Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Сейіл Түркебайұлы

2024-02-14T13:32:31Z

Janqoja:

'''Сейіл Түркебайұлы''' — [[батыр]], [[қолбасшы]].

[[Алшын]] тайпасының [[байұлы]]нан тарайтын [[алаша]] руының қарабура бөлімінен шыққан. Патшалық [[Ресей]] үкіметінің қазақ даласын отарлау жөніндегі [[1869]] жылы жаңа әкімшілік ережесін енгізуге
қарсы шығып, [[Орал]], [[Торғай]] облыстарын мекендегін Алшын, жетіру тайпаларының патшалық Ресейге қарсы көтерілісін басқарған.
Көтеріліс жеңіліс тапқаннан кейін қолға түсіп, ұлы екеуі абақтыға қамалған.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Сарт Еділұлы

2023-04-06T15:53:19Z

Janqoja:

{{Infobox Biography
| subject_name =
| image_name =
| image_size = 200px
| image_caption =
| date_of_birth = т.ж.б.
| place_of_birth =
| date_of_death = 12 шілде [[1838]]
| place_of_death = [[Ақтөбе облысы]], Қырғынсай қорымы
| occupation = [[батыр]]
| spouse = }}
'''Сарт Еділұлы''' — батыр.

== Өмірбаяны ==
[[Исатай]]-[[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет]] бастаған көтеріліске қатысқан. Тегі — жаппас руының қарағұл атасынан.

Аталас ағайыны, старшын Әлжан Тұрманбетұлымен бірге [[1836]] жылы 14 шілдеде көтерілісшілерге қосылған.
[[1837]] жылы 4 қазанда Сарт өз руластарын бастап, [[Орал]] қазақ-орыс атаманы Покатилов
экспедициясына қарсы соғысқан. [[1837]] жылы 24 қарашада подполковник Меркульевтің отряды ысық Қалдыбай, байбақты [[Қошқарұлы|Өтеміс Қошқарұлы]] ауылдары мен бірге [[Жайық]]қа беттеген Сарттың көшін қоршап алады.

60 киіз үй, 70 әйел, 320 түйе, 800 сиыр, 2000 қой орыс әскерлерінің қолына түседі. Көш бастаған 12 еркек — Сарт, Өтеміс, Қалдыбай және т.б. қашып шығып, Исатай қолына қосылады.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

Сарт [[Жем]] бойындағы көтерілісті белсене ұйымдастырып,
ел аузында '''«Қиыл қырғыны»''' аталған Ақбұлақ соғысында мерт болады. Оның Шөкім, Көшім, Ерше, Нұрша, Ырғи, Нұрғи,
Бекет атты ұлдары да көтеріліске қатысқан.<ref>Әнес Сарай., Исатай Махамбет тарихы, А., 1997.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Жүсіп Құланұлы

2023-04-06T15:53:03Z

Janqoja:

==Қысқаша мәлімет==
Жүсіп Құланұлы (тулыған және қайтыс болған жылдары белгісіз) – [[би]]. '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын құрамындағы [[Шекті]] руының Назар аймағын басқарған. [[Исатай Тайманұлы]] бастаған көтеріліске қатысқаны үшін қуғын-сүргінге ұшыраған [[Тінәлі Тайсойғанұлы]], [[Сарт Еділұлы]], т.б. сарбаздарға қол ұшын беріп, қамқорлық көрсеткен. Жүсіп би көтерілісшілерге көмекке Үшбөкенбай ауылынан 500-ге жуық сарбаз жиып берген. Көтеріліс туралы құжаттарда оның ағасы Медет би Құланұлы, баласы Шымбай Жүсіпұлы туралы деректер кездеседі.

<ref>
[[Қазақ энциклопедиясы]]
</ref>

==Сілтемелер==
*[[би]]
*[[Кіші жүз]]
*[[Исатай Тайманұлы]]
*[[Әлімұлы]]

==Дереккөздер==
<references />

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Дөңес би

2023-03-24T12:11:56Z

Janqoja:

{{бастама}}
'''Дөңес би''' (1844 — өлген жылы белгісіз) — би. '''[[Алшын]]''' тайпасының [[Әлімұлы]] тармағынан шыққан.

