https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Hbsh+dana+9d 2026-07-03T03:45:16Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%AE%D1%88_%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2021-01-10T16:06:22Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>«'''Үш дастан'''» - [[Пекин]]дегі әдебиет баспасынан [[1958]] ж. [[қытай тілі]]нде жарық көрген жинақ. [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың қысқаша өмірбаянымен ашылған, жинаққа ақынның «[[Ескендір (поэма)|Ескендір]]», «Әзім әңгімесі», [[Масғұт (дастан)|«Масғүт»]] поэмаларын енгізілген. Кітап көлемі 52 бет, 5000 дана болып басылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0 2021-01-10T15:55:05Z

<p>Hbsh dana 9d: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''«Ғылым таппай мақтанба...»''' — Абайдың [[1886]] ж. жазылған өлеңі. Көлемі 77 жол. Абай өз заманындағы жас ұрпаққа, «көкірегі сезімді, кеңілі ойлы» адамдарға үміт артып, олардың жүрегін оятып, оларды өзінің озат мақсат-мұраттарына тартуға ұмтылдырады. Жастардың өнімді еңбек етіп, ғылым мен білімге ұмтылуы, алға қойған мақсатқа жетуде табандылық көрсетуі, міне, осындай асыл қасиеттерді уағыздау Абайдың бүкіл шығармашылық жолының негізгі идеялық-тақырыптық үзілмес желісінің біріне айналды. Ақын талантты, өнер іздеген жандар туралы айрықша зор сүйіспеншілікпен айта отырып, олардың алға қойған зор мақсатқа жету жолындағы күресте табандылық, жігерлілік көрсететініне үлкен сенім білдіреді. Абайдың бүл өлеңінен ғылымды үйренетін жастар өзінің алдына қандай мақсат қоюға тиісті екені туралы мәселе оны аса қатты толғандырғанын көреміз. [[1909]] жылғы жинақ пен [[1922]] ж. Қазанда жарық көрген басылымдарда бұл шығарманың кейінгі жылдарда бөлек туынды саналып жүрген «Интернатта оқып жүр...» дейтін өлеңге қосылып, біртүтас шығарма болып келетіні де тегін болмаса керек. Қазақ жастарын білім-ғылым үйренуге шақыру - «[[Интернатта оқып жүр]]» өлеңінде де ең өзекті идея. Мұнда ақын еңбексіз, ықылас-ынтасыз, мехнатсыз нағыз ғылым-білім қолға түспейді дей келіп, одан ары бірден негізгі ой желісін үздіксіз өрбітіп, оқудағы мақсат не, алған білімді не қажетке жұмсау керек, не істеу, қандай қызмет атқарған жөн болады деген мәселелер төңірегінде сез қозғайды. Ал мына өлеңдегі:<br /> *«Ғылым таппай мақтанба,<br /> Орын таппай баптанба...» -дегендегі орын тап деп отырғаны - алған білімді, үйренген ғылымды жұмсайтын орын. Бұдан Абай:<br /> *«Бес нәрседен қашық бол,<br /> Бес нәрсеге асық бол...» -деп адамдық, адамгершілік жайын қозғайды. Алайда ойының негізгі желісін үзбейді. Бұл тұста ерекше бір көңіл бөлерлік жай - Абай ғалым болу мен адам болу мәселесін бір-бірімен сабақтастыра айтады, бүл екеуінің тамыры, түбі бір деп санайды. Ғалым болудың басты шарты - не нәрсені болсын ақыл таразысына салып өлшеу, ақыл сенген нәрсеге ғана сену және көзің анық жеткен шындықты тура айтудан тайынбау екендігін нақтылап, мейлінше дәлелді етіп, шегелеп айтады. Осы өлеңдегі Абайдың надандықпен айтылған сөзге ерме дей отырып, «[[ақсақал айтты, бай айтты...]]», егер қисық көрінсе кімнің сөзі болса да, тіпті жақын адам айтса да, ақылмен жеңуді үлгі етуі әсіресе, сол өткен ғасырдағы қазақ өмірінің жағдайында бірден-бір батыл айтылған пікір болғаны анық. Үлкен адамға, лауазымы жоғары адамға қарсы келіп, өз ойын көлденең тарту сыпайыгершілікке келмейді дегенді желеу қылып, шындықты тура айтуды қалайда шектеу, қолдамау ол заман ғана емес, бүгінгі заманда да аз кездеспейтінін ескерсек, Абайдың осы пікірінің мәні зор дейміз. Ендеше:<br /> *«Ақымақ көп, ақылды аз,<br /> Деме көптің сөзі - пұл...» -<br /> дегенді көпке топырақ шашқандық емес пе деп көлгірсімей, ашық айтылған, жастарды артық сенгіштіктен сақтандыратын ащы өмір шындығы деп бағалауымыз орынды.<br /> *«Сөзіне қарап кісіні ал,<br /> *Кісіге қарап сөз алма...» -<br /> деген нақыл түрінде келетін түйін жоғарғы пікірлерге орайлас, жалғас. Сырттай қарағанда мұның өзі бір түрлі, тосын естілуі мүмкін, өйткені кісіні сөзіне қарай бағалама, ісіне қарай бағала дейтін үйреншікті пікірге қарама-қарсы келетін секілді. Ал, байыппен қарасақ, мұнда терең мағына жатыр. Кісіні сөзіне қарай, яғни, ақылына, ойына қарай бағала, кісіге қарап, оның мансабына, дәулетіне қарап ақылға сыймайтын, қисынға келмейтін сөзіне иланып алданып қалма, «надандықпен кім айтса, ондай түпсіз сөзге ерме...» деген даналық пікірді аңғартады. Абай надандыққа, қандай да болсын теріс, кертартпа ықпалға қарсы тура алатын оқыған, біліммен қаруланған адамды құрметтеу керек деп санайды. Ең алдымен білімді, ғалым адам мақтан тұтуға лайықты. Ақылды, парасатты адамның идеал бейнесін ұсына отырып, Абай оған жақсылықты жамандықтан ажырата білмейтін, ағыммен ілесіп жүре беруге бейімделген надан, қараңғы адамды қарсы қойды. Топас, кертартпа адамның осы жағымсыз типі ақынның шығармашылық жолына өте тән және ағарту ісін, өнер-білімді жақтаушы Абайдың алдыңғы қатарлы көзқарасын білдіреді. Өлең 6-8 буынды аралас ұйқас үлгісінде жазылған. Алғаш 1909 ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланды. Басылымдарында бірқатар текстол. өзгерістер кездеседі. [[1909]] жылғы жинақта 38-жол «Шыныменен өлсеңіз» делінсе, басылымдарда бүл жол Мүрсейіт қолжазбалары бойынша «Шын сөзбенен өлсеңіз» болып берілген. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1909 жылғы жинақта 40-жол «Кәпір болдың демес қой» деп берілсе, басылымдарда бұл жол «Күпір болдың демес қой» ретінде алынған. Мүрсейіт қолжазбаларында, [[1939, 1945, 1954]] жылғы жинақтарда 42- жол «Көп көзіне көріне айтпа» болса, қалған басылымдарға бүл жол 1909 жылғы жинаққа сәйкес «Көп орында көріне айтпа» делінген. «Сізге ғылым кім берер, жанбай жатып сөнсеңіз» деген 26, 27-жолдар 1909 жылғы басылымға кірмей қалған. 