Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры

2025-12-30T17:02:26Z

IL68: /* Жетістіктері */

{{Театр
|атауы = Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры
|сурет = Атырау облыстық драма театры.jpg
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|театр типі =
|Негізделгені = 1938
|Негізін қалаған =
|Жабылды =
|Театр труппасы =
|Жанрлар = драма
|марапаттары =
|Орналасуы = {{KAZ}} [[Атырау]]
|Мекен-жайы =
|Директоры = Берік Жаменов
|Сыйымдылығы =
|Статус =
|Ведомство =
|Көркемдік жетекшісі =
|Бас режиссёрі =
|Бас дирижёрі =
|Бас балетмейстері =
|Бас хормейстері =
|Бас суретші =
|Сайты =
|Викиқор =
}}
'''Махамбет Өтемісұлы атындағы Атырау облыстық академиялық драма театры''' — [[Атырау]] қаласында құрылған [[Қазақстан]]дағы байырғы театрлардың бірі.

== Тарихы ==
Іргесі [[1938 жыл|1938]] жылы қаланған, оның құрамына сол жылы [[Петропавл]] театрының труппасы келіп қосылды. Театр шымылдығы 1938 жылы [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М. Әуезовтің]] “Түнгі сарын” қойылымымен ашылды. Ұлы Отан соғысы басталып, труппадағы ер-азаматтардың барлығы майданға аттанды. Алайда труппадағы әйелдер театр жұмысын тоқтатпай әрі қарай жалғастыра берді. [[1948 жыл|1948]] жылы [[Орал]] музыкалық-комедия театрымен біріккен соң Гурьев театры облыс аралық қазақ музыкалық-драма театрына айналып, [[1960 жыл|1960]]-[[1970 жыл|70]] жылдары бүкіл елге танымал өнер ұжымы болды.<ref>Қазақстанның мәдени ошақтары. Культурные центры Казахстана: Фотоальбом. – Алматы:«АСА» Баспа үйі» ЖШС, 2012. – 288 б. (қазақ, орыс, тілдерінде) ISBN 978-601-80325-0-9</ref>

== Театр репертуарлары ==
Театр ашылғалы бері қазақ драматургиясы мен шетелдік классиктерінің барлығы үш жүзден астам туындылары қойылды; ұлы жазушының “Абай”, “Қарагөз”, “Қарақыпшақ Қобланды”, “Еңлік-Кебек”, “Айман-Шолпан”, Н.В. Гогольдің “Ревизор”, К.А. Треневтің “Любовь Яровая”, [[Шекспир Уиллиам|Шекспирдің]] “Асауға-тұсау” пьесалары; А.Б. Александровтың “Малиновкадағы той”, У.Гаджибековтің “Аршин мал алан”, В.Б. Вишневскийдің “Оптимистік трагедия”, К.М. Симоновтың “Орыс мәселесі”, [[Назым Хикмет Ран|Назым Хикмет]]тің “Елеусіз қалған есіл ер” т.б. спектакльдер; ұлттық драматургиядан [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғ. Мүсірепов]]тің “Қозы Көрпеш-Баян сұлу”, [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин|Б. Майлин]]мен бірігіп жазған “Амангелді”, [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С. Мұқанов]]тың “Бөтагөз”, М. Ақынжановтың “Исатай-Махамбет”, Б. Қорқытов пен Қ. Төлековтің “Асыл жандар”, С. Жүнісовтің “Ажар мен ажал”, [[Тахауи Ахтанов|Т. Ахтанов]]тың “Күтпеген кездесу”, [[Шаңғытбаев Қуандық Төлегенұлы|Қ. Шаңғытбаев]] пен Қ. Байсейітовтің “Беу, қыздар-ай!”, “Ақсақал аң-таң”, Ғ. Слановтың “Махамбет”, [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов |Ш. Айтматовтың]] повесі негізінде “[[Ана - Жер-Ана|Ана-Жер ана]]”, С. Адамбековтің “Біздің үйдің жұлдыздары” т.б. пьесалар.

Өзінің жарты ғасырлық шығармашылық тарихына байланысты театр ұжымы [[1989 жыл|1989]] жылы [[Алматы]]да С. Мұқановтың “Мөлдір махаббат”, Ә.Тәжібаевтың “Дубай Шубаевич”, А. Володиннің “Қос жебе”, О. Бодықовтың “Қорқыт”, Ә. Сәрсенбаевтың “Теңіз махаббаты” қойылымдарын көрсетті. “Жаралы жолбарыс” қойылымымен театр [[Мысыр]]дағы халықаралық фестивальге қатысты. Қ. Төлеков, А. Ахметова, [[Жұпар Манапова|Ж. Манапова]], З. Сүлейменова, Ы. Иманқұлов, К. Иманғалиева сияқты аға буын өкілдері театрдың қалыптасуына мол еңбек сіңірді.

Театрда әр жылдары Ш. Гатаулин, А.И. Сусанов-Саянский, А. Есенбаев, Н.Л. Леготин, Р.М. Шарафутдинова, М. Қамбаров, Қ. Жетпісбаев, Мен Дон-Ук, Ш. Зұлқашев режиссерлік қызмет атқарды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Жетістіктері ==
Театр бірнеше мәрте республикалық байқаулардың жүлдегері болды. Екі мәрте Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды.
* [[1957 жыл|1957]] жылы “Театр көктемі” байқауына ([[Алматы]]) қатысып, лауреат атанды.
* [[1969 жыл|1969]] жылы театрға [[Махамбет Өтемісұлы|Махамбет Өтемісов]] есімі берілді.
* ЮНЕСКО шеңберінде тойланған Махамбет батырдың 200 жылдық мерейтойын атап өту кезінде драматург Сайын Назарбекұлының "Махамбеттің бір күні" атты қойылымы сыншылар тарапынан оң бағаға ие болды.
* [[2008 жыл|2008]] жылы Қазақстан театрларының ХІV республикалық фестивалінде Мұхтар Әуезовтің "Қаракөз" драмасы дипломант атанып, театр актері [[Сәбит Әбілұлы Қожабеков|Сәбит Қожабеков]] "Ең үздік екінші пландағы ер адам бейнесі үшін" дипломымен марапатталды.
* [[2010 жыл|2010]] жылы [[Тараз]] қаласында өткен Бауыржан Момышұлының туғанына 100 жыл толу мерекесіне арналған республикалық театрлар фестивалінде Мұқанғали Томановтың "Сыйланбаған сезім" қойылымы "Көрермен көзайымы" жүлдесін жеңіп алды.
* [[2012 жыл|2012]] жылы Орал қаласында өткен Әзірбайжан Мамбетовтың 80-жылдығына арналған Қазақстан драма театрларының ХХ республикалық фестиваліне қатысты.
* [[2015 жыл|2015]] жылы облыста өткен Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, халықаралық Шыңғыс Айтматов атындағы сыйлықтың лауреаты, көрнекті жазушы-драматург Рахымжан Отарбаевтың халықаралық театр фестивалінде ІІ орын жеңіп алды.
* [[2016 жыл|2016]] жылы "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 25 жылдығына" арналған Қазақстан драма театрларының ХХІV республикалық фестиваліне қатысып, қоюшы режиссер Гүлнәз Қамысбаева "Үздік режиссер" номинациясын иеленді.
* Қырым республикасының Керчь қаласында өткен "Боспорские огоны" атты ХІХ ежелгі өнер халықаралық театрлар фестиваліне қатысты.
* [[2017 жыл|2017]] жылы – маусым айында театр ұжымы Керчь қаласында өткен "Боспорские агоны" атты антикалық өнердің ХІХ халықаралық фестивалінде қатысып, "Антикалық тақырыпты заманауи жолмен игеру" номинациясын иеленді; мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, халықаралық "Алаш" және Тәуелсіз "Платиналы Тарлан" сыйлықтарының иегері, ақын-драматург Иран-Ғайыптың "Мәңгілік елдің алтын адамы" республикалық театрлар фестивалінде "Көрермен көзайымы" номинациясымен марапатталды; жас режиссерлердің Қайрат Сүгірбеков атындағы І республикалық форум фестиваліне театр Шыңғыс Айтматовтың "Мәңгүрт" драмасымен қатысып, қоюшы режиссер Гүлнәз Қамысбаева І орынды иеленді; Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Қазақстан мемлекеттік сыйлығының лауреаты, профессор Әшірбек Сығайдың 70-жылдығына арналған Қазақстан драма театрларының XXV республикалық фестиваліне Рақымжан Отарбаевтың "Бас" драмасымен қатысып, "Өзекті тақырыпты көтергені үшін" номинациясымен марапатталды.
* [[2018 жыл|2018]] жылы – театр басшысы Берік Жаменов "Сахнагер - 2018" ұлттық театр сыйлығының "Үздік менеджер" номинациясын жеңіп алды; театр актері [[Асхат Мұсағалиев]] "Сахнагер - 2018" ұлттық театр сыйлығының "Үміт" номинациясымен марапатталды.
* Қазақстан Республикасының үкіметінің 2018 жылғы 13 ақпандағы №52 қаулысымен театрға академиялық атақ берілді.

== Атырау драма театрының қойылымдар шежіресі (1938-2015 жж.) ==
1938 жыл.
„Түнгі сарын“, «Бүліншілік», «Тас түлектер», «Қозы Көрпеш - Баян сұлу».

1939 жыл.
«Еңлік-Кебек», «Айман-Шолпан», «Ақ қайың», «Боран», «Күрес күндерінде»,
«Отан үшін», «Шекарада»

1940 жыл.
«Амангелді», «Екі мырзаға бір қызметші», «Исатай-Махамбет», «Ревизор», «Скапеннің айласы», «Қыз Жібек».

1941 жыл.
«Алуан-алуан», «Алма бағында», «Зұлымдық пен махаббат», «Қазірет Сұлтан», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу»

1941-1945 жылдар.
Соғыс жылдары концерттер және «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Қыз Жібек»
спектакльдерінен үзінділер көрсетілді.

1945 жыл.
«Майра», «Алдар көсе»

1946 жыл.
«Күйеулер», «Шапқыншылық», «Орыс мәселесі», «Қазақ қызы»

1947 жыл.
«Ақан сері-Ақтоқты», «Аршын-мал алан», «Арқалық», «Достықпен махаббат»,
«Мысыққа күнде той бола бермес», «Қобыланды»

1948 жыл.
«Мен Совет дәрігерімін», «Шалқыған теңіз», «Бал бұлақ», «Роз Мари», «Ревизор», «Менің Гөзелім»

1949 жыл.
«Малиновкадағы той», «Миллионер», «Екінші фронт»

1950 жыл, «Ер Тарғын», «Васса Железнова», «Көк дала», «Дударай», «Қожанасыр»

1951 жыл.
«Жазықсыз жазықтылар», «Ізгі ниеттілер»

1952 жыл.
«Алтын сақа».
«Абай».
«Жас өмір», «Амангелді», «Ыбырай Алтынсарин», «Әке үкімі».

1953 жыл.
«Көктем желі», «Арғы жақта», «Жібек Сюзане», «Любовь Яровая»

1954 жыл.
«Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Асауға тұсау», «Үйлену», «Гүлден, дала!», «Есірген ерке», «Елең-алаңдағы махаббат», «Назар Стодоля»

1955 жыл.
«Аягөз ару», «Алдар көсе», «Жүрек сырлары», «Менің махаббатым», «Күйреу», «Қөңілді қонақ»,т «Тас талқан».

1956 жыл.
«Қыз Жібек», «Жеке адамның ісі», «Сен қайтер едің?», «Минусинскіден келген қыз», Кеше мен бүгін», «Алланың семьясы»

1957 жыл.
«Күншілдік», «Дала шапағы» («Т. Бокин»), «БіздіңҒани», «Ботакөз», «Еңлік-Кебек», «Кім менің әкем?», «Исатай - Махамбет», «Соңғы түн»

1958 жыл.
«Зыковтар», «Айман-Шолпан», «Жайық таңы», «Түнгі сарын»

1959 жыл.
«Адасқан ұл», «Жалғыз ағаш орман емес», «Егер сен жігіт болсаң...», «Кең өріс», «Тайфун».

1960 жыл.
«Жалбыр», «Қарагөз», «Күн мен көлеңке», «Жоғалған күнделік», «Құдағи келіпті», «Абай».

1961 жыл.
«Беу, қыздар-айі», «Ғашықтар айласы», «Афродита аралы», «Асыл жандар», «Қожа», «Ақан сері - Ақтоқты».

1962 жыл.
«Шамшырақтар», «Сарыарқа», «Керемет», «Зұлымдық пен махаббат»

1963 жыл.
«Бажалар мен балдыздар», «Отыз тиын штраф», «Той боларда», «Шұға», «Көңілдестер», «Куырдақ дайын».

1964 жыл.
«Табыттан шыққан үн», «Ана - Жер-ана», «Исатай - Махамбет», «Қобыланды», «Сандықтан шыққан сайтан»

1965жыл.
«Ақбөбек», «Әке тағдыры», «Халқым туралы аңыз», «Еңлік-Кебек»

1966 жыл.
«Мөлдір махаббат», «Кімге күлеміз?», «Күншуақта», «Арманым, Әселім!», «Жаяу Мұса»

1967 жыл.
«Ақсақал аң-таң», «Белгісіз батыр», «Қош келдіңіз», «Боран», «Елеусіз қалған есіл ер», «Оитнмистік трагедия»

1968 жыл.
«Сөнбейтін от», «Біздің үйдің жұлдыздары», «Соңғылар», «Сүймегенге суйкенбе», «Ажар мен ажал»,«Айқас»

1969 жыл.
«Махамбет», «Біз Жетібайданбыз», «Соқыр падиша», «Нәркес»

1970 жыл.
«Өзіме де сол керек», «Қазақ солдаты», «Сертке-серт», «Тау қызы», «Үйлену»

1971 жыл.
«Алуа», «Досымның үйленуі», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», Күтпеген кездесу», «Исатайұлы Жақия», «Құтырған ақша»

1972 жыл.
«Қамбар батыр», «Ана жүрегі», «Арбаң аман болсын!», «Аюбайдың ажалы»,

1973 жыл.
«Алғашқы мүғалім», «Кіндік шеше»

1974 жыл.
«Қанжар мен домбыра», «Ақан сері-Ақтоқты», «Құлыным менің», «Ай тұтылған түн»

1975 жыл.
«Исатай-Махамбет», «Жүрегімнен сұраңдар», «Айман-Шолпан», «Есірген ерке»

1976 жыл.
«Ғашықтар», «Бетпе-бет», «Жылама, Дәмеш», «Кемпір іздеп жүрмін»

1977 жыл.
«Құрманғазы», «Дөкей келе жатыр», «Шағала», «Қарагоз», «Оптимистік трагедия», «Сен кімсің?», «Көлеңкелер қалай жоғалады?»

1978 жыл.
«Бір түнде төрт тебелес», «Боздағын күткен бейбақтар», «Әзіл-әзәзіл», «Махамбет»

1979-1980 жылдар.
«Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Шығыстағы бір бейбақ», «Ақылшы аға», «Теңіз махаббаты», «Жарайсың, шалым!», «Жұлдыз», «Қандала», «Ақансері-Ақтоқты»

1981-1982 жылдар.
«Жеті балдық жер сілкінісі», «Болашаққа аманат», «Зәуреш», «Қыз махаббаты», «Желкөбік», «Қараша қаздар қайтқанда», «Қалыңдық пен күйеу», «Ала жіпті аттағандар»

1983-1984 жылдар.
«Біздің ауылда», «Ертең бюро», «Арманым, Әселім», «Әке мен бала», «Ашық сабақ», «Тосқауыл», «Аса құрметті Икс», «Біз ушеу едік», «Ғажайып құс»

1985-1986 жылдар.
«Намыс гвардиясы», «Жарайсың, бажа!», «Зымырайды поездар», «Маңғыстау оқиғасы», «Жұлдызым менің жоғары», «Қос жебе», «Қыз жиырмаға толған күн»

1987-1988 жылдар.
«Мөлдір махаббат», «Аяулым менің», «Өтірік әңгіме», «Апа, апатай», «Жесірлер», «Сталинге хат», «Қорқыт», «Біз де ғашық болғанбыз», «Ақбөбек»

1989-1990 жылдар.
«Адам Ата-Хауа Ана», «Дубай Шубаевич», «Түнгі сарын», «Шойын қатын», «Айналайын ақ келін»

1991-1992 жылдар.
«Асауға-тұсау», «Астағыпыралла!», «Жаналқымда», «Пай-пай, жас жұбайлар-ай!», «Күнде мейрам, қүнде той», «Әпке», «Еңлік-Кебек»

1993-1994 жылдар.
«Жаралы жолбарыс», «Жазықсыз тамған жас», «Жарайсың, қоян!», «Қылмысты оқиға», «Алдар көсе», «Әке тағдыры»

1995-1996 жылдар.
«Жан азабы», «Келіндер көтерілісі», «Сүйікті менің апатайым!» («Әпке»)

1997-1998 жылдар.
«Ең әдемі келіншек», «Ғашықтарға сот жоқ», «Алдар көсе», «Екі қожаға бір қызметші»

1999-2000 жылдар.
«Әке тағдыры», «Асар» (ертегі), «Бейбарыс сұлтан»

2001-2002 жылдар.
«Әпке»

2003-2004 жылдар.
Үш әйел алған еркек», «Махамбеттің бір күні», «Махаббат пен кесапат», «Жарайсың, бажа!», «Келіндер көтерілісі», «Қиямет-қайым Киото»

2005-2006 жылдар.
«Сыған серенадасы», «Күйеу іздеген кемпірлер», «Нұр жауған ғұмыр», «Тағдырлар»

2007 жыл.
«Ұят кайда?», «Көгілдір такси», «Қайын ене», «Жаңа жыл», «Керқұла атты Кендебай»

2008 жыл.
«Келіндер көтерілісі», «Қарагөз», «Әй, қыздар-ай’», «Шатақхана - 99», «Кішкентай мук», «Мамуля»

2009 жыл.
«Бір түп алма ағашы», «Сүйікті сегіз әйел», «Періштелер жерде ғұмыр кепіпейді», «Үш торай туралы ертегі», «Махаббат мұнарасы», «Нұр жауған ғұмыр», «Ақымақ болған -басым-ай!»

2010 жыл
«Филумено Мартурано», «Шырақ жанған түн», «Болмаған оқиға», «Сыйланбаған сезім», «Супер келін» («Келіндер кетерілісі»)

2011 жыл.
«Көңілді Роджер», «Гиппократ анты», «Мәңгілік бала-бейне», «Мұстафа Шоқай», «Қымбатты Памелла»

2012 жыл.
«Қос мұңлық», «Қарақшы малайлар», «Түнгі қонақ», «Үш торай туралы ертегі», «Махаббат аралы», «Жандауа», «Шырмауық астындағы шырғалаң», «Жаңғырық»

2013 жыл.
«Ана туралы жыр», «Күшік күйеу», «Ұр, тоқпақ», «Мәңгілік махаббат»

2014 жыл.
«Хақ жолы», «Золушка», «Нашақорлар»

2015 жыл.
«Мәңгүрт», «Ревизор», «Жәңгір хан», «Бас»<ref>Бөпежанова А.Қ. Атырау облыстық драма театры: жетпіс жеті жыл биігінен. Астана "Бейбарыс" баспасы, 2016</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан театрлары]]
[[Санат:Атырау облысы сәулеті]]
[[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]

Құралай Халекетқызы Ешмұратова

2025-12-30T16:59:26Z

IL68:

{{Кинематограф
|есімі = Құралай Халекетқызы Ешмұратова
|шынайы есімі =
|сурет =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 04.07.1945
|туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|мамандығы = {{Театр режиссёрі|Қазақстан|КСРО|XX ғасыр|XXI ғасыр}}, [[профессор|педагог - профессор]]
|азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|белсенді жылдары = [[1967]] - осы уақыт
|бағыты =
|ұжымы = [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Алматы қаласындағы Республикалық Қуыршақ театры]], Астана қуыршақ театры
|марапаттары =
{{{!}}
{{!}} {{Халықтар Достығы ордені}} {{!}}{{!}} {{Құрмет Белгісі ордені|1986}} {{!}}{{!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)|1988}} {{!}}{{!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|2011}}
{{!}}-
{{!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)|2012}} {{!}}{{!}} {{Еңбек ардагері медалі|2015}}
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}}[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]
{{!}}}
}}
'''Құралай Халекетқызы Ешмұратова''' (4 шілде 1945, Семей) — [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] (1994), Астана қуыршақ театрының көркемдік жетекшісі, [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Қазақ ұлттық өнер академиясынің]] профессоры.

== Өмірбаяны ==
Ешмұратова Құралай Халекетқызы 4 шілде 1945 жылы [[Семей]] өңірінде дүниеге келді. Руы [[Уақ]], [[Орта жүз]].

[[Құрманғазы атындағы консерватория|Құрманғазы атындағы консерваторияның]] театр бөлімінде профессор, КСРО халық әртисі А.Т. [[Тоқпанов Асқар|Тоқпановтың]] шеберханасында дәріс алып, 1967 жылы оқу орнын бітіріп шықты.

1967-2002 жылдары [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Алматы қаласындағы Республикалық Қуыршақ театрында]] [[режиссер]] болып жұмысын бастап, репертуарына бірнеше ұлттық және шетелдік классикалық қойылымдар қойды. [[Мемлекеттік қуыршақ театры|Алматы қаласындағы Республикалық қуыршақ театрының]] шығармашылық ұжымын отыз жылдан астам басқарды.

1972-1974 жылдар аралығында режиссерлық білімін шыңдау үшін [[Мәскеу қаласы|Мәскеу қаласында]] КСРО халық әртисі, куыршақ өнерін қалаушы С.В. Образцовтың шеберханасында дәріс алды

2007 жылы К.Х. Ешмұратова, КСРО Халық әртісі С.В. Образцовтың Кеңес қуыршақ өнерінің негізін қалаушысының шәкірті, [[Астана қаласы|Астана қаласындағы]] Мемлекеттік Жас көрермен театры жанындағы қуыршақ театрының ашылуына белсенді ықпал етті. Театр "[[Қыз Жібек]]" халық поэмасының негізі бойынша "Махаббат туралы аңыз" қойылымымен ашылды.

Осы жылы Қ.Х.Ешмұратованың белсенді қатысуымен Қазақ ұлттық өнер университетінде қуыршақтар театрының бөлімшесі ашылады.<ref>http://astana.gov.kz/ru/news/news/6070</ref>

2010 жылы [[Астана қаласы]] әкімдігінің қаулысы бойынша қуыршақ театры дербес мәртебені "Мемлекеттік қуыршақ театры" атағын иеленеді және көркемдік жетекшісі болып Ешмуратова Қ. Х. тағайындалды.<ref>https://ru.sputniknews.kz/theaters/20190305/9502807/teatr-kukol-astana.html</ref>

Қазіргі уақытта, режиссерлық қызметімен бірге [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында]] ұстаздық қызметін жалғастыруда.

== Шығармашылық белсенділік ==
1967 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін, Ешмұратова Құралай Халекетқызы Қазақстан қуыршақ театрларында балалар мен ересектерге арналған жүзден астам спектакль қойылды.