Он сегіз жасынан қазіргі [[Қызылорда облысы]]ның [[Қазалы]] ауылында қажылық, билік еткен. Дөңес жастайынан өзінің аталас туысы [[Жақайым]] [[Жетес би|Мыңбайұлы Жетес]] (1835-1907) биден көп жол-жосық тәрбие алады. Ол Жетестен жиырма шақты жас кіші, [[Қарасақал Ерімбет]] жыраумен (1844-1916) құрдас, замандас болатын дейді. Дөңес би сол атыраптағы Жақайым Жетес, Шөмекей Бақа, Төртқара Үмбет, Нұрғожа, Шөмен, Самұрат т.б. сияқты '''[[Алшын]]'''-[[Әлімұлы|Әлім]] билерімен талай билік, дау-дамайға қатысып, өзінің әділ төрелігі, адамгершілік, парасаттылығымен [[ел]] құрметіне бөленген азамат.

Дөңес бидің бір әділ билігі, кесімді шешімі жәнінде Қызылорда облысының Жаңа Қазалы тұрғыны Ақанжан Келімбетұлы былай баян қылыпты:

Өткен ғасырдың соңғы жылдары Қазалы уезінің [[Шөмекей]] елінде қайтыс болған бір игі жақсы адамның асын беруге белгілі Бақа би Әлім-Шөменге сауын айтып, хабар салады. Межелі күн таянғанда Әлім жағы әрі ағасы, әрі басшысы Жақайым Жетес биді ортасына алып жолға шығады. Онын оң жағында - Матай [[Үмбет би]], сол жағында - [[батыр]] тұқымы Құлбарақтың Сердалысы, Ырзағасы болыс және жас [[болыс]] Боташ барлығы әңгімеге [[құлақ]] түріп келеді. Бұл дүрмектен [[қамшы]] тастам алда, Дөңес би бастаған [[шайыр]] Қарасақал Ерімбет, Нұрқожа би, Көкібай және Насын болыс келе жатады. Ағасы Дөңесті көріп, көңілі толмады ма, әлде жастық қайрат шыдатпай, мені байқасын деді ме, өзінің кимелеп кететін әдетімен Боташ болыс сөз арасында: - Жетеке, біздің Дөңес ағаның үсті жұпынылау ғой, өзінің жүні де жығылыңқы ма, қалай! - деді.

Сонда Жетес би:

- Адамның иегіне қарама, сүйегіне кара, - деген. Дөңестің шекпенін көрме, Халыққа кызмет еткенін көр. Ағаңды барарында сынама, Қайтарында сына, Ойының қанша жерге жеткенін көр, - деп тақпақтап, Боташқа бір карады да үзілген әңгімесін әрі карай жалғай түсті.

Асқа келген қонақтарды Бақа би бастаған елдің игі жақсы-жайсаңдары алдынан шығып қарсы алып, арнайы дайындалған ақбоз үйлерге түсірді. Таңертемен ат айдаушылар бәйгеге қосылатын жүзден аса жүйріктерді айдап кетті. Ат келгенше балуан күресіп, ақындар айтысып, тамашалап мергендер алтын қабақ атысып, ығы-жығы халық мәре-сәре. Бір кездері: "Бәйге аттарының шаңы шықты, келіп қалды". - деген хабар естіліп, көпшілік у да-шу болды да кетті. Үйдегілер түзге шығып қараса, қарақшы маңы шапқан аттың шаңдатқан тозаңынан көрінер емес. Адамы қайсы, аты қайсы, озғаны мен қалғаны қайсы, біліп болмайды. "Менің атым озды", - "Біздікі алдымен келді", - дегендер баршылық. Даурыққан айқай көбейді. Осы кезде жиналған халық тұрған биік төбенің басына күрең жорғамен көсілте Бақа би шығып, жамағатқа қарап бар даусымен саңқылдап:

- Халайық, асқа жиналған ағайын Әлім-Шемен бірге туған ел едік. Бәйгеге жүзден астам ат қосылды. Бірақ жарыс тәртібінде шатақ болды. Аттарды жақыннан қайтарған. Бәйге аттары қарақшыға шоғырланып, қатар келді. Жеке-дара бөлек ат жоқ. Бұның арты дау-дамайға ұласып, ұят болмас үшін екі ел өздерінің қалаған екі адамын ортаға шығарсын. Әлімнен шығатын адамды Шөмен жағы атын атап шақырсын, Шөменнің адамының атын Әлім атап шақырсын. Біз осы халық ұйғарған адамдардың төрелігіне тұрайық, - деп төбені айнала отырған халыққа сөзін жеткізе алмады.