1909, 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 75-жол «Сөзін оқып және ойла» болып алынса, қалған басылымдарда бүл жол [[Мүрсейіт]] қолжазбаларына сәйкес «Сөзін оқы және ойла» деп берілген. Туынды ағылшын, араб, азербайжан, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр т. б. тілдеріне аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96,_%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%96,_%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B... 2021-01-10T15:28:37Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Ақ киімді, денелі, ақ сақалды...» («Қыс»)''' - [[Абай]]дың 1888 ж. жазған, табиғат мезгілін суреттеуге арналған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 6 [[шумақ]]тан тұрады, көлемі 24 жол. [[Шумақ|Ақын]] орыс әдебиетінің суреттеу әдістерін үлгі еткен. Онда «Қыс» жанды бейнеде («Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр-мылқау танымас тірі жанды», «Ұшпадай бөркін киген оқшырайтып», «Бұлыттай қасы жауып екі көзін») суреттеледі. Сырт портретінің қаһарлы, үрейлі көрінгеніне қоса ісі де қорқынышты елестейді. Қыс қаһары («Дем алысы - үскірік, аяз бен қар», «Басын сіліксе, қар жауып, мазаңды алды», «Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда», «Алты қанат ақ орда үй шайқалды») да оның әрекетті қимылын толықтыра түсуге құрылған. Табиғаттың әсем сыртқы көрінісін суреттегені болмаса, қазақтың ұлттық әдебиетінде бұрын жанды, әрекетті, қозғалмалы қалыпта бейнелеу дәстүрі болмаған. Бүл жағынан, өлең - Абайдың жаңалығы. Онда [[Некрасов|Н. А. Некрасовтың]] әсері («Мороз - красный нос») танылады. Қыс бейнесін ақын қазақ ұғымына лайықтап, ұлттық бояуы айқын табиғи суреттермен толықтырады. Оны кәрі құдаға теңеу, қаһарынан алты қанат ақ орданың шайқалуы - таза ұлттық бейнелер. Өлеңдегі қазақ өмірінің шынайы суреттері қыс суретін, оның қаһарлы, аязды бейнесін толықтыра түседі. Қысты «әуес көріп жүгірген жас балалар», «беті-қолы домбығып үсік шалған», «бет қарауға шыдамай теріс айналып», «шидем мен тон қабаттап киген малшы», «қар тепкенге қажымас қайран жылқы», «қыспен бірге тұмсығын салған қасқыр» еске алынады. Ақын қыс қаһарына шыдамдылық көрсетіп, ант ұрған кәрі шал - қысқа шығын бермеңдер, «соныға малды жайып күзетіңдер» деп, сөзін малшыларға арнаумен аяқтайды. Бүл - табиғат алдындағы адамның құдіретін, ісін танытарлық ойдың белгісі. Жалпы «Қыс» Абайдың басқа да табиғатты жырлаған өлеңдері сияқты, жанды пейзажға ғана емес, сонымен қатар әлеум. мағынаға толы, оның демократтық, халықтық пікірін аша түсетін шығарма болып табылады. Реалистік сурет пен өмір шындығының қабысуы Абай поэзиясының азаматтық пафосын толықтырады. Өлең 11 буынды қара өлең үлгісімен жазылған. Алғаш рет 1909 ж. С.Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Негізі Мүрсейіт қолжазбаларынан алынған. Өлеңнің әр жылдардағы басылымдарында айырмашылықтар да бар. Мыс., 1909 жылғы жинақ пен Мүрсейіт қолжазбаларында, 1945, 1957 жылғы басылымдарда өлеңнің 11- жолы «Борандай бұрқ-сарқ етіп долданғанда» делінсе, 1933, 1939, 1977 жылғы жинақтарда «Бурадай бурқ-сарқ етіп долданғанда» деп берілген. 1909, 1933, 1939, 1957 жинақтарда 16-жол «Бет қарауға шыдамай теріс айналды» болса, Мүрсейіт қолжазбаларында, 1945, 1948 жылғы жинақтарда «Бет қарауға шыдамай сырт айналды» болып жазылған. 1909, 1939, 1945, 1948 жылғы жинақтарда 18-жол «Титығы құруына тез тақалды» болса, Мүрсейіт қолжазбаларында, 1957, 1977 жылғы жинақтарда «Титығы құруына аз-ақ қалды» делінген. 1909 жылғы жинақ пен Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында 4-жол «Басқан жері сықырлап келіп қалды» деп жазылса, Мүрсейіттің 1907, 1910 жылғы қолжазбаларында «Басқан ізі сықырлап келіп қалды» болып өзгерген. Өлең ағылшын, орыс, белорус, украин, татар, ұйғыр, қырғыз, қарақалпақ, өзбек, азербайжан, армян, башқұрт тілдеріне аударылған&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D2%B1%D1%80_%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96_%D1%81%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2021-01-10T15:26:24Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>«'''Сұр бұлт түсі суық қаптайды аспан'''...» («Күз») - [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың [[1888]] ж. жазған [[өлең]]і. Әрқайсысы 4 тармақты 6 шумақтан тұрады. [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] бұл өлеңінде жылдың төрт мезгілін суреттейтін басқа өлеңдер індегідей үлкен ақындық шеберлік таныта отырып, табиғат көріністеріне жанастыра ауылдың күнделікті машықты өмір тұрмысын барынша қарапайым нақтылы түрде, ешқандай көріктемей, әдейі әсірелеусіз сипаттайды. Аспанды қаптаған сұр бұлтты, жерді басқан дымқыл тұманды, жапырағы түскен ағашты, сарғайып тозған күзеуді суреттеу арқылы көшпелі ауыл тіршілік ететін табиғи ортаны, айналаны нақтылы қалпында айқын көзге елестетеді. Ойнақтаған жылқылар, үйірінен қашып, оқшауланған биелер, жарыса шапқылаған тайлар - бұлар да мал баққан елдің өмір-тұрмысының айнымас, әрқашанда қосақтасып жүретін белгі-нышандары десек болады. Өлеңді түгелдей алып қарасақ, онда табиғат көріністерінен гөрі көшпелі елдің өмір-тұрмысын, тіршілік әрекетін бейнелеу жағы басымырақ екенін кереміз. <br /> :«Біреу малма , салып иін, <br /> :Салбыраңқы тартыпты жыртық киім. <br /> :Енесіне иіртіп шуда жібін, <br /> :Жас қатындар жыртылған жамайды үйін.<br /> :Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен, <br /> :Астында ақ шомшы жүр, ол - бір керуен. <br /> :Қай ауылды керсеңде, жабырқаңқы, <br /> :Күлкі-ойын көрінбейді, сейіл-серуен.<br /> :Кемпір-шал құржаң қағып, бала бүрсең, <br /> :Көңілсіз қара суық қырда жүрсең. <br /> :Кемік сүйек, сорпа-су тимеген соң <br /> :Үйде ит жоқ, тышқан аулап, қайда көрсең.<br /> :Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы, <br /> :Тұман болар, жел соқса, шаң-тозаңы. <br /> :От жақпаған үйінің сұры қашып, <br /> :Ыстан қорыққан қазақтың құрсын заңы...»<br /> Осында дәл тауып, айнытпай берілген нақтылы күнкөріс әрекеттері - қазақтардың теріні малмаға салып, иін қандырып алып илейтіні, қыс бойы қорек ететін астықты күзде түйемен барып басқа жақтан әкелетіні, киіз үйдің іші ыс болады деп күзгі суықта от жақпай отыратыны, әйелдердің түйенің шудасынан жіп иіріп киіз үйдің жыртылған жерін жамайтыны - бәрі де көшпелі елдің дағдылы тіршілігін, тұрмыс-жағдайын, әдет-салтын анық аңдатады. Мал бағумен күн көрген елдің өмірге бейімділігі, тіршілікке икемділігі, ептілігі де байқалмай қалмайды. Қара суыққа тоңып дірдектеген балалар мен кемпір-шалдардың сиқы күзгі табиғаттың жабырқаңқы түріне толық сәйкес келеді. Ақынның «Жазгытұры қалмайды қыстың сызы...» дейтін өлеңіндегі шұғылалы сәулесін шашқан күнді, жарық айды, жымыңдасқан жұлдыздарды қызықтау, шат, жарқын көңілді адамдар бейнесін алға тарту, табиғатты көтеріңкі леппен суреттеу мұнда жоқ. Бұл өленде: «Қайыршы шал-кемпірдей түсі кетіп, Жапырағынан айрылған ағаш, қурай...»-деп ағаш пен қурайды кемпір-шалмен салыстыратыны көңіл қоярлық. Әдетте адамды жансыз салыстыру қолайлы, ұтымды саналса, Абай керісінше тәсіл қолданып, жансыз нәрсемен сипаттау үшін оны адаммен теңестіреді. Бұл бүрісіп үрпиген <br /> кемпір-шалдың мүшкіл халы оқырманның аяныштылық сезімін күшейте түседі. Өлеңде тек кедей, жоқ-жітік адамдардың хал-жайы айтылатыны тегін емес. Ол көшпелі елдің тұрмыс-тіршілігі күз түскенде қиындайтынын нанымды етіп көрсету үшін қажет. Өлеңнің осындай мазмұны оның сарынына әсер ететінін мойындасақ та, бірақ бұдан ақынның ез көңіл күйі де сондай жабыңқы демесек керек. Табиғатты, елдің өмір-тұрмысын суреттеуде ақынның байсалдылығы, пікір парасаттылығы ешқандай күмән туғызбайды. Өлеңнен боямасыз, қоспасыз ақиқат өмірдің өз көрінісін тапқандай әсер аламыз.