Ешмұратова Құралай Халекетқызы өзінің шығармашылық жолында драматургтар [[Бодықов Оразбек|О. Бодықов]], С. Омаров, О. Аубәкіров, [[Оразалин Нұрлан|Н. Оразалин]], [[Жүнісов Сәкен Нұрмақұлы|С. Жунісов]], композиторлар [[Хамиди Латиф|Л. Хамиди]], [[Рахмадиев|Е. Рахмадиев]], [[Тілендиев|Н. Тілендиев]], [[Қалдаяқов Шәмші|Ш. Қалдаяқов]], [[Бейсеуов Әсет Көпбайұлы|Ә. Бейсеуов]], [[Хасанғалиев|Е. Хасанғалиев]], В. Булгаровский сияқты еліміздің біртуар өнер қайраткерлерімен қызметтес болды.

1974 жылы С.В. Образцовтың жетекшілігімен, [[Табылдиев Әбдібай|А. Табылдиевтің]] "Ең ұлы алыптар" (Самый великий великан) пьесасы бойынша қойылған спектакль, Қ. Ешмұратованың жоғары режиссерлік курстарын аяқтаған дипломдық спектакльге айналды

1974 жылы Қырғыз КСР, Фрунзе қаласында өткен Орта Азия және Қазақстан қуыршақ театрларының бірінші халықаралық фестивалінде "Кербақбай" деген атауға болады.

1970 жылдардың соңында, театр үшін үлкен оқиға, И. Штоктың қазақ тобында ересек көрермендерге арналған "Божественная комедия" қойылымы болды. Онда алғаш рет қара кабинет пен планшеттік қуыршақтар қолданылады. Осы жылдары ересек көрермендерге арналған бірқатар спектакльдер қойылды: [[Бодықов Оразбек|О. Бодықовтың]] "Сабираның әлегі", "Орашалақ Ораш", О. Әубәкіровтың "Көрсең де арманда", "Терісқақбай", "Жолдастар", "Келіңіздер – көріңіздер!", [[Жүнісов Сәкен Нұрмақұлы|С. Жүнісовтың]] "Жығылып-сүрініп…"

1977 жылы Қарақалпақ АКСР-да болған гастрольдік сапарында [[Бодықов Оразбек|О. Бодықовтың]] (режиссер Қ. Ешмұратова) "Сабираның әлегі" спектаклінің мыңыншы қойылымы өтті, Онда ол Қарақалпақ АКСР Мәдениет министрлігінің грамотасымен марапатталды.

1978 жылы Өзбек КСР, Ташкент қаласында өткен Халықаралық қуыршақ театрларының фестивалінде "Спорт және Қожа" спектаклі бірінші дәрежелі диплом алған.

1981 жылы К. Х. Ешмұратованың қойылымында “Спорт және Қожа”, [[Оразалин Нұрлан|Н. Оразалинның]] "Ақ құс туралы аңыз" және Қ. Амангелдиновтың "Жомарт" атты спектакльдері алғаш рет театр тарихында [[Вьетнам]] және [[Кампучия]] бойынша гастрольдер өткізіп, онда вьетнамдық және кампучиялық балалар үлкен құрметке ие болды.

1987 жылы Құралай Халекетқызы қазақ халқының “[[Қанбақ шал]]” ертегісіне инсценировка жасап, сахнаға шықты. Аталмыш қойылым 1994 жылы Иранда өткен Дүниежүзілік Қуыршақ театры фестивалінде “Алтын Маска” құрмет наградасымен марапатталды. Сол жылдары [[Оразалин Нұрлан|Н. Оразалиннің]] "Тарқамайды тойымыз" спектаклі қойылды. Бұл спектакльге 15 Республиканың қуыршақтары, бүкіл Кеңес Одағы қатысады. Спектакль қырық жылдан астам Алматылық қуыршақтар театрының репертуарынан түспейді және бірнеше рет Кеңес Одағы қуыршақтар театрларының халықаралық фестивальдерінде ғана емес, [[Чехословакия]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Ресей]] және т. б. сияқты шетелдік фестивальдер мен гастрольдерде де дипломдар алған.

1990-2000 жылдары режиссер К. Х. Ешмұратова И. Крянгеның "Алтын әтеш", Л. Симоновтың "Құдіретті сөз", "Аяз Ата мен Кикимора", "Машенька және аю", "Аяз Ата мен жаз", орыс халық ертегілерінің желісі бойынша [[Табылдиев Әбдібай|А. Табылдиевтің]] "Наурыз келді", "Жаңа жыл ертегісі", "Сиқырлы сөздер", Ю. Ходжаевтың "Приключения в стране Светофории", "Тұт ағаштың саясында" және т. б. спектакльдер қойды.

2007 жылдан бастап бүгінгі күнге дейін Астана қаласының мемлекеттік қуыршақ театрында көркемдік жетекші ретінде К.Х. Ешмұратова түрлі жанрда бірқатар спектакльдер жасады. Осы жылдары трагедия жанрында екі спектакль қойылды: "Махаббат туралы аңыз" желісі бойынша "[[Қыз Жібек]]" пен [[Мұқанова Роза|Р. Мұқанованың]] "Мәңгілік балалық шақ" және Семей полигонының құрбандарына арналған [[Жүнісов Сәкен Нұрмақұлы|С. Жүнісовтың]] "Атамекен" спектаклі.

2010 жылы Алматы қаласының Мемлекеттік Қуыршақ театры “[[Қанбақ шал]]” қойылымымен [[Франция]], [[Жапония]], [[Чехословакия|Чехословакияда]] өткен халықаралық фестивальдерге қатысып үлкен жетістіктермен оралды, және “Тарқамайды тойымыз” қойылымы [[Мәскеу қаласы|Мәскеу қаласында]] өткен гастрольдік сапарда көрермендерің зор ілтипатына ие болды.

Ерекше спектакльдердің бірі Қ. Ежембековтың "Ертөстік", онда қазіргі заманғы рэп музыкасы мен билері байырғы қазақ халқының әндерімен, билерімен, дәстүрлерімен ұштасқан.

Режиссер Е. Жуасбековтың "О, тоба!", М. Тойбаевтың "Құрметті сөздер" қойылымындағы спектакльдер әкелер мен балалардың мәселелерін, үлкендерге деген құрмет, табиғатқа деген сүйіспеншілік пен адамдар сыйластығының құндылықтарын көрсетеді.

Р. Киплингтің "Маугли" желісі бойынша "Ана жүрегі" спектаклінде режиссер басқа қойылымдар сияқты Маугли ұлын емес, оның анасы, Қасқыр Ракшаны кейіпкер етеді. Ракша Маугли үшін жауапты сәтте, жолбарыс Шерханмен ұрысқа түсіп, өзінің үйірін, яғни өз халқын қорғаушы адам қылып тәрбиелейді.

2015 жылы Құралай Халекетқызының туғанына 70 жыл және шығармашылық қызметіне 50 жыл толуына орай "Құралай" І- Халықаралық қуыршақ театрларының фестивалі ұйымдастырылды. Халықаралық фестиваль Астана қаласы күнін мерекелеу аясында өтті. Оған [[Перу]], [[Эстония]], [[Сербия]], [[Румыния]], [[Болгария]], [[Тәжікстан]], [[Ресей]] елдерінен келген шетелдік қонақтар қатысты. Фестивальді Астана қуыршақ театры [[Жүнісов Сәкен Нұрмақұлы|С. Жүнісовтың]] "Атамекен" спектаклі, мерейтой иесі К. Ешмұратованың қойылымында ашылды.<ref>https://e-history.kz/ru/publications/view/elordada_astana_kuni_merekesine_orai_kuirshaktarga_zhan_bitti__1251{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

2018 жылы Астананың 20 жылдығына орай 1 шілде мен 4 шілде аралығында республиканың еңбек сіңірген әртісі Құралай Ешмұратова атындағы "Құралай" ІІ- Халықаралық қуыршақ театрларының фестивалі өтті. Спектакльдер астаналық қуыршақ театрының сахнасында өтті. Фестивальға [[Тунис]], [[Босния және Герцеговина]], [[Бельгия]], [[Италия]], [[Польша]], [[Түркия]], [[Эстония]], [[Сербия]], [[Ресей]] және Қазақстанның танымал қуыршақ театрлары қатысты.<ref>https://ru.egemen.kz/article/194126-v-stolitse-startoval-ii-medgdunarodnyy-festival-kukolnykh-teatrov-kuralay</ref>

'''Мұғалімдер''': Халық әртісі профессор [[Тоқпанов Асқар|А.Тоқпанов]], еңбек сіңірген өнер қайраткері профессор Р.М.Қанабаева, КСРО Халық әртісі қуыршақ өнерінің негізін қалаушы С.В. Образцов.

'''Оқушылар''': Қазақстан мен Ресей қуыршақ театрларының жетекші еңбек сіңірген актерлері.

== Отбасы ==
Әкесі - [[Халекет Ешмұратұлы Ешмұратов|Халекет (Халеолла) Ешмұратов]] - ҚазССР-нің еңбек сіңірген әртісі, анасы - Ғайникамал Әмірбекова - театрдың жетекші актрисасы, балерина. Отбасында ұш қыз дүниеге келген: Тоғжан Хасанғалиева - Астана қаласының "Қуыршақ театрының" директоры, театр тану және философия ғылымдарының кандидаты, "[[Құрмет ордені|Құрмет]]" ордені иегері; Айжан Салаева - қоюшы-режиссер, өнертану ғылымдарының магистрі; Анар Ешмұратова - философия докторы.

== Шығармалары ==
Ешмұратова Қ.Х. “Қуыршақ театрының құпиялары” / Астана, 2013 ISBN 978-9965-881-93-0

Қазақстан қуыршақтар театрының өнері туралы "Қуыршақтар театрының құпиялары" монографиясы, көптеген мақалалар, жазбалар, қуыршақ жүргізу өнері бойынша әдістемелік құралдар шығарылды.

== Марапаттары ==
Талантты режиссер Қ.Х. Ешмұратованың қойған қойылымдары бірнеше республикалық, халықаралық фестивальдарға қатысып, дипломдармен және мақтау қағаздармен марапатталды.

"Сахнагер-2017" бірінші ұлттық театр сыйлығының лауреаты.<ref>http://today.kz/news/kultura/2017-03-28/738940-vruchenie-pervoj-teatralnoj-premii-sahnager-2017-sostoyalos-v-astane/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200622152529/http://today.kz/news/kultura/2017-03-28/738940-vruchenie-pervoj-teatralnoj-premii-sahnager-2017-sostoyalos-v-astane/ |date=2020-06-22 }}</ref>

Бірнеше ордендер мен медальдардың иегері: "Халықтар достығы" және "Құрмет белгісі" (1986), "КСРО Еңбек ардагері" (1988), "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" (2011), "Ерен еңбегі үшін" (2012)<ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31304593#pos=3;-80</ref>, "Еңбек ардагері" (2015), "Республикалық мәдениет, спорт және ақпарат қызметкерлерінің кәсіптік одағы" құрмет белгісі.

[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] (1994)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:Қазақстанның Алтын кітабына жазылғандар]]

Олег Сергеевич Турков

2025-12-25T15:14:52Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Олег Сергеевич Турков |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туғ

{{Тұлға
|Есімі = Олег Сергеевич Турков
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 19.01.1937
|Туған жері = {{туғанжері|Беларусь|Беларусьте}}
|Мансабы =
|Азаматтығы =
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Олег Сергеевич Турков''' ([[19 қаңтар]] [[1937]], [[Беларусь]]) — қазақстандық геолог, геолого-минералогия ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасының «Құрметті жер қойнауын барлаушысы», «Қазақстан кен орындарының алғашқы ашушысы», «КСРО-ның жер қойнауын барлаудың үздігі» атағының иегері. Қазақстан мұнай-газ геологиясының дамуына елеулі үлес қосқан, [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз]], Қайраң, Рожков және [[Қашаған кен орны|Қашаған]] сияқты ірі кен орындарын ашу мен зерттеуге қатысқан жетекші ғалым.

== Өмірбаяны ==
Турков Олег Сергеевич 1937 жылы [[Беларусь]] елінде дүниеге келген. Ұлы Отан соғысы жылдары ата-анасынан айырылып, атасының қолында тәрбиеленді.

1955 жылы Қазақстанға қоныс аударып, кейін бұл аймақты өзінің екінші Отаны деп атады.

1960 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] геология факультетін үздік бітірді. Сол жылы-ақ Қазақстан Ғылым академиясының Геология ғылымдары институтында инженер-геолог болып жұмысын бастады. Осы кезеңде Батыс Қазақстанның геологиялық құрылымын, мұнай-газдылығын зерттеп, Прикаспий ойпатындағы кейін Теңіз және Қайраң кен орындарының ашылуына негіз болған Приморск көтерілімін алғаш бөліп көрсетті.

1969 жылы Оңтүстік Ембі ауданының мұнай-газдылық перспективаларына арналған кандидаттық диссертация қорғады.

1973–1989 жылдары Қазақстан Геология министрлігіне қарасты «Гурьевнефтегазгеология» өндірістік геологиялық бірлестігінде еңбек етті. 1973–1986 жылдары Орталық тақырыптық партияны, 1986–1989 жылдары Опытно-методикалық экспедицияны басқарды. Бұл кезеңде Прикаспий ойпаты, [[Бозащы түбегі|Бозащы]] мен [[Үстірт]] аймақтарында геологиялық-барлау жұмыстарының кеңеюіне жетекшілік жасады<ref>https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1764584412&tld=kz&lang=ru&name=turkovu_80_let.pdf&text=%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%9A%D0%9E%D0%92%20%D0%9E%D0%9B%D0%95%D0%93%20%D0%A1%D0%95%D0%A0%D0%93%D0%95%D0%95%D0%92%D0%98%D0%A7&url=http%3A%2F%2Fkz.neft-gas.kz%2Ff%2Fturkovu_80_let.pdf&lr=162&mime=pdf&l10n=ru&sign=d9d920ee2bc991cb96dafd2a8ea7aca5&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1764584412%26tld%3Dkz%26lang%3Dru%26name%3Dturkovu_80_let.pdf%26text%3D%25D0%25A2%25D0%25A3%25D0%25A0%25D0%259A%25D0%259E%25D0%2592%2B%25D0%259E%25D0%259B%25D0%2595%25D0%2593%2B%25D0%25A1%25D0%2595%25D0%25A0%25D0%2593%25D0%2595%25D0%2595%25D0%2592%25D0%2598%25D0%25A7%26url%3Dhttp%253A%2F%2Fkz.neft-gas.kz%2Ff%2Fturkovu_80_let.pdf%26lr%3D162%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3Dd9d920ee2bc991cb96dafd2a8ea7aca5%26keyno%3D0%26nosw%3D1</ref>.

1989–1995 жылдары КазНИГРИ институтында ([[Атырау]]) ғылым жөніндегі директордың орынбасары қызметін атқарды. Каспий теңізінің акваториясын зерттеу секторын ұйымдастырды.

1992 жылы швейцариялық Petroconsultans компаниясымен бірге Қазақстандағы алғашқы халықаралық геологиялық шолуды дайындауға жетекшілік етті.

1995–2000 жылдары «[[Қазақстанкаспийшельф]]» компаниясында бас геолог, президент кеңесшісі, ғылыми бөлім басшысы және техникалық комитет мүшесі ретінде қызмет етті<ref>https://neftegaz.kz/spravochnik/neftyanniki-kazaxstana/t/turkov-oleg.html?ysclid=min05zwrga23320864</ref>.

1998 жылы Robertson (Англия) компаниясымен бірге Каспий теңізінің қазақстандық секторына арналған халықаралық стандарттағы геологиялық есепті әзірлеуге қатысты.

2000 жылдан кейін ұлттық және шетелдік мұнай компанияларында жұмыс істеді: «[[Қазақойл]]» ұлттық компаниясында ғылыми жобаларды басқарды, кейін «Nelson Resources Ltd.» және «Meridian Petroleum» компанияларында бас геолог болды. Алибекмола, [[Қожасай мұнай-газ конденсат кен орны|Қожасай]], Солтүстік Бозащы, Арман, [[Қарақұдық мұнай кен орны|Қарақұдық]] кен орындарының геологиялық модельдерін нақтылап, игерілуіне үлес қосты.

2006 жылы оның бастамасымен Рожков құрылымында іздестіру жұмыстары қайта жандандырылып, ірі газоконденсат кен орны ашылды.

2009 жылдан бастап «СМАРТ Инжиниринг» компаниясының бас геологы ретінде геологиялық барлау жобаларына арналған техникалық құжаттаманы дайындаумен айналысады.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
200-ден астам ғылыми мақаланың, сондай-ақ 5 монографияның авторы және бірлескен авторы.

Қатысқан ірі жобалары: Теңіз кен орны, Қайраң кен орны, Кашаган кен орны, Рожков газоконденсат кен орны, Қазақстан Каспий қайраңы блоктарының алғашқы картасы, Солтүстік Үстірт–Бозащы бассейндерінің халықаралық зерттеулері.

Турков О. С. Оңтүстік Ембі ауданындағы геологиялық құрылымның ерекшеліктері және мұнай-газдылық перспективалары. Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация. Алматы, 1969<ref>https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_010102825/?ysclid=min09i29cq2792763</ref>.

2018 жылғы 30 наурызда «Қашаған» мұнай кен орнын ашқаны үшін «Қазақстан Республикасының кен орындарының алғашқы ашушысы» төсбелгісімен келесі мамандар марапатталды:

KAZENERGY ассоциациясы төрағасының орынбасары Ұзақбай Қарабалин, «Meridian Petroleum» компаниясының президенті Балтабек Қуандықов, «Батыс Геофизсервис» компаниясы бас директорының орынбасары Аширали Бижанов, «North Caspian Operating Company B.V.» компаниясының бірінші басқарушы директорының орынбасары, Қазақстан-Британ техникалық университетінің президенті [[Кенжебек Ниязұлы Ибрашев|Кенжебек Ибрашев]], ENI Isatay компаниясының менеджері Клара Раева, «Смарт Инжиниринг» компаниясының бас геофизигі Олег Турков және «Meridian Petroleum» компаниясының бас геофизигі Марис Назаров<ref>https://rus.baq.kz/luchshih_geologov_kazahstana_nagradili_v_astane_29532/?ysclid=min0aqr0wa866355184</ref>.

== Марапаттары ==
Ол Қазақстанның минералдық-шикізат базасын дамытуға қосқан еңбегі үшін КСРО және Қазақстан Республикасының мемлекеттік және ведомстволық марапаттарымен наградталған.

«Қазақстан Республикасының Құрметті жер қойнауын барлаушысы» (2006).

«Қазақстанның үздік мұнайшы-геологы» (2012)<ref>https://kong.kz/events/luchshie-geologi</ref>.

«Қазақстан кен орындарының алғашқы ашушысы» (2018).

== Әдебиеттер ==
С. Сұлтанғалиев. Еңбекпен биіктеген геолог: О.С. Турков туралы деректі повесть. Қазақстан мұнай-газ геологтары қоғамы, Алматы, 2016.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина

2025-12-23T15:34:58Z

IL68: IL68 Қамқа Үмбеталина бетін Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина бетіне жылжытты

{{Тұлға
|Есімі = Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 5.09.1923
|Туған жері = {{туғанжері|Тайпақ ауданы|Тайпақ ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 24.06.2020
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Құрмет ордені}} {{!!}} {{II дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}} {{!!}} {{Жапонияны жеңгені үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (КСРО)}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
{{!}}-
{{!}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!!}} {{Шапағат медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі}}
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} [[Ақтау|Ақтаудың]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина''' ([[5 қыркүйек]] [[1923]], [[Тайпақ ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы]] - [[24 маусым]] [[2020]], [[Ақтау]], [[Маңғыстау облысы]]) — кеңестік және қазақстандық геолог-мұнайшы, Ұлы Отан соғысының ардагері, еңбек және тыл ардагері. Қазақстанның еңбек сіңірген геолог-барлаушысы (1975), КСРО Геология министрлігінің жер қойнауын барлау үздігі (1976), [[Ақтау]] қаласының Құрметті азаматы<ref>https://e-history.kz/kz/news/show/989?ysclid=mji4w269mj875117065</ref>.

== Өмірбаяны ==
Үмбеталина Қамқа Жаниярқызы 1923 жылы 5 қыркүйекте [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысының]] [[Тайпақ ауданы|Тайпақ ауданында]] дүниеге келген. Ерте жасынан тағдырдың ауыр сынақтарын бастан кешірген.

1942 жылы [[Атырау|Гурьев]] (қазіргі Атырау) қаласындағы Жамбыл атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін, 19 жасында әскер қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысына аттанды.

Әскери қызметін Воронеж қаласындағы әуе қоймасын күзетуден бастап, кейін [[Орынбор|Чкалов]], [[Челябинск]], [[Омбы]] қалаларында авиациялық даярлық курстарынан өтті. 1-Қиыр Шығыс майданындағы 9-әуе армиясы құрамында қызмет атқарып, Жапонияға қарсы соғыс қимылдарына қатысты. Бомбалаушы ұшақтарда ауыр снарядтарды қолмен тиеу сияқты аса қауіпті міндеттерді орындады. 1945 жылы сержант шенінде елге оралды<ref>https://maqat-tynysy.kz/zhanalyqtar/aleumet/arkhivte-zhatqan-analar-erligi.html</ref>.

Соғыстан кейін, 1945 жылдан бастап мұнай саласында еңбек жолын бастады. «[[Қазмұнайгазбарлау]]» (бұрынғы «Қазнефтеразведка») тресінде лаборант, коллектор, инженер болып жұмыс істеді. Кейін «[[Маңғыстаумұнайгазбарлау]]» тресінің химия зертханасында аға инженер қызметін атқарды. 1945–1990 жылдар аралығында Қазақстанның мұнай-газ саласының дамуына, әсіресе [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] өңіріндегі бірқатар ірі кен орындарын ([[Қаламқас мұнай-газ кен орны|Қаламқас]], [[Қаражанбас газ-мұнай кен орны|Қаражанбас]], [[Жетібай мұнай-газконденсат кен орны|Жетібай]], [[Өзен мұнай-газ кен орны|Өзен]] және басқа да алаңдар) игеруге елеулі үлес қосты.

1990 жылдан бастап Қазақстан Республикасының дербес зейнеткері болды. Өмірінің соңғы жылдарын Ақтау қаласында өткізді<ref>https://www.mmg.kz/kz/media/511/5-sentyabrya-2013-goda-proslavlenniy-veteran-neftyanik-veteran-vov-kamka-umbetalina-prazdnuet-svoy-90-letniy-yubiley-</ref>.

== Марапаттары мен атақтары ==
1985 жылғы 11 наурызда ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, 2013 жылы «Құрмет» орденімен марапатталған.

«1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалі.

«Жапонияны жеңгені үшін» медалі.

Жуков медалі.

«Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай» медалі (1970 жыл).

«Еңбек ерлігі үшін» медалі (20 сәуір 1971 жыл).

«Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген геолог-барлаушысы» (1975), КСРО жер қойнауын барлау үздігі (1976) және «КСРО мұнай барлауының үздігі» құрметті атақтары берілген.

«Еңбек ардагері» медалі (1984 жыл).

«Ерен енбегі үшін» медалі (1 қыркүйек 1999 жыл).

«Өзен кен орнына 40 жыл» медалі (2004 жыл).

«Астанаға 10 жыл» медалі (2008 жыл).

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011 жыл).

«Шапағат» медалі (2015 жыл).

«1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл» мерейтойлық медалі (2015 жыл).

Ақтау қаласының Құрметті азаматы.

