https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Iifar 2026-09-06T05:39:24Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%BB 2022-06-05T18:53:45Z

<p>Iifar: better pic</p> <hr /> <div>{{taxobox<br /> | name = Меруертгүл<br /> |image = Convallaria majalis inflorescence - Keila.jpg<br /> |image_caption = <br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Дара жарнақтылар]]<br /> |ordo = [[Asparagales]]<br /> |familia = [[Қасқыржемдер тұқымдасы|Asparagaceae]]<br /> |subfamilia = [[Nolinoideae]]<br /> |genus = ''[[інжугүл|Convallaria]]''<br /> | species = '''''C. majalis'''''<br /> | binomial = ''Convallaria majalis''<br /> | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]]<br /> }}<br /> '''Меруертгүл''', [[мамыр қынжыгүлі]], мамыр інжугүлі, [[май інжугүлі]] ({{lang-la|Convallaria majalis}}) – [[Қасқыржемдер тұқымдасы|қасқыржемдер]] тұқымдасының [[інжугүл]] туысына жататын [[Көп жылдық өсімдіктер|көп жылдық]] өсімдік. Биіктігі 30 см, тамыры ұзындығы Жемісі – қызыл жидек (кейде сары). Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.&lt;ref&gt;Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өсімдік туралы ==<br /> '''Меруертгүлдің''' елімізде табиғи өсетін түрі бар. Ол лалагүлдер тұқымдасына жатады. Көгалдандыруда мамырлық меруертүлдің (Convallaria majalis) деген түрі қолданылады. Ол сәуір, мамыр айларында гүлдейді. Гүлдерінің түсі сұрпына қарай ақ немесе қызғылт түсті. Жапырағы жалпақ, ширатылып келеді. Гүлсидамы жапырақтарының ортасынан шығады. Бір гүлсидамында 6-20 дана кішкене қоңырау секілді гүлдері болады. Меруертгүл өте нәзік өсімдік. Оны көгалдандыруда көбінесе топтап егеді. Меруертгүлді тал, теректердің астына, альпі шоқысына немесе көктемгі гүлзардың жиегіне егеді. Гүлдеп болған соң қып-қызыл моншақ тәрізді жеміс салады. Меруертгүлдің барлық бөлігі тұтастай улы болып келеді, соған қарамастан табиғаттағы меруертгүл ерекше қорғауға алынған. Себебі оның көктемгі әдемі гүлімен қатар, жидегі дәрілік мақсатта қолданылады.<br /> <br /> ==Күтімі==<br /> Көп күтімді қажет етпейді. Құнарлы, жеңіл топырақта тез көбейіп, жақсы өседі. Көлеңкеде өскен меруертгүлдің гүлі сабақ басында ұзақ сақталады.<br /> <br /> ==Көбейтілуі==<br /> Меруертгүлді тұқымын себу, қалемшелеу арқылы да көбейтеді. Ең оңай тәсілі ерте көктемде немесе күзде тамыр сабағын бөлу арқылы көбейту.<br /> <br /> == Меруертгүл туралы тақпақ ==<br /> <br /> Жапырағы үлкен болса да,<br /> <br /> Моншақтай нәзік гүлдері.<br /> <br /> Меруертгүл деп аталған<br /> <br /> Ұқсаған соң түрлері.<br /> <br /> == Сілтемелер == <br /> * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }}<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &quot;Гүлстан&quot; республикалық ғылыми-танмыдық, көпшілік журнал, 2010 жыл ISSN 2078-6727<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Қасқыржемдер]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]<br /> <br /> {{Biosci-stub}}</div>

Iifar https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB%D1%96 2021-09-27T16:48:47Z

<p>Iifar: better pic</p> <hr /> <div>{{taxobox<br /> |name = Көкек жанаргүлі<br /> |image = Silene flos-cuculi flower - Niitvälja.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |unranked_divisio = <br /> |unranked_classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = <br /> |ordo = <br /> |familia = [[Қалампыр тұқымдасы]]<br /> |genus = <br /> |species = '''''Көкек жанаргүлі'''''<br /> |binomial = ''Lapsana communis''<br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> <br /> '''Көкек жанаргүлі''' ({{lang-la|Silene flos-cuculi}}) - [[қалампыр тұқымдасы]]на жататын көп жылдық, шөп тектес өсімдік.<br /> <br /> === Сипаты ===<br /> [[Сурет:Көкек жанаргүлі.jpg|thumb|left|180px|]]<br /> * Биіктігі 90 см-ге жуық. <br /> * Сабағын төмен қараған қысқа түк басқан. <br /> * Сопақша келген жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, екі жағында да аздаған түктері бар. <br /> * Гүлдері қызыл, бұтақтарының ұштарында сыпырғы сықылданып шоғырланып тұрады. Гүл сабақтары қысқа, тостағаншасы қоңырау секілді, үстіңгі жағында үш бұрышты өткір тістері бар.<br /> [[Маусым]]-[[шілде]] айларында гүлдейді. Ылғалды жерлерде, батпақтардың шеттерінде, орман ішіндегі алаңдарда, жоңышқалы шабындықтардың арасында кездеседі.<br /> <br /> === Емдік қасиеті ===<br /> Дәрілік мақсат үшін көкек жанаргүлінің жер үстіндегі бөлігін пайдаланады. <br /> * Халық арасында бұл өсімдікті [[сары ауру]]ға, бронх қабынуына, [[ревматизм]]ге қарсы қолданады. <br /> * [[Жатыр]]дан және басқа органдардан қан кеткен жағдайларда ем үшін пайдаланады. <br /> * Сыртқы [[жара]]ларды жуады және [[қышыма]]ны емдейді. <br /> * [[Ірің]]ді жараларға [[компресс]] ретінде сыртынан таңып байлап қоюға болады.<br /> <br /> === Дәріні дайындау және қолдану тәсілі ===<br /> * Ішуге: өсімдіктің 20 грамын 200 мл қайнап тұрған суға салып, 1 ас қасықтан күніне 3 рет ішеді.<br /> * Дененің сыртына жағуға да осындай тұнба жасайды, ол үшін өсімдіктің 10 грамын ғана алады.<br /> * Спиртті тұнба: 25 грамм өсімдікті 10 мл спиртке салып, 8-10 күн тұндырады да, күніне 20-40 тамшыдан 3 рет ішеді.&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> == Тағы қараңыз ==<br /> * [[Дәрілік өсімдіктер]]<br /> <br /> [[Санат:Қалампырлар]]<br /> [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]</div>

