)

== Фильмографиясы ==
* Көршілер (2016)
* Наурыз (2017)
* Ақымақ әйелдің күнделігі (2019) – ''Элвис''
* Q-Jeri (телехикая) (2019) – ''футболшы''

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://kinostan.kz/people/view?id=12523 Zheka Fatbelly парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904090932/https://kinostan.kz/people/view%3Fid%3D12523 |date=2019-09-04 }} на Kinostan
* [http://zhekasdonerhouse.kz/ Zheka's Doner House парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904090932/http://zhekasdonerhouse.kz/ |date=2019-09-04 }}
* [https://www.instagram.com/zheka_fatbelly/ Instagramдағы Zheka Fatbelly парақшасы]
* [https://www.youtube.com/@ZhekaFatbelly YouTube ресми парақшасы]

[[Санат:Қазақстан блогерлері]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан актерлері]]
[[Санат:YouTube күміс батырма иелері]]

Қайыржан Нәукебайұлы Әділов

2025-08-11T09:26:45Z

Kaiyr:

'''Қайыржан Нәукебайұлы Әділов''' 24.5.[[1936]] жылы туған, [[Қарағанды облысы]] [[Бұқар жырау ауданы]] [[Пушкин]] аулы — 2014) – [[техника]] ғылымның докторы ([[1980]]), [[профессор]] ([[1982]]), [[Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның академигі ([[2003]]).

[[Арғын]] тайпасы [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руы [[Қаржас]] бөлімінен шыққан<ref>https://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref><ref>{{кітап|авторы=[[Серік Имантайұлы Жақсыбаев]] |тақырыбы=Қаржас ұрпақтары |сілтеме =http://kazneb.kz/bookView/view/?brId=1591734&lang=kk |орны=Павлодар |баспасы=ЭКО |жыл=2008 |барлық беті=400 |isbn=9965-08-265-0 |тиражы=1000}}</ref>.

[[Қарағанды политехнологикалық институты]]н ([[1958]], қазіргі [[Қарағанды]] мемлекеттік техникалық унверситеті) бітірген. [[1958–1961]] жылы Қарағанды [[көмір]] комбинатында кен шебері, [[Қарағанды]] көмір-химикалық ғылыми-зертеу институтында ғылым қызметкер ([[1961–1965]]), [[Мәскеу]] тау-кен институтының аспиранты ([[1965–1968]]), [[1968–1983]] және [[1986–1987]] жылы [[Қарағанды]] политехнологикалық институтында оқытушы, [[доцент]], [[профессор]] болды. [[1983–1986]] жылы [[Кабул политехнологикалық институты]]нда ([[Ауғанстан]]) дәріс берді. [[1987–1994]] жылы Қазақ ұлттық технологикалық университетінің кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. [[1994]] жылдан [[Қарағанды]] Жер қойнауын кешенді игеру институтының лаборатория меңгерушісі. Негізгі ғылыми еңбектері көмір кендерінің өндірістік [[технология]]сын жетілдіруге арналған. Әділов жер астынан кен өндірудің ағынды [[технология]]сын жобалау теориясын жасады, кен өндіру процестері мен жүйелерінің беріктігін және қарқындылығын зерттеді, шахталар мен кеніштерді күкіртті газдардан арылту технологиясының [[физика-химика]]лық өлшемдерін анықтады, жер асты кен жұмыстарының экология қауіпсіздігін негіздеді. Әділов 10 монографияның авторы.
== Шығармалар ==
* [[Совершенствование технологии подземной разработки пластовых месторождений]], М., [[1979]];
* [[Поточная технология угледобычи на шахтах]], М., [[1991]].
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Мырзатай Серғалиұлы Серғалиев

2025-08-11T09:11:27Z

Kaiyr:

'''Серғалиев Мырзатай Серғалиұлы''' (17.3.1939 ж. т., Солтүстік Қазақстан облысы Сергеев ауданы Жаңажол аулы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының докторы (1988), профессор (1990), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1995), ҚР білім беру ісінің үздігі (2000). ҚазМУ-ды (1960), осы университеттің аспирантурасын (1965) бітірген. 1965 — 99 ж. Қазақстан ҒА Тіл білімі институтында кіші ғылыми қызметкер, ҚазМУ-де аға оқытушы, доцент, профессор, декан, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1999 жылдан Л.Гумилев атындағы Еуразия университеті жалпы тіл білімі кафедрасының меңгерушісі. Серғалиевтің қазақ тілінің синтаксисі мен стилистикасына арналған “Синтаксистік синонимдер” (1981), “Етістікті сөз тіркестерінің синонимиясы” (1991), “Синтаксис және стилистика” (1997), “Синтаксистік зерттеулер” (2004), тіл мәдениеті және көркем әдебиет тілі туралы “Қазіргі қазақ әдеби тілі (морфология, синтаксис)” (телавт., 1991), “Көркем әдебиеттің тілі” (1995), “Қазақ тілі мәдениеті” (М.Балақаевпен бірге, 1995, 2004), “М.Әуезов және көркем шығармалар тілі” (1998), “Ғ.Мүсірепов және тіл мәдениеті” (2003), әдебиет сынына қатысты “Сөз сарасы” (1989), “Ой өрнегі” (1995), лексикография саласында “Русско-казахский словарь” (1993, 1995, 2000, 2002 — 04), “Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздігі” (1996), “Казахско-русский, русско-казахский словарь” (2004) атты еңбектері жарық көрген. “Қазақ грамматикасы” атты академикалық еңбектің (2002) авторы. 600-ге жуық ғылыми еңбегі жарияланған, оның ішінде 15 монография бар.

[[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай Елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = POLYART
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>
== Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Шаймұрат Смағұлов

2025-08-11T09:05:02Z

Kaiyr:

'''Смағұлов Шаймұрат''' ([[1936]] жылы туған, [[Ресей]], [[Омбы]] облысы Шарбақкөл ауданы) – экономика ғылымдарының докторы (1999), [[профeссор]] (2003).

[[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = Зщднфке
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>

Омбы ауыл шаруышылық институтын (1959), Жоғары партия мектебін (1982) бітірген. ҚР Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1994–1995), «Седанко» АҚ өкілдігінің директоры (1995–1998), Еуразия гуманитарлық университетінің профессоры (1998–2002)

2002 жылдан [[Қазақстан]] – [[Ресей]] университетінің профессоры қызметін атқарады. 40 ғылыми жарияланымның, 4 [[монография]]ның авторы.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
==Шығармалары==
*Техника и человек в условиях экономической реформы (1993);
*Экономическая реформа и предпринимательство (1995);
*Формы функционирования агропромышленной корпорации (1996).
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1936 жылы туғандар]]
[[Санат:экономика ғылымдарының докторлары]]

{{stub}}

Шапет Қоспанұлы Қоспанов

2025-08-11T09:02:52Z

Kaiyr:

'''Шапет Қоспанов''' (5.12.1914 жылы туған, [[Шал ақын ауданы|Октябрь ауданы]], Солтүстік Қазақстан облысы) - еңбек ардагері, Қазақстанның еңбегісің. зоотехнигі (1958).

[[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = Зщднфке
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>

1936 жылы [[Алматы]] [[зоотехника]]лық - мал дәрігерлік институтын бітірген. 1936-47 жылдары «Сенжар», «Пресновский» кеңшарларында аға зоотехнигі, Солтүстік Қазақстан облысы кеңшарлар трестінің бас зоотехник. 1947-50 жылдары Қаз.КСР Кеңшарлар министрлігі басқармасының бас инспекторы. 1959 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін [[Қостанай облысы]] партия комететтінің 2-ші, Батыс Қазақстан облысы партия комететтінің 1- ші, КП ОК-нің хатшысы болды.

==Жетістіктер==
2 рет Ленин орденімен, 2 рет Еңбек Қызыл Ту, 2 рет «[[Құрмет Белгіс]]і» орденімен, бірнеше медальмен марапатгалған.

<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан КП Орал облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]

{{stub}}

Мүтәлләп Қанғожин

2025-08-11T09:02:30Z

Kaiyr:

[[Сурет:Мүтәлләп Қанғожин.png|right|thumb]]
'''Мүтәлләп Мұхаммедұлы Қанғожин''' - 1937 жылы 17 желтоқсанда [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ндағы [[Қараағаш ауылы]]нда туған. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = Зщднфке
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>

Орта мектептен кейін өзі туған ауылда [[жұмысшы]] болған. 1958—1962 жылдары облыстық [[комсомол]] ұйымдарында түрлі қызметтер істеген. 1963—1966 жылдары Қараағаш орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болады. Қазақ мемлекеттік университеті журналистика факультетін 1966 жылы бітіріп, Петропавл телестудиясында [[редактор]], бас редактор, Солтүстік Қазақстан облыстық телерадио компаниясының директоры болып қызмет істеген.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, «КСРО телерадиосының үздігі», Бүкілодақтық және республикалық телебайқаулардың бірнеше мәрте жеңімпазы, Солтүстік Қазақстан облысының және Есіл ауданының Құрметті азаматы, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.
<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Шығармалары==
*Ақ қайың аралдары. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969;
*Қызылжар. Өлеңдер. «Жазушы», 1974;
*Көкорай шалғын. А., «Жазушы», 1976;
*Айдын шалқар. А., 1979; Өмірім менің. А., 1997;
*Язаглянулза горизонт. А., 1997; Моп горизонты А., 2003;
*Сарыарқаны сағын дым. 1993;
*Мен Мағжанның көшесінде тұрамын. Қызылжар. 2007;
*Рухыңды қондырдық кеудемізге. Қызылжар. 2009.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қараағаш ауылы]]
[[Санат:1937 жылы туғандар]]

Осман-Рустамбек Байгенжеұлы Бижiгiтов

2025-08-11T09:01:48Z

Kaiyr:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Осман-Рустамбек Байгенжеұлы Бижiгiтов
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = Қазақстан Республикасы ІІМ Көліктегі Шығыс ішкі істер басқармасының бастығы
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Logo MVD KZ.jpg
| Реті =
| Басқара бастады = [[27 шілде]] [[1997 жыл|1997]]
| Басқаруын аяқтады = [[19 қаңтар]] [[2001 жыл|2001]]
| Ізашары = [[Сейфолла Алмағанбетұлы Сүлейменов|Сейфолла Сүлейменов]]
| Ізбасары = [[Аманжол Мұсайынұлы Бейсенов|Аманжол Бейсенов]]
| Президент =
| Премьер =
| Титулы_2 = [[Алматы]] қаласы Ішкі істер Бас басқармасының бастығы
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Logo MVD KZ.jpg
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = [[18 шілде]] [[1994 жыл|1994]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[27 шілде]] [[1997 жыл|1997]]
| Ізашары_2 = [[Слям Мұхаметжанұлы Исабаев|Слям Исабаев]]
| Ізбасары_2 = [[Қалмұханбет Нұрмұханбетұлы Қасымов|Қалмұханбет Қасымов]]
| Президент_2 =
| Премьер_2 =
| Титулы_3 = [[Ақтөбе облысы]] бойынша Ішкі істер басқармасының бастығы
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = [[3 наурыз]] [[1992 жыл|1992]]
| Басқаруын аяқтады_3 = [[18 шілде]] [[1994 жыл|1994]]
| Ізашары_3 = [[Анатолий Григорьевич Дихтярь|Анатолий Дихтярь]]
| Ізбасары_3 = [[Кеңшілік Саттыбайұлы Жұмабаев|Кеңшілік Жұмабаев]]
| Титулы_4 = [[Көкшетау облысы]] бойынша ІІБ [[Зеренді ауданы|Зеренді аудандық]] ішкі істер бөлімінің бастығы
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 = [[1984 жыл]]
| Басқаруын аяқтады_4 = [[1986 жыл]]
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Титулы_5 = [[Көкшетау облысы]] бойынша ІІБ [[Щучинск]] қалалық ішкі істер бөлімінің бастығы
| Ту_5 =
| Ту2_5 =
| Реті_5 =
| Басқара бастады_5 = [[1983 жыл]]
| Басқаруын аяқтады_5 = [[1984 жыл]]
| Ізашары_5 =
| Ізбасары_5 =
| Туған күні = 30.11.1952
| Туған жері = Макушино, [[Қорған облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Бижiгiтова Гүлбану Мирашқызы
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы = Милиция генерал-майоры арнайы атағы
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Білімі = [[Ресей ІІМ Омбы академиясы|Омбы жоғары милиция мектебі]] [[Ресей ІІМ Басқарма академиясы|КСРО ІІМ академиясы]]
| Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|заң ғылымдарының кандидаты]]
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{2 дәрежелі Даңқ ордені}}{{!!}}{{Қазақстан Республикасы ішкі істер органдарының ардагері медалі}}{{!!}}{{Құқық тәртібін қамтамасыз етуде үздік шыққаны үшін медалі}}{{!!}}{{Қоғамдық тәртіпті қорғау жөніндегі үздік қызметі үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}{{!!}}{{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}{{!!}}{{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{ҚР ІІМ еңбегі сіңген қызметкері}}{{!!}}{{КСРО ІІМ еңбегі сіңген қызметкері}}{{!!}}{{КСРО спорт шебері}}{{!!}}[[Сурет:MakarovPM.jpg|40px|Марапаттау атыс қаруы|link=Марапаттау қаруы]]
{{!}}}
}}