== Естелігі ==
Қамқа Үмбеталина — қазақ мұнай саласында ұзақ жылдар табанды еңбек еткен, соғыс пен бейбіт өмірде де елге адал қызмет еткен тұлға. 2020 жылы қайтыс болғаннан кейін [[Ақтау]] қаласында тұрған үйіне мемориалдық ескерткіш тақта орнатылды. Оның есімі қазақстандық геологтар мен мұнайшылар қауымында зор құрметпен аталады<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/akimat-goroda-aktau/press/news/details/991545?lang=kk&ysclid=mji4seuotl709667470</ref>.

== Әдебиеттер ==
«Атырау» энциклопедиясы. — Алматы, 2000.

Нефтяная энциклопедия Казахстана. — Алматы, 1999.

Заслуженные первопроходцы. — Алматы, 2012.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]

Шакарим Фатихұлы Жансеитов

2025-12-18T15:36:17Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Шакарим Фатихұлы Жансеитов |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы =

{{Тұлға
|Есімі = Шакарим Фатихұлы Жансеитов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 28.11.1938
|Туған жері = {{туғанжері|Ақмола облысы|Ақмола облысында}}, Қазақ КСР
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі = Фатих-Сұлтан Жансеитов
|Анасы = Майдаш Жансеитова
|Жұбайы = Манара Төлеутаевна
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Шакарим Фатихұлы Жансеитов''' ([[28 қараша]] [[1938]], [[Ақмола облысы]], Қазақ КСР) — қазақстандық экономист, экономикалық ғылымдар кандидаты, мұнай-газ және инвестициялық саясат саласының маманы.

== Өмірбаяны ==
Жансеитов Шакарим Фатихұлы 1938 жылы 28 қарашада Ақмола облысында дүниеге келген. Әкесі — Фатих-Сұлтан Жансеитов<ref>https://centrasia.org/person.php?st=1464974856</ref>, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, инженер-құрылысшы; шешесі — Майдаш Жансеитова.

Мектепті Ақмола облысында аяқтап, кейін [[Қазақ кен-металлургия институты|Қазақ кен-металлургия институтының]] (қазіргі Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті) тау-кен факультетіне оқуға түсті.

1961 жылы институтты тәмамдағаннан кейін «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінде еңбек жолын бастады. Ол №38 шахтада шамамен тоғыз жыл бойы жер астында жұмыс істеп, өндірістік тәжірибе жинақтады.

1970 жылдан бастап [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясының]] Экономика институтында қызмет етті. Мұнда ол кіші ғылыми қызметкерден бастап аға ғылыми қызметкерге, кейін институттың ғылыми хатшысы лауазымына дейін көтерілді.

1976 жылы экономикалық ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін қорғады. Ғылыми қызметі барысында Қазақстан экономикасындағы дағдарыстық үрдістерді, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мәселелерін зерттеумен айналысты.

1993 жылы Қазақстан Республикасының Экономика министрлігі жанындағы Шетелдік инвестициялар жөніндегі ұлттық агенттікке жұмысқа шақырылды. Мұнда ол жетекші департамент директоры қызметін атқарып, мұнай-газ және тау-кен салаларына шетелдік инвестиция тарту саясатын қалыптастыруға қатысты. Ол [[Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны|Қарашығанақ]], [[Қашаған кен орны|Қашаған]] сияқты ірі мұнай-газ жобалары бойынша халықаралық келіссөздерге қатысып, бірқатар бірлескен кәсіпорындардың құрылуына үлес қосты.

1995–1999 жылдары Дүниежүзілік банкпен бірлескен жобалар аясында Жобаларды басқару және іске асыру тобының (ГУРП) жетекшісі болды. Осы кезеңде халықаралық тендерлер ұйымдастырылып, мұнай-газ саласына кадр даярлау жүйесін дамытуға бағытталған жобалар жүзеге асырылды<ref>https://kazpravda.kz/n/i-eto-ego-put/?ysclid=mimm1odb3650585766</ref>.

2000-жылдардан бастап «[[ҚазМұнайГаз]]» ұлттық компаниясы жүйесінде және оның еншілес ұйымдарында жауапты қызметтер атқарды. Ол Қазақ мұнай және газ институтының (КИНГ) бас директорының кеңесшісі болды, сондай-ақ 2016 жылға дейін «ҚазМұнайГаз» компаниялары тобында жетекші маман ретінде жұмыс істеді. Мұнай-газ саласының технологиялық дамуы бойынша «жол карталарын» әзірлеуге, Өзен кен орнындағы мұнай өндіруді арттыру жөніндегі ұсынымдарға қатысты<ref>https://el.kz/content-21384_13327/?ysclid=mimm43o8oj719928640</ref>.

== Ғылыми еңбектері ==
Экономика ғылымдарының кандидаты. Ол шамамен 70 ғылыми еңбектің, соның ішінде 5 монографияның авторы.
* Каргажанов З. Қ., Жансеитов Ш. Ф. Тау-кен өнеркәсібіндегі нормативтік шығындар. — Мәскеу: Недра, 1976.
* Жансеитов Ш. Ф. Түсті металдарға арналған шекті шығындар. — Алматы: Ғылым, 1987.

== Марапаттары ==
«Құрметті геолог» медалі

Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының алғыс хаттары

Салалық және ведомстволық марапаттар

== Әдебиеттер ==
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. Алматы, 2005.

«Казахстанская правда», «И это его путь», 23.11.2018.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]

Шакарим Фатихұлы Жансеитов

2025-12-18T15:36:17Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Шакарим Фатихұлы Жансеитов |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы =

Гүлзада Құбашқызы Умірова

2025-12-17T17:15:05Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Гүлзада Құбашқызы Умірова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы =

{{Тұлға
|Есімі = Гүлзада Құбашқызы Умірова
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 4.12.1965
|Туған жері = {{туғанжері|Гурьев|Атырауда}}, [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі = Құбаш Баймұханов
|Анасы = Дәмегой Аққалиевна Қаржаубаева
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Гүлзада Құбашқызы Умірова''' ([[4 желтоқсан]] [[1965]], [[Атырау]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым, геофизик, философия докторы (PhD), қауымдастырылған профессор. Геология және геофизика саласындағы, соның ішінде магнитотеллуриялық зондтау, гравиметрия және жер қойнауын геодинамикалық мониторингі бағыттары бойынша маман.

== Өмірбаяны ==
Умірова (Баймұханова) Гүлзада Құбашқызы 1965 жылы 4 желтоқсанда [[Атырау|Гурьев]] (қазіргі Атырау) қаласында дүниеге келген.

1990 жылы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын]] «Пайдалы қазбалар кен орындарын іздеу мен барлаудың геофизикалық әдістері» мамандығы бойынша тау-кен инженері-геофизик біліктілігімен үздік бітірді.

2011–2013 жылдары Каспий мемлекеттік университетінде магистратурада білім алып, техника ғылымдарының магистрі дәрежесін иеленді.

2013 жылы Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің докторантурасына түсіп, 2017 жылы «Магнитотеллуриялық зондтау (МТЗ) технологиясы негізінде Қаратон–Сарқамыс блогы шегінде шөгінді жамылғы түзілімдеріндегі геоэлектрлік біртексіздіктерді анықтау» тақырыбында диссертация қорғап, философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін алды<ref>https://docs.yandex.kz/docs/view?tm=1764906106&tld=kz&lang=ru&name=geokniga-vydelenie-geoelektricheskih-neodnorodnostey-v-obrazovaniyah.pdf&text=%D0%A3%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%93%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%20%D0%9A%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&url=https%3A%2F%2Fwww.geokniga.org%2Fbookfiles%2Fgeokniga-vydelenie-geoelektricheskih-neodnorodnostey-v-obrazovaniyah.pdf&lr=162&mime=pdf&l10n=ru&sign=4e6d68318841f506c6024d4b51dee9eb&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1764906106%26tld%3Dkz%26lang%3Dru%26name%3Dgeokniga-vydelenie-geoelektricheskih-neodnorodnostey-v-obrazovaniyah.pdf%26text%3D%25D0%25A3%25D0%25BC%25D0%25B8%25D1%2580%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B0%2B%25D0%2593%25D1%2583%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25B7%25D0%25B0%25D0%25B4%25D0%25B0%2B%25D0%259A%25D1%2583%25D0%25B1%25D0%25B0%25D1%2588%25D0%25B5%25D0%25B2%25D0%25BD%25D0%25B0%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fwww.geokniga.org%2Fbookfiles%2Fgeokniga-vydelenie-geoelektricheskih-neodnorodnostey-v-obrazovaniyah.pdf%26lr%3D162%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D4e6d68318841f506c6024d4b51dee9eb%26keyno%3D0%26nosw%3D1</ref>.

== Ғылыми еңбектері ==
Умірова (Баймұханова) Гүлзада Құбашевна — геология және геофизика саласындағы белгілі ғалым, үздіксіз ғылыми-педагогикалық еңбек өтілі 35 жылды құрайды. Оның ішінде докторлық диссертация қорғағаннан кейінгі ғылыми қызмет өтілі — 8 жылдан астам. 2022 жылғы 31 тамыздан бастап Қ. И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің «Геофизика және сейсмология» кафедрасында қауымдастырылған профессор лауазымын атқарады<ref>https://official.satbayev.university/kk/teachers/omirova-gulzada-kubashevna</ref>.

Ол бакалавриат және магистратура деңгейінде «Гравиразведка», «Геофизикалық ақпаратты өңдеудің теориялық негіздері», «Ұңғымалық геофизикалық зерттеулер» пәндерінен дәріс оқиды. Соңғы бес жылда оның ғылыми жетекшілігімен 12 магистрант диссертация қорғаған, қазіргі уақытта 3 докторанттың ғылыми жетекшісі болып табылады.

Ғалымның ғылыми қызығушылықтары геология және геофизика саласымен, атап айтқанда магнитотеллуриялық зондтау, электрбарлау әдістері, гравиметриялық мониторинг, мұнай-газ және қатты пайдалы қазбалар кен орындарын іздеу мен барлау, сондай-ақ жер қойнауының геодинамикалық жай-күйін бағалау мәселелерімен тығыз байланысты.

Умірова (Баймұханова) Г. Қ. «ГЕОКЕН» ғылыми-өндірістік орталығының құрамында 30-дан астам өндірістік жобаларға қатысқан. Ол электрбарлау жұмыстарының (ВП-СГ, ВП-ДЭЗ, электротомография) нәтижелері бойынша, сондай-ақ мұнай-газ кен орындарындағы жер қойнауының мониторингіне арналған көптеген өндірістік есептердің авторы және теңавторы болып табылады.

Ғалым 40-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбектің авторы. Докторлық диссертация қорғағаннан кейін 29 ғылыми мақала жариялаған, олардың 7-уі Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім сапасын қамтамасыз ету комитеті ұсынған басылымдарда, ал 12-сі Scopus және Web of Science дерекқорларына енгізілген халықаралық ғылыми журналдарда жарық көрген.

== Ғылыми жобалар ==
Докторлық диссертациядан кейін [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде]] және Nord-West Geophysics компаниясында магнитотеллуриялық деректерді өңдеу мен интерпретациялау бойынша ғылыми тағылымдамалардан өтті. Сондай-ақ Geosoft Oasis montaj және Geoplat Pro-S бағдарламалары бойынша кәсіби біліктілігін арттырды.

Умірова (Баймұханова) Г. Қ. бірқатар гранттық ғылыми-зерттеу жобаларына қатысқан, оның ішінде:
* AP05135158 — Қазақстанның мұнай-газ аудандарындағы жер қойнауының жай-күйін гравиметриялық мониторингтеу бойынша геоақпараттық жүйе әзірлеу (2018–2020);
* AP23487129 — Қазақстан халқын сумен қамтамасыз ету үшін ұңғымаларды тазалаудың инновациялық жүйесін әзірлеу (2024–2026, ғылыми жетекші);
* Мұнайлы горизонттардың мұнайлық әлеуетін болжауға арналған ғылыми-зерттеу жұмыстары (2025–2026).

== Марапаттары ==
Ғылым мен білім саласына қосқан үлесі үшін бірқатар марапаттарға ие, олардың қатарында:
* Қ. И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТЗУ медальдары (2019, 2022);
* «Құрметті геолог» медалі (2023);
* «Мұнай-газ-химия саласын дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі (2024);
* Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің Алғыс хаты (2022, 2024) және басқа да наградалар бар.

== Сілтеме ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан геофизиктері]]

Аманғали Нысанғалиұлы Нысанғалиев

2025-12-06T05:27:56Z

IL68: IL68 Аман Нысанғалиев бетін Аманғали Нысанғалиұлы Нысанғалиев бетіне жылжытты

{{Тұлға
|Есімі = Аманғали Нысанғалиұлы Нысанғалиев
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 15.12.1947
|Туған жері = Наурызалы ауылы, {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}} [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі = Нысанғали Тілеубаев
|Анасы = Қанапия Нысанғалиева
|Жұбайы = Алма Нысанғалиева
|Балалары = Бақтығали, Динара, Мағжан
|Марапаттары = {{Құрмет ордені}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Аманғали Нысанғалиұлы Нысанғалиев''' ([[15 желтоқсан]] [[1947]], Наурызалы ауылы, [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау|Гурьев]]) – қазақстандық инженер-жобалаушы, техникалық ғылымдар докторы, профессор, Қазақстан Республикасының Ұлттық инженерлік академиясының академигі. Қазақстанның мұнай-газ саласындағы көрнекті ғалымдарының бірі, магистральдық мұнай және газ құбырларының қауіпсіздігі, беріктігі және экологиялық сенімділігі бойынша ғылыми мектептің негізін қалаушылардың бірі. «Құрмет» орденінің иегері, «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы» атағының иегері.

== Өмірбаяны ==
Нысанғалиев Аманғали Нысанғалиұлы 1947 жылы 15 желтоқсанда [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданының]] Наурызалы ауылында дүниеге келді. Әкесі Нысанғали Тілеубаев — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] II топ мүгедегі, колхоз қызметкері; анасы Қанапия Нысанғалиева алты баланы тәрбиелеп өсірген. Отбасы еңбекқорлығы мен білімге деген құштарлықты ерекше бағалаған.

=== Білімі ===
1954 жылы Бесқала жетіжылдық мектебіне қабылданып, кейін Райгородоктағы Қаракөл орта мектебінің интернатында оқып, 1965 жылы бітірді.

1970 жылы Қазақ политехникалық институтының (ҚазПТИ) мұнай факультетін тәмамдады.

1997 жылы Техника ғылымдарының кандидаты.

2003 жылы «Магистральдық мұнай құбырларының экологиялық қауіпсіздігін арттыру тәсілдері» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.

=== Еңбек жолы ===
1970 жылы жас инженер ретінде «КазНИПИнефть» институтында еңбек жолын бастады. Мұнда инженер, топ жетекшісі, бөлім бастығы, кейін бас инженер ретінде жұмыс істеді. Оның алғашқы жобалары [[Өзен мұнай-газ кен орны|Өзен]], [[Жетібай мұнай-газконденсат кен орны|Жетібай]] сияқты күрделі кен орындарының инфрақұрылымын жобалаумен байланысты болды. Шығармашылық ойлау қабілеті мен инженерлік шешімдер ұсынудағы батылдығы әріптестері арасында ерекше байқалды.

1995 жылы жаңадан құрылған «КаспийМунайГаз» мемлекеттік ғылыми-зерттеу және жобалау институтының бас директоры болып тағайындалды. Оның басқаруымен институт қызметінің көлемі 12 есеге өсті. Институт теңіз жобалауының жаңа стандарттарына көшіп, оффшорлық инженерия бағытында дамыды.

2003 жылы «КИНГ» АҚ вице-президенті қызметіне кірісті және сол жылдары «Қазақстан – Қытай» мұнай құбыры жобасының директоры болды.

2006–2007 жылдары жаңадан құрылған «Қазақ мұнай және газ тасымалы институтының» (КИТНГ) алғашқы бас директоры болды.

2008 жылы «КИНГ» АҚ бас директорының орынбасары қызметін атқарды.

2009–2016 жылдары «ҚИНГ» АҚ жерүсті жобалау орталығын басқарды.

=== Ірі жобаларға қатысуы ===
Оның ғылыми-техникалық басшылығымен келесі жобалар іске асырылды:
* Қазақстан – Қытай магистральдық мұнай және газ құбырлары;
* Бейнеу – Бозой – Шымкент газопроводын салу;
* Атырау – Самара мұнай құбырын кеңейту;
* КТК (Каспий Құбыр Консорциумы) құбырының реконструкциясы және кеңейтуі;
* «[[Қашаған кен орны|Қашаған]]» кен орнын игеру жобалары;
* Каспий теңізі жағалауы инфрақұрылымын дамыту жобалары;
* Курык кеме жасау зауыты және өзге де индустриялық кешендер.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Аманғали Нысанғалиев — мұнай және газ саласындағы магистральдық құбырлардың беріктігі, сыртқы факторларға төзімділігі мен экологиялық қауіпсіздігі жөніндегі танымал маман. Оның ғылыми ізденістері Қазақстанның мұнай-газ инфрақұрылымын дамытуға және құбыр желілерінің сенімділігін арттыруға бағытталды.

Ғылыми еңбектері мен жаңалықтары:
* 50-ден астам ғылыми мақаланың авторы;
* 3 монография және 3 кітаптың авторы;
* Бірқатар өнертабыстардың, соның ішінде жаңа үлгідегі факельді жанарғының (Авторлық куәлік №1627782) авторы;
* Диссертациялық зерттеулері магистральдық мұнай құбырларының қауіпсіз пайдаланылуын қамтамасыз ету мәселелеріне арналған.

Қоғамдық және кәсіби қызметі:
* ҚР Ұлттық инженерлік академиясының академигі;
* Техникалық ғылымдар докторы, профессор;
* 20 жыл бойы ҚР Энергетика және минералдық ресурстар министрлігі жанындағы Техникалық кеңестің мүшесі;
* Бірқатар ғылыми-техникалық журналдардың редакциялық алқа мүшесі.

== Жеке өмірі мен отбасы ==
Жұбайы Алма Нысанғалиева – қоғамдық және әкімшілік қызмет саласында еңбек еткен, 61 жасында өмірден озды.

Балалары: Бақтығали - Мәскеудің Курчатов атындағы инженерлік физика институтын (МИФИ) бітірген, техника ғылымдарының кандидаты; Динара - Губкин атындағы Мәскеудің мұнай-газ университетін бітірген, техника ғылымдарының кандидаты; Мағжан — Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық ғылыми техникалық университетінде оқу орнында білім алуда.

Немерелері: Абай, Асан, Абылай; жиендері: Кьяра, Тайра.

== Марапаттары ==

«Құрмет» ордені.

Қазақстан Республикасының мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қызметкері.

«Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы».

«KAZENERGY 2012» медалінің иегері.

Қазақстан Республикасының Президенті мен Үкіметінің Құрмет грамоталарының иегері.

Қазақстан Республикасының энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің марапаттары.

== Әдебиеттер ==
Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2

Өмірімнің белестері / Аманғали Нысанғалиев. «Қазақ мұнайының ардақтылары». Өмірбаян сериясы. Н.Ә. Марабаев атындағы «Мұнайшы» қоғамдық қоры, Алматы, 2017. ISBN 978-9965-816-77-2.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Көбентай Кемелұлы Сүйесінов

2025-12-06T05:03:21Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Кубентай Кемелұлы Сүйесінов
|Шынайы есімі =
|Сурет = Kobentay.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 25.05.1950
|Туған жері = Қосшағыл ауылы, {{туғанжері|Жылыой ауданы|Жылыой ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі = Кемел
|Анасы =
|Жұбайы = Светлана
|Балалары = Жанслу, Нұртай
|Марапаттары = {{{!}}
{{Құрмет ордені}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Кубентай Кемелұлы Сүйесінов''' ([[25 мамыр]] [[1950]], Қосшағыл ауылы, [[Жылыой ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], Қазақ КСР) — қазақстандық геолог, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты, мұнай-газ кен орындарын барлау және игеру жөніндегі жетекші маман, [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз]] және Королёвское кен орындарының ашылуы мен игерілуіне зор үлес қосқан өндірістік геолог, [[Теңізшевройл]] компаниясының ұзақ жылдық бас геологтарының бірі. «Құрмет» орденінің иегері (2023).

== Өмірбаяны ==
Сүйесінов Кубентай Кемелұлы 1950 жылғы 25 мамырда [[Атырау облысы]] [[Жылыой ауданы|Жылыой ауданының]] Қосшағыл елді мекенінде дүниеге келген. Руы [[Адай]], [[Кіші жүз]].

1972 жылы [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|И.М. Губкин атындағы Мәскеу мұнай институтын]] бітірген, инженер-геолог.

Жоғары білім алғаннан кейін 1972 жылы еңбек жолын «Кеңқияқмұнай» МГӨБ мұнай ендіру жөніндегі оператор 5-ші разряды қызметінен бастады.

1973–1975 жылдары - инженер-геолог, аға ғылыми қызметкері КазНИГРИ (Қазақстан ғылыми-зерттеу геологиялық барлау институты). Маңғыстау, Солтүстік Үстірт және Бозашы түбегінің геологиялық құрылымы мен мұнай-газдылық перспективаларын зерттеу.

1975–1979 жылдары - «Гурьевмұнайгазгеология» ӨГБ Каспий маңы МБЭ қорлар есептеу партиясының, бірлестіктің геология белімінің аға геологы, тақырыптық партиясының бастығы. Мұнай және газ қорларын есептеу жөніндегі жылдық есептерді әзірлеу, Прикаспий ойпаты, [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] және [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] аймақтарына қатысты геологиялық талдаулар жасау.

1979–1982 жылдары - «Гурьевмұнайгазгеология» ӨГБ геология белімінің аға геологы, тақырыптық партиясының бастығы, Прикаспий ойпаты.
* жобалық ұңғымалардың орындарын белгілеу;
* бұрғылау барысын бақылау;
* каротаж жүргізу;
* керн алу және талдау;
* перфорация интервалдарын анықтау;
* ұңғымаларды игеру және сынау.

1982–1988 жылдары — тақырыптық партия бастығы, ПГО «Гурьевнефтегазгеология». Геологиялық-барлау жұмыстарының жылдық талдауларын дайындау, болашақ зерттеу бағыттарын анықтау.

1982–1986 жылдары — аспирант (сырттай), Мәскеу қаласы, ВНИГНИ.

1986 жылы — кандидаттық диссертация қорғады: «Прикаспий ойпатының оңтүстік-шығысындағы тұзасты кешенінің мұнай-газдылық перспективалары». Осы кезеңде кен орындарының қорларын қорғауға қатысты: Қаражанбас, Солтүстік Бозашы, Жалғызтөбе.

1989–1993 жылдары — «Теңіз мұнайгаз» МГӨБ бас геологы, «Теңізмұнайгаз» ӨБ геология белімінің бастығы, бас геологы.
Негізгі жұмыстары:
* Теңіз және Королёвское кен орындарын барлау және игеру;
* ұңғыма жобаларын әзірлеу, перфорация интервалдарын анықтау;
* Теңіз ГПЗ ағынды сулары полигонын дайындау;
* геодинамикалық полигон құру;
* қорларды ЦКЗ мен Миннефтепром алдында қорғау;
* Chevron техникалық делегацияларымен жұмыс, келіссөздер (АҚШ, Ұлыбритания);
* кәсіби тағылымдамалар: Вайоминг (Carter Creek), Мексика шығанағы, Ричмонд МӨЗ.