Ас жасаған Шөмен жағынан:

- Айбосын би ұрпағынан кім бар! - деп қосарлана, жарыса шыққан дауыстар естілді. Әлімдер жағынан үстінде түгі қырылған түйе жүн шекпені бар Дөңес би шығып, биік төбенің басына беттеді. Сөйткенше шай Әлімдер жағынан: "Алматтың ұрпағынан кім бар!" - деген дауыс та шығып, жақында ғана өткен сайлауда еліне болыс болған жап-жас жігіт Самұрат орнынан түрегеліп, төбе басындағы Дөңестің қасына барды. Биік төбенің басында екеуінен басқа жан жоқ. Төбе басылды. Дөңес жерге отырды да, Самұрат қасында түрегеліп тұрды. Анда-санда Самұрат Дөңеске қарап басын иіп тұрғандай, құптағандай көрінді көпшілікке. Келген халық қас қақпай тек екеуіне қарап, қимылын бағып Сәлден кейін Дөңес шекпенін қағып орнынан тұрды да, Самұратты оң жағына алып, көпшілікке қарап сөйлеп кетті. Ұяң даусы аңға түсер қырамдай шарап, баяу басталған сөзі келе-келе жиналған халықтың көкейіне салмақты кесім, салиқалы ой болып жетіп жатты.

- Халайық! - деді Дөңес. - Екеумізге сеніп, билікті беріп едіңіздер. Мен Самұраттан сұрадым: "Халыққа қонақ қызмет ете ме, ошақ сөйлей ме! - деп, Самұрат: "Қонақ отырады, ошақ тік тұрып қызмет етеді; қонақ сөйлейді, ошақ тыңдап, айтқанын орындайды, - деді. Ондай болса менің отыруымның да, сөйлеуімнің де мәнісі осылай.

Сонымен Самұрат екеуміз он сегіз атқа бәйге беруге шешім қабылдадық. Бірінші бәйге - бүкіл қазақ халқына ортақ батыр әрі әулиеміз Жанқожаның аруағын сыйлап - Құлбарақтың Сердалысының "Қозы күрең" атына берілді. Екінші бәйге - Әлім-Шөменің ағасы, сондықтан "Ағасын сыйламайтын іні болмайды, жолын білмейтін ел болмайды", - дегендей, Нұрқожаның "Торы қасқа" атына берілді. Үшінші Бәйге Шөмекейдің "Бурыл байталына" тиесілі. Бұдан кейінгі бәйгелер екі елдің аттарына кезек-кезек берілсін деп шештік. Халайық, осыған риза боласыңдар!

- Бәрекелде! Бәрекелде! Мінекей, әділдік, - деген көпшіліктің сөзі той төбені жанғырықтырды. Бақа би жорғасын төпелеп ұрып төбенің басына шыға келіп, халықтың шуын басып:

- Төрелік әділ берілді, халық риза болып жатыр. Сіздің қара қылды қақ жарғандай әділ төрелік еткеніңіз үшін сыйлық, - деп Дөңес биге қамшысымен ерттеулі жорға мінгізіп, үстіне Хиуаның сырмалы шапанын кигізіп, бір буаз інгенге қалы кілем жауып, бұйдасын қолына ұстатты.

Алған сыйлығын жетелеп әкеліп, Дөңес:

- Аға баласы едіңіз, әрі жасыңыз үлкен еді, жеңешем сүтін сауып ішсін, - деп буаз інгенді Жақайым Жетес биге ұсынды.

- Алма жеңешем алмадай болып қызыл-жасылды ұнатушы еді, әрі асыл ағам едің, - деп қалы кілемді Матай-Үмбет биге ұсынды.

- Әлімнің дүлдүл шайыры едің, - деп Қарасақал Ерімбет құрдасына астындағы жорғасын түсіп берді.