'''Бижiгiтов Осман-Рустамбек Байгенжеұлы ''' ([[30 қараша]] [[1952 жыл|1952]], Макушино, [[Қорған облысы]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[заңгер]], милиция генерал-майоры (1995). Ресейдің Қорған облысының Макушкин қаласындағы орта мектепті бітірген соң (1970), [[КСРО]] ІІМ-нің [[Омбы]] жоғары милиция мектебінде (1974), Мәскеудегі КСРО ІІМ академиясында оқыған (1981).

[[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = Зщднфке
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>

Бірнеше жылдар бойы республиканың құқық қорғау органдарында жауапты қызметтерді атқара жүріп, мол кәсіби тәжірибе жинақтаған ол 1992 ж. Ақтөбе облысы ішкі істер басқармасының бастығы болып тағайындалды. 1994 — 97 ж. Алматы қалалық ішкі істер басқармасының бастығы болды.

Қазір ҚР ІІМ-нің көліктегі ішкі істер басқармасы Шығыс бөлімінің бастығы. Еңбек сіңірген ішкі істер қызметкері. Бірнеше медальдермен, атаулы қарумен марапатталған.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Сарығожин Мұхамеджан

2025-06-20T04:25:39Z

Kaiyr:

{{Infobox Biography
| subject_name = Сарығожин Мұхамеджан
| image_name = Сарығожин Мұхамеджан.png
| image_size = 200px
| image_caption = Сарығожин Мұхамеджан
| date_of_birth = [[1845]]
| place_of_birth = [[Қаратөбе ауданы]], [[Қалдығайты|Қалдығайты ауылы]]
| date_of_death = [[1916]]
| place_of_death = [[Қаратөбе ауданы]],[[Қалдығайты|Қалдығайты ауылы]]
| occupation =
| spouse = }}

'''Сарығожин Мұхамеджан''', ''Ақшолақ'' — шешен, аға сұлтан.

== Өмірбаяны ==
Байұлы тайпасының [[Алаша (ру)|Алаша]] руынан <ref>{{Cite web|url=https://bugin.kz/25573-resey-patsha-askerinde-qyzmet-etken-alashordalyq-sabyr-saryghodgin-turaly-bilesi|title=Ресей патша әскерiнде қызмет еткен алашордалық Сабыр Сарығожин туралы білесіз бе?|lang=en|website=bugin.kz|access-date=2025-06-20}}</ref> Ол Соналы болысының (Ілбішін, Калмыков, Жымпиты уездері қараған) 30 жылдай аға сұлтаны болып бірнеше рет сайланған. Сарығожин [[1891]] жылы [[Ресей империясы|Ресей патшасының]] болашақ мирасқоры Николай Романовты қонақ еткен. Ол хан тоғайына бірнеше ақ киіз үй тіктіріп, оның ішін ұлттық жиһаздармен безендіріп, дастарқан жайып, болашақ патшаға дәм татқызды, патша мирасқорына [[киіз үй]]дің біреуін сыйға тартты. Сарығожин 1894 жылы II-ші Николай патшаның таққа отыру рәсіміне қатысты.

[[Ресей]]дің соңғы патшасы, өзінің іскерлігімен, тапқырлығымен ұнаған Сарығожинге дворяндық әлеуетпен мәртебесі бірдей «Ресей империясының құрметті азаматы» атағын берген.

Сарығожин өз қаражатына Соналы болысында 50 орындық мектеп ашып, [[Орал]] реалдық әскер училищесінде оқитын қазақ балаларына жәрдемақы белгілеген.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әбілахат Ысмағұлұлы Есбаев

2025-05-05T13:14:58Z

Kaiyr:

'''Әбілахат Ысмағұлұлы Есбаев''' (25.11.1925, [[Қостанай облысы]] [[Амангелді ауданы]] — 10.5. 1976, [[Алматы]]) — [[композитор]].

[[Қыпшақ]] тайпасының [[Ұзын]] руының Алтыбас бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Әбенов Әлмырза Қалмырзаұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= 9 баулы қыпшақ. Ұзын аталығынан тарайтын алтыбас ата ұрпақтары шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Полиграфкомбинат|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 672|сериясы= |isbn=978-601-7351-77-9|тиражы= 1280}}</ref>

[[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан. 1951 — 53 жылдары [[Алматы]] консерваториясының композиторлық факультетінде оқыды. 1953 жылдан [[Қазақ радиосы]]нда музыкалық [[редактор]] болды. Әбілахат негізінен, [[ән]] жанрында (ән, [[романс]], [[хор]], [[баллада]]) шығармалар жазды. Ең алғашқы туындысы — [[“Туған ел”]] әні (1942). Оның [[“Маржан қыз”]], [[“Жастар мерекесі”]], [[“Шофер келді қырманға”]], [[“Әлі есімде”]], [[“Жайық қызы”]], [[“Қыз қуу”]], [[“Жылқышы”]], [[“Ортеке”]], [[“Ұстазым”]], [[“Бейбітшілік сақталады”]], [[“Аққуым”]], [[“Ақ сәуле”]], [[“Қайдасыңдар, достарым”]], [[“Орамал”]], [[“Сағыныш екен бала кез”]], т.б. әндері халық арасына кең тараған. Сондай-ақ, С.Адамбековтің [[“Күн мен көлеңке”]], Ә.Тәжібаевтің [[“Той боларда”]], Қ.Аманжоловтың [[“Досымның үйленуі”]] спектакльдеріне және И.Байзақовтың [[“Ақбөпе”]] поэмасы бойынша қойылған радиоқойылымға музыка жазды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==

<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1925 жылы туғандар]]
[[Санат:1976 жылы қайтыс болғандар]]

Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев

2025-05-05T13:14:56Z

Kaiyr:

'''Бақтияр Байқараұлы Тайлақбаев''' (8.4.[[1959 жыл|1959]] ж.т., [[Қызылорда облысы]]) - [[әнші]], Қазақстанның еңбек сіңірген артисі.

[[Қыпшақ]] тайпасының [[Ұзын]] руының Алтыбас бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Әбенов Әлмырза Қалмырзаұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= 9 баулы қыпшақ. Ұзын аталығынан тарайтын алтыбас ата ұрпақтары шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Полиграфкомбинат|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 672|сериясы= |isbn=978-601-7351-77-9|тиражы= 1280}}</ref>
==Өмірбаяны==
* 1981 ж. [[Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институты]]ның [[Қызылорда]] бөлімшесін бітірген.
* 1993 ж. [[Гнесиндер атындағы Ресей Музыка академиясы]]н бітірген.
* 1983 ж. ''"[[Гүлдер (ансамбль)|Гүлдер]]"'' жастар ансамблінің әншісі, сондай-ақ, "[[Қазақконцерт]]" бірлестігінде өнер көрсеткен.
* 1991 ж. [[Алматы облыстық филармониясы]]ның жанындағы ''"Наурыз"'' ансамблінің көркемдік жетекшісі болып қызмет атқарды.
* 1992 ж. "Талант" мәдени-ағарту орталығының директоры, әрі көркемдік жетекш. Оның репертуарында қазақ және шетел композиторларының әндері бар.
==Жетістіктері==
* Бүкілодақтық және Халықаралық байқаулардың лауреаты.
==Марапаттары==
* Қазақстан Комсомол сыйлығының иегері.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:8 сәуірде туғандар]]
[[Санат:1959 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:Жамбыл гидромелиоративті-құрылыс институты түлектері]]
[[Санат:Гнесиндер атындағы Ресей Музыка академиясы түлектері]]
[[Санат:Гүлдер жастар ансамблі әншілері]]
[[Санат:Қазақконцерт әншілері]]
[[Санат:Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығының иегерлері]]

Әбдіқамалов Оралбай

2025-05-01T15:21:54Z

Kaiyr:

'''Әбдіқамалов Оралбай''' (1948, [[Жамбыл облысы]]). Экономика ғылымдарының кандидаты. [[Мәскеу]] экономика-статистика институтын бітірген (1975). 1975-1994 жылдары - ҚазКСР Мемлекеттік жоспары ЖжНҒЗСИ-нің экономисі, ғылыми қызметкері, аға ғылыми қызметкері, ҚазКСР Мемлекеттік жоспары агроөнеркәсіптік кешенінің (АӨК) бөлімше бастығы, жинақ бөлімінің бастығы, Мемлекеттік экономикалық комитетінде аумақтық дамудың жинақ бөлімінің бастығы, Қазақстан Республикасының Экономика Министрлігі аймақтық саясат басқармасының бастығы. 1994-1998 жылдары - Қазақстан Республикасы Президенті Аппаратының ұйымдастыру-бақылау басқармасының мемлекеттік инспекторы, Үкімет Аппаратының аумақтық даму бөлімі меңгерушісінің орынбасары, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік мүлігі төрағасының орынбасары. 1997-2000 жылдары - Жамбыл облысы әкімінің орынбасары, Қазақстан Республикасы қоршаған ортаны қорғау және табиғи қорлар вице-министрі. 2000 жылдан - «[[Маңғыстаумұнайгаз]]» АҚ «[[Ұңғымахимжөндеу]]» ЖШС директоры.
<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы"
Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әбдіжапар Жұманұлы Сапарбаев

2025-05-01T15:21:39Z

Kaiyr:

''' Әбдіжапар Жұманұлы Сапарбаев ''' (1954 жылдары туған, [[Сарыағаш ауданы]] Жылға ауылы ) – ғалым, экономика ғылым докторы (1995), профессор (1997). ҚазМУ-ді бітірген (1978). 1983 – 86 жылдары [[Украина]] ғылым академиясының аспирантурасында оқыды. 1989 – 98 жылдары [[Алматы технология институты]]нда доцент, Маркетинг және коммерция кафедрасының меңгерушісі, 1998 жылдан проректоры. [[Еуразия]] және Халықаралық экономика академиясының академигі.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Сілтемелер==
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Сапарбек Медеубеков

2025-05-01T15:21:27Z

Kaiyr:

'''Сапарбек Медеубеков ''' ([[1938 жыл]]ы тұған, [[Шәуілдір]] ауылы) - [[сазгер]]. [[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

1956 ж. Арыс қаласындағы орта мектепті, 1961 жылы Шымкент педагогикалық институтын бітірген. 1960 жылдан [[Арыс ауданы|Арыс]] және Бөген аудандарында әр түрлі жауапты қызметтер атқарған.