1993–1998 жылдары — Бас геолог - менеджердің орынбасары, Геологиялық барлау бөлімі, ТОО «Теңізшевройл». Сейсмикалық барлау жұмыстарын жүргізу, геологиялық перспективаларды бағалау, Аңсаған кен орнын ашуға қатысу.

1998–2005 жылдары — менеджердің орынбасары, Кен орнын игеру басқармасы (Reservoir Management). Теңіз және Королёвское кен орындарында бұрғылау, сынау және игеру операцияларын басқару.

2005–2010 жылдары — нормативтік құқықты қамтамасыз ету бөлімінің бастығы, Өндіріс департаменті. ТШО-ның геолого-техникалық жобалары бойынша ғылыми-зерттеу институттарымен жұмыс, ұңғымаларды зерттеу бағдарламаларын жетілдіру.

2010–2013 жылдары — жетекші сарапшы, ТШО геологиялық-барлау жобалары. ТШО геологиялық-барлау учаскелерін мемлекеттік балансқа қайтару есептерінің авторы.

2013–2023 жылдары — аға маман, геодинамикалық мониторинг және игеру процестерін талдау. Теңіз және Королёвское кен орындарының мониторинг жүйесін қалпына келтіру, 20 жылдық халықаралық конференцияны ұйымдастыру.

=== Қосымша қызметі ===
1996–1999 — Бас геолог, [[Көкжиде мұнай кен орны|Көкжиде]] кен орнын игеру, НПЦ «Мұнай».

2009–2019 — ҚР МЭ ЦКРР тәуелсіз сарапшысы.

2009–бүгінге дейін — ГКЗ РК сарапшысы.

== Марапаттары ==
* 2005 - ҚР жер қойнауын барлау үздігі.
* 2010 - ҚР жер қойнауының құрметті барлаушысы.
* 2023 - «Құрмет» ордені — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы бойынша, ТШО-ның 30 жылдығына орай және мұнай-газ саласына қосқан еңбегі үшін<ref>https://egemen.kz/article/339298-memleket-basshysy-birqatar-azamatty-marapattady</ref>.
* ТШО және ҚР мұнай-газ саласының ведомстволық марапаттары.

== Әдебиеттер ==
Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ІSВN 978-601-278-473-2

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Мақаш Рахметов

2025-11-29T17:15:11Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Мақаш Рахметов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 15.09.1932
|Туған жері = Ақшелек ауылы, {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}} [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 2006
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы = Сауле Рахметқызы
|Балалары = Серік, Нұрлан, Мұхтар, Мұрат, Қуанғали, Роза, Рая, Гүлназ, Майра
|Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Мақаш Рахметов''' ([[15 қыркүйек]] [[1932]], Ақшелек ауылы, [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]] - [[2006]]) — қазақстанның көрнекті геолог-барлаушысы, КСРО-ның құрметті мұнайшысы (1991), Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы, бірнеше мұнай және газ кен орындарының алғашқы ашушысы, ҚР Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі.

== Өмірбаяны ==
Рахметов Мақаш 1932 жылы 15 қыркүйекте бұрынғы [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қызылқоға ауданы]], Ақшелек ауылында дүниеге келген.

1956 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Алматыдағы С. М. Киров атындағы мемлекеттік университетінің]] геология факультетін аяқтап, Жантай барлау алаңында коллектор ретінде еңбек жолын бастады.

1957 жылдан бастап «Қазақстан мұнай барлау» тресінің [[Құлсары]] бұрғылау конторасына қарасты Төңірекшың (Төресай), Жаңасу, Сарықұм және Боранқұл барлау алаңдарында геолог және аға геолог болды.

1963–1977 жылдары Прорва бұрғылау кеңсесінде аға геолог, кейін бас геолог қызметін атқарды.

1973 жылы осы кеңсенің негізінде құрылған Балықшы барлау-бұрғылау басқармасында ұңғымаларды сынау цехының бастығы болды.

1977–1997 жылдары - Каспий маңы бұрғылау жұмыстары басқармасының бас геологы, кейін Балықшы барлау-бұрғылау басқармасының және Атырау бұрғылау жұмыстары басқармасының бас геологы болып қызмет етті.

1997 жылдан – зейнеткер.

1998–2007 жылдары «Ембімұнайгаз» және «Оңғар KMC» компанияларында кеңесші ретінде еңбек етті.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Рахметов Батыс Қазақстандағы бірқатар ірі мұнай-газ кен орындарының ашылуына, олардың геологиялық құрылымын зерттеуге және қорларын дәлелдеуге тікелей үлес қосты. Оның жетекшілігімен және қатысуымен [[Прорва мұнай кен орны|Прорва]] (Шығыс, Орталық, Батыс), [[Қараарна мұнай кен орны|Қараарна]], [[Прибрежное мұнай кен орны|Прибрежный]], [[Пустынное мұнай кен орны|Пустынный]], [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз]], Королевское, Қараған, Масабай, [[Айранкөл мұнай кен орны|Айранкөл]], [[Ақінген газ-мұнай кен орны|Ақінген]], [[Аққұдық мұнай кен орны|Аққұдық]], [[Ровное мұнай-газ кен орны|Ровное]], [[Ботақан мұнай кен орны|Ботақан]], Оңтүстік Шығыс Камышиті, Мәтен, [[Мақат мұнай кен орны|Шығыс Мақат]], Новобогат (ОШ, Батыс), [[Жаңаталап мұнай кен орны|Жаңаталап]] (Пермотриас), Көкарна (Шығыс) және Гран кен орындары ашылды<ref>https://pricom.kz/obshhestvo/esli-b-snova-nachat-vyibral-byi-etot-zhe.html?ysclid=mi5ye5mbzn360278673</ref>.

М. Рахметов — Төңірекшың (Төресай), Ровное, Ботақан және басқа да кен орындарының алғашқы ашушыларының бірі. Ол Каспий маңы ойпатындағы триас және тұзасты құрылымдарының геологиясын жан-жақты зерттеп, өңірдің мұнай-газдылық болжамдарын ғылыми негіздеуге зор үлес қосты. Әсіресе Пустынный құрылымындағы тұзасты мұнай қабаттарын анықтауы Теңіз кен орнының ашылуына жол ашқан шешуші қадам болды.

Рахметов мұнай өндіру кезіндегі экологиялық қауіпсіздік мәселелерін алғаш көтерген мамандардың бірі болды. Ол күкіртсутекті мұнайдың қауіптілігі, зиянды қалдықтарды жерасты қабаттарына айдау, Каспий теңізіне төгілулер қаупі жөнінде бірнеше рет мемлекеттік органдарға ғылыми негізделген ұсыныстар жасап, табиғатты қорғау мәдениетінің қалыптасуына ықпал етті<ref>https://azh.kz/kz/news/view/3265?ysclid=mi5ygkl0hb702410696</ref>.

2014 жылдың сәуір айында Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар министрлігіне қарасты Геология және жер қойнауын пайдалану комитетінің шешімімен Уаз және Кондыбай кен орындарын ашуға тікелей қатысқан мамандар тобы — Махамбет Батырбаев, Рамазан Саргунанов, Ғалия Ерниязова, Дүйсен Мырзагалиев және Макаш Рахметов — «кен орындарының алғашқы ашушылары» атағымен марапатталды<ref>https://azh.kz/ru/news/view/90237?ysclid=migz3dgv4685532424</ref>.

== Отбасы ==
Мақаш Рахметов пен жұбайы Сауле Рахметқызы тоғыз перзент тәрбиелеп өсірді. Балаларының барлығы әке жолын жалғастырып, мұнай-газ саласында еңбек етуде. Отбасындағы үлкен ұлдарының бірі – Серік Рахметов мұнай өндіру саласында шебер, Нұрлан Рахметов – цех бастығы, Мұхтар мен Мұрат Рахметовтер – өндірістік бөлімдерде оператор және инженер-қызметтерін атқарады. Қуанғали Рахметов – жобалау және геологиялық іздестіру бағытында еңбек етеді. Қыздары Роза, Рая, Гүлназ және Майра да энергетика мен өндіріс саласындағы түрлі қызметтерді атқара жүріп, әулеттің еңбек дәстүрін жалғастыруда.

== Марапаттары ==
* 1970 - «В. И. Лениннің туғанына 100 жыл» медалі.
* 1991 - «КСРО-ның құрметті мұнайшысы».
* 1997–2014 - «Қазақстан Республикасының кен орындарын алғашқы ашушы» - 4 мәрте.
* «Еңбек ардагері» медалі.
* 1999 - «Қазақстан мұнайына 100 жыл».
* 2002 - «Ерен еңбегі үшін».
* 2008 - «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы».
* «Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медалі.
* 2009 - «Теңіз кенішіне 30 жыл».
* 2011 - «Доссор кен орнына 100 жыл» және басқа да марапаттар.

== Әдебиеттер ==
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Смадияр Құттыгерей. Мақаш Рахметов. Қазақ мұнайының ардақтылары. Алматы: «Мұнайшы» қоғамдық қоры, 2014.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері]]

Нысанбай Есіркепұлы Қуантаев

2025-11-26T15:11:56Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Нысанбай Есіркепұлы Қуантаев
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 4.03.1952
|Туған жері = Дмитриевский кенті, {{туғанжері|Мұғалжар ауданы|Мұғалжар ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Құрмет ордені}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Нысанбай Есіркепұлы Қуантаев''' ([[4 наурыз]] [[1952]], Дмитриевский кенті, [[Мұғалжар ауданы|Октябрь ауданы]], [[Ақтөбе облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық геолог, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты, ҚР Минералды ресурстар академиясының академигі, Халықаралық минералды ресурстар академиясының мүшесі-корреспонденті, Қазақстанның жер қойнауын үздік барлаушысы, [[Кенбай газ-мұнай кен орны|Кенбай мұнай кен орнын]] алғашқы ашушылардың бірі.

== Өмірбаяны ==
Куантаев Нысанбай Есеркепұлы 1952 жылдың 4 наурызында [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысының]] [[Мұғалжар ауданы|Октябрь ауданына]] қарасты Дмитриевский кентінде дүниеге келген.

1970 жылы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының]] (қазіргі Қ.И. Сәтбаев атындағы ҚазҰТЗУ) мұнай факультетіне түсіп, 1975 жылы «Тау-кен инженері-геолог» мамандығын тәмамдады.

1975 жылы еңбек жолын Эмбі мұнай және газ барлау экспедициясында техниг-геолог болып бастады. Кейін геолог, аға геолог, партия басшысы, геологиялық бөлім бастығы болып қызмет атқарды.

1977 жылы Атырауға ауысып, «Казнефтегазразведка» бірлестігінің орталық геолого-іздестіру экспедициясында жұмыс істеді. Бұл кезеңде Қуантаев құрылымдық, картировкалық және терең бұрғылау бағытындағы жұмыстарға жетекшілік етіп, кәсіби геолог ретінде қалыптасты.

Осы жылдары Прикаспий ойпатындағы бірнеше ірі кен орындарының ашылуына үлес қосты, соның ішінде: [[Кенбай газ-мұнай кен орны|Кенбай]], [[Имашев газ-конденсат кен орны|Имашев]], [[Қырықмылтық мұнай-газ кен орны|Қырықмылтық]], [[Кемеркөл мұнай кен орны|Кемеркөл]], Оңтүстік Қожа, [[Нысан мұнай-газ конденсат кен орны|Нысан]], Бекболат, [[Шығыс Сазтөбе газ-мұнай кен орны|Шығыс Сазтөбе]] және басқалар. Кенбай кен орнының (31 млн тонна) алғашқы ашушылардың бірі ретінде танылды.

1993 жылы [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|Мәскеудегі И.М. Губкин атындағы Мемлекеттік мұнай және газ академиясының]] аспирантурасын аяқтады.

1993 жылы ҚР Геология және жер қойнауын қорғау министрлігіне шақырылып, Мұнай және газ геологиясы басқармасының бастығы қызметін атқарды. Бұл кезеңде ол: ҚР минералды-шикізат базасын талдау, перспективалы аумақтарды анықтау, жер қойнауын пайдаланудың жаңа жүйесін қалыптастыру, «Мұнай туралы» және «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» заңдарды әзірлеуге қатысу сияқты стратегиялық маңызды жұмыстарды атқарды.

1994 жылы Хьюстон қаласында Қазақстанның бірінші халықаралық Инвестициялық бағдарламасын таныстырушылардың бірі болды.

1997 жылы «[[Қазақстанкаспийшельф]]» АҚ барлау жөніндегі вице-президенті болып тағайындалды. Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы блоктар картасын жасаудың тең авторы болып, кейін теңіздегі геолого-барлау жұмыстарын басқарды.

1999 жылдан бастап First International Oil Corporation Ltd. компаниясының вице-президенті. 12 жылдан астам уақыт бойы Атыраудағы «[[Сазанқұрақ]]» еншілес компаниясын басқарды.

2004 жылдан бастап ҚР Энергетика министрлігі жанындағы Орталық комиссияның (ЦКРР), ал 2013 жылдан бері ҚР Мемлекеттік комиссиясы (ГКЗ) Комгео жүйесінің тәуелсіз сарапшысы ретінде минералды-шикізат базасын кешенді игеру ісіне үлес қосып келеді.

2011–2012 жылдары «Қазгеология» АҚ Директорлар кеңесінің Тәуелсіз директоры қызметін атқарды.

Соңғы жылдары «Еуразия» жобасында сарапшы ретінде жұмыс істеп, терең бұрғылау және перспективалы объектілерді бағалау бағытында еңбек етті.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Нысанбай Есіркепұлы Қуантаев — Қазақстан мұнай геологиясының жетекші мамандарының бірі. Ол 37 жылдан астам уақыт бойы геология, геофизика, бұрғылау, мұнай-газ кен орындарын барлау мен бағалау, сондай-ақ Каспий теңізі шельфіндегі геологиялық жұмыстарды ұйымдастыру бағытында еңбек етіп келеді.

1990–2000 жылдары еліміздің минералды-шикізат базасын дамыту бағдарламаларын әзірлеуге және жер қойнауын пайдалану жөніндегі заңнамаларды қалыптастыруға белсенді түрде қатысты. Оның тікелей қатысуымен Каспий теңізінің қазақстандық секторындағы блоктар картасы жасалды.

Қуантаев Нысанбай Есіркепұлы Қазақстандағы бірқатар ірі және орта кен орындарын ашуға немесе олардың мұнай-газдылығын дәлелдеуге тікелей атсалысқан. Оның алғашқы ашушылары мен қатысушылары қатарында: Кенбай (ірі кен орны, 1996), Тасқұдық, Ащықөл оңтүстік (2016), Имашев, Қырықмылтық, Кемеркөл, Оңтүстік Қожа, Нысан, Бекболат, Шығыс Сазтөбе, Талдысай, Кардасын, Сарықұмақ шығыс, Көкжиде, Жұбантам, Оңғар шығыс, Тайған оңтүстік, Айыртау I сияқты кен орындары бар. Оның геологиялық зерттеулері Прикаспий ойпатының көптеген тұзүсті және тұзасты құрылымдарының мұнай-газдылығын ғылыми тұрғыдан негіздеуге мүмкіндік берді.

Ғалымның ғылыми мұрасы да ауқымды. Ол 43 ғылыми жұмыстың, оның ішінде 7 монографияның, 6 геологиялық картаның және 30 ғылыми мақаланың авторы болып табылады. 1997 жылы Мәскеудегі ВНИГНИ институтында «Прикаспий ойпатының оңтүстігіндегі жоғарғы пермь–триас кешенінің геологиясы мен мұнай-газдылығы» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады.

2016 жылғы [[Шахмардан Есенұлы Есенов|академик Ш. Есенов]] атындағы ғылыми сыйлық геология саласы бойынша келесі ғалымдарға берілді: Ескожа Базар Аташұлына, Куантаев Нысанбай Есеркепұлына, Воронов Геннадий Васильевичке — «Прикаспий ойпатының триас түзілімдеріндегі мұнай мен газдың құрылымдық-седиментациялық тұзақтарын болжау және картографиялау технологиясын негіздеу және әзірлеу» атты жұмысы үшін.

== Қоғамдық және халықаралық қызметі ==
ҚР Минералды ресурстар академиясының академигі.

Халықаралық минералды ресурстар академиясының мүшесі-корреспонденті.

AAPG — Америкалық мұнай-геологтар қауымдастығының мүшесі.

Еуропалық геологтар және инженерлер қауымдастығының мүшесі.

ҚР ГКЗ және ЦКРР ресми тәуелсіз сарапшысы.

31-ші, 33-ші, 34-ші және 35-ші Халықаралық геологиялық конгрестердің (Рио-де-Жанейро, Осло, Брисбен, Кейптаун қалаларында) жұмысына қатысқан.

== Марапаттары ==
* 1999 - «Құрмет» ордені (Қазақстан мұнайының 100 жылдығына орай).
* «Жер қойнауын барлаудың үздігі» төсбелгісі.
* «Мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қызметкері» төсбелгісі.
* Прикаспий ойпатының тұзүсті кешеніндегі ең ірі Кенбай кен орнын (1996 ж.), сондай-ақ Тасқұдық және Ащықөл Оңтүстік (2016 ж.) кен орындарын ашқаны үшін «Қазақстан Республикасындағы кен орындарын алғашқы ашушы» дипломдары мен төсбелгілерімен марапатталған.
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай Қазақстан Республикасы Президентінің алғысы.
* «Қазақстан жер қойнауының Құрметті барлаушысы».
* 2014 - «Үздік геолог».
* 2016 - Академик Ш. Есенов атындағы премия лауреаты.
* 2017 - «Аңызға айналған кәсіби маман» және «2017 жылдың үздік инженері» атақтары - Қазақстанның Ұлттық инженерлік академиясының марапаттары.
* 2021 - «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 30 жыл» медалі.

== Әдебиеттер ==
Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2

«Нефть и газ №1. 2022г

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Николай Григорьевич Матлошинский

2025-11-23T15:23:07Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Николай Григорьевич Матлошинский |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы

{{Тұлға
|Есімі = Николай Григорьевич Матлошинский
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 28.05.1950
|Туған жері = [[Украина]]
|Мансабы =
|Азаматтығы =
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Николай Григорьевич Матлошинский''' ([[28 мамыр]] [[1950]], [[Украина]]) — кеңестік және қазақстандық геолог, КСРО-ның «Жерасты байлықтарын барлау үздігі» төсбелгісінің иегері, Қазақстан Республикасының «Құрметті жер қойнауын барлаушысы», көмірсутек кен орындарының алғашқы ашушысы, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты. Қазақстандағы бірқатар ірі мұнай-газ кен орындарының ашылуы мен бағалануына үлес қосқан көрнекті маман.

== Өмірбаяны ==
Матлошинский Николай Григорьевич 1950 жылы 28 мамырда Украинада дүниеге келген.

Орта мектепті Ровно қаласында аяқтағаннан кейін, 1972 жылы Иван Франко атындағы Львов мемлекеттік университетінің геология факультетін бітіріп, инженер-геолог мамандығын алды.

Еңбек қызметін Урал мұнайбарлау экспедициясында құрылымдық бұрғылау учаскесінің геологы ретінде бастады.

1973 жылдан — терең бұрғылау инженерлік-техникалық қызметінің геологы,

1978 жылдан — тақырыптық партияның бастығы.

1980–1988 жылдары [[Қарашығанақ мұнай-газ конденсат кен орны|Қарашығанақ мұнай-газ-конденсат кен орнының]] қорларын ГКЗ-де ([[КСРО]] Пайдалы қазбалар қоры жөніндегі мемлекеттік комиссиясы) сәтті қорғаған мамандар тобын басқарды.

1988 жылы Саратов мемлекеттік университетінде геология-минералогия ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады.

1987–1996 жылдары ПГО «Уралнефтегазгеология» құрылымдарында, сондай-ақ СП «Казахтуркмунай» ұйымында басшылық және сарапшылық қызметтер атқарды.

1998 жылы ТОО «Жайықмұнай» компаниясының бас геологы болып тағайындалды. Бұл кезеңде Чинарев мұнай-газ-конденсат кен орнын табу және қайта бағалау жұмыстары жүргізілді.

2002–2009 жылдары «Ural Oil and Gas» компаниясының геологиялық қызметін басқарды. Оның жетекшілігімен Рожков газконденсат кен орны ашылды (2015).

2010 жылдан бері ТОО «Reservoir Evaluation Services» компаниясының бас геологы және техникалық директоры болып жұмыс істейді<ref>https://www.reservoir.kz/wp-content/uploads/2020/11/RES_news_2020_BirthdayNG.pdf</ref>.

== Ғылыми еңбектері мен жетістіктері ==
Н. Матлошинский — [[Қазақстан]] мен [[Вьетнам]], [[Ресей]], [[Украина]] және басқа да бірқатар шетелдік мұнай-газ бассейндерінің геологиялық құрылымы, көмірсутек әлеуеті және қорларды есептеу мәселелері бойынша 50-ден астам ғылыми жарияланымдардың, соның ішінде бірнеше ұжымдық монографиялардың авторы және авторласы. Ол Қарашығанақ, Тепловско-Токарев тобы, [[Каменское газ-конденсат кен орны|Каменское]], [[Придорожное мұнай-газ конденсат кен орны|Придорожное]], [[Батыс Новобогат мұнай кен орны|Батыс Новобогат]], [[Чинарев мұнай-газ конденсат кен орны|Чинарев]], Рожковское сияқты кен орындары бойынша жетекші сарапшы болды, сондай-ақ ГКЗ (Қазақстан Республикасының Пайдалы қазбалар қоры жөніндегі мемлекеттік комиссиясы) сарапшысы ретінде [[Қашаған кен орны|Қашаған]], [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз]], [[Жаңажол мұнай-газ конденсат кен орны|Жаңажол]], Королевское, Алибекмола, Қайран, Ақтоты және [[Қаламқас-теңіз]] кен орындарының қорларын бағалауға қатысты. Республиканың көмірсутек қорларын қайта бағалау және жаңа перспективалы объектілерді анықтау ісіне қосқан үлесі жоғары бағаланады.

Матлошинский Николай Григорьевич Тепловско-Токарев тобы (1996), Рожковское газконденсат кен орны (2015) және Чинарев мұнай-газ-конденсат кен орнының (2016) алғашқы ашушыларының бірі болып табылады.

== Негізгі ғылыми еңбектері ==
* Структура и нефтегазоносность палеозойских отложений северной бортовой зоны Прикаспийской впадины (кандидаттық диссертация, Саратов, 1988)<ref>https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_008468048/?ysclid=mi4cj1zeon814180561</ref>.
* Нефтегазоносность палеозойской шельфовой окраины севера Прикаспийской впадины (ұжымдық монография).
* Матлошинский Н.Г., Таскинбаев К.М. Неантиклинальные ловушки надсолевого комплекса Прикаспийской впадины: поиски и перспективы (Нефть и газ, 2019).
* Чинарев аймағының геологиялық құрылымы туралы бірқатар еңбектер (2000).

== Марапаттары ==
1990 - «КСРО жер қойнауын барлау үздігі».

1999 - «Қазақстан мұнайына 100 жыл» медалі.

2002 - «Қазақстан Республикасының жер қойнауын барлау үздігі».

2010 - «Қазақстан Республикасының Құрметті жер қойнауын барлаушысы».