Iifar https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 2016-07-22T07:22:12Z

<p>Iifar: +pic</p> <hr /> <div>[[Сурет:Apis mellifera - Medicago sativa - Valingu.jpg|нобай]]<br /> '''Ақсары жоңышқасы ''' (''Medіcago ochroleuca'') – [[бұршақ тұқымдасы]]на жататын [[жоңышқа]] туысының бір түрі, көп жылдық [[өсімдік]]. Қазақстанда [[Талас Алатауы]]ның батысындағы [[Ақсу-Жабағылы қорығы|Ақсу-Жабағылы]] тауының солтүстік тасты беткейлерінде, биік тау белдеулерінде, аршалы бұта, [[орман]] арасында өседі. Биіктігі 75 – 80 см, сабағы тік, [[жапырақ]]тары үш құлақты, жапырақшалары ұзынша, түкті, кейде жалаң болады. Гүлі сары түсті, бұршағы имек, бозқоңыр түсті келеді. Маусым – шілде айларында гүлдейді. Тамыз – қыркүйекте [[жеміс]] береді. Тұқымынан және өсімді жолмен көбейеді. Ақсары жоңышқа – құнарлы мал азығы. Сирек кездесетіндіктен [[Ақсу-Жабағылы қорығы]]нда қорғауға алынып, Қазақстанның [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына]] енгізілген.&lt;ref&gt;Қазақ энциклопедиясы 7- том, ҚР табиғаты&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Ішкі сілтемелер== <br /> * [[Ақсу-Жабағылы]] <br /> * [[Алатау]]<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Бұршақтар тұқымдасы]]<br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br /> [[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Iifar https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%B6%D3%A9%D0%BA%D0%B5 2016-07-05T05:54:53Z

<p>Iifar: +Сурет</p> <hr /> <div>{{taxobox<br /> |name = Өзекті жөке<br /> |image = Tilia cordata 001.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |unranked_divisio = <br /> |unranked_classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = <br /> |ordo = <br /> |familia = [[Құлқайыргүлділер тұқымдастары]]<br /> |genus = [[Жөке]] (''Tilia'')<br /> |species = '''''Өзекті жөке'''''<br /> |binomial = ''Tilia cordata''<br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> <br /> '''Өзекті жөке''' немесе '''Ұсақ жапырақты жөке''' ({{lang-la|Tilia cordata}}) - [[Құлқайыргүлділер тұқымдасы|құлқайырлар]] тұқымдасы, [[жөке]] туысына жататын ағаш.<br /> <br /> == Ботаникалық сиапты ==<br /> [[Сурет:Tilia_cordata_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-139.jpg|thumb|left|150px|]]<br /> [[Сурет:Bombus hypnorum - Tilia cordata - Keila.jpg|нобай|]]<br /> <br /> * Биіктігі 30 м-ге дейін жететін, қара қоңыр түсті жылтыр қабығы бар.<br /> * Жапырақтары кезектесе орналасқан, сағақтары ұзын, жүрек тәрізді, шеттері майда, ара тісті, ұштары сәл сүйірлеу.<br /> * Гүлдері ашық сары, кішігірім гүлшоғырын жасап тұрады. Әрбір гүлшоғырының жанында қосымша жапырақшалары бар.<br /> * Жемісі бір-екі тұқымды жаңғақша. [[Маусым]]-[[шілде]] айларында бар болғаны 10-15-ақ күн гүлдейді.<br /> <br /> == Өсетін жері мен таралу аймағы ==<br /> [[Еуропа]]да, [[Ресей]]дің еуропалық бөлігінде таралған. [[Қазақстан]]да барлық жерлерде кездеседі.<br /> <br /> == Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы ==<br /> Құрамында [[эфир майлары]], илік заттар, воск, гесперидин, [[қант]], [[шырыш]]тар, С [[дәрумен]]і, [[каротин]] бар.<br /> <br /> Дәрі жасау үшін жөке ағашының гүлдерін қосымша жапырақшаларымен бірге жинап алады. Гүлдерінен жасалған сулы тұнбалар тер шығарады, дененің қызуын төмендетеді, микробтарды жояды. Халық медицинасында гүлін [[ревматизм]]ге, [[жөтел]]ге, іштің түйнеп ауруына да қарсы қолданады. Сонымен қатар жөке ағашы аяқ-қол бұлшық еттерінің тырысуына, бүйрекке тас байлануына, қуықта құм пайда болуына шипа. Дене сыртындағы іріңді жараларды жұмсатру үшін оның бүршіктері мен жапырақтарын пайдаланады.<br /> <br /> Жөке ағашы құрылыста, жиһаз жасауда пайдаланылады. Көркем ағаш ретінде саябақтарда әсемдік үшін өсіріледі.&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Құлқайырлар]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]<br /> [[Санат:Еуразия флорасы]]</div>

Iifar