* "Мұнайма",

* "Сүйгенім сен",

* "Аяулым",

* "Оңтүстік маршы",

* "Ақ кайың",

* "Перизат",

* "Сырласым",

* "Асыл жар",

* "Бақытты күндер-ай",

* "Әке сағынышы",

* "Арман-ай",

* "Ақмарал", т.б. әндердің авторы.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Отырар ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]

Құлахмет Құдайбергенов

2025-05-01T15:20:44Z

Kaiyr:

'''Құлахмет Құдайбергенов''' (20.5.[[1939]] жылы туған, Ақынтоғай аулы) — ғалым, медициялық ғылыми кандидаты ([[1967]]), профессор ([[2002]]). [[1956]] жылы Арыс қаландағы орта мектепті, [[1962]] жылы Қазақ медицина институтын, 1964 жылы осы институттың аспирантурасын бітірген. [[1962]] жылдан Қазақ медицина институтында оқытушы, кафедра меңгерушісі, т.б. жауапты қызметтер атқарып келеді. 130-дан аса ғылыми еңбегі, соның ішінде 5 оқу құралы жарық көрген.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Оразбек Нұсқабаев

2025-05-01T15:20:13Z

Kaiyr:

'''Оразбек Нұсқабаев''' (1949 жылы туған, [[Отырар ауданы]]) – [[социология]] ғылымдарының [[доктор]]ы, [[профессор]], Қазақстан әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

[[Түркістан]] қаласындағы [[Қожа Ахмет Яссауи]] атындағы [[Қазақ-түрік университеті]]нің [[әлеуметтану]] кафедрасының меңгерушісі, ғалым, философия ғылымдарының докторы (1995), профессор ҚазМУ-дың [[философия]]-[[экономика]] факультетін бітірген соң 1973–91 жылы [[Орал]] педагогикалық институтында философия кафедрасында ассистент, аға мұғалім, [[доцент]] болды. О.Нұсқабаев 1991 жылы Түркістан қаласында А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті ашылған алғашқы күндерден 2014-2015 оқу жылына дейін кафедра меңгерушісі, ал 2015 жылдан бері «Қоғамдық пәндер» кафедрасының профессоры қызметін атқарып келеді.

Ол 10 монографияның, 25 оқу-әдістемелік құралдың, 100-ден астам ғылыми мақаланың авторы.
Оның жетекшілігімен 17 адам кандидаттық және докторлық, 28 адам магистрлік диссертация қорғады.
Профессор О.Н.Нұсқабаев Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ – нің жанынан Түркістан қаласында тұңғыш рет ашылған Философия, социология және экономикалық социология мамандықтары бойынша диссертациялар қорғалатын Мамандандырылған кеңес (1997-2002 жылдар аралығында қызметтенді) төрағасы болды. Ол бірнеше ғылыми басылымдардың редколлегия мүшесі, әлеуметтік-гуманитарлық ғылым салалары бойынша осы уақытқа дейін өткізілген 50-ден астам Халықаралық ғылыми симпозиумдар мен конгрестердің тұрақты қатысушысы, мемлекеттік гранттар бөлінген салиқалы ғылыми зерттеулер жетекшісі.

Марапатталуы:
1. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалы (2011 жылға 10 қарашадағы ҚР Президентінің жарлығымен)
2. «Оңтүстік Қазақстан облысына сіңірген еңбегі үшін» медалы (ОҚ облысы әкімінің 2014 жылғы 25 қарашадағы №1-3180 өкімімен).
3. «Армия генералы С.Қ.Нұрмағамбетов» медалы (ҚР Қорғаныс министрілігінің 2015 6 мамырдағы жарлығымен).
4. «ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері» төс белгісі (БжҒ министрлігінің 24 сәуір 2014 жылғы жарлығымен).
5. Оқыту және тәрбиелеу ісіндегі елеулі табыстары үшін «Ы.Алтынсарин» төс белгісімен (ҚР БжҒ министрлігінің 23 желтоқсан 2009 жылғы жырлығымен).
6. «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төс белгісімен (ҚР БжҒ министрлігінің 9 маусым 2009 жылғы жарлығымен)

<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

[[Санат:1949 жылы туғандар]]

Бөрібай Оразымбет

2025-05-01T15:19:58Z

Kaiyr:

[[Сурет:301-324-28.png|thumb|right|100px]]
'''Бөрібай Оразымбет''' - 1954 жылы [[Түркістан облысы]]ның [[Жетісай]] өңірінде туған ақын, жазушы. [[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

==Еңбек жолы==
Ауылдағы орта мектепті аяқтағаннан кейін, еңбек жолын шопан болып бастаған. Отан алдындағы әскери борышын өтеп келген соң, орта арнаулы оқу орындарынан есепші және агроном мамандықтарын алған.
Көп жыл бойы [[Шардара ауданы|Шардара]] және [[Мырзашөл ауданы|Мырзашөл]] аудандарында сауда саласында қызмет еткен. 1992 жылы Мырзашөл аудандық Киноландыру жүйесінің директоры қызметін атқарған. Қазіргі таңда мәдениет қызметкері.
1998 жылдан бері [[Өзбекстан]] Жазушылар одағының мүшесі. «Ақ-Бөрі» атты телефильмнің бас кейіпкері. 2001 жылы өткен Республикалық термешілер сайысының, 2003 жылы [[Ташкент]]те өткен «Өзбекстан — ортақ үйіміз» Халықаралық фестивалінің лауреаты. Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының I және ІІ құрылтайының делегаты. Бірнеше мүшәйралардың жеңімпазы, Халықаралық ақындар айтысының жүлдегері.
==Еңбектері==
Ақынның өлеңдері «Мырзашөл — менің мекенім», «Теңіздің дәмі — тамшыдан», «Бекет ата», «Ел мен Елбасы», «Мырзашөл — атамекенім», «Алтын алқа» жинақтарына енген. «Махаббатым, мәңгі-сің», «Елім, менің сырымды ұқ!», «Ақ-Бөрінің айтыстары», «Қайың болды бір шыбық», «Менің мың бір түндерім», «Тамшы-таным», «Қос арман», «Усойқы ойлар», «Ақ-Бөрі ақын айтқан екен» атты кітаптардың авторы.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:1954 жылы туғандар]]
[[Санат:Жетісайда туғандар]]
[[Санат:Өзбекстан жазушылары]]
[[Санат:Термешілер]]
[[Санат:Өзбекстан ақындары]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]

Тоқтар Ералиев

2025-05-01T15:18:48Z

Kaiyr:

'''Тоқтар Ералиев''' - (13.6.1946 жылы туған [[Түркістан облысы]] [[Арыс ауданы]] [[Ермоловка ауылы]]) - архитектор, Қазақстанның еңбек сіңірген архитеrторы (1980). Қазақ политех иниститутытын (қазіргі Ұлттык техникалық университететі) бітірген (1970). 1970 - 88 жылдары Қазақ қала құрылысын жобалау иниститутында, 1988 - 92 жылдары [[Қазақстан архитекторлар одағы|Қазақстан Архитекторлар одағының]] төрағасы, 1993 -97 жылдары "Үркер" кәсіпорнының бас [[археолог]], [[Алматы]] қалалық мемлекеттық сараптау басқармасының бастығы болып жұмыс істеді. 1997 жылдан [[Астана]] қаласының бас археолог Ералиевтің жобасы бойынша (арх. Ю.Г. Ратушный және О.Н. Балықбаевпен бірге): Округтік офисерлер үйі (1978), Қазақстан ОК баспаханасының мәжіліс залы мен Саяси ағарту үйі (1981), "Алатау" санаторийі (1986), т.б. салынды. [[КСРО]] халық депутаты болған (1989). «Парасат» (2006) орденімен марапатталған. ҚР Сәулетшілер одағының Басжүлдесі мен алтын медалінің иегері, Сәулетшілер одағы халықаралық бірлестігі Бас жүлдесі мен алтын медалінің иегері. Республикалық, бүкіл одақтық және халықаралық конкурстарының лауреаты. Халықаралық сәулет академиясы және Халықаралық сәулет бомонды дипломдарының иегері. ҚР құрметті Аптын кітабына енгізілген. ҚР құрметті сәулетшісі. Үйленген. 2 баласы бар.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==

<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1946 жылы туғандар]]

{{Bio-stub}}

Молбай Бабашев

2025-05-01T15:18:43Z

Kaiyr:

'''Молбай Бабашев''' ''(5.5.1919, [[Сырдария губерниясы]], [[Түркістан уезі]], №24 а - 30.11.1976, [[Шәуілдір ауылы]])'' — ауданнан шыққан алғашқы [[жорналшы]]. [[КСРО]] Журналистер одағының мүшесі (1958). [[1947]] жылы Жамбыл атындағы орта мектепті бітірген. 1941-43 жылы [[Екінші Дүниежүзілік соғыс|II дүниежүзілік соғысқа]] катысқан. 1943-44 жылы [[Шәуілдір ауданы]] халық шаруашылығы есебі бөлімінде инспектор, 1944-45 жылы ауданы партия комитетінің нұсқаушысы, 1947-50 жылы ауданы "Социалистік Шәуілдір" газетінің редакторы, 1950-53 жылы "Овцевод" ұжымшарында басқарма төрағасы, 1953-56 жылы ауданы жоспарлау бөлімінде аға [[экономист]], 1957-76 жылы ауданы газетте жауапты хатшы, бөлім басшысы, редактордың орынбасары болған. 1971-76 жылы "Социалистік Қазақстан", "Оңтүстік Қазақстан" газеттерінің ауданындағы меншікті тілшісі.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Күмісбек Сапақов

2025-05-01T15:18:27Z

Kaiyr:

''' Күмісбек Сапақов ''' (1885, [[Қызылқұм ауданы]] – 1980, сонда) – [[Социалистік еңбек ері]] (12.7. 1949). 1931 – 42 жылдары Талапты ұжымшарында шопан. 1942 – 45 жылдары [[Қызыл Армия]] қатарында 2-дүниежүзілік соғысқа қатысты. 1946 – 59 жылдары Овцевод кеңшарында аға шопан болып істеді. [[Ленин]], [[Еңбек Қызыл Ту]] ордендерімен, медальдармен марапатталған.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Сілтемелер==
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Талха Әйменов

2025-05-01T15:16:49Z

Kaiyr:

'''Талха Әйменов''' (1922, [[Түркістан]] қаласы - 24.4.1998, [[Шымкент]]) — су шаруашылығы маманы.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

Түркістан ауданында [[Спатаев]] кеңшарының [[директор]]ы (1962-68), [[KCPO]] [[Су шаруашылығы]] және [[мелиорация]] министрлігінің "Глав-риссовхозстрой" Басқармасы бастығының 1-орынбасары (1968—84) қызметтерін атқарған. "[[Құрмет белгісі]]", екі мәрте "[[Еңбек Қызыл Ту]]" ордендерімен марапатталған. Түркістан, [[Отырар]], [[Қазығұрт]], [[Шардара ауданы|Шардара]] аудандарының "[[Құрметті азамат]]ы".<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Тәушен Әбуова

2025-05-01T15:16:34Z

Kaiyr:

'''Тәушен Әбуова''' (1932, [[Отырар ауданы]], [[Балтакөл]] ауылы – 15.8. 2004, [[Шымкент]] қаласы) – айтыскер [[ақын]].