2011 - «Қазақстанның үздік мұнайшы-геологы».

1996, 2015, 2016 - «Қазақстан Республикасының кен орындарын алғаш ашушы» төсбелгісі.

== Сілтеме ==

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері]]

Базар Аташұлы Есқожа

2025-11-21T02:20:10Z

IL68: /* Марапаттары */

{{Тұлға
|Есімі = Базар Аташұлы Ескожа
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 22.07.1947
|Туған жері = {{туғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Құрмет ордені}} {{!!}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Базар Аташұлы Ескожа''' ([[22 шілде]] [[1947]], [[Атырау|Гурьев]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық геолог, геология-минералогия ғылымдарының кандидаты, Қазақстан Республикасының «Құрмет» орденінің иегері, «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы», көптеген мұнай-газ кен орындарының алғаш ашушыларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Ескожа Базар Аташұлы 1947 жылы 22 шілдеде Гурьев (қазіргі Атырау) қаласында дүниеге келген.

1964 жылдан бастап Гурьев геологиялық-поиск экспедициясында коллектор, геолог болып еңбек етті. Жұмыс істей жүріп, 1972 жылы Всесоюздық заочный политехникалық институттың мұнай факультетін аяқтады.

1972–1998 жылдары «Атыраумұнайгазгеология» өндірістік геологиялық бірлестігінде геолог, бас геолог, кейін вице-президент қызметтерін атқарды. Бұл кезеңде Атырау және Маңғыстау облыстарында жүргізілген геологиялық барлау жұмыстарын басқарды.

1994 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінде]] триас кезеңі шөгінділерінің мұнай-газдылық перспективаларын негіздеу жөніндегі кандидаттық диссертациясын қорғады.

1998–2010 жылдары «First International Oil Corporation» компаниясында (АҚШ және ҚХР) бас менеджер болды. Каспий маңы ойпатының триас шөгінділеріндегі құрылымдық-седиментациялық тұзүсті тұзақтардың жоғары перспективаларын ғылыми негіздеп, кейін бұл аймақтарда оннан аса жаңа кен орындары ашылды.

2010–2012 жылдары - «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамының бас геологы. Осы кезеңде жаңа жобалар саны артып, геологиялық барлау жұмыстарына инвестициялар күшейді, [[Мақат мұнай кен орны|Макат]] Шығыс, С. Нұржанов, Уаз, Новобогат Оңтүстік-Шығыс кен орындарында жаңа залеждер анықталды.

2012–2014 жылдары - ТОО «GeoEnergyGroup» компаниясының геология және геофизика жөніндегі бас директорының орынбасары, ТОО «North Caspian Oil Development» бас геологы.

2014–2018 жылдары - ТОО «Алмэкс Плюс» компаниясында геологиялық барлау жөніндегі бас директор орынбасары. Бұл кезеңде Ансаган алаңында девон жасындағы тұз асты газконденсатты кен орны ашылды.

Қазіргі уақытта - ТОО «Меридиан-Евразия» компаниясында «Евразия» мемлекеттік геологиялық мегажобасы бойынша жетекші геолог-консультант.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Ескожа Базар Аташұлы - мұнай-газ геологиясының фундаменталды және қолданбалы мәселелері бойынша көптеген ғылыми мақалалар мен монографиялардың авторы және бірлескен авторы, Қазақстандағы триас шөгінділерінің мұнай-газдылығын болжаудың ғылыми негізін қалаған геолог.

Ескожа Базар Аташұлы Қазақстанның Батыс өңіріндегі көптеген мұнай-газ кен орындарының ашылуына тікелей үлес қосты. Оның қатысуымен [[Орысқазған газ-мұнай кен орны|Орысқазған]], [[Жаңаталап мұнай кен орны|Жанаталап]] Шығыс, Жолдыбай Солтүстік, [[Жыланқабақ мұнай кен орны|Жыланқабақ]], Забурунье, Имашев, [[Сазанқұрақ газ-мұнай кен орны|Сазанқұрақ]], [[Кенбай газ-мұнай кен орны|Кенбай]], Аңсаған (девон тұз асты кешені) және Рожковское газконденсатты кен орны сияқты кен орындары ашылды.

Ғалымның негізгі еңбегі — Прикаспий ойпатының триас шөгінділерінде тұзүсті құрылымдық-седиментациялық тұзақтардың мұнай-газдылығын болжау әдістемесін ғылыми тұрғыдан негіздеу. Бұл бағыт Қазақстанда бұрын зерттелмеген жаңа типтегі кен орындарының ашылуына мүмкіндік берді.

2016 жылғы академик Ш. Есенов атындағы ғылыми сыйлық геология саласы бойынша келесі ғалымдарға берілді: Ескожа Базар Аташұлына, Куантаев Нысанбай Есеркепұлына, Воронов Геннадий Васильевичке — «Прикаспий ойпатының триас түзілімдеріндегі мұнай мен газдың құрылымдық-седиментациялық тұзақтарын болжау және картографиялау технологиясын негіздеу және әзірлеу» атты жұмысы үшін.

== Марапаттары ==
* «Құрмет» ордені.
* «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы».
* «Мұнай-газ саласына еңбегі сіңген қызметкер».
* «Мұнай-газ кешенін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі.
* «Ерен еңбегі үшін» медалі.
* «Еңбек ардагері» медалі.
* «KazEnergy» медалі.
* «Қазақстан Республикасының кен орындарын алғаш ашушы» төсбелгісі.
* Ұлттық «Золотой Прометей–2009» премиясы<ref>https://www.inform.kz/ru/v-astane-sostoyalas-iv-kazahstanskaya-ceremoniya-nagrazhdeniya-nacional-noy-premiey-zolotoy-prometey-v-neftegazovom-sektore_a2200175?ysclid=mi475uq48q343559616</ref>.
* «Үздік мұнайшы-геолог» (2011 ж.)<ref>https://nedra.kz/index.php/news/izvestnyj-kazahstanskij-neftyanik-prezident-kazahstanskogo-obshestva-neftyanikov-geologov-baltabek-muhanovich-kuandykov-za-otkrytie-gazovogo-mestorozhdeniya-tepke-v-mangistauskoj-oblasti-nagrazhden-medal-yu-ken-ornyn-al-ash-ashushy</ref>.
* Академик Ш. Есенов атындағы премия лауреаты (2016 ж.).
* «Еңбек сіңірген геолог» төсбелгісі (2024).

== Әдебиеттер ==
Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Билал Насруллаұлы Хахаев

2025-11-13T17:23:19Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Билал Насруллаұлы Хахаев
|Шынайы есімі = {{lang-lbe|Хахаев Билал Насруллал арс}}
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 26.11.1933
|Туған жері = Цущар ауылы, Кулин ауданы, [[Дағыстан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Дағыстан АССР]], [[РКФСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы =
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 2.08.2019
|Қайтыс болған жері = Ярославль, [[Ресей]]
|Әкесі = Насрулла Рамазанович Хахаев
|Анасы = Майяханум
|Жұбайы = Анжела Елисеевна
|Балалары = Насрулла, Лариса, Татьяна, Майя, Әмина
|Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Ленин ордені}} {{!!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{!!}} {{Құрмет Белгісі ордені}} {{!!}} {{Құрмет ордені (Ресей)}}
{{!}}-
{{!}} {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{КСРО мемлекеттік сыйлығы}} {{!!}} {{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Билал Насруллаұлы Хахаев''' ([[26 қараша]] [[1933]], Цущар ауылы, Кулин ауданы, [[Дағыстан]], [[РКФСР]] - [[2 тамыз]] [[2019]], Ярославль, [[Ресей]]) — кеңестік және қазақстандық ұңғымаларын бұрғылау саласының көрнекті инженері және ғалымы. Техника ғылымдарының докторы, профессор, Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, КСРО және Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлықтарының лауреаты.

== Өмірбаяны ==
Хахаев Билал Насруллаұлы 1933 жылы 26 қарашада [[Дағыстан|Дағыстанның]] Кулин ауданындағы Цущар ауылында дүниеге келген. Балалық шағы Дағыстанда, Әзірбайжанда және Украинада өтті. Буйнак орта мектебін күміс медальмен тәмамдаған.

1955 жылы [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті|Мәскеудегі И.М. Губкин атындағы Мұнай және газ институтын]] бітіріп, инженер-бұрғышы мамандығын алды.

1955–1960 жылдары еңбек жолын [[Қырғыз КСР]]-де бұрғылау шебері болып бастады.

1960 жылы Қазақстанға көшіп келіп, «Оралмұнайгазбарлау» трестінде бас инженер, кейін сол трестің директоры қызметтерін атқарды.

1972–1981 жылдары Қазақ мұнайгаз барлау өндірістік басқармасының бастығы болды<ref>http://vngk.kz/2024/07/12/%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D3%A9%D0%B3%D0%B1-%D0%B3%D1%96-%D0%B6%D3%99%D0%BD/</ref>. Оның басшылығымен Каспий маңы ойпатында және Бозашы түбегінде бірқатар ірі кен орындары — Қаражанбас, Солтүстік Бозашы, Қаламқас және Қарашығанақ — ашылды.

1981 жылы Ресейге қоныс аударып, «Волго-Камскгеология» кәсіпорнының, кейін «Недра» ғылыми-өндірістік бірлестігінің бас директоры болды. Оның жетекшілігімен әлемдегі ең терең - 12 262 м Кольск ұңғымасы (1991 ж.) және Ресейдің шөгінді бассейндеріндегі ең терең - Ен-Яхин ұңғымасы (8250 м, 2006 ж.) бұрғыланды.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Б. Н. Хахаев – Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор. Ол Ресей мен шетелде жарияланған 200-ге жуық ғылыми еңбектің, 13 өнертабыстың және бір ғылыми жаңалықтың авторы. Оның зерттеулері аса терең және терең бұрғылау, мұнай мен газ өндірудің тиімділігін арттыру, сондай-ақ Жер қойнауының құрылысын кешенді зерттеу мәселелеріне арналды. Ғылыми жетекшілігімен бірнеше кандидаттық және докторлық диссертациялар қорғалды. Хахаев КСРО мен Қазақстандағы мұнай-газ геологиясы бойынша көптеген халықаралық конгрестер мен конференцияларға қатысып, ел ғылымының беделін көтерді.

1994 жылы ол Ресей Жаратылыстану ғылымдары академиясының толық мүшесі болып сайланды<ref>https://golos-vremeni.ru/news/media/2021/2/19/akademik-rossijskoj-akademii-estestvennyih-nauk/?ysclid=mhvijmm43u430740997</ref>.

Билал Хахаевтың есімі Қазақстан мен Ресейдің мұнай-газ барлау тарихында алтын әріппен жазылған, ол [[Қаражанбас газ-мұнай кен орны|Қаражанбас]], [[Бозащы мұнай-газ кен орны|Солтүстік Бозашы]] және [[Қаламқас мұнай-газ кен орны|Қаламқас]] сияқты ірі кен орындарын ашуға зор үлес қосқан көрнекті мұнай геологтарының бірі саналады.

Хахаев Б.Н. Каспий маңы ойпатының мысалында терең ұңғымалардың конструкцияларын жетілдіру жолдары. Техника ғылымдарының кандидаты диссертациясы. Мәскеу, 1971<ref>https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_009911089/</ref>.

== Марапаттары ==
1954 - «Ресей Федерациясының еңбек сіңірген геологы» атағы.

1956 - "Тың жерлерді игергені үшін" медалі

«ҚазКСР-дің 50 жылдығы» және «60 жылдығы» мерекелік белгілері.

1971 - «Еңбек Қызыл Ту» ордені.

1976 - Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы.

1976 жылғы социалистік жарыстың жеңімпазы.

1977 - Ленин ордені.

1982 - КСРО Мемлекеттік сыйлығы.

1985 - «Каражанбас кен орнын алғаш ашушы» белгісі.

1996 - «Құрмет Белгісі» ордені.

1999 - «Қазақстан мұнайына 100 жыл» медалі.

2002 - Ресей Федерациясының Құрмет Ордені.

2010 - «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл» медалі.

== Әдебиеттер ==
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы (екі томдық). [[Нәсіпқали Әбуғалиұлы Марабаев|Н. А. Марабаев]] атындағы "Мұнайшы" қоғамдық қоры. Алматы, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Л. Монастырская. Билал Хахаев. Осындай үлкен, әдемі өмір (Қазақ мұнайының еңбек сіңірген қайраткерлері). Н. А. Марабаев атындағы "Мұнайшы" қоғамдық қоры. Алматы, 2015. ISBN 978-9965-816-63-5

Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]

Төлетай Қайтбайұлы Нысанов

2025-11-12T17:09:53Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Төлетай Қайтбайұлы Нысанов
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1936
|Туған жері = [[Талдыкөл (Атырау облысы)|Редут ауылы]], {{туғанжері|Махамбет ауданы|Махамбет ауданында}} [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 1978
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Төлетай Қайтбайұлы Нысанов''' ([[1936]], [[Талдыкөл (Атырау облысы)|Редут ауылы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] - [[1978]]) — кеңестік және қазақстандық геолог-барлаушы, мұнайшы-инженер, Теплов-Тоқарев кен орындары тобын алғаш ашушылардың бірі, Қазақстан мұнай барлау саласының көрнекті өкілі.

== Өмірбаяны ==
Нысанов Төлетай Қайтбайұлы 1936 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) облысының [[Махамбет ауданы]] [[Талдыкөл (Атырау облысы)|Редут ауылында]] дүниеге келген.

Грозный мұнай институтын 1961 жылы бітіріп, еңбек жолын Құлсары мұнай барлау экспедициясында (МБЭ) бұрғылаушы, геолог, кейін аға геолог болып бастады.

1964–1965 жылдары Батыс Қазақстан геологиялық басқармасының аға геологы.

1965–1967 жылдары Құлсары мұнай барлау экспедициясының бас геологы.

1967–1972 жылдары Каспий маңы мұнай барлау экспедициясының бас геологы.

1972–1978 жылдары «Қазақмұнайгазбарлау» бірлестігінің геология бөлімінің бастығы және бас геологы болды<ref>http://vngk.kz/2024/07/12/%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F-%D3%A9%D0%B3%D0%B1-%D0%B3%D1%96-%D0%B6%D3%99%D0%BD/</ref>.

Т.Нысановтың жетекшілігімен Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі тұзасты қабаттарында мұнай іздеу және барлау жұмыстары кеңінен жүргізілді. 1973 жылы оның қатысуымен Теплов-Тоқарев тобына жататын тұзасты мұнай кен орындары ашылды. Кейін осы бағыттағы зерттеулер Қарашығанақ сияқты ірі кен орындарының ашылуына негіз болды.

Төлетай Нысанов мұнай барлау ісінде ғылым мен өндірістің байланысын нығайтуға, геологиялық ізденістердің тиімділігін арттыруға зор үлес қосты. Оның бастамасымен «Каспий маңы ойпаты мен Солтүстік Үстірттегі мұнай іздеу және барлау жұмыстарын тіркеу мен талдау картасы» жасалды — бұл Қазақстандағы мұнай барлау ісінде ғылым мен тәжірибені ұштастырған алғашқы құжаттардың бірі болды.
Ол еңбекқорлығымен, жоғары кәсіби шеберлігімен және жас мамандарға қамқорлығымен танылды. Т.Нысановтың есімі [[Прорва мұнай кен орны|Прорва]] аймағында ашылған жаңа Кольжан мұнай кен орнына берілді - [[Нысан мұнай-газ конденсат кен орны|Нысан кен орны]]<ref>https://atr.kz/economic/toletaj-ta-ylymy-rpaktar-zhadynda/?ysclid=mhslqmry5t818984818</ref>.

== Марапаттары ==
«Құрмет Белгісі» ордені.

Еңбегі үшін медальдар мен құрмет грамоталары

== Әдебиеттер ==
Қазақстанның мұнай энциклопедиясы (екі томдық). «Мұнайшы» қоғамдық қоры. Алматы, 2005. ISBN 9965-9765-1-1

Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]

Әділ Молдашұлы Нұрманов

2025-11-11T15:37:27Z

IL68: Жаңа бетте: {{Тұлға |Есімі = Әділ Молдашұлы Нұрманов |Шынайы есімі = |Сурет = Нурманов Адиль.jpg |Сурет ені = |Суре

{{Тұлға
|Есімі = Әділ Молдашұлы Нұрманов
|Шынайы есімі =
|Сурет = Нурманов Адиль.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 5.11.1934
|Туған жері = [[Шайыр ауылы]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}} [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 5.11.2024
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақтау|Ақтауда}}, [[Қазақстан]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы = Әмина Қатарова
|Балалары =
|Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{!!}} {{Құрмет Белгісі ордені}} {{!!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
{{!}}-
{{!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 75 жыл медалі}}
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау облысының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Әділ Молдашұлы Нұрманов''' ([[5 қараша]] [[1934]], [[Шайыр ауылы]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] - [[5 қараша]] [[2024]], [[Ақтау]], [[Қазақстан]]) — кеңестік және қазақстандық геолог-барлаушы, инженер-геолог, КСРО және Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұнайшысы. Өзен, Жетібай, Солтүстік Бозашы, Қаражанбас, Қаламқас сияқты Маңғыстау облысындағы ірі мұнай-газ кен орындарының алғашқы ашушыларының бірі.

== Өмірбаяны ==
Нұрманов Әділ Молдашұлы 1934 жылы 5 қарашада [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Маңғыстау ауданы]], [[Шайыр ауылы|Шайыр ауылында]] дүниеге келген.

=== Білімі ===
1952 жылы Шахта орта мектебін бітірген.

1957 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Алматыдағы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) геология факультетін үздік бітіріп, инженер-геолог мамандығын алды.

1980 жылы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінің]] геологиялық барлау және ұйымдастыру факультетін сырттай тәмамдады<ref>https://kong.kz/novosti/157-nekrolog-gazeta-mangistau-22-oktyabrya-2024g</ref>.

=== Еңбек жолы ===
1957 жылы оқуды аяқтаған соң туған өлкесіне оралып, жаңадан құрылған «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінде еңбек жолын бастады.

1959–1961 жылдары — трестің тақырыптық партиясының басшысы.

1961–1994 жылдары — геологиялық-барлау партиясының бас геологы, бас геолог, кейін Маңғышлақ геофизикалық экспедициясының бастығы.

1994–1999 жылдары — «Маңғыстау геофизикалық экспедициясы» акционерлік қоғамының президенті.

1999 жылдан бастап жеке зейнетақы демалысына шықты.

1974 жылдың 26 қаңтарында [[Қаражанбас газ-мұнай кен орны|Қаражанбас]] кен орнында алғашқы мұнай фонтанының атқылауына тікелей себепші болды. Бұл оқиға Маңғыстау мұнайының жаңа дәуірін ашқан тарихи сәт саналады<ref>https://inbusiness.kz/kz/last/belgili-geolog-adil-nurmanov-omirden-otti</ref>.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
Әділ Нұрманов — [[Өзен мұнай-газ кен орны|Өзен]] (1961), [[Жетібай мұнай-газконденсат кен орны|Жетібай]] (1961), Солтүстік [[Бозащы мұнай-газ кен орны|Бозашы]] (1974), [[Қаражанбас газ-мұнай кен орны|Қаражанбас]] (1974), [[Қаламқас мұнай-газ кен орны|Қаламқас]] (1985) және олардың серіктес кен орындарының ([[Теңге мұнай-газ конденсат кен орны|Теңге]], [[Қарамандыбас мұнай-газ кен орны|Қарамандыбас]], [[Доңға мұнай-газ кен орны|Доңға]], [[Қарақұдық мұнай кен орны|Қарақұдық]], [[Еспелісай газ кен орны|Еспелесай]] және т.б.) алғашқы ашушыларының бірі<ref>https://munayshy.kz/catalog/kut-munai-kaharmandary-nurmanov-a-adilov-u-tayanov-s/demo</ref><ref>https://www.mmg.kz/ru/media/724/qalamqas-munayi-qalay-aildi</ref>.

Ол геологиялық іздестіру әдістемесін жетілдірумен айналысып, 1975 жылы «Кен орындарын іздеу және дайындау мерзімін қысқарту» және «Кен орындарының өнеркәсіптік қорларын іздеу, барлау және бағалау» атты авторлық әдістер ұсынды.

Ә.Нұрманов жас геологтар мен студенттерге тәжірибе мен білімін үйретіп, Маңғыстау геологиялық мектебінің қалыптасуына зор үлес қосты.

45 жылдан астам уақыт бойы Әділ Нұрманов [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] түбегінде және Бозашы, [[Үстірт (Маңғыстау)|Үстірт]] өңірлерінде мұнай мен газ кен орындарын іздеу және барлау жұмыстарын басқарды. Оның тікелей басшылығымен 90-нан аса жаңа геологиялық құрылым зерттеліп, олардың көбінен өндірістік маңызы бар мұнай мен газ қорлары табылды. Ол Қазақстан мұнай-газ саласының дамуына ерекше үлес қосқан алғашқы жоғары білімді жергілікті инженер-геологтардың бірі болды<ref>https://tengemonitor.kazgazeta.kz/news/25609</ref>.

Басты еңбектері:
* «Геология и нефтеносность полуострова Бузачи, Мангышлака и Устюрта» (Ленинград, 1976).
* «Глубинная структура Северного Устюрта» (Москва, 1993).
* «Бозашы – Маңғыстаудың екінші тынысы» (Алматы, 2004).

== Марапаттары ==
1980 - «Еңбек Қызыл Ту» ордені.

«Құрмет белгісі» ордені.

1970 - «Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай» медалі.

1970 - «КСРО жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медалі.

1980 - «КСРО жер қойнауын барлаудың үздігі» төсбелгісі.

1984, 1985 - «КСРО кен орнын алғашқы ашушы» медальдары.

1985 - «Еңбек ардагері» медалі.

1999, 2019, 2024 - «Қазақстан мұнайына 100 жыл», «120 жыл», «125 жыл» мерейтойлық медальдары.

2004 - «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы».

2004 - «Өзен кен орнының 40 жылдығы» медалі.

2005, 2010 - «Қаражанбас кен орнына 25жыл», «30 жыл» медальдары.

2011 - «Маңғыстау облысының дамуына қосқан үлесі үшін» медалі.

2014 - «Мұнай-газ саласын дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі.

2019 – KAZENERGY медалі.

2020 - «1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 75 жыл» медалі.

Ақтау қаласының және Маңғыстау облысының Құрметті азаматы.

== Әдебиеттер ==
Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997.

Нефтяная энциклопедия Казахстана, 1999.

Ә. М. Нұрманов. Бозашы - Маңғыстаудың екінші тынысы.

Валентин Токарев. Ветераны нефтяной отрасли Казахстана.

Заслуженные первопроходцы, 2012.

Әзірбайжан Қонарбаев. Құт мұнай қаһармандары. Қазақ мұнайының ардақтылары өмірбаян сериясы. Алматы, 2011

Наталья Задерецкая. «Әділ Нұрманов - Маңғыстау қойнауын бағындырған тұлға» (редакциялық алқа төрағасы – Балтабек Қуандыков, т.ғ.д.).

Сборник МИНГИО СССР «Геология нефти и газа».

Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]
[[Санат:Қазақстанның мұнай-газ саласының еңбек сіңірген қызметкері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 120 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 125 жыл медалінің иегерлері]]

Қуаныш Қабдолұлы Мәтжанов

2025-11-09T11:42:18Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Қуаныш Қабдолұлы Мәтжанов
|Шынайы есімі =
|Сурет = Matzhanov Kuanysh.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 17.07.1950
|Туған жері = [[Есбол (Индер ауданы)|Кулагин ауылы]], {{туғанжері|Индер ауданы|Индер ауданында}} [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы = Роза Исағалиқызы Мәтжанова
|Балалары = Жарас, Манас, Нұрлан
|Марапаттары = {{Құрмет ордені}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Қуаныш Қабдолұлы Мәтжанов''' ([[17 шілде]] [[1950]] [[Есбол (Индер ауданы)|Кулагин ауылы]], [[Индер ауданы|Индер ауданы]] [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]) — қазақстандық геолог, мұнай және газ кен орындарын барлау саласының көрнекті маманы. «Қазақстан Республикасының кен орнын алғаш ашушы», «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы», «Құрмет» орденінің иегері, 2024 жылғы «Қазақстанның үздік мұнайшы-геологы», «Еңбек сіңірген геолог».

== Өмірбаяны ==
Мәтжанов Қуаныш Қабдолұлы 1950 жылы 17 шілдеде Гурьев облысы (қазіргі [[Атырау облысы]]) [[Индер ауданы|Индер ауданының]] [[Есбол (Индер ауданы)|Кулагин ауылында]] дүниеге келген.

=== Білімі ===
1972 жылы Алматы қаласындағы [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|В. И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтының]] (қазіргі ҚазҰТЗУ) мұнай факультетін тау-кен инженер-геолог мамандығы бойынша бітірген.

1980 жылы [[Әзірбайжан мемлекеттік мұнай академиясы|М. Әзизбеков атындағы Әзірбайжан мұнай және химия институтының]] өнеркәсіп өндірісін ұйымдастыру факультетін тәмамдаған.

=== Еңбек жолы ===
1972-1977 жылдары – «Қазмұнайгаз барлау» басқармасына қарасты Каспий маңы мұнай барлау экспедициясының» (ПНРЭ) геологиялық барлау партиясында техник, инженер, аға геолог жұмыс жасады (Гурьев қаласы).

1977-1980 жылдары – жылдан Орталық геологиялық іздестіру экспедициясында» (ЦГПЭ) геология бөлімінде аға геолог жұмысын атқарды.

1981-1983 жылдары – №3 геологиялық барлау партиясының бастығы.

1983-1984 жылдары – «Орталық геологиялық іздестіру экспедициясының» (ЦГПЭ) камералдық топтың аға геологы. Солтүстік Ақши және Жыланқабақ тұз күмбезі құрылымдар шегінде құрылымдық бұрғылаумен бірге жалпы тереңдік нүкте әдісін қолданып сейсмикалық барлау жұмыстары нәтижелері туралы есеп құрастырылып (Утеев Н, Маджанов Қ.Қ., Баранова М.С.). Осы есептің ұсынысы бойынша Г-1 ұңғымасы бұрғыланып, Кенбай мұнай кен орны ашылды.

1984-1991 жылдары – «Ұңғымаларды сынау бойынша Балықшы мұнай барлау экспедициясының» (БНГРЭИС) геологиялық бөлімінің бастығы.

1991-1993 жылдары – «Гурьевмұнайгазгеология» Өндірістік геологиялық бірлестіктің геология бөлімінің бастығы.

1993-1996 жылдары – «Ақбота» мемлекеттік холдинг компаниясының геология бөлімінің бастығы, геология жөніндегі вице-президенті.

1996-2003 жылдары – «Атыраумұнайгазгеология» АҚ геология жөніндегі вице-президенті.

2003-2007 жылдары – «Адай Петролеум Компани» ЖШС бас геологы.

2007-2010 жылдары – «Атыраумұнайгазгеология-Бурение» ЖШС бас директордың өндірістік және геологиялық барлау жөніндегі орынбасары.

2010-2012 жылдары – «Равнинное Ойл» ЖШС бас геологы.

2012-2020 жылдары – «Алға КаспийГаз» ЖШС директорының геология жөніндегі орынбасары.

== Ғылыми және кәсіби еңбектері ==
«Дәулеталы (1977), Құсанбай (1978), Атаманский Каменный (1979) алаңдарында жүргізілген құрылымдық барлау бұрғылау жұмыстарының нәтижелері бойынша (по результатам структурно-поискового бурения)» жазылған геологиялық есептердің авторы.

«Солтүстік Ақши және [[Жыланқабақ мұнай кен орны|Жыланқабақ]] тұз күмбезі құрылымдар шегінде құрылымдық бұрғылаумен бірге жасалған сейсмикалық барлау жұмыстарының нәтижелері туралы (1983)» бірлесіп жазылған есептің авторы.

«Каспий маңы ойпатының оңтүстігіндегі тұзүсті шөгінділердің мұнайгаз әлеуетін әрі қарайғы жүзеге асырудың нәтижелері мен бағыттары» атты мақаланың бірлескен авторы (2007).

«Көмірсутек жүйелерінің фазалық жағдайының болжамына байланысты Астрахань көтерілімінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі палеозой шөгінділерінің геологиялық құрылымы» атты мақаланың бірлескен авторы (2015).

== Жеке өмірі мен отбасы ==
Әкесі – Мәтжанов Кабдол (1927-2011), Индер ауданында халық ағарту саласында еңбек етті (Есбол, Елтай, Жарсуат, Индербор ауылдарындағы орта мектептердің директоры, Индер ауданында аудандық оқу бөлімінің меңгерушісі). «Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасымен», «КСРО ағарту ісінің озық қызметкері», «Қазақ КСР білім беру ісінің үздігі», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін», «Еңбек ардагері» және т.б. мерекелік медалдармен марапатталған.

Анасы – Ырзина Зәріш (1929-2014), Индер ауданында ауылдық кітапханада жұмыс істеді. «Еңбек ардагері», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін» және т.б. мерекелік медалдармен марапатталған.

Жұбайы – Роза Исағалиқызы Мәтжанова, медицина саласында еңбек етті.

Ұлдары – Жарас, Манас, Нұрлан. Келіндері – Маржан, Алтын, Дидар. Немерелері – Жалғас, Бақытгүл, Ерлан, Дария, Жазира, Раушан, Фарида, Айша, Халида, Дарын, Даниял, Хадиша.

== Марапаттары ==
Қ. Мәтжанов – «Қазақстандық Мұнайшы-геологтар Қоғам бірлестіктің» құрметті мүшесі, «Мұнай-газ кешенінің ардагері» республикалық қоғамдық бірлестігінің мүшесі. Мұнайгаз барлау саласының дамуына қосқан үлесі зор<ref>https://www.youtube.com/watch?v=zcy1bPXtakY</ref>.
* «Қазақстан Республикасының кен орнын алғаш ашушы» (1996).
* «Қазақстан мұнайына 100 жыл» мерекелік медалі (1999).
* «Қазақстан Республикасының жер қойнауын барлаудың үздігі» (2003).
* «Қазақстан Республикасының жер қойнауының құрметті барлаушысы» (2007).
* «Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігінің «Құрмет грамотасы».
* «KAZENERGY» медалі (2019).
* «Қазақстан мұнайына 120 жыл» мерекелік медалі (2019).
* «Ембімұнайгаз АҚ-на 100 жыл» мерекелік медалі (2022).
* «Қазақстан мұнайына 125 жыл» мерекелік медалі (2024).
* «Құрмет» ордені (2024).
* 2024 жылғы «Қазақстанның үздік мұнайшы-геологы» <ref>https://kong.kz/events/luchshie-geologi</ref>.
* «Еңбек сіңірген геолог» (2025)<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/geology-wkn/press/news/details/972818?ysclid=mgz2qi154l368983127</ref>.

== Әдебиеттер ==
* Атырау: Энциклопедия. Алматы, 2000. ISBN 5-7667-9129-1
* Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. Алматы, 2005. ISBN 9965-9765-1-1
* Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2
* Первооткрыватели месторождений нефти и газа Казахстана. ОО «Казахстанское Общество Нефтяников-Геологов» (КОНГ), Алматы, 2024. ISBN 978-601-7837-16-7

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:КСРО мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 120 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан мұнайына 125 жыл медалінің иегерлері]]

Бейбіт Баймағамбетұлы Мамраев

2025-10-18T15:49:11Z

IL68:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Бейбіт Баймағамбетұлы Мамраев
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]]ның ректоры
| Ту =
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[2008]]
| Басқаруын аяқтады = [[2012]]
| Ізашары = [[Арыстан Мәуленұлы Ғазалиев|Арыстан Ғазалиев]]
| Ізбасары = [[Мейір Ғариполлаұлы Ескендіров|Мейір Ескендіров]]
| Титулы_2 = [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті]]ның ректоры
| Ту_2 =
| Ту2_2 =
| Басқара бастады_2 = [[2012]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[2016]]
| Ізашары_2 = [[Алтай Ғабдрахманұлы Қазмағамбетов|Алтай Қазмағамбетов]]
| Ізбасары_2 = [[Абзал Ахатұлы Талтенов|Абзал Талтенов]]
| Туған күні = 5.02.1957
| Туған жері = Қазгородок ауылы, {{туғанжері|Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ КСР]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Мамраева Алма Құрамысқызы
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі =
| Қолтаңбасы =
| Commons =
| Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent"
{{!}} {{Құрмет ордені}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{ҚР Конституциясына 10 жыл}} {{!!}} {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} {{!!}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!!}} {{Астанаға 20 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
{{!}}}
| Сайты =
}}
'''Бейбіт Баймағамбетұлы Мамраев''' ([[5 ақпан]] [[1957]], Қазгородок ауылы, [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]], [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ КСР]]) — мемлекет және қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VI шақырылымының депутаты.

== Өмірбаяны ==
Мамраев Бейбіт Баймағамбетұлы 1957 жылы 5 ақпанда [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданындағы]] Қазгородок ауылында дүниеге келген.

Еңбек жолын 1973 жылы Қарағанды облысындағы Чкалов атындағы совхозда жұмысшы болып бастаған.

1980 жылы [[Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университетінің]] филология факультетін үздік тәмамдаған.

1980 жылдан бастап [[Қарағанды экономика университеті|Қарағанды кооперативтік институтында]] оқытушы, кейін доцент болып қызмет етті.

1986 жылы [[Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институты|Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының]] аспирантурасын аяқтаған.

1989 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының]] М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми және басшылық қызметтер атқарды.

1998 жылы «XX ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ әдебиетінің даму бағыттары» тақырыбында докторлық диссертация қорғады.

2000 жылы профессор атағына ие болды. [[Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде]] профессор болып қызмет етті.

2000–2004 жылдары Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің білім және ғылым секторының меңгерушісі, кейін ішкі саясат басқармасының әлеуметтік саясат секторының басшысы қызметін атқарды.

2004–2006 жылдары Қазақстан Республикасының [[Ресей Федерациясы|Ресей Федерациясындағы]] Елшілігінде Кеңесші және Кеңесші-Елші болды. Осы кезеңде [[Мәскеу]] қаласында [[Абай Құнанбайұлы]] мен [[Әлия Молдағұлова|Әлия Молдағұловаға]], Волоколамскіде [[Бауыржан Момышұлы]] мен [[И.В. Панфилов|И.В. Панфиловқа]] ескерткіштер орнату жобалары жүзеге асты.

2006–2008 жылдары Президент Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болды.

2008–2012 жылдары – [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің]] ректоры<ref>https://vku.edu.kz/about-kz/historyofrectors/</ref>.

2012–2016 жылдары – [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің]] ректоры<ref>https://asu.edu.kz/university/people/Rector/569/</ref>.
Ол басқарған жоғары оқу орындарында стратегиялық менеджмент пен сапалы білім беруді дамыту бағытында жүйелі жұмыстар атқарылды. Ұлыбритания, Италия, Швейцария, Германия және Польша университеттерімен әріптестік орнатылды. Профессорлар мен оқытушылардың шетелдік тағылымдамалары ұйымдастырылып, Erasmus және екіжақты халықаралық бағдарламалар арқылы студенттер алмасуы кеңейді.
2010 жылдан бастап Монғолиядан келген студенттерге 25 мемлекеттік грант бөлінуіне бастамашы болды.

== Қоғамдық-саяси қызметі ==
Бейбіт Мамраев екі рет Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты болып сайланды, бюджет жөніндегі комиссияны басқарды. Атырау облыстық ІІД Қоғамдық кеңесінің төрағасы болды<ref>https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30426679&ysclid=mgsvfp11ec64997877&pos=12;-15#pos=12;-15</ref>.

2016–2021 жылдары Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің VI шақырылымының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің төрағасы қызметін атқарды<ref>https://basnews.kz/news/3641</ref>.

== Ғылыми еңбектері ==
Мамраев Б. Б. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдеби байланыстары. Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты / Қазақ педагогикалық институты. Алматы, 1986<ref>https://search.rsl.ru/ru/record/01000039277?ysclid=mgsxglupaz60748108</ref>.

Мамраев Б. Б. ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ әдебиетінің дамуының негізгі үрдістері. Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. М. О. Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты. Алматы, 1998<ref>https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_RU_NLR_bibl_154910/?ysclid=mgt30bks3a589253755</ref>.

Б.Мамраев — 200-ден астам ғылыми жарияланымның авторы. Негізгі еңбектері:
* «Қазақ әдеби байланыстары XX ғасырдың басында» (1991);
* «XX ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ әдебиетінің даму бағыттары» (1998);
* «Қазақ әдебиетінің тарихы» (түрік тілінде, 1999).
* С.Торайғыровтың 2 томдық жинағын құрастырушылардың бірі.

== Марапаттары мен атақтары ==
Ғылыми дәрежесі – филология ғылымдарының докторы (1998), профессор (2000). Еуразия халықаралық экономикалық академиясының (2010) және Қазақстан Педагогикалық ғылымдар академиясының (2015) толық мүшесі (академик).

* «Құрмет» ордені (2011);
* «Белсенді қызметі үшін» медалі (Нұр Отан партиясы, 2011);
* «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне» 10, 20 және 25 жыл медальдары;
* «Қазақстан Ресубликасы Конституциясына» 10 және 20 жыл медальдары;
* «Астанаға 10 жыл», «Астанаға 20 жыл» медальдары;
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерейтойлық медалі;
* «Ы. Алтынсарин» және «А. Байтұрсынұлы» төсбелгілері;
* ҚР Ұлттық олимиада комитетінің төсбелгісі (2009);
* ҚР Ішкі істер министрлігінің «Қайсар» төсбелгісі (2011);
* Монғолияның «Баян-Өлгейге 70 жыл» (2010), «Монғол революциясына 90 жыл» (2011) медальдары.
* Қазақстан Респуликасы Президенті Н.Назарбаевтың алғыс хаттары (2007, 2011, 2015)
* Қалмақ Ресубликасы Үкіметінің алғыс хаты (2014),
* «Алтын барыс» төсбелгісі (2017)

== Отбасы ==
Жұбайы — Мамраева Алма Құрамысқызы, тарих ғылымдарының кандидаты.

Ұлы мен қызы бар.

== Сілтеме ==
Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл. ISBN 9965-26-096-6

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Ғапуролла Даиров

2025-10-15T15:59:25Z

IL68:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Ғапуролла Даиров
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Атырау мемлекеттік университеті|Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының]] ректоры
| Ту =
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[1972]]
| Басқаруын аяқтады = [[1976]]
| Ізашары = [[Сәнду Дүймағанбетқызы Дүймағамбетова|Сәнду Дүймағамбетова]]
| Ізбасары = [[Ерен Бахытұлы Сахипов|Ерен Сахипов]]

| Туған күні = 15.04.1932
| Туған жері = Манаш ауылы, {{туғанжері|Исатай ауданы{{!}}Новобогат ауданы|Исатай ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
| Қайтыс болған күні = 28.05.2018
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі = Дайыр
| Анасы =
| Жұбайы = Жамал Сағиқызы
| Балалары = Нұрлыбек, Гулмира, Жандарбек, Гүлбан
| Партиясы =
| Білімі =
| Қолтаңбасы =
| Commons =
| Марапаттары = {{{!}} style="background: transparent"
{{!}} {{Құрмет Белгісі ордені}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} {{!!}} {{Еңбектегі ерлігі үшін медаль}} {{!!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} [[Сурет: The honourable worker of education.jpg|22px|ҚР Білім беру ісінің құрметті қызыметкері]]
{{!}}}
| Сайты =
}}
'''Ғапуролла Даиров''' ([[15 сәуір]] [[1932]], Манаш ауылы, [[Исатай ауданы|Новобогат ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — физика-математика ғылымдарының кандидаты (1965), профессор (1992).

== Өмірбаяны ==
Ғапуролла Даиров 1932 жылы 15 сәуірде Атырау облысы (бұрынғы Гурьев облысы), Исатай (бұрынғы Новобогат) ауданына қарасты Манаш ауылында дүниеге келген. Руы [[Беріш]] Есенғұл, Кейкі бөлімі.

1948/49 оқу жылында [[Атырау|Гурьев]] қаласындағы Жамбыл атындағы орта мектептің 10 класын бітірген.

1949 жылы [[Исатай ауданы|Новобогат ауданының]] оқытушысы болып еңбек жолын бастайды.

1951 жылы Алматыдағы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақтың мемлекеттік педагогикалық институтының]] физика-математика факультетіне оқуға түсіп, оны 1955 жылы бітіргеннен кейін, Қазақ ССР оқу Министрлігінің жолдамасымен [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының]] «математика» кафедрасында оқытушы болып, өзінің негізгі ғылыми-педагогикалық еңбек жолын бастады.

Осы институтта математика кафедрасының оқытушысы, аға оқытушы жұмысын атқара отырып, 1958 жылы физика-математика факультетінің деканы болып тағайындалды. Бұл жұмысты 1961 жылға дейін ойдағыдай атқарып, өзінің білімін көтеру және ғылыми жұмыспен жете айналысу мақсатында Абай атындағы КАЗПИ-дің «Дифференциалдық теңдеулер» кафедрасына аспирантураға түсті.

Аспирантураны 1964 жылы ойдағыдай аяқтап, 1965 жылы 15 қаңтарда [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің]] ғылыми кеңесінде физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертацияны нәтижелі қорғады.

Бұдан кейін, өзінің еңбек еткен ұжымына қайта оралып, факультетте кафедра меңгерушісі, факультет деканы жұмыстарын жалғастырды.

1966 жылы «математика» кафедрасының доценті деген ғылыми атақ алды.

1970-1972 жылдары осы институттың оқу ісі жөніндегі проректоры болып жұмыс жасады.

1972-1976 жылдары [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Атырау педагогикалық институтының]] ректоры болды.<ref>[https://asu.edu.kz/university/people/Rector/314/ ДАИРОВ ҒАПУРОЛЛА]</ref> Осы жылдарда институттың материалдық базасын, оқу зертханаларын қажетті құралдармен жабдықтады және институттың жас оқытушыларының асперантурада оқу мүмкіншілігін ұйымдастырып, институттың оқытушы-кадрларының ғылыми сапасын көтеруге сапалы еңбектеніп, институттың жаңа оқу жүйесін іске қосты.

1976-1986 жылдары осы институттың «математикалық талдау» кафедрасының меңгерушісі, 1986-1993 жылдары физика-математика факультетінің деканы болып жұмыс жасады.

1992 жылы КСРО жоғарғы аттестациялау комиссиясының шешімімен «математика кафедрасының профессоры» деген ғылыми атақ берілді. Профессор Ғ.Даиров орта және жоғары мектептерде жастарға тәлім-тәрбие, білім беру саласында 62 жыл еңбектенсе, оның 56 жылын Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде үздіксіз еңбектеніп келеді.

== Қоғамдық қызмет ==
1968-70 жылдары институттың партия ұйымының хатшысы болып, Гурьев қалалық, облыстық партия комитетінің бірнеше рет мүшесі, депутаты, қалалық, облыстық партия комитетінің конференцияларына делегат болып сайланды.

Қалалық «Білім» қоғамының төрағасы, республика «Білім» қоғамы съездерінің делегаты болды.

== Ғылыми еңбектер ==
«Математикалық анализ курсының есептері мен жаттығулар жинағы» I және II бөлімдер, 1998, 2000 ж.ж., «Математикалық талдау (талдауға кіріспе)», 2006ж., «Комплекс айнымалы функциялар теориясының есептері мен жаттығулар жинағы», 2004 ж., «Математикалық талдау (интегралдық есептеулер)» 2007ж., оқу құралдарының авторы. Осылармен қатар, Ғ.Даировтың ғылыми, ғылыми-әдістемелік және оқу-тәрбие жұмыстарына арналған 89 мақалалары республиканың және жақын-алыс шет елдердің ғылыми журналдарында, ғылыми-практикалық, әдістемелік конференциялардың материалдарында, газеттерінде жарық көрген.

== Марапаттары ==
Ерен еңбегі үшін «Құрмет орденімен», «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін медаль», «Ерен еңбегі үшін. В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толу құрметіне», «Ветеран труда», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл», «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл» медальдарымен, «Ы.Алтынсарин», «Қазақстан Республикасынын білім беру ісінің құрметті қызметкері» төс белгілерімен, республикалық, облыстық, қалалық дәрежеде құрмет грамоталарымен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]]

Ғапур Ибатуллин

2025-08-30T14:54:19Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Ғапур Ибатуллин
|Шынайы есімі = Гафур Ибатуллин
|Сурет =
|Сурет ені =
|Туған күні = 15.05.1926
|Туған жері = [[Жанбай]] ауылы, {{туғанжері|Исатай ауданы{{!}}Новобогат ауданы|Исатай ауданында}} [[Атырау облысы|Гурьев облысы]]
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 20.02.2020
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}
|Марапаттары =
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{I дәрежелі Отан соғысы ордені}} {{!!}} {{Берлинді алғаны үшін медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}} {{!!}}
{{!}}-
{{!}} {{Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл медалі}} {{!!}} {{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}} {{!!}} {{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}} {{!!}} {{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Жуков медалі}}
{{!}}}
}}
'''Ғапур Ибатуллин''' (15 мамыр 1926, [[Жанбай]] ауылы, [[Исатай ауданы|Новобогат ауданы]] [[Атырау облысы|Гурьев облысы]] — 20 наурыз 2020, [[Атырау]]) — Ұлы Отан соғысы және еңбек ардагері, Берлинді алуға қатысушы.

== Өмірбаяны ==

Ибатуллин Ғапур 15 мамыр 1926 жылы [[Жанбай]] ауылында дүниеге келген, Новобогат ауданы Гурьев облысы. Руы [[Беріш]] Құлкеш бөлімі Кіші жүз.

Ибатуллин Ғапур өзінің туған ауылында мектеп бітіріп, жұмысқа араласа бастаған. Ол 1944 жылғы қазан айында әскерге алынып, Чкалов ([[Орынбор]]) қаласында 1.5 айлық курстен өткізіледі.
Сөйтіп, [[Смоленск]] қаласын азат етуге бағытталған қанды шайқаста басталған әскери өмірбаянын дәл Берлиннің өзінде аяқтайды. Ол екі ортада [[Беларусь]], Батыс [[Украина]]ны, [[Польша]] мен [[Германия]] елдеріндегі ұрыстарға қатысып, [[Висла]], Одер, [[Эльба]] сияқты өзендерден өту, [[Кенигсберг]]ті жаудан тазалау сияқты қиян-кескі шайқастардың талайын бастан өткізеді. Сонымен қатар, жауынгер ерлік жолымен [[Еуропа]]ның алты бірдей мемлекетін фашизмнен тазалауға қатысты. Майдандағы осынау өлшеусіз ерлігі үшін “I дәрежелі Ұлы Отан Соғысы” орденімен, “Берлинді алғаны үшін”, “Беларусьны азат еткені үшін”, “Батыс Украинаны азат еткені үшін ”, “Кеңестер одағының маршалы Г.К.Жуков” медальдарымен, Жеңістің 20, 30, 40, 50, 60, 70 жылдық медальдарымен, тағы басқа ондаған мерейтойлық медальдар, мақтау грамоталарымен марапатталған.