<br /> Өлең 11 буынды қара өлең үлгісінде жазылған. Алғаш 1909 ж. С.Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны ИбраҺим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Басылымдарында бірқатар текстол. өзгерістер кездеседі. Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбаларында, 1939, 1945 жылғы басылымдарда 1-шумақтың 2- жолы «Күз бояса, дымқыл тұман жерді басқан» болса, 1954, 1957, 1977 жылғы жинақтарда бұл жол Мүрсейіттің 1910жылғы қолжазбасы негізінде «Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан» деп алынған. Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында 4-шумақтың 1-жолы «Қаз, тырна қатарласып қайтса бермен» деп көрсетілсе, Мүрсейіттің 1907, 1910 жылғы қолжазбаларында, басылымдарда «Қаз, тырна қатарланып қайтса бермен» делінген. Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында 6-шумақтың 1-жолы «Күз отырған оты жоқ елдің маңы», осы шумақтың 3-жолы «От жақпаған үйінің сұры кетті» болса, бұл жолдар жинақтарда, Мүрсейіттің 1907, 1910 жылғы қолжазбалары мен 1909 жылғы жинақ бойынша «Күзеу тозған, оты жоқ елдің маңы», «От жақпаған үйінің сұры қашып» деп алынған. Туынды ағылшын, араб, азербайжан, белорус, [[Қарақалпақ тілі|қарақалпақ]], [[қырғыз]], орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр т. б. тілдерге аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2021-01-10T10:48:16Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>''' Өскенбай Ырғызбайұлы ''' (1778-1850) - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] атасы, атақты [[би]]. Ырғызбайдан Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай туған. Өскенбай жастайынан зерек, есті болып өседі. Кеңгірбай би Ырғызбай жастай өлген соң, інісінің орнына осы баласы - Өскенбайды сүйеніш етеді. Қартайған кезінде жол өз баласы Ералынікі болса да [[бата]]сын беріп, Өскенбайды би қояды. Өскенбай өзінің ел басқару әдісінде, ең алдымен жемқорлықтан бойын аулақ салуға тырысады. Өскенбайдың әділдігіне тәнті болған ел арасында «Ісің адал болса, Өскенбайға бар, арам болса, Ералыға бар»- деген тәлімді сөз пайда болады. Өскенбай үлкен әйелі Зере бәйбішеден (шын аты - Тоқбала Бектемірқызы) - Құттымұхамбет, [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]], Тайбала есімді екі ұл, бір қыз сүйеді. Құттымұхамбет жастай опат болған. Зереден кейінгі төрт тоқалынан Өскенбай би тоғыз ұл көрген.<br /> 1822 жылғы Сібір қазақтарын билеу туралы патша әкімшілігі жарлығынан кейін отарлау саясатының тасқұрсау тәртібіне мойынсұнып, [[Тобықты]] елі [[Ресей]]ге «бодан» болып, [[Санкт-Петербург|Петербургтан]] келген арнаулы өкіл Иван Семенович деген майордан Өскенбай кепілдеме құжат алады. 1826 ж. қазан айының 16- ында шекаралық басқарманың міндетін атқарушы Броневскийдің жарлығымен старшын шеніне көтеріледі. Ол орта жасқа келген шағында ел билігі тізгінін үлкен ұлы Құнанбайдың қолына ұстатады. Өзі ақыл-кеңесін беріп, ел-іші істерін сырттай ғана бақылап отырады. Өскенбайдың сүйегі [[Шыңғыстау|Шыңғыс]] таудың ішінде Бөкенші өзенінің бойында әулеттік қорымда жерленген. Құнанбай Өскенбай биге 1851 ж. Шілде айында, Көкшетаудың [[Арғын]] ішінде Қамбар руы жайлаған Көкжайдақ деген жерде ас берген. Өзі бес жасқа толған кезінде мәңгі-бақиға көз жұмған аяулы атасы Өскенбай биге берілген ұланғайыр асқа бала Абай да Зере әжесіне еріп барған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_(%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%BD)_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2021-01-10T08:23:28Z

<p>Hbsh dana 9d: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''Тәңірберді (Тәкежан) Құнанбайұлы''' (1834-1906) - [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай]]дың [[Ұлжан]]нан туған баласы, [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың ағасы. Тәңірбердінің Қаражаннан туған Әзімбай, Мақұлдай деген ұлдары тараған. Тәңірберді Оспан өлгеннен кейін, оның әйелі Зейнепке үйленген. [[Құда]]сы Оразбай Аққұлыұлының азғыруымен талай рет Абайға қарсы кісілерді қолдаған. Ақ шоқыда жерленген. Ақын «Байсып, паңсып...» деп басталатын өлеңінде езінің туған ағасы осы Тәңірбердінің оғаш мінездерін, өркөкірек, қатыгез қылықтарын мейлінше өткір тілмен әжуа етеді. Оның өтірік, өсек десе бәйге атындай шапқылағанымен, қолынан түк келмейтін қуыс кеуде екеніне қатты ренішін білдіреді.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> [[Санат:1834 жылы туғандар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF_%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BC_%D3%99%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%80... 2021-01-09T18:53:21Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Базарға қарап тұрсам әркім барар...»''' - [[Абай]]дың 1886 ж. жазған өлеңі. Барлығы 16 жол. Ақынның өмір және оның мәні туралы қысқа ғана толғанысын жазған. Күнделікті күйбең тіршіліктің әбден әдетке айналып, көз керіп, бой үйренген нәрселерінің өзіне ой жүгіртіп, содан ғибрат алар түйін іздеген ақын, ешкімге ''«мынау оң, мынау теріс»'' деп ақыл айтпай-ақ, саналы азаматқа «жан-жағыңды абайлап, өзің де бір бағдарлашы» дегендей ишара жасайды. Абайдың бүл шығармасында базар деп отырғаны - өмір. Өмір - үлкен базар. Одан да әр адам өз керегін іздейді, хал-қадіріне қарай қажетін алады. Ақынның: ''«Әркімнің өз іздеген нәрсесі бар, Сомалап ақшасына сонан алар»'' деген жолдарында үлкен философиялық жасырын тұжырым жатыр. Өзі ''«біреу ұғар бүл сөзді, біреу ұқпас»'' деп өмір бойы сөзін тыңдата алмай келе жатқан халқына күдіктене қарағанымен, өлеңін ''«Бір кісі емес жазғаным, жалпақ жұрт қой», «Сәулесі бар жігіттер бір ойланар»'' деген үмітпен аяқтайды. Өлең мағынасыз өмірді тәрік етіп, елін, жұртын ғылымға, білімге, саналылыққа шақырудан жалықпаған ойшыл-ғұламаның бір сәттік көңіл-күйі, философиялық толғанысы іспетті. Өлең 11 буыңды аралас ұйқаспен жазылған. Мазмұнына сай сөз саптауы салмақты, әр жолы орнықты. Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген ''«Абай Құнанбайұғылының өлеңі»'' деген жинақта жарияланды. Өлең басылымдары текстол. өзгерістерге ұшырамаған. Туынды ағылшын, араб, башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, түрікмен тілдеріне аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%AF%D1%80_%D0%B6%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BF... 2021-01-09T18:45:55Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Байлар жүр жиған малын қорғалатып...»''' - [[Абай]]дың 1886 ж. жазған өлеңі. Көлемі 18 жол. Өлеңде ақын мал қадірін білген байларға іш тартып, аяныш сезім білдірген. Елдегі қу, сұм, пысықтар байға тыныштық бермейді, жаудай талайды. ''«Бұл жұртты құдай атты»'', бай жүз малының онын берсе, оны мүсәт тұтпай қалған тоқсанын да алғысы келеді. Бай байғұс бермесе, қу, сұмдар бұтып-шатып арыз жазып жоғарыға шабады, қайтып келіп, ''«құртатын болдым»'' деп күш көрсетеді. Бай малын қорғаласа, ''«қорықты»'' деп қыжыңдай түседі. Енді жоғарыға бай шабады дейді. Ақын ойын ''«күшті жықпақ, бай жеңбек»'' деп түйіндейді. ''«Бай жақсы батырдан да, биліктен де, бай бұзар қалың топты киліккенде»'' деген пікірді тірілтіп қуаттайды, бай табының болашағынан үміт үзбейді: ''«Жаны аяулы жақсыға қосамын деп, әркім бір ит сақтап жүр ырылдатып»'' деп, ''«Заманың түлкі болса, тазы боп шал»'' деген ақыл-өсиетті ескеріп жүргендерді байлардың балағына жармасар итке теңейді. Шығарма қазақтың 11 буынды қара өлеңі үлгісімен жазылған. Алғашқы 8 жолы дәстүрлі қара өлең ұйқасымен, соңғы 10 жол аралас ұйқаспен өрнектелген. Түңғыш рет [[1909]] ж. [[Санкт-Петербург]]те жарық көрген ''«Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі»'' атты жинақта жарияланды. Өлең негізгі жинақтарының бәрінде басылған. Мүрсейіт қолжазбаларының 6-жолындағы ''«бір қағаз»'' тіркесі 1909 жылғы жинаққа сәйкес ''«бір арыз»'' деп өзгертілген. Өлең орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, қырғыз, татар, қарақалпақ, ұйғыр тілдеріне аударылған&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> == Өлең ==<br /> <br /> Байлар жүр жиған малын қорғалатып,<br /> <br /> Өз жүзін, онан беріп, алар сатып,<br /> <br /> Онан алып, тоқсаннан дәме қылып,<br /> <br /> Бұл жұртты қойған жоқ па құдай атып?<br /> <br /> Барып келсе Ертістің суын татып,<br /> <br /> Беріп келсе бір арыз бұтып-шатып,<br /> <br /> Елді алып, Еділді алып есіреді,<br /> <br /> Ісіп-кеуіп, қабарып келе жатып.<br /> <br /> Әрі-бері айналса аты арықтап,<br /> <br /> Шығынға белшесінен әбден батып.<br /> <br /> Сұм-сұрқия, қу, білгіш атанбаққа<br /> <br /> Құдай құмар қылыпты қалжыратып.<br /> <br /> Қорғаласа, қорықты деп қоймаған соң,<br /> <br /> Шаптырады қалаға бай да аңдытып.<br /> <br /> Күшті жықпақ, бай жеңбек әуел бастан,<br /> <br /> Қолға түсер сілесі әбден қатып.<br /> <br /> Жаны аяулы жақсыға қосамын деп,<br /> <br /> Әркім бір ит сақтап жүр ырылдатып.&lt;ref&gt;https://www.zharar.com/kz/olen/1147-stihi.html&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> [[Санат:Абай шығармалары]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96... 2021-01-09T18:37:08Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Бай сейілді...»''' — [[Абай]]дың 1890 ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 6 тармақты 9 шумақтан тұрады. Ел билеген би-болыстар мен дәулетіне тасып, ар-ұятты аяққа басқан байлардың жүгенсіздіктері мен арамза айла-әрекеттерін әшкерелейтін бұл туындының көтерген тақырыбы, тілге тиек ететін әлеум. жүгі, сын объектісі жөнінен ақынның сәл бұрынырақ жазған ''«Бөтен елде бар болса...», «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым...», «Болыс болдым мінекей...»'' кейінірек шығарған ''«Болды да партия...», «Бойы бұлғаң...»'' т. б. өлеңдерімен үндеседі. 80-жылдардың аяғында азаматтық, ақындық тұлғасы толысып, ел ағасы атанған Абай енді жастарға ақыл, парасат жағын басыңқырай айтып, адамгершілікке, өнер-білімге үндейтін бағытқа көшкен. Ақынның өлеңді өндіртіп жазғаны да осы тұс. Бірақ ақын өміріндегі бұл шуақты кезең ұзаққа созылмай, 90-жылдарда інісі Оспан мен жастық шағын тай-құлындай тебісіп бірге өткізген досы Оразбай арасы қайта шиеленісіп, ел арасы ашылып, ырың-жырың, айтыс-тартыс қайта қоздайды. Ел басқару, жер дауы, жесір дауы мәселелерінде билік айту жұмыстарына белсене араласып жүрген Абайдың бұл ылаңнан азамат ретінде де, ақын ретінде де тыс қала алмайтыны белгілі. Осындай аласапыран алыс-жұлыс жағдайында ''«ел жақсыларының»'' екі жүзділіктері мен тек құлқынның қамын ойлаған қара ниеттерін әшкерелеу мақсатымен осы өлеңін жазған. [[Мұхтар Әуезов|М. Әуезов]] атап көрсеткендей, Абайдың бұл шығармасынан әлеум. көзқарасының қайшылықтары елес береді. Ақын өлеңін:<br /> :''«Бай сейілді,<br /> :''Бір бейілді -<br /> :''Елде жақсы қалмады...» - <br /> деген жолдармен бастайды. Ақын бейілі дұрыс, әділ де момын, жақсы байлар қатары азайды деп отыр. Бұл Абай заманындағы әлеум.-тарихи шындыққа жанаспайтын тұжырым. Ел билігін ата мұрасындай ауыстырмай қолдарына алып, халықты бір-біріне айдап салып, ағайын арасына іріткі тудырып, ел бұзған да солар емес пе. Ел арасындағы зорлық-зомбылық та, ұрлық-қарлық та солардың ісі. Үстемдік жүрген жерде қанаушылықтың да қоса жүретіні белгілі. Ендеше ақынның азайып кетті деп жақсы байды аңсауы қате. Осы қателігін өзі де түсінгендей келесі жолдардан-ақ сөзін түзеп, әлгіндегі пысықай ел басшыларын, болыс-байларды өткір сынның астына алады. Бар байлығын төгіп билікке қолы жеткен соң, өз жұртына жаудай шапқан болыстың желкелеп, жекірген орыстың алдындағы сиқын ''«үйден үрген итке»'' теңейді. Олардың біреуге пәле болып тиіп, біреуге жала жауып, өз халқын аңдыған елбұзарлығына ашу-ызасы келіп, уытты тілмен шенейді. Ақын осы тұста бар бүліктің жоғарыдан, ояздан басталып отырғанын сыншылдық көрегендікпен аңғартып, өз шығармасына тиек еткен мәселенің әлеуметтік деңгейін көтере түседі. Осындай екі жақты бүліктің салдарынан елден бірлік, ерден ерлік кеткенін атап көрсетеді. Ел билеген болыстар мен байлардың жиіркенішті көркем бейнесін жасап, өз заманындағы қазақ қауымында қалыптасқан әлеум. жат құбылыстарға әділ баға береді. Өлеңнің соңғы шумақтарында ақын сыйласар дос, сырласар құрбы қалмағанына өкініш білдіріп, бәрінен де көңілі қалып, айтқан насихатын ешкімге тыңдата алмай өмірі өткеніне налиды, түптеп келгенде тапқан жұртының сиқы осы болғаны ма деген сұрақпен аяқтайды. Өлең 4-5-7 буынды, секіртпелі ұйқаспен, қазақ поэзиясында бұрын кездесе қоймайтын жаңа түрдегі -а, -а, -б, -в, -в, -б үлгісімен жазылған. Кей жолдар 1, -2 сөзден; 3, -4-жолдары 3, -4 сөзді тіркестен құрылған. Алғаш рет [[Санкт-Петербург]]те 1909 ж. жарық керген'' «Қазақ ақыны [[Абай Құнанбайұлы|Ибраһим Құнанбайұғылының]] өлеңі»'' атты жинақта жарияланды.<br /> <br /> Өлең басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. Мүрсейіттің 1910 жылғы қолжазбасында, 1909 жылғы жинақта 2-шумақтың 3-жолы «''Бас пен аяқ бір есеп''» делінсе, кейінгі басылымдарға Мүрсейіттің 1905, 1907 жылғы қолжазбалары негізінде «''Бас пен аяқ бір қысап''» болып берілген. Осы шумақтың 6-жолы 1909, 1945, 1954 жылғы басылымдарында «''Үйден үрған итке ұсап''» болса, 1957, 1977 жылғы басылымдарында Мүрсейттің 1905 жылғы қолжазбасына сүйеніп «''Үйден үрген итке ұсап''» түрінде алынған. 