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

Аудандық [[мәдениет]] бөлімінде автоклуб меңгерушісі болып қызмет атқарды. [[Айтыс]] өнеріне кештеу араласса да, оны дамытуға, халық арасында насихаттауға сүбелі үлес қосты. Ол айтыстарында өскен жерін, туған елін, қасиетті халқын, оның болашағын жырлады. 1985 – 1990 жылдары Тәушен Әбуова бірнеше айтыстарға қатысты. Халық ақындары қызылордалық [[Манап Көкенов|Манап Көкеновпен,]] көкшетаулық [[Көкен Шәкеев|Көкен Шәкеевпен,]] [[Қырғызстан]]ның халық ақыны [[Әмірәлі Айтаев|Әмірәлі Айтаевпен,]] тағы басқа суырып салма ақындармен сөз сайысына түсіп, облыстық, республикалық, халықаралық айтыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы, жүлдегері болды, республикалық телесайыстың бас жүлдесін жеңіп алды. Ол Мәдениет министірлігінің 1- ші дәрежелі екі дипломымен марапатталған, ''«Достық»'' орденінің иегері. Айтыскер ақын туралы екі деректі фильм түсірілді, екі кітап шығарылды.

==Тәушен Әбуова туралы Фильм==
[[1989]] — [[Тәушен (Деректі фильм)|«Тәушен»]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]. Жанр: [[Деректі фильм|«Деректі фильм»]] Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]]

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Желеу Жақыпұлы

2025-05-01T15:16:18Z

Kaiyr: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */

'''Желеу Жақыпұлы''' ([[1904]], [[Ащысай]] ауылы – [[1970]], [[Кентау]] қаласы) – [[ақын]], [[әнші]], [[жыршы]]. [[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

[[Қаратау]]дың теріскейі мен күнгейін, [[Сыр бойы]]н көп аралап, ел аузындағы жыр-дастандарды жаттаған. [[Нұралы Нысанбайұлы]], [[Мұса Байзақұлы]] (Молда Мұса), [[Сұлтанбек Аққожаев]]тан көптеген эпостық шығармалар үйренген, оны кейін қағазға түсіріп, [[Әдебиет және өнер институты]]ның қолжазба қорына өткізген. Ж. жинақтаған «[[Алпамыс батыр]]» жыры көптеген ғылыми жұмысқа негіз болды. Ақын өз өлеңдеріне [[Кентау]], [[Ащысай]] еңбеккерлерінің өмірін, туған жер табиғатын арқау еткен. Облыстық, республикалық ақындар айтысына қатысқан.<ref>Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{stub}}

[[Санат:1904 жылы туғандар]]
[[Санат:Кентауда туғандар]]
[[Санат:1970 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Кентауда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан әншілері]]
[[Санат:Қазақстан жыршылары]]
[[Санат:Айтыс ақындары]]

Қапан Қамбаров

2025-05-01T15:16:05Z

Kaiyr:

[[Сурет:Қапан(Қандөзи) Қамбарұлы.png|right|thumb]]
'''Қапан(Қандөзи) Қамбарұлы'''(1921-2005) - 1 шілдеде [[Түркістан облысы]], [[Түркістан ауданы]]ның Қандөз аулында дүниеге келген.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

Түркістан қаласының балалар үйі мен интернатында тәрбиеленіп, педучилищені бітірген соң, ауыл мектебінде мұғалім болды. Алғашқы өлеңдерінің бірі аудандық «Қызыл Түркістан» газетінде жарық көрді. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері. Қазақстан Орталық партия комитеті жанындағы республикалық партия мектебін, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты]]н бітірген. Оңтүстік Қазақстан облыстық «Оңтүстік Қазақстан», Шығыс Қазақстан облыстық «Коммунизм туы», «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газеттерінің редакцияларында отыз жылдан аса жауапты қызметтер атқарған.Қазақ университетінің журналистика факультетінде жиырма жылға жуық дәріс оқыды, ғылыми-зерттеу жүмыстарымен де айналысты. «Түпнұсқа және аударма» деген кітап жазып, кандидаттық диссертация (1969) қорғады. Докторлық диссертациясы «Ерлік эпосы» деген атпен 1979 жылы «Жазушы» баспасынан жеке [[монография]] болып жарық көрді. «Жорық жырлары», «Өшпес жалын» ғылыми-зерттеу еңбектер! кітап болып шықты.

Отыз шақты кітаптың авторы. «Қанды жылдар» дилогиясы — «Ашыну» (1987) мен «Жаза» (1991) «Жазушы» баспасынан шықты. «Ақадырдың ақ шағаласы» (1982), «Махаббаттың тұрағы» (1994), Қаракөзайым (1996), « Меңсұлу» (1997), «Сейітқасымның жүлдызы» (1997), «Екі арудың махаббаты» («Махаббат кітабы» атты романдары топтамасында, 2003) романдары; «Көксеңгір», «Ақ қайың», «Ертісте», «Алтай аясында», «Тау-дағы қала», «Ақ жалын», «Туған жер» атты повестері жарық көрді. «Әзірет Сұлтан» атты деректі роман-хамсасы үш том болып басылды.

Түркістан қаласының Құрметті азаматы.

М. Кольцовтың, А. Д овженконың, Н.Ановтың, В.Ванюшиннің бірсыпыра әңгімелерін, «Гүлшешек» кітабын қазақшалады.

«Ұлы Отан соғысы» орденімен, «Ұлы Отан соғысына қатысушы», «Георгий Жуков» және басқа 12 жауынгерлік-мерекелік медальдар-мен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі-нің Құрмет Грамотасымен, «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған.
<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Түркістан ауданы]]
[[Санат:1921 жылы туғандар]]

Сахи Өтетілеуов

2025-05-01T15:14:19Z

Kaiyr:

[[Сурет:С. Өтетілеуов.png|С. Өтетілеуов|right|thumb]]
'''Сахи Өтетілеуов''' (1930 ж.туған, [[Қызылқұм|Қызылқұм ауданы]] Ақынтоғай ауылы ) – [[Социалистік еңбек ері]] (22.3. 1966). 1945 жылдан Қызылқұм ауданының [[Шәуілдір]] кеңшарында аға шопан болып істеді. [[Ленин ордені]]мен, медальдармен марапатталған.<ref>"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{Stub}}

Әбу Пірімқұлов

2025-05-01T15:14:15Z

Kaiyr:

'''Әбу Пірімқұлов '''(1896, [[Қызылқұм |Қызылқұм ауданы]] – 1972, сонда) – [[Социалистік еңбек ері]] (23.7. 1948). 1929 – 57 жылдары Қоғам ұжымшарында жылқышы, аға жылқышы, 1957 – 58 жылдары [[Арыс]] кеңшарында аға жылқышы болып істеді.

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Сілтемелер==
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Қожамұрат Нарымбетов

2025-05-01T15:13:44Z

Kaiyr:

'''Қожамұрат Нарымбетов''' (1930 жылы туған, [[Шәуілдір ауданы]] [[Овцевод ұжымшары]]) – Социалистік Еңбек Ері (12.7.1949). 1944–53 жылдары Овцевод ұжымшарында аға шопан, 1953–58 жылдары [[қой]] фермасының меңгерушісі, 1958–62 жылдары [[Арыс]] кеңшарында жұмысшы, 1963 жылдан [[Қызылқұм ауданы]]ндағы Талапты кеңшарында [[жүгері]] өсірушілер бригадасының [[бригадир]]і болды.<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references />

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{stub}}

Тұрғанбай Бердалиев

2025-05-01T15:13:33Z

Kaiyr:

'''Тұрғанбай Бердалиев''' (1.7.1928, [[Қарақоңыр ауылы]] — 25.1.1999, сонда) — [[шопан]], [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]]. (1966). [[Ленин ордені]]мен марапатталған. [[Қаракоңыр ауылы]]нда Бердалиев атындағы [[көше]] бар.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{Stub}}

Сейітқасым Әшіров

2025-05-01T15:12:54Z

Kaiyr:

[[File:Otyrar District Kazakhstan.png|thumb|300px|Сейітқасым Әшіровтің туған ауданы]]

'''Сейітқасым Әшіров''' (7.7. 1924, [[Отырар ауданы]], [[Қоғам ауылы]] – 30.6.2004, [[Шардара ауданы]]) – [[Кеңес Одағының Батыры]] (24.3. 1945).

[[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

[[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың заң факультетін, [[Самарқанд]] ауыл шаруашылық институтын бітірген (1987).<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> 1941 жылы [[Қызыл Армия]] қатарына шақырылып, [[Самарқанд]] қаласынан мергендердің 3 айлық курсынан өтті. 2-Белорус майданының 96-атқыштар дивизиясы 331-полкінің құрамында барлаушы, [[взвод]] командирінің орынбасары, взвод командирі болып, [[Беларусь]], [[Польша]]дағы ұрыстарда [[жау]] шебіне талай рет өтіп, құнды деректер әкелді. 1946 – 1951 жылдары [[Шәуілдір ауданы]] [[партия]] комитетінде нұсқаушы болды. 1951 – 1964 жылы [[Қызылқұм ауданы]]ның [[халық]] сотында [[судья]], [[Шардара ауданы]], [[Шардара]] кеңшарында бас [[зоотехник]], директордың орынбасары, директор болып істеді. [[Ленин]], [[Еңбек Қызыл Ту]], [[Қызыл Жұлдыз]], 1-дәрежелі «[[Отан соғысы]]», 3-дәрежелі [[Даңқ]] ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. [[Шардара]] ауданының құрметті азаматы.<ref>Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]

{{Stub}}

Шойынбет би

2025-05-01T15:12:19Z

Kaiyr:

'''Шойынбет би''' ([[1852 жыл|1852]]–[[1937 жыл|1937]]) — Қаратаудың теріскей жағындағы [[Аққолтық]] ауылында ғұмыр кешкен би. Шыққан тегі – Орта жүз, [[Қоңырат]] тайпасы [[Көтенші]] руының [[Маңғытай]] бөлімінен.<ref>{{кітап|авторы= Әбдіжаппар Сапарбаев|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Маңғытай шежіресі|шынайы атауы= Маңғытай шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Фортуна Полиграф|жыл= 2019|томы= |беттері= |барлық беті= 360|сериясы= |isbn=978-601329-125-3|тиражы= 3000}}</ref>

Шойынбет келе әуелі [[Созақ]], [[Шолаққорған]], [[Бабаата]], [[Үштөбе]], [[Жартытөбе]], [[Қызылкөл]], [[Құмакент]] төңірегіндегі дау-дамайға билік айтып, әділдік, шешендігімен көзге түседі. Сөйте келе ол Қаратаудың күнгей бетіндегі [[Досбай Есалыұлы|Досбай]], Көлбай болыстарымен жиі қатысып, өрісін кеңейтеді. Бәрі құда-жекжат болып араласып жүреді. Кейін Шойынбет би [[Түркістан]], [[Шымкент]], [[Әулиеата]] шаһарларындағы үлкен жиындарға қатысып, ел, ру аралық жер дауына, жесір дауына, күн дауына билік айтады. Шойынбет би [[1937]] жылы наурыз айында 85 жасында дүниеден қайтады. Енді сол Шойынбет айтқан билік шешімдерді ел аузына сақталып кеткен кейбіріне тоқтала кетейік.

Бабаатадағы Бағдәулет деген кісінің үйіндегі бір үлкен жиында Шойынбеттің тапқырлығын сынамақ болған Сыздық төре: ''Дәулет артық па?'' ''Бақ артық па?'' ''Өнер артық па?'' ''Тіл артық па?''

- деп сұрапты.

Сонда Шойынбет: ''Дәулет - қолдың кірі, жусаң кететін,'' ''Бақ - сел-көшкін, уақытпен өлшенген.'' ''Өнер - ризық, несібе таусылмайтын,'' ''Тіл - ізгілік мұрат, ұрпаққа қалдыратын,'' - деп жауап берген екен.