Әскер қатарынан 1951 жылы босап елге оралған соң, бейбіт еңбекке белсене араласты. [[Ленинград]] қаласынан жоғарғы оқу орнын бітіріп, экономист мамандығын алды. Жергілікті өнеркәсіп және сауда саласында жемісті еңбек етті. Зейнетке шыққан соң да біраз жыл қоғамдық жұмысқа белсене араласты.

== Жеке өмірі мен отбасы ==
Әкесі - Ибатолла Әбікерұлы. Анасы – Рахимаш. Дүниеге төрт қыз, екі ұл әкеледі: Шаида, Ассурa, Бақ, Ғафур, Қабиден, Шәкәрман

Ғафурдың жұбайы – Мақпал (1929-2003)

Балалары: Самат (1953-2009), Наташа (1956), Бәтима (1957) және Бибігүл (1969)

== Марапаттары ==
* Ұлы Отан соғысының I-дәрежелі ордені <ref>http://www.podvignaroda.ru/?#id=1516155583&tab=navDetailManUbil</ref>
* “Берлинді алғаны үшін” медалі
* “1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы ерен еңбегі үшін” медалі
* “1941-1945 Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін” медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл" мерейтойлық медалі
* "1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл" мерейтойлық медалі <ref>http://pricom.kz/obshhestvo/vo-imya-pavshih-i-zhivyih-vo-imya.html</ref>
* "Совет Армиясы мен флотына 30 жыл" мерейтойлық медалі
* "КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл" мерейтойлық медалі
* "КСРО Қарулы Күштеріне 50 жыл" мерейтойлық медалі
* "КСРО Қарулы Күштеріне 60 жыл" мерейтойлық медалі
* "КСРО Қарулы Күштеріне 70 жыл" мерейтойлық медалі
* "Беларусь Республикасының неміс-фашист басқыншыларынан босатылуына 60 жыл" мерейтойлық медалі
* "Беларусь Республикасының неміс-фашист басқыншыларынан босатылуына 65 жыл" мерейтойлық медалі
* "Беларусь Республикасының неміс-фашист басқыншыларынан босатылуына 70 жыл" мерейтойлық медалі <ref>http://pricom.kz/obshhestvo/i-vnov-v-parke-gorodskom.html</ref>
* "Украинаны неміс басқыншыларынан босатқаны үшін 60 жыл" мерейтойлық медалі
* Жуков медалі
* "Еңбек ардагері" медалі, 1985
* "Астанаға 10 жыл" медалі, Қазақстан Республикасы

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалінің иегерлері]]

Самиғолла Хамиев

2025-04-13T16:33:14Z

IL68:

{{Ғалым
|Есімі = Самиғолла Хамиев
|Шынайы есімі =
|Суреті = Samigulla Khamiyev.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 15.5.1940
|Туған жері = Қаратүбек ауылы, {{туғанжері|Исатай ауданы|Исатай ауданында}}, [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Қайтыс болған күні = 13.4.2012
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}, [[Қазақстан]]
|Азаматтығы = {{USSR}} {{KAZ}}
|Ғылыми аясы = [[ветеринария]]
|Жұмыс орны = Гурьев ғылыми-зерттеу ветеринарлық стансасы/ [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институты]]/ [[Атырау мемлекеттік университеті|Атырау Мемлекеттік университеті]]
|Ғылыми дәрежесі = ветеринария ғылымдарының докторы
|Ғылыми атағы = биология ғылымдарының профессоры
|Альма-матер = [[Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институты|Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институты]]
|Ғылыми жетекші = Арутюн Христофорович Саркисов
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі = [[Азғыр ядролық полигоны|Азғыр сынақ аймағының]] экологиясын зерттеуімен
|Марапаттары = {{{!}}
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}}
{{!}}}
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Самиғолла Хамиев''' ([[15 мамыр]] 1940, Каратубек ауылы, Новобогат ауданы Гурьев облысы — 13 сәуір [[2012]], [[Атырау]]) — профессор, ветеринария ғылымдарының докторы, жаратылыстану ғылымдары Академиясының академигі, Қазақстанның ғалым-ветеринарлық микробиология ғылымы.<ref>ISBN 978-601-7174-37-8, Тұщыкұдык ауылы шежіресі, Алматы 2014, 174 бет</ref>

== Өмірбаяны ==
Хамиев Самиғолла 15 мамыр 1940 жылы Каратубек ауылында дүниеге келген [[Новобогат ауданы]] [[Гурьев облысы]]. Руы [[Беріш]] Бегис, [[Кіші жүз]].

1960-1965 жылдары - [[Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институты|Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институттың]] оқуын бітіріп "Ветеринария" мамандығы бойынша біліктілігі "Мал дәрігер".

1965-1973 жылдары - Жылыой және Балықшы аудандарында ауыл шаруашылық саласында бөлім меңгерушісі бастап, ветеринария бас маманы болып жұмыс істеді.

1971 жылы - Біліктілігін арттыру [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы|Мәскеу ветеринариялық академиясының]] мамандығы бойынша "Жас аулшаруашылық жануарлар ауруы"

1973-1975 жылдары - Бүкіл Одақтық [[Ленин ордені|Ленин ордені]] эксперименталды малдәрігерлік институттың протозоология лабораториясында аспирантурада оқыған. Содан 1976 жылы диссертацияны қорғап диплом алды.

10 наурыз 1976 жылы Кеңесінің шешімімен Бүкілодақтық [[Ленин ордені]] эксперименттік ветеринария институтының (ВИЭВ) ғылыми кандидаты дәрежесі берілді.

1975-1988 жылдары - Гурьев ғылыми-зерттеу ветеринарлық стансасында ВАСХНИЛ Шығыс бөлімшесінде қызметін атқара отырып, кіші соңынан аға ғылыми қызметкері, кейін директор болып жұмыс істеді

1988-1992 жылдары - Кафедра меңгерушісі, Клиникалық диагностика, [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Батыс Қазақстан ауыл шаруашылық институты]], Орал қаласы. Осы кезеңде жұмысын аяқтап, докторлық жұмысын академик Ә. Х. Саркисов басшылығымен 1991 жылы [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті|Алма-Ата зоотехникалық-малдәрігерлік институтында]] диссертация қорғады.

17 сәуір 1992 жылы Жоғары аттестациялық комиссияның шешімімен КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы ғылыми Доктор дәрежесі берілді.

1993 жылы жанадан ашылған [[Атырау мемлекеттік университеті|Атырау Мемлекеттік университетіне]] Зоология факультеті меңгерушісі ретінде шақырылды. Ол университеттің алғашқы ғылым докторы

1998 жылдары Атырау университетинде кафедра профессоры болып зообиологиялық факультетінде жұмыс істеген. 1996-2001 жылдары [[Азғыр]] сынақ аймағының экологиясын зерттеумен айналысты. 1996 жылдан 2012 жылға дейін жүргізілген зерттеу жұмыстары арқылы дәрістермен Элиста, Астрахань, Махачкала, Ақтау және Алматыға барып экология, топыраққа және өсімдіктерге келтірген зияны туралы деректерді берген. Соған байланысты 30 мақала жарияланды, бір сертификат алынды. Оның басшылығымен университет қызметкерлері бір докторлық, бір кандидаттық диссертация және 5-дипломдық жұмыстар жазылған.

15 ақпан 1996 жыл Қазақстан Республикасының жаратылыстану ғылымдар академиясы- Академияның мүшесі болып тағайындалды

5 шілде 1996 жыл Жоғары аттестациялық комиссияның шешімімен Қазақстан Республикасының Министірлер Кабинеті жанындағы биология ғылыми [[Профессор|Профессор]] атағы берілді.

== Ғылыми қызметі ==

Барлық еңбек қызметі ғылыми және оқытушылық қызметпен байланысты. Ұзақ уақыт бойы экономика аймағына өз үлесін қосып, ғылым және білім дамуына жұмыс істеген. Жастарды білім және ғылым жолына тапсырған, өзінің барлық білімін және күшін салған. Атырау облысы экологиялық-экономикалық проблемаларымен айналысты.

Ауыл шаруашылық жануарлардын [[Трихофития|трихофития]] ауруына қарсы жоғарғы вакцинаны шығарған авторы. КАМЕЛВАК - түйе трихофитиясын профилактика және емдеуге үшін иммуногенді препарат.

Эпизоотология сұрақтарды зерттеген, түрлі дерматомикоз эпидемиологиясы талдай отырып, жиілік кездесу, деңгейін, туйе совхоздар шығып, оларды практикалық сынақтармен препараттарды жариялаумен және ғылыми мақалалармен сүйемелденді. Халықаралық ғылыми конференциялар қатысушысы.

150 аса ғылыми еңбектің авторы, оның ішінде 3 монография, екі оқу құралы, 2 оқу-әдістемелік кешені, 2 электрондық оқулықтың және 19 әдістемелік нұсқаулар.

== Отбасы ==
Әкесі - Алдабергенов Хами Каламкалиевич (1907-1942). Ұлы Отан соғысының қатысушысы 794 атқыштар полкінің құрамында. 1942 жылдың наурыз айында жарақат алған. Харьков облысында жерленген. Анасы – Хамия Шорагали кызы (1910-1978). Отбасында қызы Саги және ұлдары Гибатолла, Тухпатолла, Самиғолла, Сабырғали.

Зайыбы – Мұгалимова Мауыт Әміровна (1942), мал дәрігері, бактериолог. Әкесі Әміров Мұгалим (1916-1943). Ұлы Отан соғысына қатысқан 17 гвардиялық атқыштар дивизиясы құрамында. 21 желтоқсан 1943 жылы Витебск облысында қайтыс болды. Анасы Әмірова Көрпеш.

Балалар: Сайфулла (1966), Жәнібек (1968), Гүлмира (1969)

== Фактілер ==

Оқу бітіргесін Жылыой ауданының “Эмба” совхозында фермада жұмыс жасадым. Бұл 1965 – 1966 жылдар еді. Совхоз директор Қ. Оспанов өте қатал тәртіп талап ететін басшы екен. Бір жиында мені тұрғызып сен жас мамансың қандай жоспарың бар дегені әлі есімде. Мал басының бірде-бір шығын бермей қыстан 100% мал басын сақтаймын дедім. Бұл айтқаныма құдайымда аумин деген шығар, тапсырма орындалды. Содан 7 сәуірде 1966 жылы ауданның ауылшаруашылық басқармасының бұйрығымен мені ауданға алды. 1967 жылы партия қатарына алындым. 1969 жылы облыстық басқарма Балықшы ауданының малдәрігерлік стасысын басқаруға жолдама берді. Сол жылы [[Саламат Мұқашұлы Мұқашев|С. Мұқашев]] ауданда бірінші хатшы еді. Өзіне кіріп ұрықсат-өтініш жасадым Балықшыға жіберуіне. Сонда Саламат ағаның айтқаны: сенен үлкен сенім күтуші едім, партия жұмысына жіберуге дайындап жүрген маман едің, өзің келіп сұрағасын жіберемін деп ұрықсат берді. Ол кезде Балықшы ауданында мал арасында бруцеллез бен туберкулез өте көп тараған кезі еді. Осы жылдары Ленинградта, Москвада дайындық курстарынан өттім.

Осы кездерде бірнеше рет облыстық партия конференциясына делегат болып қатыстым және Білім қоғамының атынан екі рет Халықаралық жиынға Москвада қатыстым. Аспирант кезімде Москвада (1974, 1975) халықаралық жиындарда баяндамалар жасадым.

1984 жылы жасаған вакцинамызға авторлық куәлік алдым. Оның өндіріске шығару цехы Эстонияда болатын, бірнеше рет сонда болып, көріп, танысып, дайындауына қатыстым. Осы жылы „Еңбек ардагері” медалымен марапатталдым.

1995 жылы Физиология пәніне арнап “Физиология практикумы” атты оқулық ана тілінде Алматыдан білім министрлігі баспасынан шықты. Сол жылы “Хайуанаттарды клиникалық тексеру” оқулығы Атырауда шығарылды. 1995 ж. биология профессоры (ЖАК) дипломын алдым. 1996 жылы “Түйе аурулары”, „Малдәрігерлік анықтама”, „Зәр шығару” жайлы тәсілдеме т. б. еңбектер басылымнан шықты. Осы жыл жаратылыстану ғылымдар академиясының Академигіне сайланып диплом алдым, он Университет ректоры табыс етті.

== Марапаттары ==
"Ерен еңбегі үшін. В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толу құрметіне” медалі (1970).

Социалистік жарыс Жеңімпазы (1976, 1977, 1978, 1979).

Еңбек Ардагері (1984).

Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі (2000).

"Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі (2001).

[[Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі|«Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» құрметті төсбелгісі]] (2004).

Атырау облысы әкімінің Құрмет грамотасы.

Атырау облысы Исатай ауданы Құрметті азаматы (2010).

== Ғылыми еңбектері ==
* С. Х. Хамиев. Эпизоотологиясы, диагностикасы және емдеу түйелердің су-ауруы Гурьев облысы бойынша Қазақ ССР / ғылыми дәрежесін алуға арналған Диссертация кандидаты /, Мәскеу, 1975 ВИЭВ
* А. Х. Саркисов, Л. Г. Иванова, И. Д. Поляков, С. Х. Хамиев. КАМЕЛВАК – трихофитияға қарсы түйе Вакцинасы: Авторлық куәлік № 1190574; 08.07.1985
* С. Х. Хамиев. Түйе трихофитиясы. Ветеринария ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алуға арналған диссертация. Алма-Ата. 1991
* С.Х. Хамиев. Азғыр-Нарын-Тайсойған (монография), Атырауский госуниверситет Х.Досмухамедова, 2008, ISBN 5-8380-1376-1

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ветеринарлары]]
[[Санат:Ветеринария ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Профессорлар]]

Шәкір Кейкінұлы Кейкин

2025-03-07T15:06:22Z

IL68:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Шәкір Кейкінұлы Кейкин
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Атырау]]дың 17-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]]
| Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg
| Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg
| Басқара бастады = 10 шілде 2023
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары = [[Мейірім Жоламанұлы Қалауи]]
| Ізбасары =

| Туған күні = 1970
| Туған жері = {{туғанжері|Құлсары|Құлсарыда}}, [[Жылыой ауданы]], [[Атырау облысы|Атырау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі = [[Қазақ политехникалық институты]]
| Мамандығы = тау-кен инженері
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Шәкір Кейкінұлы Кейкин''' ([[1970 жыл]], [[Құлсары]], [[Жылыой ауданы]], [[Атырау облысы|Атырау облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер.

== Өмірбаяны ==
Шәкір Кейкінұлы Кейкин 1970 жылы [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] [[Құлсары]] кентінде дүниеге келген.

===Білімі===
1993 жылы [[Қазақ политехникалық институты|Қазақ политехникалық институтын]] тау-кен инженері мамандығы бойынша бітірген.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 1993 жылы Құлсары қаласындағы «Теңізмұнайкомплект» ЖШС коммерциялық бөлімінде брокер болып бастады, 1999 жылға дейін түрлі қызметтерді атқарды.

1999 жылдың маусымынан 2001 жылдың қаңтарына дейін «Ramako» ЖШС директорының коммерция жөніндегі орынбасары.

2001 жылғы қаңтардан 2008 жылғы ақпанға дейін «Казстройсервис ЛТД» ЖШС директоры.

2008 жылғы ақпаннан қазанға дейін Жылыой ауданы [[Қосшағыл ауылдық округі|Қосшағыл]] ауылдық округінің әкімі.

2008 жылғы қазаннан 2009 жылғы шілдеге дейін [[Жылыой ауданы]] Құлсары қаласы әкімінің орынбасары.

2009 жылдың шілдесінен 2018 жылдың қазанына дейін Жылыой ауданы Құлсары қаласының әкімі<ref>https://ken-zhyloi.kz/zhanalyqtar/audan/sh-kir-kejkin-zhan-a-lauazymga-tagajyndaldy.html</ref>.

2018 жылдың қазанынан 2019 жылдың ақпанына дейін қалалық тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөлімінің басшысы.

2019 жылдың ақпанынан қыркүйегіне дейін [[Атырау]] қаласы әкімінің орынбасары<ref>https://exclusive.kz/sh%D3%99kir-kejkin-atyrau-%D2%9Balasyny%D2%A3-%D3%99kimi-bolyp-ta%D2%93ajyndaldy/</ref>.

2019 жылдың қыркүйегінен 2022 жылдың наурызына дейін [[Мақат ауданы|Мақат ауданының]] әкімі<ref>https://naryntany.kz/zhanalyqtar/qogam/sh-kir-kejkin-ma-at-audanyny-zha-a-kimi.html</ref>.

2023 жылдың наурыздан бастап Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі Сауда департаментінің басшысы қызметін атқарды.

10 шілде 2023 Атырауға әкім болып тағайындалды<ref>https://zhasalash.kz/news/atyrau-qalasyna-zhana-akim-tagajyndaldy-24882/</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Атырау әкімдері]]

Шәкір Кейкінұлы Кейкин

2025-03-07T15:06:22Z

IL68:

Шәкір Кейкінұлы Кейкин

2025-03-07T15:06:22Z

IL68:

Мейірім Жоламанұлы Қалауи

2025-03-07T14:48:22Z

IL68: Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мейірім Жоламанұлы Қалауи | Шынайы есімі = | Суреті = |

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Мейірім Жоламанұлы Қалауи
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Атырау]]дың 16-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]]
| Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg
| Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg
| Басқара бастады = 4 наурыз 2022
| Басқаруын аяқтады = 9 шілде 2023
| Ізашары = [[Кайрат Кулымович Уразбаев]]
| Ізбасары = [[Шакир Кейкинович Кейкин]]

| Туған күні = 16.09.1985
| Туған жері = [[Тасшағыл|Тасшағыл]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Атырау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі = [[Атырау мемлекеттік университеті]], РФ президенті жанындағы мемлекеттік қызметтің Ресей академиясы
| Мамандығы = экономика ғылымдарының магистрі
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Мейірім Жоламанұлы Қалауи''' ([[16 қыркүйек]] [[1985 жыл]], [[Тасшағыл|Тасшағыл]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Атырау облысы]]) — [[қазақстан]]дық мемлекеттік қайраткер.

== Өмірбаяны ==
Мейірім Жоламанұлы Қалауи 16 қыркүйек 1985 жылы [[Атырау облысы]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында]] [[Тасшағыл ауылдық округі|Тасшағыл]] кентінде дүниеге келген.

===Білімі===
2002 жылы Атырау қаласындағы Ж.Досмұхамбетов атындағы дарынды балаларға арналған гимназияны бітірген.

2006 жылы «Мемлекеттік және жергілікті басқару» мамандығы бойынша [[Атырау мемлекеттік университеті|Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінің]] экономика факультетін тәмамдады.

2010 жылы РФ Президенті жанындағы мемлекеттік қызметтің Ресей академиясын бітіргеннен кейін экономика ғалымдарының магистрі атағын қорғады. Экономика ғылымдарының магистрі.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 2006-2007 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК-дан бастаған.

2010-2011 жылдары "Тұран" ЖШС-нің директоры, "Қазақстан" РТРК Атырау облыстық филиалы директорының орынбасары - бас редакторы болып жұмыс істеген.

2011-2012 жылдары "Атырау-Ақпарат" КМК төрағасы.

2012-2016 жылдары Атырау облыстық жастар саясаты басқармасының басшысы болған.

2016 жылғы маусымнан қарашаға дейін Атырау облысы әкімі аппараты басшысының орынбасары.

2016 жылғы қарашадан 2019 жылғы қаңтарға дейін Атырау қаласы әкімінің орынбасары<ref>https://exclusive.kz/expertiza/daily/128220/</ref>.

2019 жылғы 11 қаңтардан бастап 2021 жылғы шілдеге дейін — [[Индер ауданы|Индер ауданының]] әкімі.

2021 жылғы шілдеден 2022 жылғы наурызға дейін - "[[Нұр Отан|Nur Otan]]"партиясы Атырау облыстық филиалы төрағасының бірінші орынбасары.

2022 жылғы наурыздан 2023 жылғы шілдеге дейін [[Атырау]] қаласының әкімі болған<ref>https://kaz.nur.kz/politics/appointments/1959241-atyrau-qalasyna-zana-akim-tagaiyndaldy/?ysclid=m7wyylmkt2979167625</ref>.

2023 жылдың 6 қарашасынан бастап "Атырау облысы Су Арнасы" коммуналдық мемлекеттік кәсіпорнының басшысы болып тағайындалды<ref>https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/atyiraudyin-buryingyi-akm-kommunaldyik-kasporyinnyin-355362/</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Атырау мемлекеттік университеті оқытушылары]]
[[Санат:Атырау мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Атырау әкімдері]]

Мейірім Жоламанұлы Қалауи

2025-03-07T14:48:22Z

Мейірім Жоламанұлы Қалауи

2025-03-07T14:48:22Z

Мейірім Жоламанұлы Қалауи

2025-03-07T14:48:22Z

Мейірім Жоламанұлы Қалауи

2025-03-07T14:48:22Z

Қайыржан Ізтелеуұлы Әлиев

2023-12-31T13:20:50Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Қайыржан Ізтелеуұлы Әлиев
|Шынайы есімі =
|Сурет = Алиев Кайыржан.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 05.05.1937
|Туған жері = Кошелевка ауылы, Краснояр ауданы, [[Астрахан облысы]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 31.12.2023
|Қайтыс болған жері = [[Атырау]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
| Марапаттары = {{{!}}
{{!}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{!!}} {{Құрмет Белгісі ордені}} {{!!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Құрмет ордені}}
{{!}}-
{{!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{!!}} {{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} Балықшы ауданының [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} [[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]
{{!}}-
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Қайыржан Ізтелеуұлы Әлиев''' (5 мамыр 1937, Кошелевка ауылы Краснояр ауданы [[Астрахан облысы]] - 31 желтоқсан 2023 [[Атырау]]) — Кеңес Одағының және Қазақстан Республикасының мемлекет қайраткері, Гурьев облысының балық өнеркәсібінің басшысы (әр түрлі лауазымдарда болған). Атырау облысы Балықшы ауданының және [[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы ауданының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]]. [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]].

Кеңес Одағы мен Қазақстан Республикасының балық саласын кешенді дамытуға, балық өңдеу кәсіпорындары мен балық аулау колхоздары қызметкерлерінің тұрғын үй-тұрмыстық жағдайын жақсартуға елеулі үлес қосты.

== Өмірбаяны ==
Әлиев Қайыржан 1937 жылы 5 мамырда [[Астрахан облысы]] Краснояр ауданының Кошелевка ауылында дүниеге келген. Ол Әлиев Изтелеу және Дина отбасындағы он алтыншы бала болатын. Руы [[Адай]] Келимберды Мугал бөлемі, [[Кіші жүз]].