- Сен ұрыншақтау өз інім едің, бастығар ма екенсің, мынаны ала ғой, - деп Боташтың қолына тобылғы сапты қамшыны ұстатты.

Дөңеске бәрі де риза болды.<ref>Даланың дара ділмарлары.-Алматы: ЖШС "Қазақстан" баспа үйі", 2001, - 592 бет. ISBN 5-7667-5647</ref>
<ref>Қазақ энцклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ би-шешендері]]
[[Санат:1844 жылы туғандар]]

Әжібай Болпышұлы

2023-03-12T10:53:50Z

Janqoja:

'''Әжібай Болпышұлы''' (XVII — XVIII ғ.) — '''[[Алшын]]''' тайпасының [[Әлімұлы]] рулар бірлестігінің '''[[Кете]]''' руынан шыққан [[би]]. 1749 жылы малды жұттан аман алып қалу үшін елін [[Жайық | Жайықтың]] оң жақ бетіне (ішке) көшіруге [[Ресей]] әкімдерінен рұқсат алған. Әжібай [[Ресей]] отаршыларының шығысқа қарай жылжуына мейлінше [[кедергі]] жасап, қайткенде де халқының ата қонысын сақтап қалуға тырысты. [[Тевкелев]], [[Левшин]] жазбаларында Әжібай [[Есім|есімі]] жиі аталады. Оны ел арасында [[әулие]] ретінде де қастерлейді. <ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{stub}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: тұлғалар]]

Ағатай батыр

2023-03-04T00:43:10Z

Janqoja:

'''Ағатай батыр''' (туған, өлген жылы белгісіз)<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> — [[Тәуке хан]]ның [[Қазақ хандығы]]ның тәуелсіздігі мен бүтіндігін сақтау жолындағы саясатын белсенді қолдаған қайраткер. [[Алшын]] тайпасының [[Байұлы]] тармағының [[Беріш]] руының Жайық аймағынан шыққан. Тарих беттеріне сүйенсек, XVI ғасырда өмір сүрген. 1836 — 38 жылдардағы отаршылдыққа қарсы [[Алшын]] көтерілісінің басшысы Исатай Тайманұлының арғы атасы. [[Сарайшық]] қаласын жаулау барысында ерлігімен көзге түсіп, кейінен есімі [[Беріш]] руының ұранына айналған. Оның саналы ғұмыры Еділ қалмақтарымен соғыста өтті. Ресей бодандығын қабылдаған қалмақтардың [[Кіші жүз]]ге шабуылы 18 ғасырдың 1-ширегінде күшейе түсті. [[Ресей]] билеушілері қалмақ ханы [[Аюке]] жасақтарының күшімен қазақ хандығын әлсіретуді көздесе, [[қалмақтар]] Ресейге арқа сүйеп, Кіші жүз қазақтарын өзіне тәуелді еткісі келді. Ұзақ жылдар бойы олар Еділдегі қалмақ хандығының жерін шығысқа қарай ұлғайту ниетінен бас тартпады. Түстіктегі [[Хиуа]] хандығы да Кіші жүз жерін Ресеймен бөлісер оңтайлы жағдайды күтіп отырған. 18 ғасырдың 1-ширегінде көрші елдердің басқыншылық ниетін жақсы түсінген Тәуке хан [[Түркістан қаласы]] маңына 80 мың жасақ ұстады. Осы әскери күштің құрамында Ағатай батырдың 10 мыңға жуық қолы болды. Қанжығалы Бөгенбайдың әкесі Ақша батырдың қол астындағы сегіз қолбасшының бірі болған. Ағатай батырдың Түркебай, Айболат, Қуат, Атабас, Боқай, Жәнібек, Серікпен есімді ұлдары болған.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ батырлары]]

{{stub}}

Басықара би Құрманұлы

2023-03-03T20:57:05Z

Janqoja:

'''Басықара би Құрманұлы''' — [[Алшын]] тайпасының [[Төртқара]] руынан шыққан би және батыр. 10 - 12 жасында билік айтып, әділдігімен ел ішінде көріне бастайды. Ел әңгімелерінде Басықараны бірде батыр, бірде би деп атайды. Басықараның бабасы Тасым батыр [[Төртқара]] ғана емес, [[Әлімұлы]] бірлестігінің да атағын арттырған батыр. 1840-1841 жылдары өзінің атымен аталатын жерде қайтыс болған.