Шойынбет ойланбай сөйлемейді екен. Ол "ойнап сөйлесең де ойлап сөйле", - деп кеңес береді екен басқаларға. Қазылық жасар алдында өз бөркін алдына қойып, оңашада сонымен билік жасап, машықтанатын дағдысы болған. Бөрікті жеңгеннен кейін ғана сөз байламын жасап, билікті содан кейін жүргізуді әдет еткен. Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары Әулиеатадағы ушыққан жесір дауына билікті де солай жүргізген. Шойынбет мұнда төбе би болған. Сонда ол билікті былай аяқтаған:

 ''Дау - берекенің іріткісі, Рушылдық - бөлінгеннің белгісі.'' ''Бөлінгенді - бәрі жейді, Бөрінен артық - татулық ізгісі.'' ''Бақ, дәулет қайда барады? Ынтымаққа барады.'' ''Азанғы өкпені түске сақтама, Түскіні кешке сақтама.'' ''Адамгершілік белгісі - кеңдік, Бұл да улкен ерлік.'' ''Ашу - араз, ақыл - дос, Ағайын ақылына ақыл қос.'' ''Бірлік түбі - береке, Біріккенді жау алмайды. Бір-біріңмен татулас.'' ''Ұлы жүз ағалық қасиет сақта, Басқа екі жүз туыстық жолыңцы ақта.'' ''Енші алмағаныңды есіңе түсіріп, Атаң қазақтың үлкен
сенімін ақта. ''Татулық - өмір көркі, Бірлік - өскендіктің ұрқы - Мал дауы малмен бітер.'' ''Жан дауы - жегі құрт. Жегі құрттан арылған ләзім,'' ''Бұл - ел арасындағы даудың арты болсын!''

- деп сөзін түйіндеген. Әділ бидің сөз жүйесін тауып айтқан уытты сөзінен кейін ушыққан жесір дауы тоқтапты.

*Бірде [[Шымкент]]те өткен ояздық жиналысқа Шойынбет би төрелік жасайды. Келгендердің кейбіреуі оның шағын денесіне, жұпыны киіміне қарап "Мына түріңмен қандай билік айтып жарытасың" дегендей сыңай танытады. Сонысын дәлелдегісі келген әлгілердің бірі: "Шойеке, менің сізге сауалым бар, соған жауап берсеңіз", - деп қолқа салады. Шойекең бұған қарсылық білдірмейді.
 - Байлық жақсы ма, бақ жақсы ма, бала жақсы ма? - дейді әлгі. Сонда Шойынбет:
 - Байлық - қолда ұстаған мұз, бақ - ұзатылған қыз, бала - адамнан
қалған із, - деп жауап қайырыпты.
*Ертеректе Әулиеатадағы Ошақты елінен шыққан бір бай дүркіреген бәйге еткізіпті. Соған Шойынбет би Теріскейден Дос дегеннің қаракер бәйге атын бас қылып он сегіз жүйрікті алып барады.
Ойлағандарындай қаракер сәйгүлік үмітті ақтап, мәреге алдымен келіп, бас [[бәйге]]ні еншілейді. Алған сыйлықтың бәрін Шойынбет кедей-кепшіктерге үлестіріп береді. Елге оралғанда аттың иесі Дос: - Бәйгеден маған да төберік бер? - дегенде, Шойынбет қатты қысылыпты. Өйткені қалтасын қағып, бір сом да тауып бере алмапты.
*Шойынбет бидің жалғыз қызы Азылханды Мұқаш бай баласына алып бермекші болады да, бұларды Қарабұлақ деген жерде тұратын ауылына меймандыққа шақырыпты. Мезгіл қыс кезі екен. Бай [[қыс]]тың көзі қырауда қымыз, өрік-мейіз сияқты түрлі таңсық тағамдарды алдына қоя отырып:
 - Сіздің ауылда дастарқан осындай ма? - деп сұрайды. Сонда Шойекең: - Жердің үстіндегі халық бір-біріне немере-шөбере, құда-жекжат қой, мұндай тағамдар біздің ауылдан да табылады, - деп жауап беріпті. Мұндай ұтқыр уәж күтпеген Мұқаш бай бас изеп: "Дұрыс айтасыз, дұрыс", - деп өзі ұялып қалыпты.
*Сарысу өңіріндегі Жайылманы мекендейтін Жартыбай бидің баласы Қанжан жиырма бес жасқа дейін қыз жақса, жері жақпай, жері жақса, қыз жақпай, бойдақтықпен жүріп алыпты. Бір күні әкесі:
 - Сен осылай серілік құрып, күніңді бекер өткізіп, салт жүре бересің бе? [[Теріскей]]де Шойынбет деген би бар, соған барсаң, ол сені үйлендіреді, - деп ақыл береді.
Қанжан әкесінің сөзін мақұл көріп, Шойынбетке келеді. Түркістан жақтағы Шоқтас деген жерде отырған атақты Керімбек әжінің реңді, ақылды қызы бар екен. Шойынбет Қанжанды ертіп сол елге барады. Бірақ Қанжан оның қызына сөз айта алмайды. Мұны көрген Шойынбет Керімбекке оңашада: - Қызыңа мына баланы құдалыққа ертіп келдім, қалай дейсіз? - дегенде, ол: - Қызым қымбат, оған құның жете ме екен? - дейді. Сонда Шойекең: - Мен жалғыз емеспін, көппін; көп қорқытады, терең батырады. Ел болған соң, қызыңа құнымыз жететініне сеніміміз мол, - деген екен. Сөзден жеңілген Керімбек қызын Қанжанға қосқан екен.

----

Бір жылы күзде Теріскейге [[Сарысу]] жақтан жалғыз түйе бір кедей кісі келеді. Ойы - жазда бидайдан калған аңыздағы масақты теру және түрлі егіс науқанына жәрдем беріп, аулында аш отырған бала – шаға аузына тосу үшін астық алу. Өйткені өз елінде сол жылы астық шьнайы қуаңшылық болады. Ол келген соң жеркепе қазып алып, түнде түйесін қойып жатады. Оны сыртынан көріп, аңдып жүрген біреу бір түні кедейдің ұйықтағанын пайдаланып, түйесін ұрлап әкетеді. Сөйтіп, "жалғыз қаңғырған кедейдің қолынан не келеді" деген оймен түйені иемденіп кетпекші болады.

*[[Кедей]] Шойынбет биге шағым айта барып, әлгіні түйені алды-ау деген оймен шақыртады. Ол өтірік айтып: "Мен алған жоқпын», - деп азар да безер болады. Бірақ ауылдағы кейбір кісілер ол адамның бұрыннан да, әсіресе сырттан келген жолаушылардың атын ұрлап алатын суық қолы бар екенін біледі екен. Соны естіген Шойынбет би:

 - Ердің екі сөйлегені - өлгені, егер сен түйені анық алмасаң, біз сені өлді деп көр қазамыз, соған жатасың ба?" - деп сұрайды. Сонда ол: - Ойбай, өлді деп айта көрмеңіз, түйесін алғаным рас еді, - деп кедейдің түйесін әкеліп береді. Шойынбеттің төрелігіне риза болған кедей үстіндегі жалғыз түйе жүн шекпенін шешіп беріпті. Сонда Шойекең:
 - Шекпеніңді өзің ки, тек еліңе кетерде айтарсың - дейді. Әлгі кедей жиын-терін аяқталған соң еліне кайтатынын білдіреді.Шойекеңе сәлем бере келіпті, Шойекең оның касына адам қосып, елінің шегіне дейін шығарып салдырған екен.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref>

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
{{stub}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ би-шешендері]]

Тобықты

2025-02-08T09:52:45Z

Kaiyr: /* Болыстары */

'''Тобықты''' - [[Орта жүз]] [[Арғын]] тайпасының руы. Тобықты руының ең толық шежіресін [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] өзінің «Түрік, қазақ, қырғыз шежіресінде» берген. Оның айтуынша, Тобықты мен Қанжығалы Қарақожаның тоқалынан (Момын) туған баласы Кенжесопының ұлдары. Тобықтының Ерсетек, Дәулетек деген екі ұлы болған. Дәулетек бір аста жуан аяқ ұстап, ошақ басын қорығаннан «Жуантаяқ» атанып, нәсілі де сол атпен аталды. Ерсетектенен - Мұсабай, Көкше, Дадан. Мұсабай, Көкше, Дадан, Жуантаяқтан қазіргі Тобықты бастау алады.

== Тарихы ==
Ол Арғынның екінші әйелі Момыннан туатын төртеудің бірі - Ақсопыдан тарайды. Тобықты ұрпақтары 17 ғасырдың ақырында [[Балқаш]], [[Тоқырау (өзен)|Тоқырау]], [[Қусақ (Солтүстік Балқаш алабындағы өзен)|Қусақ]] маңын, 5 болыс ел қазіргі [[Семей]] облысының жерін мекендеген. Қалың Тобықтының ішінде өсіп, ел арасындағы дау-дамайға еріксіз араласқан [[Абай]] өз өлеңдерінде сол кезеңде атқа мініп, әкімшілік жұмыстарына араласқан би-болыстардың, халықты алдап-арбап, арын сатқан арамза қулардың оғаш мінездерін қатты сынайды. Ақын «Патша кұдай, сыйындым...» деген өлеңінде: «Қайран сөзім қор болды, Тобықтының езіне»деп напыса, Кежек байға арналған «Бөтен елде бар болса...» деп басталатын Ұзақ толғауында бірді бірге айдап салып, ел ішін алатайдай еткен алаяқ пысықтарға ренішін жасыра алмай: «Ел бүлігі Тобықты, Көп пысыққа молықты» деп ашына айыптайды. Бірақ, бұған қарап Абай бүкіл Тобықты жұртын даттап отыр деуге әсте болмайды. Ақынның қадапа сынап, қаһар төгіп отырғаны сол қалың елдің тыныштық-берекесін кетіріп біткен «ездер» мен «пысықтар». Іргелі ел атанған Тобықтының жақсылығы мен жақсыларын ақын қатты құрметтеген. Сүйікті баласы Әбдірахман мезгілсіз қайтыс болып, көңілі қайғы-шерге толған ақын «Бермеген колға, қайтесің...» деген жұбату жырында арғы қажы атасын: «Тобықтыны ел қылып, Басын жиып қурапты» деп мадақ тұтады, жаралы жүрегіне содан медеу тапқандай болады.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Болыстары ==
Тобықты елі 1824 ж. дейін бір ғана болыс болған. 1835 ж. Күшік тобықты, Мәмбетай тобықты болып бөлінеді де, кейінірек Күшік тобықтыдан [[Қоңыр-көкше болысы|Қоңыр-кекше болысы]] бөлініп шығады.