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 5-шумақтың 4-жолы «''Еміренбес''» ретінде басылса, бұл жол 1957, 1977 жылғы жинақтарға Мүрсейіт қолжазбалары, 1909 жылғы жинақ бойынша «''Еміреніспес''» болып түзетілген. Сондай-ақ, осы шумақтың 6-жолы 1939 жылғы жинақта «''Ұқсамас іс сыртына''», 1945 жылғы жинақта «''Ұқсамас іш сыртына''», 1954 жылғы жинақта «''Ұқсамас іші сыртына''» делінсе, 1957, 1977 жылғы басылымдарда Мүрсейіт қолжазбалары мен 1909 жылғы жинаққа сәйкестендіріліп «''Ұқсамас еш сыртына''» деп қабылданған. Туындының:<br /> :''«Ел де жаман,<br /> :''Ер де жаман,<br /> :''Аңдығаны өз елі. <br /> :''Ел де сыяз,<br /> :''Ойда ояз,<br /> :''Оңбай-ақ тұр әр түрі...», -<br /> деген 6-шумағы 1909 жылғы басылымында жоқ. Бірақ, Мүрсейіт қолжазбалары басшылыққа алынып, кейінгі жинақтарға ендірілген. Мүрсейіт қолжазбаларында, 1945 жылғы жинақта 8-шумақтың 4-жолы «''Жақсы құрбы''» делінсе, қалған басылымдарда бүл жол «''жасы құрбы''» болып жазылған. Өлең башқұрт, қарақалпақ, қырғыз, өзбек, татар, ұйғыр тілдеріне аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D1%96%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D2%9B%D1%8B%D0%B7_%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2021-01-09T18:17:56Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>«'''Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында...'''» — [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[1896]] ж. жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 10 шумақтан тұрады. Өлең хан қолында тұрған жас сұлудың «етімді шал сипаған құрт жесін» деп, жартастан суға құлап өлгені туралы аңызды жырлайтын балладалық үлгімен басталады да, әрі қарай сол бір оқиғаның төңірегінде ақын өз ойын өрбітеді. Онда қыздың қалың малға сатылып, шалға еріксіз тиюі, қазақ әйелінің басындағы әділетсіздік, қорлық пен зорлық жырланады. Сол әділетсіздікке себеп болып отырған қоғам тәртібі, малға сатып жас қыз алуға құмар шалдар қылығы сыналады. [[Ақын]], көбінесе, әйел мен еркектің теңсіздігін жас айырмашылықтарымен өлшейді. Малына сатып қыз алған шал «мезгілі өткен дәуренді қуалаған», «[[қу сүйек]]», «қурай» бейнелерінде суреттеліп, ол «кек балдырған» жасқа қарсы қойылады. <br /> *''Ақынның ой түйіні''<br /> Ақынның ой түйіні «Кімде-кім үлкен болса екі мүшел, мал беріп алғанменен қатын емес», «Екі көңіл арасы - жылшылық жер, оны қайтып қосады ол ант атқан» деген жолдардан танылады. Өлең тақырыбы қазақ өмірінің шындығынан алынса да, оған сол кезде Абай ден қойған орыстың демократтық реалистік әдебиетінің әсері болғаны байқалады. Өлеңнің идеясы мен шешімі [[А.Н. Островский]]дің [[«Найзағай» пьесасы]] мен оны талдаған [[Н.А. Добролюбов]]тің «Қараңғылық патшалығындағы жарық сәуле» атты сын мақаласындағы ойларымен үндеседі. Абай да суға құлап елу арқылы қыздың әділетсіз қорлықтан құтылуын құптайды. Өлең өз заманы үшін зор жаңалық болып саналады. Қазақ әйелі басындағы теңсіздік күйді дәл осы үлгіде, осы идеяда, осындай көркемдік шешіммен А-ға дейін ешкім жазған емес. Өз ортасының кертартпа салттары мен әр қилы мінездерді өткір сынаған ақын қыздарды теңіне қоспай, малға сатып жасы үлкен адамдарға беруді тозған, күні өткен ғұрыптың кеселі деп біледі. Соның бүгінде орын алып отырғанына ызаланады. Сондықтан ол «Ортасында бұлардың махаббат жоқ, тұсап қойып қашырар бұқа ма екен?» деген дөрекі сөздерге де барады. Бір тамашасы - А. осы қылықты жалпы қазаққа, шал атаулыға таңбай, байлардан көреді. «Бай қартайса, малына берер шылбыр, Мал өмірді жаңғыртпас, құдай ұрғыр, Біреудің қызын алып, малға сатып, Баяғыны іздеген қандай құрғыр» -дейді. Қазақтың 11 буынды өлеңі үлгісімен жазылған. <br /> *''Жарық көрген жылы''<br /> Алғаш рет [[1909]] ж. С.-Петербургте жарық көрген «[[Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі]]» атты жинақта жарияланды. Мүрсейіт қолжазбасында алғашқы 6-шумағы («Баяғыны іздеген қандай құрғырға» дейін) бір бөлек, кейінгі басталатын («Қатыным қалай демес ақсақал бай») 4-шумағы бір бөлек жазылған. Сонымен қатар елеңнің кейбір басылымдарында айырмашылықтар бар. 1933, 1939 жылғы басылымдарда 32-жол «Дастарқан мен қатынды мақтан еткен», 36-жол «Үнем болмас құйрықты бұлғақтатқан» болып берілген. Ал, бүл жолдар 1909 жылғы басылым мен Мүрсейіт қолжазбасында «Дастарқанның байлығын мақтан көрсең» және «Үнем болмас құйрықты бұлаңдатқан» делінген. Ал, 1977, 1986 жылғы басылымдарда 32-жол «Дастарқан мен қатынды мақтан көрсең» болып енген. Өлең ағылшын, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, татар, тәжік, ұйғыр тілдеріне аударылған. [[С. Қирабаев]].&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Өлең ==<br /> Бір сұлу қыз тұрыпты хан қолында,<br /> <br /> Хан да жанын қыяды қыз жолында.<br /> <br /> Алтынкүміс кигені, қамқа, торғын,<br /> <br /> Күтуші қыз келіншек жүр соңында.<br /> <br /> Деген сөз: &quot;Бұқа буға, азбан дуға&quot;,<br /> <br /> Хан қарық боп түсіп жүр айғай шуға.<br /> <br /> Етімді шал сыйпаған құрт жесін деп,<br /> <br /> Жартастан қыз құлапты терең суға.<br /> <br /> Сән салтанат жұбантпас жас жүректі,<br /> <br /> Кім де болса тұрғысын көксемекті.<br /> <br /> Мезгілі өткен дәуренді қуалаған,<br /> <br /> Не қылсын бір қартайған өу сүйекті.<br /> <br /> Кәрі, жас дәурені өзге тату емес,<br /> <br /> Епке көнер ет жүрек сату емес.<br /> <br /> Кімде кім үлкен болса екі мүшел,<br /> <br /> Мал беріп алғанменен сатын емес.<br /> <br /> Есерлер жас қатынды тұтады екен,<br /> <br /> Жас қайғысын білдірмей жұтады екен.<br /> <br /> Ортасында бұлардың махаббат жок,<br /> <br /> Тұсап қойған қашырар бұқа ма екен?<br /> <br /> Бай қартайса, малына берер шылбыр,<br /> <br /> Мал өмірді жанғыртпас, құдай ұрғыр.<br /> <br /> Біреудің қызын алып малға сатып,<br /> <br /> Баяғыны іздеген қандай құрғыр?<br /> <br /> Қатыным қалай демес ақсақал бай,<br /> <br /> Сонымен дос боп жүрсің,япырым ай!<br /> <br /> Қу қатынның майысса, мәз боласың,<br /> <br /> Шайтанның шәкіртінің қылығын ай!<br /> <br /> Қартаң бай, қатты сақ бол, тілге көнсең,<br /> <br /> Мүйіз шығар қатынның тіліне ерсең.<br /> <br /> Тіпті оңбассың, өзіңе өзің мәз боп,<br /> <br /> Дастарқан мен қатынды мақтан көрсең.<br /> <br /> Кінәсіз бәйбішемен болады араз,<br /> <br /> Жастың көңілі жылымас, ол өзіне аз.<br /> <br /> Біреуі көк балдырған, бірі қурай,<br /> <br /> Бір жерге қосыла ма қыс пенен жаз?<br /> <br /> Үнем болмас құйрықты бұлаңдатқан,<br /> <br /> Сауырына шапақтап, сүіп жатқан.<br /> <br /> Екі көңіл арасы жылшылық жер,<br /> <br /> Оны қайтып қосады ол ант атқан?