Басықарадан – Бекмырза, одан Бәймен туады. Бәймен бидің, Басықараның есімдері «Қазақ-орыс қатынастары» жинағында кездеседі. Мұрағатта олардың есімдері, істеген істері жайлы қысқаша деректер жазылған. Мысалы, 1792 жылдың маусым айында басқа билермен бірге Ералы сұлтаның хан болуына қарсылық білдіргендердің ішінде Басықара бидің есімі де бар.

Басықараның тапқыр, әділ билік жасағаны ел аузында айтылады. Қазалы су торабы Басықара атымен аталады. Бүл деген бабаға үлкен құрмет. Ел аузында ''«Басықара басып айтады, басқа билер қасып айтады»''- деген сөз бар<ref>Билер сөзі - киелі. Құраст.:Т.Дайрабай, М.Ахметов:Алматы, 2012. - 208б.</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ би-шешендері]]

Пірмағамбет Лаубаев

2023-03-03T00:19:43Z

Janqoja:

'''Пірмағамбет Лаубаев''' (1892, [[Қармақшы ауданы]] Ақжар ауылы – 07.04.1930, Қараүңгір қыстағы) – [[Қарақұм]] көтерісшілерінің басшысы.

[[Алшын]] тайпасының [[Шөмекей]] руының Бозғұл аймағынан шыққан. Атақты [[Қашқынбай]] батырдың ұрпағы.

1930 жылы ірі байларды тәркілеуге қарсы шыққан адамдардың бірі. Алғашқы Қарақұм шайқасында қаза тапты.

== Сілтемелер==
Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Ақмырза Төсов

2023-03-03T00:19:00Z

Janqoja:

{{Infobox Biography
| subject_name = Ақмырза Төсов (Төсұлы)
| image_name =
| image_size =
| image_caption =
| date_of_birth = 1881
| place_of_birth = [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] [[Көмекбаев ауылы]]
| date_of_death = 1930
| place_of_death =
| occupation =
}}
'''Ақмырза Төсов (Төсұлы)''', Ақмырза ишан ([[1881 жыл|1881]], қазіргі [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] [[Көмекбаев ауылы]] – [[1930 жыл|1930]], [[Қармақшы ауданы]] [[Көмекбаев ауылы]]) – діни қайраткер, көтеріліс басшысы. [[Алшын]] тайпасының [[Шөмекей]] руының Бозғұл аймағының Жолай аталығынан шыққан.

==Биографиясы==
* Ауыл молдасынан білім алып, кейіннен [[Бұхара]]дағы [[Көкілташ медресесі]]нде оқыған.
* [[Стамбұл]] қаласында діни білім алып, “[[ахун]]”, “[[ишан]]” дәрежесінде 1908 жылы [[Қармақшы]] өңіріне оралды.
* [[Қуаңдария]] бойында мешіт салдырып (бүгінде Ақмырза Төсов атында), шәкірт тәрбиеледі.
* Ақмырза Төсов 1928 жылы [[Кеңес үкіметі]]нің ірі байлар мен орташаларды тәркілеу саясатына қарсы шықты.
* 1930 жылы наурыз айында [[Қарақ]] елді мекенінде қарулы көтеріліс басталды. Ақмырза Төсовтің жасағында 500-ден астам көтерілісші болған. Ақмырза Төсов бастаған көтерілісшілер жазалаушы Пукановтың жасағымен екі рет кескілескен ұрыс жүргізді. Ұрыс кезінде көтерілісшілерден 170 адам, жазалаушылардан 4 адам қаза тауып, 5 адам жараланды. [[Қызылқұм]] ішінде болған екінші шайқаста Ақмырза Төсовтің 107 адамы қаза тауып, 150-дейі жарақат алды. Осы 26 наурыздағы соңғы шайқаста Ақмырза Төсов қасындағы 3 адамымен және көтеріліс басшысы [[Жанұзақ Батыров]] қаза тапты. Оның Тоқмырза, Тоймырза атты інілері мен 200-дей көтерілісші [[Қарақалпақ]] өңіріне бет алды. Кейін оларды ОГПУ жасағы ұстап, 10 адам ату жазасына, 41 адам 10 жылға дейін еңбекпен түзеу лагеріне жіберіліп, 6 адам жер аударылды. Жазалау барысында мешіт бұзылып, діни кітаптар өртелді.
* Ақмырза Төсов бірнеше діни кітаптардың авторы.
* Бүгінде Ақмырза Төсовтің ұрпақтары [[Ауғанстан]], [[Түркия]], [[Иран]] елдерінде, [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]]нда тұрады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1881 жылы туғандар]]
[[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]]
[[Санат:1930 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қармақшы ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]]
[[Санат:Қазақстан ишандары]]
[[Санат:Көкілташ медресесінде (Бұхара) оқығандар]]