1850 жылғы ревизия бойынша болыстар:
# Кішік Тобықты болысы (ер - 4 133, әйел - 3907)
# Мәмбетей Тобықты болысы (ер - 4 426, әйел - 4 140)
# Дадан Тобықты болысы (ер - 2 566, әйел - 2 436)

== Тұлғалар ==
{{Div col|3}}
# [[Абай Құнанбайұлы]]
# [[Құдайберді Құнанбайұлы]]
# [[Ғалий Әділбекұлы Әділбеков]]
# [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]
# [[Жанболат Башар]]
# [[Хайдар Арыстанбекұлы Арыстанбеков]]
# [[Әмина Ерғожақызы Өмірзақова]]
# [[Әнет Баба]]
# [[Манарбек Ержанов]]
# [[Бейсенбай Жәнібекұлы]]
# [[Бөжей Ералыұлы]]
# [[Қадиша Бәзілқызы]]
# [[Қараменде Шақаұлы]]
# [[Көрпебай Боранбайұлы]]
# [[Қаратай Сапақұлы]]
# [[Базаралы Қауменұлы]]
# [[Өскенбай Ырғызбайұлы]]
# [[Еркежан Ибаққызы]]
# [[Ербол Көмекбайұлы]]
# [[Мадияр Тұсіпұлы]]
# [[Мұса Аюбайұлы]]
# [[Мүсірәлі Апыбайұлы]]
# [[Мырзахан Бозымбайұлы]]
# [[Әнет би]]
# [[Өмірзақ Атаев]]
# [[Асылбек Сүйіндікұлы]]
# [[Дүтбай Уандықұлы]]
# [[Мұздыбек Әбдікәрімов]]
# [[Руслан Нұрбай]]
# [[Дәуітәлі Стамбеков]]
# [[Гүлбаһрам Имамбекқызы Тарабаева]]
# [[Сейітхан Ахметұлы Исаев]]
# [[Мұқаш Орынбаев]]
# [[Гүлдана Ғалымқызы Сапарғалиева]]
# [[Мамай Жұмағұлұлы]]
# [[Амангелді Жұмағалиұлы Омаров]] Байтемір
# [[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков]] жуантаяқ
# [[Саид Маратұлы Әйнеков]] жуантаяқ
# [[Ұлбек Осбалаққызы Осбалақова]]
# [[Жақия Шайжүнісов]]
# [[Жәнібек Кәрменұлы Кәрменов]] бөкенші
# [[Мамашәріп би]] (Көкше)
# [[Жиренше Шоңқаұлы]] (Көтібақ)
# [[Нарманбет Орманбетұлы]] (Дадан)
{{Div col end}}

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
{{Қазақ рулары}}
[[Санат:Қазақ рулары]]
[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

{{stub}}

Қабыкей Ахмерұлы

2025-02-06T12:43:43Z

Kaiyr: «Моңғолия қазақтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Қабыкей Ахмерұлы''' (27 шілде 1927 жылы туған, [[Моңғолия]], [[Баян-Өлгей аймағы]], Бұлғын өлкесі) - [[композитор]], музыка зерттеушісі, Моңғолияның еңбек сіңірген артисі (1976).

Сол өңірдегі [[күйші]] сыбызғышылардан (Ахмер, А.Қызыл, А.Жұқа, Н.Қытайбай, М.Ыбырай) халық ән-күйлерін үйренген.

Өнер жолын мәдениет клубынан бастаған. 1958 - 59 жылдары Алматыда ұлт-аспаптар оркестрінде шеберлігін шыңдаған соң, [[Баян-Өлгей қазақ музыка драма театры]]нда 30 жыл бойы ұлт-аспаптар оркестріне жетекшілік етті.

Әр ел композиторларының 200-ге тарта шығармасын оркестрге түсірген.

Қабыкей 25 ән, ондаған би музыкасы және 30-ға тарта күй авторы (1965). "Моңғолия қазақтарының халық әндері" (1965), "Ән кітабы" (1972), "Баян-Өлгий қазақтарының домбыра және сыбызғы күйлері" (1977), "Моңғолия қазақтарының халық әндері" (1983) жинақтарын дайындап, бастырды.

Соңғы жинағына қазақ халқының 250-дей әнін түрлі нұсқаларымен, мәтіні мен және нотасымен жариялаған.

Моңғолияның "Алтын жұлдыз" орденімен (1960) марапатталған.

1992 жылы Қазақстанға [[қоныс]] аударған.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:27 шілдеде туғандар]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]
[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Баян-Өлгей аймағында туғандар]]
[[Санат:Моңғолия сазгерлері]]
[[Санат:Қазақ сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:Моңғолия музыка зерттеушілері]]
[[Санат:Моңғолияның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:Алтын жұлдыз орденінің (Моңғолия) иегерлері]]
[[Санат:Моңғолия қазақтары]]

Әзімбек Қыздарбекұлы Әкімбеков

2024-12-16T06:26:19Z

Kaiyr:

'''Әзімбек Қыздарбекұлы Әкімбеков'''(10.10.[[1954]] жылы туған, [[Қарағанды]] қаласы) – тау-кен инженер, техника ғылымның докторы ([[1997]]).

[[Арғын]] тайпасы [[Қуандық]] руы Мәмбет бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Бикенов Ж.Б., Жәкенов Ж.М.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қарпық шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Қарағанды|баспасы= |Қарағанды полиграфиясыжыл= 2002|томы= |беттері= |барлық беті= 620|сериясы= |isbn= 5-7667-9065-1|тиражы= }}</ref>

[[Қарағанды]] политехнологикалық институтын ([[1977]]) және аспирантурасын ([[1984]]) бітірген. 1977–1979 жылы «[[Қарағандыгипрошахта]]» институтында инженер-жобалаушы, 1979–1981 жылы стажер-зерттеуші, аға ғылымкер қызметкер, [[1985]] жылдан [[Қарағанды]] политехнологикалық институтында аға оқытушы, аға ғылым қызметкер, қазіргі [[Қарағанды]] мемлекеттік технологикалық университетінде аға ғылымкер [[қызметкер]], доцент, кафедра меңгерушісі, халықаралық байланыс пен ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры қызметтерін атқарады. 50-ден астам ғылыми еңбектің авторы.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор [[Нысанбаев Әбдімәлік|Ә. Нысанбаев]] – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Шығармалары: ==
*Моделирование движения воздуха в вентиляционной выработке при прямоточной схеме проветривания выемочного участrа (1990);
*Статистико-детерминированная модель заполнения пустот в твердом массиве жидкостью при пропитке (1993);
*Статистико-детерминированное моделирование фильтрации жидкостей и газов через проницаемые горные породы (1993).

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]

Майдан Айтмағамбетұлы Әбішев

2024-12-15T19:52:46Z

Kaiyr:

'''Майдан Айтмағамбетұлы Әбішев''' (1943 жылы туған) - [[социология]] ғылымдарының докторы, [[Қазақтың аграрлық университеті]]нің әлеуметгік-гуманитарлық пәңдер кафедрасының меңгерушісі.

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]] бұтағынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

1965 жылы әл-Фараби атыңдағы Қазақтың Ұлттық университетінің [[химия]] факультетін бітірді. 2003 жылы "Халықаралық "Семей Невада" қозғалысы әлеуметтік институт ретінде" атты тақырыпта [[әлеуметтану]] ғылымы бағытыңда докторлық [[диссертация]] қорғады. Әбішев "Семей-Невада" халықаралық антиядролық қозғалысының қызметі мәселелерін талдайды. Оның еңбектері "Семей-Невада" халықаралық антиядролық қозғалысының қалыптасуының негізгі кезеңдеріне, оның әлеуметтік институт ретінде сипаттамасына, ядролық апат аймағындағы тұрғындарды [[реабилитация]] жасаудың ғылыми концепциясын жасауға, апат аймағының [[экология]]лық және [[демография]]лық дамуының жаңа бағдарламаларына арналған. Жапониядағы, Ресейдегі, Италиядағы халықаралық Симпозиумдардың қатысушысы. Қазақстан социологтары Ассоциациясының мүшесі. 100-ден астам ғылыми еңбектердің, 2 монографияның авторы.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Әуезхан Көшімов

2024-12-15T19:39:41Z

Kaiyr: /* Өмірбаяны */

[[Сурет:Әуезхан Көшімов.png|right|thumb]]
'''Әуезхан Көшімов''' ([[1911]], [[15 желтоқсан]], [[Жезқазған облысы]], [[Шет ауданы]], [[Босаға (Босаға ауылдық округi)|Босаға]] ауылы - [[1993]]) - ақын.

== Өмірбаяны ==
Әкесі Көшім қажы.<ref>http://shetlibrary.gov.kz/kk/page/122.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323104345/http://shetlibrary.gov.kz/kk/page/122.html |date=2020-03-23 }}</ref> [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Мойынты болысы|Кәрсөн]] бұтағынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің филология факультетін бітірген. [[Қарағанды]]да облыстық [[радио]] комитетінің бас редакторы, облыстық Халық шығармашылығы үйінің директоры, Қазақстан Жазушылар одағының Қарағанды облысындағы өкілі қызметтерінде болған.

==Шығармалары==
* Жүрек сазы. Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1948;
* Қарт мергеннің айтқандары. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1957;
* Аңшының әңгімелері. А., ҚМКӘБ, 1959;
* Екі бүркіт. Әңгімелер. А., ҚМ КӨБ, 1963;
* Тегіледі әуендер. Поэмалар. А., ҚМКӘБ, 1961;
* Тепеңкөк. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1983.
== Марапаттары ==
«1941 — 1945 жылдары [[Ұлы Отан соғысы]]ндағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:15 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1911 жылы туғандар]]
[[Санат:Шет ауданында туғандар]]
[[Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]

Мұхаметқали Қойшыбайұлы Тәтімов

2024-12-15T19:26:39Z

Kaiyr:

Тәтімов Мұхаметқали Қойшыбайұлы(1894-1938), Қазақстанда Кенес өкіметін орнатып, нығайту жолындағы күреске қатысушы. Еңбек жолын 1904жылында жалшылықтан бастады. 1914-1918 жылдарында [[Иркутск]] қаласына жақын мандағы шахтада шахтер, пароходта матрос, [[Омбы]] қаласыдағы темір жолы депосында балғашы болып істеді.

[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]<nowiki/>тің [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

1918 жылында Қызыл Армия қатарына кірді.

1919-1920 жылдарында 3-армия саяси қызметкерлерінің курстарында оқыды, оны бітіргеннен
кейін Қостанай уездік партия комитеттінің үгітшісі, Семей [[губерния]] комсомол комитеттінің секция меңгерушісі
болды.

1921-1923 жылдарында Қарқаралы уездік әскери комиссариатыңда қызмететті.

1924-1930 жылдарында ҚазКСР еңбек халкомы, денсаулық сақтау халкомы.

1930-1932 жылдарында Мәскеудегі БК(б)П ОК жанындағы [[марксизм-ленинизм]] курстарының тыңдаушысы.

1932-1937 жылдарында Қарағанды облысы бойынша партиялық
бақылау комиссиясының және Жұмысшы шаруа
инспекциясының төрағасы. Қазақстан бойынша
БК(б)ПОК-нің өлкелік партия коллегиясының,
партиялық бақылау комиссиясының мүшесі.

1924-1930жылдарында 1936-1937жылдарында Қазақстан өлкелік ОАК-тің, БК(б) ПК Қазақ өлкелік комитетті бюросының мүшесі, Қазақстан ОАК Президиумының және ВЦСПС
Қазақ республикалық комитінің мүшесі. Қазақ облыстық
4-өлкелік 5,6,8-партия конференцияларының
делегаты. 2мәрте Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Саяси қуғын-сүргінге ұшырап,1937 жылы тамызда қамалып,ату жазасына кесілген.1938 жылы 25 ақпанда дүниеден өтті.1956 жылы қарашада ақталды.
<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қарағанды облысы]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері]]
[[Санат:Қазақ КСР саясаткерлері]]
[[Санат:КСРО одақтас республикаларының халық комиссарлары мен министрлері]]

Мақаш Байғалиұлы Тәтімов

2024-12-15T19:26:24Z

Kaiyr: /* Өмірбаяны */

{{Ғалым
|Есімі = Мақаш Байғалиұлы Тәтімов
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 30.4.1940
|Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Талғар|Талғарда}}
|Қайтыс болған күні = 16.4.2016
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ғылыми аясы = [[Демография|демограф]], [[педагогика|педагог]], [[саясаттану]]
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі =
|Ғылыми атағы = Саясаттану ғылым академиясының академигі
|Альма-матер =
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}
{{!}}}
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Мақаш Байғалиұлы Тәтімов ''' ([[30 сәуір]] [[1940 жыл|1940]], [[Алматы облысы]] [[Талғар]] - [[16 сәуір]] [[2016 жыл|2016]], [[Алматы]]) – [[Демография|демограф]]-ғалым, [[педагогика]] ғылымдарының кандидаты (1970), [[саясаттану]] ғылымдарының докторы (1995), [[профессор]] (1996), Қазақстанда [[демография]] білімнің негізін қалаушы, қоғам қайраткері. [[Талғар]] қаласының [[Құрметті азамат]]ы.