&lt;ref&gt;https://bilim-all.kz/olen/73-Bir-sulu-qyz-turypty-han-qolynda&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5_-_%D0%B1%D0%BE%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2021-01-09T18:14:22Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>«'''Бір дәурен кемді күнге - бозбалалық...'''» - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[1886]] жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 10 шумақтан тұрады, барлығы 40 жол. Туынды ұстаз ақынның жас буынға айтқан арнауы секілді адамның жас кезі, бозбалалық өмірі туралы сыр шертеді. Жастықтың «[[көкірек зор, уайым жоқ]]», ештемеден қорғанбайтын қызықты кезін, «[[өлең айтып, ән салған]]», «біреуді қалжың қылып қолға алған», «[[қызды ауылды қырындаған]]» бозбалалық қылығын суреттейді. Алайда ақын жас ұрпаққа бозбалалықтың қызығымен жүре бермей, «[[қартаймастай көрмелік, ойланалық]]» - деп тоқтау айтады. Сонда ұсынатыны - «[[ақыл табу, мал табу]]». Көрсе қызар болма, «қызды сүйсең, бірді-ақ сүй, таңдап тауып». Күлкі бақпа, енер бақ. «[[Ең болмаса, еңбекпен мал табалық]]» дейді. Өмірдің өткіншілігін, алдампаздығын Абай - «ат арықтар, тон тозар, қадыр кетер» деген сөздермен бейнелеп, сондықтан «күлкіні онша күйлеп, шуламалық» дейді. Ақын өмірде адам безінерлік біраз қылықты санап өтеді. Олар - «жалынышты жалтаң кездік» («біреуге көзіңді сүзбе, еңбек ет» деген мағынада), «сүйкімі, икемі жоқ шалдуарлық», ұрлық, тентіреп тамақ асыраушылық, қалжыңбастық т. б. Осының бәрі түбінде бір зарлық тартқызбай қоймайды. Өлең соңында ұстаз ақын осыны ұғарлық бозбалалардың&quot; жоқтығына налып, ақыл айтуды өзіне парыз санаған ақсақалдың көңіл күйін бейнелейді. Шығарма негізінен, жас ұрпақты ойлы, қоғамға пайдалы өмір сүруге үндейді. Өлең 11 буынмен жазылған. Ұйқастары шұбыртпалы. 10 шумақ өлеңнің бәрі бір ұйқасқа бағындырылған. Алғаш рет [[1909]] жылы [[С.Петербургте]] жарық көрген «[[Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі]]» атты жинақта жарияланды. <br /> *''Мүрсейіт қолжазбаларында''<br /> Өлеңнің тексі [[Мүрсейіт]] қолжазбаларында бар. Текстологиялық зерттеулер бойынша өлеңнің кейбір басылуларында айырмашылықтар кездеседі. Мүрсейіт қолжазбалары мен [[1909]], [[1939]] жылғы басылымдарда 1-шумақтың 4-жолы «[[Дейміз бе еш нәрседен құр қалалық]]», 1933, 1957, 1977 жылғы жинақтарда «Дейміз бе еш нәрседен қорғаналық» - деп алынған. 1909 жылғы жинақта 3-шумақтың 1-жолы «Демеңдер ойнас іске жұбаналық», 4- жолы «Көрсе қызар, күнде асық - диуаналық» болса, Мүрсейіт қолжазбаларында, 1957, 1977 жылғы басылымдарда ол «Демеңдер өнбес іске жұбаналық», «Көрсе қызар, күнде асық - дуаналық» түрінде берілді. Ал 7-шумақтың 2-жолы Мүрсейіттің 1907 жылғы қолжазбасында, [[1909]], [[1939]], [[1957]], [[1977]] жылғы жинақтарда «[[Алдында уайым көп шошынарлық]]» болса, Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында «Алдында уайым бар шошынарлық». [[1909]], [[1939]] жылғы жинақтарда 8-шумақтың 1-жолы «Әсем салдық өлгенше кем қаларлық», Мүрсейіт қолжазбаларында, 1957, 1977 жылғы басылымдарда «Әсем салдық өлгенше кім қыларлық» делінген. Мүрсейіттің 1907 жылғы қолжазбасында, 1909, 1957, 1939, 1977 жылғы жинақтарда 9-шумақтың 3-жолы «Қажазбассып өткізген қайран дәурен», Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында бүл жол «Қалжыңбассып өткізген қайран өмір», 10-шумақтың 2-жолы 1909 жылғы жинақта «Жақсы айғырда бие жоқ ат туарлық» болса, Мүрсейіт қолжазбаларында, 1939, 1957, 1977 жинақтарда «Үзілмес үмітпенен бос қуардық» - деп алынған. Өлең [[орыс]], [[өзбек]], [[қырғыз]], [[тәжік]], [[татар]], [[ұйғыр]], қарақалпақ тілдеріне аударылған.[[С. Қирабаев]].<br /> &lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D0%B4%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%A9%D0%BD,_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B... 2021-01-09T18:04:11Z

<p>Hbsh dana 9d: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>'''«Адасқанның алды жөн, арты соқпақ...»''' - [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың [[1886]] ж. жазған өлеңі. Көлемі әрқайсысы 4 тармақтан тұратын 7 шумақ. <br /> <br /> Бұл [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] өлеңді өндіре жазып, ақындық шеберлігін әр қырынан көрсете бастаған кезеңі. Ол енді тақырып ауқымын кеңейтіп, әлеумметтік маңызды мәселелерді қозғайтын, оған өз қатынасын сыншылдық деңгейден айқын айта алатын биікке көтерілген. Бұл тұста ақын даусы ашық та ащы, тілі өткір, айтпақ ойы салмақты. Ол - бүкіл халық мүддесін ойлайтын, оның барар бағытын бағдарлайтын, күнделікті өмірде аяққа тұсау болып, кері кеткен кеселдерді көзге шұқып көрсетіп отыратын әділ қазы. Абай ел үстінен күн көрген алаяқ би-болыстарды, мал-мүліктің буына семіріп, құдайын ұмытқан байлар мен патша әкімдерін көп сынаса, мұны қазақ даласын жайлаған әлеуметтік теңсіздікті күнде көріп жүргендігінің көрінісі дер едік. Ақын бұл өлеңінде ел адымын аштырмай отырған кеселді қырсықтың тағы да бір қырын аңғартады. Ол «кедейдің кеселінен сақта» дегендей, жаппай етек алған жалқаулық, бойкүйездік. Абай өлең тілінде алғаш рет «кедей қайдан шығады!?» деген тақырыпты қозғайды да, оның басты себебі - [[жалқаулық]] екенін дәлелдейді. Бірақ бұл тұжырымын бірден айтпай, алдымен қазақ аулындағы «сырын түземей, сыртын түзеп» жүрген, кер жалқау сидаң жігіттердің керемет көркем тұлғасын жасайды. Олардың киген киімі, жүріс-тұрысы, бет құбылысы, сөйлеген сөзі қаз-қалпында, күлкілі кейіпте көз алдыңа келеді. Кәдімгі бос қалжыңға, мағынасыз ыржыңға бой алдырған берекесіз, еңбекке қырсыз адамның күйкі келбеті. Және тап осындай «керегеге сабау шаншып, бөркін ілген, бет-аузын мың құбылтқан, қу борбай жылпостың» өзі. Ал мұндай адам еңбекке қырсыз, сонда ол қайтіп мал таппақ. Абай алғаш рет жалқау кедейді сынау арқылы кедейліктің сырын ашады. «Жалғыз атын терлетіп, ел қыдырған» әлгі қырсыздарды шеней отырып, үлкен әлеуметтік кеселді көрсетіп береді. Адасқанына қарамай алдым жөн деп, артында көмескі соқпақ қалдырып, бүкіл қоғамға зардабын тигізетін зиянды құбылысты бар болмысымен әшкерелейді.<br /> Өлең 11 буынды қара өлең ұйқасымен жазылған. Тілі зәрлі, зілді. Әсіресе, қоразданған бос кеуде жатып ішерлердің тұлғасын жасайтын жолдары ерекше айшықты. <br /> <br /> Алғаш рет 1909 ж. Санкт-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Қунанбайұлының өлеңі» деген жинақта жарияланған. Өлең басылымдарында бірқатар текстолологиялық өзгерістер кездеседі. [[Мүрсейіт Бікеұлы|Мүрсейіт]] қолжазбалары бойынша барлық басылымдарда берілген «Қу шалбар қулығына болған айғақ, тізесін созғылайды қалталанса-ақ. Ұстаудағы кісідей мезгілі бар, күні бойы шешініп, бір т...