1956 жылы Молотов атындағы (қазір Ломоносов атындағы) Ганюшкин орта мектебін күміс медальмен бітіргеннен кейін<ref>https://pricom.kz/sport/zolotaya-medal-deda.html</ref>, қабылдау емтихандарынсыз Астрахан жоғары техникалық балық өнеркәсібі және шаруашылығы институтына (АстРыбВтуз) қабылданды, оны 1961 жылы инженер-механик мамандығы бойынша бітіріп, диплом алды.

1959–1961 жылдары [[Астрахан]] қалалық КОКП комитеті жанындағы марксизм-ленинизм университетінің экономика бөлімін аяқтады.

1961 жылы бөлу бойынша еңбек жолын [[Шортанбай балық зауыты|Шортанбай балық зауытында]] механик болып бастады. Содан кейін бас механик болып тағайындалды.

1967-1971 жылдары [[Шортанбай балық зауыты|Шортанбай балық зауытының]] директоры. Сол кезде осы зауыттың құрамына Астрахан қаласында орналасқан Буденный атындағы балық зауыты, үш жүзбелі теңіз балық мұздататын базасы, [[Қиғаш (өзен)|Қиғаш]] және Шароновка өзендерінің сағасында орналасқан сегіз ірі балық пункті кіретін еді. Бұл Каспий аймағы бойынша ең ірі балық өндірісінің бірі болды.

1971 жылы Гурьев облысының "Гурьеврыбпром" балық өнеркәсібі аумақтық-өндірістік басқармасының бас инженері, 1972 жылы бастығы болып тағайындалды, осы лауазымда 1986 жылға дейін қызмет етеді. Басқарма құрамына Гурьев және [[Баутин балық комбинаты|Баутино балық комбинаттары]], Гурьев, Баутино және Чкалов (Астрахан) кеме жөндеу зауыттары, "Мангышлакрыбхолодофлот" басқармасы, [[Шортанбай балық зауыты|Шортанбай]] және Буденовский (Астрахан) балық зауыттары, Денгиз КҚТК, автобаза, [[Атырау аграрлы-техникалық колледжі|Теңіз балық өнеркәсібі техникумы]], МТС кеңсесі, ҚМБ (құрылыс монтаж басқармасы) және 18 балық аулау колхоздары кірді.

1986 жылы денсаулық жағдайына байланысты, басқа жұмысқа ауысуына өтініш жазады.

1986-1992 жылдары Амангелді атындағы балық колхозының төрағасы.

1992-1999 жылдары "Атыраурыбпром" ӨБ бас директоры (бұрынғы "Гурьеврыбпром").

1999 жылы зейнеткерлікке шықты.

== Еңбек жолдары ==
Қайыржан Ізтілеуұлы өткен өмірін есіне ала отырып, балық саласының ұйымдастырушылары Ф. Котельников пен А. Шапошниковтың Каспий жағалауында жақсы танымал тәлімгерлерінің айтуынша, басшы үшін әрбір адамның мұқтаждығын, қиындығын түсініп , қамқоршы болу керек екенін үйретті. Осы қағиданы ұстанып, Әлиев өзінің мыңдаған адамы бар ұжымы үшін жұмыста да, тұрмыста да, демалыста да барынша қолайлы жағдай жасауға тырысты. Және ол бұл қағиданы әрдайым жадынан шығармады. Қызметкерлер өз қызметін де, өндірісті де жоғары деңгейде ұстай білді, және жұмыс қалашығының инфрақұрылымын дамыту және адамдардың жағдайын жасау керектігін ұмытпады.<ref>http://pricom.kz/obshhestvo/glava-dinastii.html</ref>

'''Шортанбай балық зауыты'''

Оның басшылығымен 1961-1963 жылдары Орталық дизельді электр станциясының құрылысы аяқталып, пайдалануға берілді, ол балық зауыты мен Шортанбай ауылын электр энергиясымен толық қамтамасыз етіп қана қоймай, сонымен қатар Панфилов атындағы колхоздарды, "Жас-Талап", "Память Ильича" колхоздарын және зауыттан 3-тен 12 км-ге дейін қашықтықта орналасқан Құрманғазы атындағы кеңшарды электр энергиясымен жабдықтауға мүмкіндік берді.

1965-1971 жылдары Бүкілодақтық әлеуметтік жарыстардың қорытындысы бойынша зауыт ұжымы бірнеше рет ауыспалы Қызыл Ту мен КСРО Минрыбхозы мен балық шаруашылығы жұмысшылар кәсіподағының ОК, "КаспРыба" СӨӨБ және Гурьев аумақтық-өндірістік балық өнеркәсібі басқармасы мен кәсіподақтың облыстық комитетінің алғашқы ақшалай сыйлықтарын жеңіп алды. 1966 жылы Қазақ КСР Үкіметтерінің қаулысымен қол жеткізген зор табыстары үшін зауытқа КОКП XXIII съезінің есімі беріледі және алдағы уақытта зауыт "КОКП XXIII съезі атындағы Шортанбай балық зауыты" деп атала бастады.

'''"Гурьеврыбпром" ӨБ'''

Қабылдау-Көлік және аулау флотын жаңғырту, жыл сайынғы мелиоративтік жұмыстарды жүзеге асыру, Баутин және Гурьев балық комбинаттарының, Шортанбай балық зауытының және облыстың балық аулау колхоздарындағы цехтары мен учаскелерін қайта жаңарту. Шортанбай балық зауытынан Каспий теңізіне дейін Шароновка өзенінің бойымен ұзындығы 124 км астам Ганюшкин балық жүретін каналы қазылды.

Балықшы ауылында барақ типті үйлер толығымен жойылып, ал олардың тұрғындары барлық қолайлы көп қабатты үйлерге көшірілді. Балықшылар сарайы, балық өнеркәсібі техникумының оқушыларына арналған жатақхана, қысымды кәріз коллекторы салынды.

Бүкілодақтық әлеуметтік жарыстардың қорытындысы бойынша тек 1974, 1975 және 1979 жылдары В.И. Ленин атындағы Гурьев балық консерві комбинатының ұжымы КОКП ОК, КСРО Министрлер Кеңесінің, ВЦСПС және БЛКЖО ОК ауыспалы Қызыл Туымен үш рет және ақшалай сыйлықпен марапатталды. В. И. Ленин атындағы Гурьев балық комбинаты 9-шы және 10-шы бесжылдықтағы тапсырмаларды орындауда жоғары көрсеткіштері үшін Қазақ КСР Құрмет Алтын кітабына енгізілген.

'''Амангелді атындағы балық аулау колхозы'''

Амангелді атындағы колхозда оның төрағалық еткен жылдары жоғары вольтты ЭБЖ, тұтас бір көше жастар қоныстануға арналып салынды, балабақшаның жаңа ғимараты пайда болды, музыкалық мектеп ашылды, орта мектеп ғимаратын кеңейтті. Комбинаттың консерві цехы үшін тігін цехын, пияз қуыру цехын ашу арқасында адамдарды жұмыспен қамту мәселесі шешілді.

== Қоғамдық қызметі ==
1972 жылдан бастап Қазақстан Компартиясы Гурьев облыстық комитетінің мүшесі, барлық шақырылымдағы Еңбекшілер депутаттары балықшы және облыстық Кеңесінің депутаты. Облыстық мәслихаттың депутаты және жоспар, бюджет және қаржы жөніндегі тұрақты комиссияның төрағасы болды. 1972 жылдан бастап 15 жыл бойы Балықшы аудандық партия комитетінің бюро мүшесі болды.

Қазақстан Компартиясы ОК съездерінің делегаты болып сайланды.

== Отбасы ==
Әкесі – Әлиев Изтелеу, анасы – Дина. Зайыбы - Жанзия Уәлиқызы, балалары Қабылжан, Аэлита, Зәуреш, Сабыржан, он алты немересі және төрт шөбересі бар.

== Марапаттары ==
БЛКЖО ОК, КСРО Минрабхозы және кәсіподақ ОК, Гурьев облыстық комитеті мен облыстық Атқару Комитеті мен "КаспРыба" СКӨБ ордендерімен және медальдармен марапатталған. Олардың қатарында "Еңбек Қызыл Ту", "Құрмет белгісі", "Еңбек даңқы" - І дәрежелі, "Құрмет" ордендері<ref>https://pricom.kz/sobytiya/vo-imya-obshhey-tseli.html</ref>, "Ерен еңбегі үшін. В. И. Ленин 100 жасқа толу құрметіне", "Еңбек ардагері", "Астанаға 10 жыл", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл", "Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл", "Қазақстан Республикасының ардагерлер ұйымына 30 жыл", "Украинаны фашистік басқыншылардан босатылуына 60 жыл" медальдары бар, "Қазақстан Республикасы өнеркәсібінің еңбек сіңірген қызметкері", " Қайсар" - II дәрежелі, " Қазақ КСР-на 60 жыл", "Қазақстан мәслихатына 20 жыл" құрмет белгілері бар.

28.04.1997. "Балықшы ауданының Құрметті азаматы" Құрмет белгісі және куәлігі

07.05.1997. "Құрманғазы ауданының Құрметті азаматы" Құрмет белгісі және куәлігі

03.12.2010. "Атырау облысының Құрметті азаматы" Құрмет белгісі және куәлігі

== Жарияланымдар ==
Әлиев Қ. "Под путеводной рыбацкой звездой" / Атырау-Ақпарат, 2013.<ref>http://pricom.kz/obshhestvo/kairzhan-yarkiy-predstavitel-istorii.html</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

Мазан Халелов

2021-07-03T12:43:31Z

IL68:

'''Халелов Мазан''' ([[1923]], [[Атырау облысы]] [[Исатай ауданы (Атырау облысы)|Исатай ауданы]] Орпа ауылы – [[1965]]) – партия, кеңес қызметкері.

[[Беріш]] руының тумасы, тармағы Құлкеш, Байгөл. [[Кіші жүз]].

Алматы жоғары партия мектебін бітірген. [[1940]] – [[1942|42]] ж. ауданы партия комитетінде кітапхана меңгерушісі, [[1942]] – [[1946|46]] ж. әскер қатарында рота политругінің орынбасары, Харьков әскери-саяси училищесінің курсанты болды. [[1946]] – [[1951|51]] ж. ауданы партия комитеті, үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, облысы партия комитетінің нұсқаушысы, [[1951]] – [[1965|65]] ж. Шевченко ауданы партия комитетінің хатшысы, облысы кәсіподақ комитетінің төрағасы болды.

[[Мұқанов Сәбит Мұқанұлы|С.Мұқановты]] Мұрын жыраумен, т.б. шежіре қарттарымен кездестірген. Геолог Р.Тұрмағанбетұлының таудан табылған кітапханасын Қазақ КСР-і ҒА-ға жеткізді. Х. атында [[Атырау қаласы]]нда көше бар. 2 рет «Құрмет белгісі» ([[1948]], 1958) орденімен марапатталған.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Асанғали Сапаров

2021-02-19T18:58:22Z

IL68:

{{Тұлға
|Есімі = Асанғали Сапаров
|Шынайы есімі =
|Сурет = Asan Saparov.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 4.12.1935
|Туған жері = Ақтоғай ауылы, {{туғанжері|Махамбет ауданы|Махамбет ауданында}}, [[Атырау облысы]]
|Мансабы =
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 26.06.2017
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Атырау|Атырауда}}
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
| Марапаттары = {{{!}}
{{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}} {{!!}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Асанғали Сапаров''' ([[4 желтоқсан]] [[1935 жыл]] Ақтоғай ауылы Махамбет ауданы [[Атырау облысы]] – 26 маусым 2017, Атырау) — мемлекет және қоғам қайраткері. Білім беру ісінің құрметті қызметкері

== Өмірбаяны ==
Асанғали Сапаров 1935 жылы 4 желтоқсанда казіргі [[Махамбет ауданы]], Ақтоғай ауылында дүниеге келді. Руы [[Жаппас]], Қаракөз бөлімі, [[Кіші Жүз]].

1944 жылы бұрынғы Бақсай-Шойда алғаш мектеп табалдырығын аттады. Бұл оқу орнында 7 сыныпқа дейін білім алып, одан әрі оқуын Махамбет орта мектебінде жалғастырды. Ол мектепте қоғамдық жұмыстарға белсене араласып, тәртібі үлгілі болды. 1955 жылы он жылдық мектепті үздік тәмамдады.

1955-1960. Орал қаласындағы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|Пушкин атындағы Педагогикалық институтқа]] оқуға қабылданды. Алайда, 1 жылдан кейін [[Атырау мемлекеттік университеті|Гурьев Педагогика институтына]] ауысты. Бағдарға алған мамандығы – сызу, физика-математика пәнінің мұғалімі еді.

1960-1961 жылдары еңбек жолын Гурьев ауыл шаруашылығы техникумында оқытушы болып бастады.

1961-1964 жылдары аралығында [[Атырау мемлекеттік университеті|Гурьев Педагогикалық институтында]] аға лаборант, оқытушы, аға оқытушы, бастауыш факультеті деканының орынбасары болды.

1964-1968 жылдары Гурьев қаласының № 4 орта кәсіптік-техникалық училищесі (№13 химиктер училищесі) директорының оқу-өндірістік жұмыс жөніндегі орынбасары

1968-1975 жылдары Гурьев қаласының № 3 орта кәсіптік-техникалық училищесі (№12 құрылыс училищесі) директоры

1975-1980 жылдары Гурьев атқару комитетінде жауапты хатшы, кейін қалалық кеңес төрағасының орынбасары лауазымды қызметтерін атқарды.

1980-1981 жылдары Гурьев сыра зауытының директоры, сосын "Қазмұнайгазгеология" бірлестігі құрылыс басқармасы бастығының орынбасары

1981-1984 жылдары "Зеленстрой" басқармасының бастығы

1984-1997 жылдары Гурьев қаласының №37 орта кәсіптік-техникалық училищенің директоры қызметімен еңбек жолын тәмамдады.

1997 жылдың желтоқсан айынан республикалық дәрежедегі дербес зейнеткер болды.

== Қоғамдық қызметі ==
1971-1985 жылдары Гурьев қалалық кеңесінің 7 шақырылымының депутаты және Қазақстан Компартиясы қалалық комитетінің мүшесі.

1988 жылы Москвада өткен Бүкілодақтық оқытушылар съезіне делегат болды.

1994-1999 жылдары Атырау облыстық маслихаттың депутаты

1996-1999 жылдары Атырау облыстық мәслихатының заңдылықты және құқықтық тәртіпті сақтау жөніндегі тұрақты комиссиясы төрағасының орынбасары

Атырау облыстық Тәртіптік кеңесінің мүшесі (2000)

== Отбасы ==
Әкесі Сапар (1884-1947) мен анасы Мәриядан (1900-1971) тараған үш ұл, бір қыз.

Жұбайы Алма Есказиевамен шаңырағынан ұш бала жарық дүние есігін ашқан: Айгүл, Арман, Нұргүл. Ғұмырын халық ағарту саласына арнаған Алма апай Асан секілді абзал адамның жұбайы болғанын мақтаныш етеді және өзін ұрпақтары арасында бақытты сезінеді.

Айгүл мен жолдасы Еріктен Ерлан, Аян есімді жиендері өмірге келсе, Нұргүл мен Қайрат Мереке, Темірлан, Әсем есімді жиендерді тәрбиелеуде. Ал ұлы Арман мен келіні Айгүл төрт немересін дүниеге әкеліпті: Айбек, Айбар, Азат және Айсель.

== Марапаттары ==
Еркін күрестен Гурьев облыстың жеті дүркін чемпионы, 1959 жылғы Гурьев облысының абсолюттік чемпионы, 1958 жылғы ҚазКСР студенттік ойындарының жүлдегері, Батыс Қазақстанның екі дүркін чемпионы. ҚазССР-нің 40 жылдығына арналған жарыстардың ҚазССР чемпионы (1960)
Дене шынықтыру мен спортты дамытуға қосқан зор үлесі үшін Сапаров Асанғали естелік медальдармен және грамоталармен марапатталды

Директор болып жұмыс істеген кезде №12 құрылыс училище төрт рет ҚазССР Ауыспалы Қызыл Туымен жеңіп алды

1967 жылы 31-ші наурызда «Қазақ ССР-інің кәсіптік-техникалық білім беру жүйесінің үздігі» белгісімен марапатталды.

"Ерен еңбегі үшін. В.И.Лениннің туғанына 100 жыл толу құрметіне” медалі (1970)

"Еңбек ардагері” медалі (1984)

1991 жылы 8-ші сәуірде "Қазақ ССР-інің еңбек сіңірген халыққа білім беру қызметкері" құрметті атағы берілді.

2005 жылы 14-ші желтоқсанда білім беру саласындағы ерекше еңбегі үшін «Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен марапатталды.

2006 жылы Атырау облысының кәсіптік білім беру саласын дамытуда сіңірген ерекше еңбегі үшін "Жігерлі адам" атағы берілді.

"1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл" мерейтойлық медалі (2010)

"1941-1945 Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл" мерейтойлық медалі (2015)

[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген халыққа білім беру қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]

Махамбет Демешұлы Батырбаев

2021-01-10T17:03:06Z

IL68: «Атырау облысының құрметті азаматтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегіме

{{Ғалым
|Есімі = Махамбет Демешұлы Батырбаев
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 24.1.1943
|Туған жері = {{туғанжері|Гурьев|Атырауда}}, [[Қазақ КСР]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}}
|Ғылыми аясы = [[геология]]
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі = техника ғылымдарының кандидаты
|Ғылыми атағы = профессор
|Альма-матер = [[Атырау мемлекеттік университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі =
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Махамбет Демешұлы Батырбаев''' (1943 жылы 24 қаңтарда [[Гурьев]] қаласында туған) - техника ғылымдарының кандидаты, [[Атырау мемлекеттік университеті]]нің құрметті профессоры.

== Өмірбаяны ==
*Гурьев политехникалық техникумын «Кәсіптік геофизика» мамандығы бойынша (1963); Бүкілодақтық сырттан оқыту политехника институтының (1972), тау-кен инженер [[геолог]] мамандығын бітірген.

1962 жылдан - Маңғышлақ кәсіптік-геофизикалық экспедициясының ([[Форт-Шевченко]], [[Жетібай]] кенті) технигі, аға жұмысшысы, инженері.

1968 жылдан - Гурьев геологиялық-барлау экспедициясының геофизигі.

1969 жылдан - «ҚазҒЗЖИмұнайдың» (Гурьев қ.) инженері, аға инженері, сектор меңгерушісі, зертхана меңгерушісі.

1978 жылдан - «[[Маңғышлақмұнай]]» ӨБ «[[Өзенмұнай]]» МГӨБ ([[Жаңаөзен]] қ.) бас геологы.

1981 жылдан - «[[Өзенмұнай]]» МГӨБ (Жаңаөзен қ.) бастығы.

1991 жылдан - «[[Маңғышлақмұнай]]» ӨБ ([[Ақтау]] қ.) өндірістік бөлімінің бастығы, өндіріс жөніндегі бас инженерінің орынбасары.

1992 жылдан - «[[Теңізмұнайгаз]]» ӨБ (Құлсары) бас директоры.

1994 жылдан - «Мұнайгаз МХК (Апматы қ.) бірінші вице-президенті.

1994 жылдан «[[Ембімұнайгаз]]» ААҚ президенті.

1999 жылдан - «Қазақ ойл-Ембі» ААҚ президенті.

2002 жылдан - «ҚазМұнайГаз ҰК АҚ ([[Астана]] қ.) вице-президенті.

2006-2007 жылдары - [[Атырау]] қаласындағы «[[ҚазМұнайГаз]]» ҰК» АҚ вице президенті - өкілдігінің директоры.

== Еңбектері мен марапаттары ==
Ғылыми мақалалар мен 35 өнертабыстың авторы.

*«Құрмет белгісі», «Құрмет» ордендерімен, «Астана» медалімен; ҚР ЭМРМ Құрмет грамотасымен; «ҚазМұнай» Газ» ҰК» АҚ құрмет грамотасымен, алғыс хатымен және естелік белгісімен марапатталған. ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының, И.М. Губкин атындағы, Н.К. Байбаков атындағы сыйлықтардың лауреаты. ҚР Еңбек сіңірген қызметкері. Атырау қаласының, [[Жаңаөзен]] қаласыным Атырау облысының Жылыой және Қызылқоға аудан дарының Құрметті азаматы.

== Отбасы ==
*Үйленген. Жұбайы - Батырбаева Күлпаш Әлімғазықызы Ұлы - Исатай (1971 ж. т.); қыздары - Эльмира (1972 ж.т ) Гүлмира (1978 ж. т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<References/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]
[[Санат:1943 жылы туғандар]]
[[Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары]]

Махамбет Демешұлы Батырбаев

2021-01-10T17:03:06Z

IL68: «Атырау облысының құрметті азаматтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегіме

Махамбет Демешұлы Батырбаев

2021-01-10T17:03:06Z

IL68: «Атырау облысының құрметті азаматтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегіме

Төрәлі Озғанбаев

2021-01-10T15:59:32Z

IL68:

'''Төрәлі Озғанбаев''' (1933 ж. т., [[Маңғыстау ауданы]] Жармыш ауылы) – педагог, [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-інің]] еңбек сіңірген мұғалімі. Бұрынғы Гурьев мұғалімдер институтын (1955), Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі университет) үздік бітірген (1968). 1955 – 93 ж. Маңғыстау ауданы мектептерінде мұғалім. Озғанбаевтың озат іс-тәжірибелері аудан, облыс көлемінде таратылған. «В.И. Лениннің туғанына 100 жыл» (1970), «Қазақ КСР-і ағарту ісінің үздігі» белгілерімен марапатталған.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}
[[Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімідері]]

Төрәлі Озғанбаев

2021-01-10T15:59:32Z

IL68:

Төрәлі Озғанбаев

2021-01-10T15:59:32Z

IL68:

Мақаш Бегеев

2020-09-10T07:29:23Z

IL68: «Қазақстан мұнайшылары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Тұлға
|Есімі = Мақаш Бегеев
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1.1.1943
|Туған жері = [[Гурьев облысы]]
|Мансабы = [[мұнай]]-[[газ]] [[сала]]сының [[қызметкер]]і
|Азаматтығы ={{KAZ}} {{USSR}} (1943-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары = Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасы
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}

'''Бегеев Мақаш''' (1943, [[Атырау облысы]]) - [[мұнай]]-[[газ]] [[сала]]сының [[қызметкер]]і.
==Өмірбаяны==
Әзірбайжан мұнай және химия институтын бітірген (1973).

1967-1968 жылдары — Маңғыстау газ өндіру басқармасында оператор.

1973-1981 жылдары — «Жетібаймұнай» мұнай-газ өндіру басқармасында шебер, ауысым бастығы, аға механик.

1981-1989 жылдары — Маңғыстау облыстық халықтық бақылау комитетінде, Шевченко қалалық партия комитетінде жауапты қызметкер.

1989-1991 жылдары — [[Маңғыстау]] барлау басқармасында өндірістік-техникалық бөлімінің аға инженері, нұсқаушы.

1991-1998 жылдары — «[[Маңғышлақмұнай]]» өндірістік бірлестігінің экология және қоршаған ортаны қорғау бөлімінің бастығы.

1998 жылдан «Маңғыстаумұнай» акционерлік қоғамының еңбек және қоршаған ортаны қорғау басқармасының бастығы.

==Марапаттары==
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы"
Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Мұнайшылар]]
[[Санат:Қазақстан мұнайшылары]]

{{stub}}