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]<nowiki/>тің [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

Ол Қазақстанда демография білімнің негізін қалаушы, қоғам қайраткері болды. 1970-1993 жылдары Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының Философия және құқық иннститутының Ұлтаралық қатынастарды зерттеу орталығында кіші, аға және жетекші ғылыми қызметкер болып істеді. 1992 жылдан Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Отбасы, әйелдер және демография саясаты жөніндегі кеңестің (1992-1997), Адам құқықтары жөніндегі комиссияның (1992 жылдан) мүшесі, 1997 жылдан бері Орталық Азия университетінің ректоры болды.

Тәтімов — көші-қон саясатын талдап жасаушылардың, шет жұрттағы қазақтардың елге оралуын алғаш ұйымдастырушылардың бірі. «Құрмет» орденімен, көптеген медальдармен марапатталған, Талғар қаласының құрметті азаматы.

* В.И. Ленин атындағы [[Мәскеу педагогикалық университеті]]н (1966), [[Мәскеу экономикалық статистика институты]]ның [[аспирантура]]сын (1969) бітірген.
* 1970 – 1993 жылдары [[Қазақ КСР-і Ғылым Академиясы|Қазақ КСР-і Ғылым Академиясының]] [[Философия және құқық институты]]ның Ұлтаралық қатынастарды зерттеу орталығында кіші, аға және жетекші ғылыми қызметкер болып істеді.
* 1931 – 1933 жылдары “голощекиндік геноцидтің”, 1937 – 1938 жылдары [[сталиндік қуғын-сүргін|сталиндік қуғын-сүргіннің]], [[2-дүниежүзілік соғыс]] майдандарында қаза тапқан қазақтар шығынын, [[тоталитаризм]] үшін “сенімсіз” халықтардың Қазақстанға қоныс аударылуының саяси себептерін ашып көрсету жөніндегі түрлі комиссиялардың жұмысына, сондай-ақ 1986 жылы оқиғаға қатысқан жастарды саяси-құқықтық ақтау үдерісіне қатысты. [[Халықаралық статистика]] деректеріне сүйене отырып, тұңғыш рет дүние жүзіндегі [[түркі тілдес халықтар|түркі тілдес халықтардың]] жалпы санын жариялады.
* 1990 жылы “[[Азат]]” [[азаматтық қозғалыс]]ын құруға қатысып, оның тең төрағасының бірі болып сайланды.
* 1993 – 1996 жылдары Қазақстан Республикасының Президенті Аппаратында [[Ақпарат]] және талдау бөлімінің аға сарапшысы қызметін атқарды. Тәтімов – көші-қон саясатын талдап жасаушылардың, шет жұрттағы қазақтардың елге оралуын алғаш ұйымдастырушылардың бірі.
* 1992 жылдан Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Отбасы, әйелдер және демография саясат жөніндегі сабағаттық кеңестің (1992 – 1997), Адам құқықтары жөніндегі комиссияның (1992 жылдан) мүшесі.
* 1997 жылдан [[Орталық Азия]] университетінің ректоры. “[[Құрмет]]” орденімен, көптеген медальдармен марапатталған. 2012 жылғы елбасының жарлығымен "Парасат" орденімен марапатталған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998. ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:30 сәуірде туғандар]]
[[Санат:16 сәуірде қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан демографтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]
[[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]]
[[Санат:Профессорлар]]

Шалабай Қуанышев

2024-12-15T19:20:45Z

Kaiyr:

'''Шалабай Қуанышев''' (1938 ж. т.), партия-кеңес қызметкері.

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

[[Семей]]дің зоотехникалық-мал дәрігерлік институтын (1960), Мәскеу Жоғары партия мектебін (1978) бітірген. Еңбек жолын [[Егіндібұлақ]] ауданындағы мал дөрігерлік стансада бастаған. Үзақ жылдар осы аудандық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, аудандық атқару комитеті төрағасының орынбасары, ауатком төрағасы қызметін атқарған. 1978-1986 ж. Егіндібұлақ аудандық партия комитетінің 1-хатшысы болған. Қазақстан Компартиясы 15-17-съездерінің делегаты, ОК тексеру комиссиясының мүшесі болып сайланды. «Құрмет Белгісі» орденінің иегері.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы:Энциклопедия}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Тельман Зейноллаұлы Сейсембеков

2024-12-15T18:30:41Z

Kaiyr:

'''Тельман Зейноллаұлы Сейсембеков''' ([[1938]] ж.т.), дәрігер-терапевт, медецина ғылымының докторы ([[1983]]), [[профессор]] ([[1984]]).

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Бұлбұл бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

Қарағанды мемлекеттік медецина институтын ([[1964]]) бітірген. [[1964]]-[[1966]] ж. осы [[институт]]тың терапия кафедрасының стажері. [[1966]]-[[1969]] ж. Дәрігерлердің білімін жетілдіру жөніндегі орталық институттың 1-терапия кафедрасында аспирант.1969-1976 ж. Қарағанды мемлекеттік медецина институтының терапия кафедрасының ассистенті, доценті, [[1976]]-[[1984]] ж. ғылыми [[жұмыс]] жөніндегі проректоры. [[1984]]-[[1998]] ж. № 2 ішкі ауруларға кіріспе кафедрасының меңгерушісі болды. Көптеген еңбектің, оның ішінде 30 методика ұсыныс пен оқу-әдістемелік құралдардың , 2 монографияның, 4 оқу құралының, 13 ғылыми жинақтың авторы. Негізгі ғылыми еңбектері [[жүрек]]-тамыр және [[бүйрек]] патолигиясының түрлі қырларына, диспансерлеу мәселелеріне арналған.
==Шығармалары==
*Кардиологические аспекты хронической почечной недостаточности. Терапевтический архив ([[1983]]);
*Артериальная гипертензия ([[1984]]).<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Қалыбек Қуанышбаев

2024-12-15T18:27:53Z

Kaiyr: /* Өмірбаяны */

{{Кинематограф
|есімі = Қалыбек Қуанышбаев
|шынайы есімі =
|Сурет = Қалыбек Қуанышбаев.jpg
|сурет ені =
|сурет атауы = Қуанышбаев Абай рөлінде ("[[Абай спектаклі]]", 1940 жыл)
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 25.04.1893
|туған жері = Сарытау, {{туғанжері|Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданында}}, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]]
|мамандығы = {{актер|КСРО|Қазақстан}}, [[жазушы]]
|қайтыс болған күні = 07.06.1968
|қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|азаматтығы = {{USSR}} [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[РКФСР]] (1917-1922) [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1893-1917)
|белсенді жылдары = [[1938]]-[[1966]]
|бағыты =
|киностудия = [[Қазақфильм]]
|марапаттары =
|imdb_id =
|сайты =
}}
'''Қалыбек (Қалибек) Қуанышбаев''' (1893-1968 ж.) — актер, қазақ ұлттық профессионалды театр өнерінің негізін қалаушылардың бірі, КСРО халық артисі (1959 ж.), КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952 ж.).

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Бұлбұл бұтағынан шыққан.

1922-25 ж. [[Қоянды жәрмеңкесі]] думаншылары ұйымдастырған ойын-сауыққа қатысып, өнер көрсетті.

1926 ж. Қызылордада қазақ драма театрын құруға қатысушылардың бірі болды.

1927 ж. Мәскеудегі этнография концертке қатысты.

1928-64 ж. [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.О. Әуезов]] атындығы қазақ драма театрының (Алматы) актері. Театрдағы таңдаулы рөлдері Нысан Абыз, Тәнеке. Абай (М.О. Әуезовтің «[[Еңлік-Кебек]]», «Түнгі сарын», «Абайыңда»), Балуан (Ғ.М. Мүсіреповтің «Ақын трагедиясында»), Городничий (Н.В. Гогольдің «[[Ревизор]]ында»), Брабапцио, Баптиста ([[Шекспир Уиллиам|У. Шекспирдің]] «Отелло», «Асауға тұсауында»),

1937 жылдан киноға да түсті; Байбол («Амангелді»), Абай («Абай әлемінде»), Берғалиев («Алтын мүйізде»), Шыңғыс («Шоқан Уәлихановта»). Педагогика қызметпен де айналысты.

== Шығармашылығы ==
Қысқа пьеса, әзіл әжуа сықақтардың авторы (жинақтар: «Острие», 1936; «Шаншарлар», 1962).

== Атақтары, марапаттары және естелік ==
2-4-сайлау КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты, 2 рет Ленин ордені, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Қуанышбаев құрметіне Қарағанды, Қарқаралы қалаларында көшелер аталған. Қарқаралыдағы ол тұрған үйге мемориалдық тақта қойылған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

== Сахна өнеріндегі ойнау таланттары ==
Сахна өнерінің Қалибек Қуанышбаев шыққан ең биік шыңы — М.Әуезов пен [[Соболев Леонид Сергеевич|Л.Соболевтің]] пьесасындағы қазақтың кемеңгер ақыны Абай рөлі болды. Дарынды артист бүкіл қазақ халқының алтын діңгегін арқалап шыққандай көрінді. Бұл рөлді бес жылдан кейін кинода қайтадан ойнағанда режиссер Г.Л.Рошаль: "Қалибекпен қызметтес болу басшы адамға бір зор бақыт екен ғой" — дейді.

Мәскеудегі көркем театрдың 50 жылдық тойында Одақтағы басты- басты театрлардың ең жақсы спектакльдерінен үзінділер көрсететілген. Қазақстаннан Шекспирдің [[Мұхтар Әуезов]] аударған "Асауға тұсауынан" үзінді көрсетіледі. Сондағы Катаринаның әкесі Баптистаның рөлін сомдаған Қалибек Қуанышбаевты жиналған сахна мамандары, ғалымдары орыстың ұлы артистері В.Н.Давыдов пен М.М.Тархановқа теңеген екен.

Сахна өнерінің әйгілі саңлағы, Кеңес Одағының халық артисі [[Құрманбек Жандарбеков]] "Сахна мақтанышы" деген мақаласында: "Қалибек театрға басқаларымызға қарағанда артықша қабілетімен келген адам. Алғашқы қазақ театры бірнеше өнердің басын қосқан синтездік театр болатын. Пьеса да қоямыз, концерт те береміз, цирк ойындарын да көрсетуші едік. Қалибек осы ойындардың бәріне де қатысып, жұрт көзіне ерекше түсетін. Көрушілерді ол өзінің "Қыз ұзату", "Қой күзету" сияқты күлдіргі сықақ әңгімелерімен таңғалдыратын. Құлаққа жағымды, бояуы мол қоңыр кең дауысын сан қилы кейіпкерлері характеріне лайықтап пайдалана білетін.

Қалибек — [[имитация]]ның асқан шебері. Бір өзі "Қыз ұзатудағы" бажылдақ кемпір мен балпылдақ шалды, қыз сыңсуын, бұзаудың мөңірегені мен иттің үргенін, қасқырдың ұлығанын — бәрін де айнытпай шебер бейнелеп көркем шығаратын. Ол мысқыл, тақпақ өлеңдер де шығарып, соларды сахнадан шебер орындап жүрді.

'''Қалибек Қуанышбаев''' халқымыздың ауыз әдебиетін жақсы біледі. Ол [[Абай Құнанбайұлы|Абай]], [[Ыбырай Алтынсарин|Ыбырай]], [[Сұлтанмахмұт Торайғыров|Сұлтанмахмұт]] және де қазақ ақын-жазушыларының талай өлеңдерін жатқа айтатын. Тіл өнерінде Қалибектен асқан актеріміз болған жоқ. Бүгінгі жас актерлер алар үлгі, дәстүр осы болмақ. Өйткені актердің сөз кереметін ұқпай, сахна шеберлігін игерем деуі мүмкін емес.