- ақ» деген жолдар 1909 жылғы жинақта жоқ. Мүрсейіттің 1905 жылғы қолжазбасында соңғы шумақтың соңғы жолы «Сәлемдеспей жатып-ақ ыржаң қақпақ» делінген. Бұл жол барлық басылымдарға 1909 жылғы жинақ негізінде «Сәлемдеспей, алыстан ыржаң қақпақ» түрінде алынған. Өлең [[қарақалпақ]], [[қырғыз]], [[орыс]], [[ұйғыр]] т. б. тілдерге аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай шығармалары]]<br /> [[Санат:1886 жылғы шығармалар]]</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%81%D0%B0 2021-01-09T18:01:39Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>«'''Біреуден біреу артылса...'''» («[[Әсетке]]») - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] [[1889]] жылы жазған өлеңі. Әрқайсысы 4 тармақты 7 шумақтан тұрады. [[Арнау өлең]]. <br /> <br /> <br /> Мұнда оқыған, көзі ашық адам мен қараңғы кісі, біліктілік пен надандық, парасаттылық пен пасықтық бір-біріне қарсы қойып, салыстырылады. Ақын адамнан тек өнеріне, біліміне, ақыл-парасатына қарай артық саналуға тиіс деп есептейді. Автордың пайымдауынша, [[ақиқат]], шындық, дұрыстық әрдайым оқығанның, білгеннің жағында. Талапшыл, ізденгіш адам ойлаған мақсатына жетеді, өмірден өзінің қалағанын табады. Кейбір деректер бойынша Абай бұл өлеңді Әсетке арнап жазған тәрізді. Бұған өз маңына үйір болып жүрген жас ақынның жеке мінезіндегі кейбір ұнамсыз жәйттер себеп болса керек. Өлең 8 буынды, -а, -а, -б, -а ұйқасы үлгісінде жазылған. Сөз саптауы жатық, көркемдік дәрежесі жоғары. «[[Ит керген ешкі көзденіп]]» деген сияқты тек А-дың өзіне ғана тән өрнектері бар. Алғаш рет [[1909]] ж. С.-Петербургте жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Басылымдарында аздаған текстол. өзгерістер кездеседі. [[Мүрсейіт]] қолжазбаларында, 1909, 1945 жылғы жинақтар да 5-шумақтың 4-жолы «Не білсін өнер ізденіп» делінсе, [[1933]], [[1957]], [[1977]] жылғы басылымдарда бұл жол «Не қылсын енер ізденіп» болып берілген. Туынды орыс тіліне аударылған. Ж. Ысмағұлов.<br /> <br /> *''Біреуден біреу артылса'' өлеңіне әні<br /> Абай «Біреуден біреу артылса» өлеңіне ән шығарған. Бұл ән [[Абай поэзиясы]] мен музыкалық шығармаларының тығыз байланысып жатқанын танытады. Ән халық әуенімен сарындас. Әннің үш үлгісі бар. 1-түрін [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Г. Брусиловский]] 1934 ж. [[Ә. Қашаубаев]]тан Алматыда жазып алып, хатқа түсірген. 2-түрін [[Семей]] қ-нда 1937 ж. Ә. Ысқақовтан комп. [[Л. Хамиди]] жазып алып, нотаға хаттаған. Ал, әннің Абай нақышына ете жақын түрін 1984 ж. [[М. Мұқамеджанов]]адан өнер зерттеушісі [[Қ. Жүзбасов]] үш шумақты бірден қамтитын әуен-сазын [[нота]]ға түсірген. Әннің 1- және 2-түрлері бір-бірімен өте ұқсас болса, 3-түрінде өлең-өрнек кестесі ауыспалы, әр түрлі бунақ құрылыстарымен ерекшеленіп, әуен-сазымен де бөлекше тұрады. Әннің әуені мен ырғақтық қалпы өлең өрнегімен тығыз байланыстылығын байқатады. 1- және 2-түрі - 3/ 4, 2/4, 3/4, 3/4, 6/4, 3/4, 4/4 өлшемінде айтылса, 3-түрі - 3/4, 4/4, 3/4, 4/4, 4/4, 4/4, 4/4 өлшем негізінде құрылған. Ән-өлеңнің М.Мұқамеджанова берген үлгісі тың өлең өрнектерін көрсетіп отыр. Ол 3 + 2 + 3, 3 + 2 + 3, 2 + 3 + 3, 2 + 3 + 3, 3+2 + 3, 3 + 3 + 2, 3 + 2 + 3 елең кестесімен ерекшеленеді, яғни бұған сәйкес әуен-саз бен муз. ырғақтың өзгеше екенін аңғартады. [[Қ.Жүзбасов]].&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D0%B9_(%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BC,_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82_%D0%B1%D2%B1%D0%BB_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B_...) 2021-01-09T17:57:59Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Ой» (Қарасам, қайғыртар жұрт бұл заманы ...)''' – М. Ю. [[Михаил Юрьевич Лермонтов|Лермонтов ]]өлеңінің 1895-1896 жылдар аралығында [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] аударған нұсқасы. Лермонтовта да, [[Абай]]да да 44 жол. [[Абай]] түпнұсқаның кейбір жолдарын өзгертіп, еркін аударған. <br /> <br /> Түпнұсқадағы ''«под бременем познанья и сомнения»'' деген сөздерді [[Абай]]: «Білім де жоқ, білімге сенім де жоқ» деп тәржімәлаған. Әрине, бұл қазақ жағдайына үйлестіру мақсатынан туған. Білімге қол жетсе де, сол білімге сенімсіздікті, іске асыра алмайтын жігерсіздікті айту сол көздегі орыс қоғамына, дворяндарға қаратып айтуға лайық болса, ал сол замандағы қазақ жағдайында білім де жоқ, білімнің күшіне сеніп, қайрат етуде жоқ деу әлдеқайда жанасымдырақ. Өлеңді қазақ өміріне жақындату үшін [[Абай]] кейде тіпті Түпнұсқадан мүлде алшақтап, мал баққан елдің тұрмысына орайлас жайды қөзғап, малқұмарлықты шенеп:<br /> <br /> «Мап үшін аш қатасың, жан сатасың. Әкесі аштан елген кісідей-ақ, Неткен жұрт мал өлтірген жеті атасын...» - дейді. Алайда, түгелдей алғанда [[Абай]] Лермонтовтың өлеңіндегі көптеген өткір сын-пікірлердің терең мәнін қазақша аудармада шебер жеткізеді, еркін, өзінше айтса да, әсерлі, ұтымды етіп айтады. Өлең 11 буынды қара өлең үлгісінде жазылған. Алғаш 1909 ж. [[Санкт–Петербург]]те жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұғылының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Басылымдарында ешқаңдай текстологиялық өзгерістер көздеспейді.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай шығармалары]]</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D0%BB%D0%B5%D2%A3_-_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B,_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 2021-01-09T17:50:56Z

<p>Hbsh dana 9d: /* Шығарманың идеясы */</p> <hr /> <div>''' «Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...»''' - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] 1887ж. жазған өлеңі. Көлемі әрқайсысы 5 тармақты 15 жолдан тұрады. Ол - қазақ оқушысына ертеден даңқты көркем әдебиетте Абай тудырған биік тұрғы есебіндегі өлең. Бұған шейін ақындықтың әлеумет тірлігіндегі өзгеше қасиеттерін Абайдың өзі де жырлаған жоқ-ты. [[Ақын]] мен ақындықтың мұрат-мақсаты туралы [[қазақ әдебиеті]]нде Абайдан бұрын өзге де жырлаушы, жазушы болмаған. <br /> ==Шығарманың идеясы==<br /> Біріншіден, бұл өлеңде Абай ақындық өнері, ақын шығармалары әлеуметтік тартыстың үлкен құралы, зор мәнді әрекеті екенін анық түсінгенін көрсетеді. Шығарманың үлкен идеясы анық халықшыл демократ қайраткерлердің салт- санасын танытады. Ең алғашқы сөздерде өлеңге көркемдіктің шартын қойып, эстетикалық жаңа норма жариялайды. Адам баласы айтып келген сөздің асылы - [[поэзия]] екенін биік бағалаумен бірге, оны төмендететін олқылықтарды да алдымен айтады. Ал шын жақсы өлеңді ердің ері, данасы туғызатыны сөз болады. Шын жақсы өлең өзі де даналықтың айғағы дейді. Бірақ өзіне шейін қазақ көпшілігіне жайылып жүрген өлең бұны қанағат еткізе алмайды. Айтушы да, тыңдаушы да надан болғандықтан поэзияның зор қасиеті тумай да, танылмай да жүр дейді. Келесі бір-екі шумақта Абай өлең сөздің бағасын дін деректерімен дәлелдейді. Мұсылманшылық ұғымынша ең беделді деген жайларды дәлелдейді. Тәңірінің өзі, [[пайғамбар]]ы, мұсылмандарға ұстаздық етуші әулие ғұламасы - бәрі де өленді қадірлейтін боп аталады. Бірақ қатты ескертетін нәрсе, Абай бұл жерде [[ислам]] дінін мадақтау үшін жаңағыларды сөз етіп отырған жоқ. Тек хат танитын қазақ оқушысының көпшілігі мойындаған дін ұғымдарын, өзіне шартты түрде керекке жаратады. Өлеңнің сол ортадағы беделін көтеру үшін пайдаланады. Болмаса, исламның анық дін басы үгітшілерінің - имам, сопыларының, молда, ишандарының көзімен қарағанда, Абай өлең сөз туралы жариялап отырған жаңалықты түгелімен күпірлік деп санар еді. Өзі бағасын көтермек болған өлеңді құдай айтқан [[құран]]мен, пайғамбар айтқан [[хадис]]пен теңеуден артық дін бүзарлық болмас. Абай ол арасын жақсы ұғынса да, мына тұста сол дін авторитеттерін өз керегіне жаратады. Онысы және өзінің терең нанымы емес, халық ұғымына берілген баж деп танылу керек.