Құланбай Көпішев

2023-03-03T00:18:16Z

Janqoja:

'''Құланбай Көпішев''' (1913-2002) — 15 наурызда [[Қызылорда облысы]], [[Қармақшы ауданы]]ндағы «Құлан» деген жерде туған. [[Алшын]] тайпасының [[Шөмекей]] руынан. [[Семей]] қаласындағы жоғары дәрежелі ауыл шаруашылығы мектебін, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитеті жанындағы партия мектебін, ҚазМУ-дің [[филология]] факультетін бітірген. 1931 жылдан бастап ұстаздық және комсомолдық қызметтер атқарған. [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысқан. Соғыстан кейін «Үгітші блокноты» журналының жауапты хатшысы, Қазақ [[радио]] комитетінің бас редакторы, көркем әдебиет баспасында редакция меңгерушісі қызметін атқарды.

30-дан астам өлеңдер кітабы жарық көрді. А. Мацкеевичтің, Н. Бараташвилдің, Т. Шевченконың, А.С. Пушкиннің, М.Ю. Лермонтовтың, М. Жәлилдің, т.б. шетел ақын-жазушыларының шығармаларын қазақ тіліне тәржімалады.

«Сыр толқыны», «Өркен», «Мәуе», «Жылдар жырлайды», «Ер-жүрек», «Кезеңдер», «Жұлдыздар сөйлейді», «Өсиет» секілді кеңінен танымал өлеңдер жинақтарының авторы.

I дәрежелі [[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]], [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл Жұлдыз]], «Кенигсбергті алғаны үшін» орден-медальдарымен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен екі рет марапатталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық // Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл.</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қармақшы ауданында туғандар]]
[[Санат:1913 жылы туғандар]]

Кете Жүсіп Ешниязұлы

2023-03-03T00:13:06Z

Janqoja:

'''Кете Жүсіп Ешниязұлы''' (1871, [[Қызылорда облысы]], [[Қармақшы ауданы]] – 1937) – ақын, әнші. Әкесі [[Ешнияз Сал Жөнелдікұлы]] (1834 – 1902) белгілі айтыс ақыны, әнші болған. [[Алшын]] тайпасының негізін құрайтын [[Әлім|Әлімұлы]] бірлестігінен тарайтын [[Кете]] руынан шыққан.

[[А.Затаевич]] “Қазақтың 1000 әні” атты жинағында (Орынбор, 1925) [[Ешнияз]]дың алты әнін жариялаған. Әке өнегесін жалғастырған Кете Жүсіпон төрт жасынан жыр айтып, ән салды. Өлеңді жазып та, суырып салып та шығарады. Шәкей сал, Ырысты қыз, Қалыш келіншек, Қаңлы Жүсіп, Құлназар, т.б. сыр бойының ақындарымен айтысы, [[“Шаїзада” (1911), “Сұр мерген” (1915)]] атты дастандары бар. Кете Жүсіпкеңестік кезеңде де көптеген шығармалармен бірге “Барымта” (1923), “Өткен заман” (1925) атты поэмаларын жазды. Оның өлеңдері ([[“Бүркіттің сыны”, “Әлеумет келді жиналып”, “Өсиет”, “Білімді туған артық перизатым”]]) шымыр ұйқастарымен, тақырып ауқымдылығымен, тәрбиелік мәнімен құнды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.”
ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1871 жылы туғандар]]
[[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]