Актер бойындағы тағы бір артықша қасиет — өз халқының өткен өмірін, салт-санасын, әдет-ғұрпын, тағы басқа өзғешеліктерін егжей-тегжейлі білуінде жатыр. Эпостық және тарихи тақырыптарға арналған пьесалардың сахналық шешімдерін, көріністерін табуда Қалибек қай режиссерге болсын әр кез консультант, ұстаз болған актер. Біз халқымыздың ескі мұраларын Қалибекше білуге үйренуіміз керек.
Қалибек Қуанышбаев актерлік өнерін шыңдай, зерлей жүріп көркем әдебиетпен де көп шұғылданды. Ол "Түйреуіш" және "Шаншарлар" деген сатиралық өлеңдер жинағын шығарды. Драматург Шахмет Құсайыновпен бірлесіп, "Шаншарлар", "Ақ жаулық — көк жаулық" атты комедиялық пьесалар жазды.

'''Қалибек Қуанышбаев''' өзінің қырық жылға таяу сахналық өмірінде жүз елуден астам рөлде ойнаған екен. Олардың қай-қайсысы болсын өз бояуы, өз нақышымен ерекше дараланған толыққанды образдар.

Ол қазақ жас кино өнерінің өсуіне үлес қосты. Оның қатысуымен шыққан "Аманкелді", [[Абай (фильм, 1983)|"Абай" көркем суретті фильмдері]] бүкіл одақ жұртшылығынан жоғары баға алғаны мәлім.

Қалибектің өнердегі жолы қай-қайсымызға да үлгі. Ауыл арасынан шыққан бір топ өнерпаздар қазақтың ұлт театрының іргесін көтерген. Сол міндет табыспен орындалған сияқты", — деп жазған.

Қазіргі әркім өз басын күйттеп кеткен заманда артық туған текті түлғалар ұмыт қалды-ау деген ой мазалап жүрген [[Асанәлі Әшімұлы]] Қалибек Қуанышбаев жөнінде былай деп қалам тербейді: "Қаллеки Қарқаралыдан шыққан саф алтын — самородок. Ол кісінің көрген мектебі, үлкен сахнасы — "[[Қоянды жәрмеңкесі]]". Осы жәрмеңкеде [[Майра Уәлиқызы]], [[Қажымұқан Мұңайтпасов]], [[Иса Байзақов]]тармен қанаттаса жүріп, бірге өнер төкті. Бір өзі бір театрға айналған "пері Қалибек" уақыт оздыра келе "сахнаның піріне" айналды. Арнайы білім алып, дүниенің оқуын тауыспай-ақ, далалық эрудициямен, топырақпен, қанмен сіңген табиғи дарынының арқасында дүниелік құбылыс жасаған Қаллекиді Шәкең ұстаз тұтты.

Сол ұстазы төсек тартып жатқанда Шәкен кино түсіріп жүреді де, бір-екі айға кешігіп келеді. Шәкеңнің кіргенін сезген Қаллеки іргеге қарап, бұрылмаған күйі жатып алыпты. Шәкең болса сол баяғы еркін қалпымен "оу, шал, бұл не жатыс, тұр карта ойнайық, ақшаң бар ма өзіңнің" дейді ғой. Қалекең бұртиып, бала секілді қарамай қояды. Содан 5-10 минуттан кейін ұлы өнерпаз бақиға аттанып жүре береді. Осынау бір мінезге толы соңғы "үнсіз диалогы", ғажайып қалжыңы, зілсіз өкпесі арқылы өлімнің өзін әжуа етуін қараңызшы. Шіркін, Шәкеңнің келуін күтіп жатқан жүректі ақын болсаң қалай жырласаң да жарасар еді. Сол күні аспан түнеріп, күн күркіреп, шатырлап найзағай ойнап, ұлы актердің, өнерпаздың болмыс-бітімінің бір сәулелі, сұрапыл сәтін баян еткендей еді. Қаллекиді Шәкен туған ағасындай арулап қойды.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

Заманымызда өз ішімізден теңеу табылмағандай Қаллекиді "қазақтың Шепкині" дейтін. Қазір ойлап қарасақ, ол ешкімге ұқсамайтын, қайталанбайтын Қаллеки ғана болып қалған екен.

Қалекең [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбайды]] да, [[Абай Құнанбайұлы|Абайды]] да сомдады. [[Шекспир Уиллиам|Шекспир]] шығармаларында ойнады. Қандай рөлде ойнамасын бәрін Абайдан іздейтін, Абайдан табатын. Үстелінде үнемі Абайдың кітабы жататын. Ол осынау алыппен ғана ақылдасатындай, тек содан ғана ләззат алатындай көрінуші еді. Демек оны "сахнаның Мұхтары" десек бек жарасатындай.

"Ақан сері— Ақтоқтыдағы" Қалекең сомдаған Мылқауды мен әлі күнге ұмыта алмаймын. Жатсам да, тұрсам да көз алдыма келе береді. Теңдесі жоқ образ жасады. Біз сол қойылымда көпшілік сахнаға қатыстық. Сау адамның образын жасай алмай жүрген бала-шәкірт біздер, опыр-ай, Мылқауды қалай ойнайды екен деуші едік. Қос мұңлықтың трагедиялық халін түсінгеннен кейінгі, Мылқаудың қайғы жұтуын қалай беруді Қаллеки тапты. Әсіресе бармағын тістеп "а-а-а" деп ыңыранғанда қасында жүріп оған қарау өте ауыр еді. Қазақ бір нәрсеге қатты өкінгенде "бармағымды қатты тістеп қалдым" дейді ғой. Қалекең соны ұтымды пайдаланды. Бармағын тістеп, бірер минут тұрғанда залда да, сахнада да жыламайтын жұрт қалмайтын. Сонан кейін [[Ақтоқты]]ны көтеріп алып, әлдилеп бесік болады.

Таланттың алдында режиссерлердің де дәрменсіз күй кешетін кезі болады. Кітаптағыдай былай жаз, былай ойна деу ол кісілерге жат еді. Ол техникалық шеберлікке емес, өмірдің өз мысалына, ұлттық мінез бен қасиетке ғана жүгінетін.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Фильмографиясы ==
*1938 - ''[[Амангелді (фильм)|Амангелді]]'' - ''Байбол''
*1940 - ''[[Райхан]]'' - ''ақын''
*1942 - ''[[Алыптың әні]]'' - ''эпизод''
*1945 - ''[[Абай әндері]]'' - ''[[Абай Құнанбайұлы|Абай]]''
*1948 - ''[[Алтын керней]]'' - ''Берғалиев''
*1954 - ''[[Қозы Көрпеш - Баян сұлу (фильм)|Қозы Көрпеш - Баян сұлу]]'' - ''Жарқын''
*1957 - ''[[Ботакөзде]]'' - ''эпизод''
*1957 - ''[[Оның уақыты келеді]]'' - ''Шыңғыс''
*1959 - ''[[Бір түні]]'' - ''Жарас ата''
*1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''Ералы''
*1966 - ''[[Менің арманым]]'' - ''эпизод''

== Мінезі ==
Қалекең өнерде қандай болса, өмірде сондай еді. Отбасында да сол қалпы. Тар дәлізде күн ұзаққа аспай-саспай, толғанып-тебіреніп, әрлі-берлі жүреді де қояды екен. Балалары "көке былай тұрыңызшы" деп әбігері шығатын көрінеді. Көзінде қара көзәйнек, қолында қара таяқ. Баяу қозғалып келе жатқан [[айсберг]] секілді болатын Қалекең. Тұла бойы толған мазмұн еді".<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

Ғаббас Айтбаев

2024-12-15T18:23:12Z

Kaiyr:

'''Ғаббас Айтбаев''' 1882 жылы Қарағанды облысы [[Қарқаралы ауданы]] (бұрынғы [[Егіндібұлақ]] ауданы К.Маркс атындағы колхозында дүниеге келген) – қазақ халық [[ақын]]ы, [[композитор]].

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Нұрбике-Шаншар болысы|Нұрбике-Шаншар]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

1920 жылдан КОКП мүшесі. 1922 жылы Қарқаралыда өткен халық ақындарының айтысында бірінші орынды жеңіп алған. Әкесі [[Айтбай Демікпеұлы|Айтбай]]–Арқаның белгілі әнші-композиторларының бәрі. Айтбаевтың әншілігіне испанның гитаршысы Андрея Сеговия тәнті болып, оның орындаушылық [[өнер]]ін жоғары бағалаған. Ол 1927 жылы Москвада Советтердің төртінші съезі делегаттарына ұйымдастырылған концерттерде жұртшылық назарына ілігеді. Сол жылы өлкен театрда этнографиялық концертке қатысып, зор абыройға ие болады. Александр Затаевич Айтбаевтан он екі ән жазып алған.
:''"Ғаббастың "Ардағының" өзі [[поэзия]]. Ол қиялыңды шарқытатын жазғы кештегі ай сәулесінің, Сахараның тылсым тыныштығының ғажайып көрінісі–суреті"'',
- деп жазған А.В.Затаевич. Айтбаев қазақ ауылын советтендіруге белсене ат салысып, өзінің туған жерінде өмірінің соңына дейін ауыл совет председателі болып қызмет етті. Ғ.Айтбаев Қазыбек би селосында жерленген.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:1882 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]

Ысқақ Айтқұлұлы Нәби

2024-12-15T18:06:56Z

Kaiyr:

'''Ысқақ Айтқұлұлы Нәби''' ([[20.5.1955]] жылы тұған, [[Қарағанды облысы]]нда [[Бұқар жырау аудан]] [[Үлгі]] ауылда) – педагогикалық ғылым докторы ([[1996]]), профессор ([[2002]]), Қазақстан Педагогикалық ғылым академиясының академигі ([[2004]]).

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Нұрбике-Шаншар болысы|Нұрбике-Шаншар]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

[[Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылық институт]]ын ([[1977]], қазіргі [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]) бітірген. Осы оқу орнында ассистент, доцент, профессор ([[1977–2002]]), Қазақ білім академиясында жауапты хатшы, вице-президент ([[2002–2003]]), Қазақ ұлттық аграрлық университетінде бөлім бастығы ([[2004–2007]]) болды. [[2007]] жылдан осы университетте проректор қызметін атқарады. [[«Жоғары оқу орындары студенттерін графикалық даярлаудың ғылыми-педагогикалық негіздері»]] тақырыбында докторлық диссертация қорғады. 150-ден астам ғылым жарияланымның авторы.

<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Мыржықбаев Кенжеғали

2024-12-15T17:56:18Z

Kaiyr:

'''Мыржықбаев Кенжеғали''' <ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>([[1953]] ж. т.) - әнші. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Нұрбике-Шаншар болысы|Нұрбике-Шаншар]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі. Ол Абайдың «Айттым сәлем, қаламқас», «Желсіз түнде жарық ай», «Көзімнің қарасы», «Қараңғы түнде тау қалғып», [[композитор]] С. Мұхамеджановтың Абайдың сөзіне жазылған «Жарқ етпес қара көңілім, не қылса да», «Қақ тағанақ күмістей кең маңдайлы», «Өзгеге көңілім тоярсың», М. Төлебаевтың «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын», Н. Тілендиевтің «Абай арманы» («Жасымда ғылым бар деп ескермедім»), Е. Рахмадиевтың «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым», А. Молодов пен I. Жақановтың «Жолға шықтым бір жым-жырт түнде жалғыз» ән-романстары, [[Жұбанов Ахмет Қуанұлы|А. Жұбанов]], [[Хамиди Латиф|Л. Хамидидің]] «Абай» операсынан Айдардың ариясы, Орталық концерт залында '''«Ойланшы, сыртын қойып, сөздің ішін»''' атты Абай әндері мен ақын сөздеріне жазылған қазақ композиторларының ән-романстарынан дәріс-концерт, [[Көкшетау]], [[Торғай облысы]]нда «Ақаннан - Абайға дейін» атты қайырымдылық концерт берді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}