<br /> <br /> ==Өлеңдегі эстетикалық принцип==<br /> Осыдан ары Абай эстетикалық жаңа принцип жариялайды.<br /> &lt;poem&gt; «... Іші алтын, сырты күміс сөз жаксысын<br /> Қазақтың келістірер қай баласы?» - &lt;/poem&gt;<br /> дегенде, жаңа ғана осының алдында аталған исламияттік норманың барлығын оп-оңай атап өтіп, тура 1860 жылдарда Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбовтай революциялық-демократтар әдебиет үшін жариялаған эстетикалық негізге ден қояды. «Іші - алтын, сырты - күміс» демек, мазмұн мен түр мәселесіне Абайдың өз көзқарасын анықтайды. Түрден мазмұн қымбатырақ, бағалырақ дегенді анық танытады. Дәл осындай озық оймен Абай [[орыс]]тың классикалық әдебиетінің ішіндегі ең биік шындығын танып, талғап алғанын көрсетеді... Осыдан кейінгі көп шумақтарда айтылатын ойларының барлығымен Абай ақындықтың, соның ішінде өз ақындығыныңжаңа платформасын, үлкен декларациясын жариялайды. Бұл жөнінде Абайдың толғаулы ойы, диалектикалық отрицание дәрежесіне, философиялық биікке өрлейді. Өткен тарих қалдырған әдебиетке тарихтық, философиялық қатты сынмен, қатал соқтығады. Бұрынғы қазақтың «жүйрігі, шешені» деген ескі биін мақал көлеміндегі жаттанды шешендіктен аспаған арзан ойдың көзқарасын көрсеткендер деп біледі. Әсіресе бұрынғы ақындардың кейбір топтарына ерекше қатты соқтығады.<br /> Сатымсақ ақынды - жағымпаз, жанын жалдаған жексұрын ақын етіп, өнер ұстап жүрудің орнына қайыршылыққа кеткен сорлылықты әшкерелейді... Сонымен қатар өзінің ендігі сөзі қоғамды, халықты түзейтін үлкен күш деп түсінеді. [[Өсиет]] өлең халық дертінің, тарих қайшылықтарының бәрін емдеп, тазартатын өзгеше қүрал деп біледі. Ал, Абайдың үгіттейтіні зор адамгершілік пен халықшыл, тазалық жолдар болғандықтан, өз заманындағы барлық мінді, сорақылықты сол тура жолдағы жақсы өлең- өсиетпен түгел жойып, жоғалтуға болады деп иланады...<br /> Абай «сөз түзелді, сен де түзел» дегенде, бір-ақ ауыз етілу сөзді айтып отырған жоқ. Осыдан бұрынғы жазылған және кейін жазылатын барлық шығармаларында, жаңағы сияқты өзгеше нанымды көп таратып танытады. Өзінің барлық шыншыл, әділетшіл қажырлы еңбегімен, өлеңұстаздығымен заманын түзеп алады екенмін деп тұсінген. Өз еңбегін сондайлық ұлы жолдағы үлкен адам мүддесі бар, ерекше еңбек деп түсінген. Абай енді өлеңдік шығарманың өзін де жанр мен түр жағынан іріктеп, талдап алады.<br /> &lt;poem&gt;«...Батырды айтсам ел шауып алған талап,<br /> Қызды айтсам, қызықты айтсам қыздырмалап.<br /> Әншейін күн өткізбек әңгімеге<br /> Тыңдар едің бір сөзін мыңға балап», - &lt;/poem&gt;<br /> деген [[толғау]]да үлкен мән, терең сыр бар. Халықты тәрбиелейтін анық ұстаздық сөз өзіне бөлек бір алуан болсын. Онда терең оймен, ашық шындықпен аралас үлкен тәрбиелік мән, мағына болсын дейді. Ал осылай талап қойған Абай ақындықтың көпшілігі тудыратын әңгімелі поэзия, уақиғалы, қызық сюжетті [[поэма]]ға сынмен қарайды. Оны өзі жазудан тартынады. Себебі, батырлықпен қыз, қызықты жазу, - оқушының көңілін ақын өзі баулып, бастаймын деп отырған тәрбиелік жолдан алаң етіп, аударып әкетеді. Ондай шығарманы оқушы ойланып, тәлім алатын боп оқып тыңдамай, әншейін арзан қызық, болымсыз ермек ретінде тамашалап кетеді деп біледі... Бұрын қазақ тарихында, әлеуметтік санасында болмаған жаңалықты әкелуші ақын ең әуелі өз алдындағы тарихи ескілікпен қатты шайқасады. Ескіріп, тозып, енді өмірге жарамсыз, көне боп қалған дәстүрлерден өзінің негізін аулаққа салады. Іргесін ажыратып алып, тың дүниені тарихтық жаңа жолдан іздейді. Осылайша, ақын мен ақындық туралы, олардың қоғам тірлігіндегі міндет, мүддесі туралы өзінің үлкен өріс арнасын саралап алып, бұдан кейінгі шығармаларында дәл осы бір өлеңге қалыптаған негіз бойынша әрекет етеді...<br /> ==Өлеңнің жариялануы== <br /> Өлең 11 буынды [[қара өлең]] ұйқасымен жазылған. Алғаш 1909 ж. [[Санкт-Петербург]]те жарық көрген «Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұлының өлеңі» атты жинақта жарияланған. Туынды бірқатар текстологиялық өзгерістерге ұшыраған. Барлық жинақтарда 1909 жылғы басылым негізіңде 3-шумақтың 2-, 3-жолдары «Қосарлы бәйітсымал келді арасы», «Қисынмен қызықты болмаса сөз», 4-шумақтың 3-, 4- жолдары «Бір сөзін бір сөзіне қиыстырар, Әрбірі келгенше өз шамасы» , 7-шумақтың 2-жолы «Мақтау өлең айтыпты әркімге арнап», 13- шумақтың 3-жолы «Мақтан қуған мал құмар нені ұға алсын» делінген. Ал [[Мүрсейіт Бікеұлы|Мүрсейіт]] қолжазбапарында бұл жолдар «Қосарлық бәйітсымал келді арасы, Қисынды қызығымен болмаса сөз», «Бір сөзін бір сөзіне қиыстырған, Әркімнің келгенінше өз шамасы», «Мақтап өлең айтыпты әркімге арнап», «Жел буаз, жел өкпөлер нені ұға алсын» болып алынған. 1938, 1945, 1954, 1957, 1977 жылғы басылымдарда Мүрсейіттің 1910жылғы қолжазбасы мен 1909 жылғы жинақ бойынша 6-шумақтың 3-жолы «Ақындары ақылсыз, надан келіп» ретінде берілсе, Мүрсейіттің 1907жылғы қолжазбасы мен 1933жылғы басылымда «Ақындары ақылсыз, надан болып» түрінде жазылған. 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда, Мүрсейіт қолжазбаларында 8- шумақтың 4-жолы «Өз елін бай деп мақтар құдай қарғап» болса, 1957, 1977 жылғы басылымдарда 1909 жылғы жинаққа сәйкес «Өз елін бай деп мақтап құдай қарғап», 9-шумақтың 4-жолы 1939, 1945, 1954 жылғы басылымдарда, Мүрсейіт қолжазбаларында «Былжырақ керінеді бәрі даңдақ», 1909 жылғы жинақта «Былжырақ көрінеді солар даңдақ», ал 1957, 1977 жылғы басылымдарда бұл жол 1933 жылғы жинаққа орай «Былжырақ көрінеді соларды аңдап» болып өзгерілген. 10-шумақтың 1-, 2-жолдары барлық басылымдарда «Ескі бише отырмын бос мақалдап, Ескі ақынша мал үшін тұрмын зарлап» болса, Мүрсейіт қолжазбаларында «Ескі бише отырмын бос мақалдап, Ескі ақынша мал үшін тұрмын зарлап» түрінде келеді. 1939, 1945, 1954 жылғы жинақтарда 11-шумақтың 3-жолы «Әншейін күн өткізбек әңгіме үшін» болып алынса, 1957,1977 басылымдарда бұл жол Мүрсейіт қолжазбаларымен 1909 жылғы жинақ бойынша «Әншейін кун еткізбек әңгімеге» деп алынған. 12- шумақтың 2-жолы 1957 жылғы басылымда «Кісімсіген жеп кетер білімсіз көп» делінсе, қалған жинақтарда, Мүрсейіт қолжазбаларында «Кісімсінген жеп кетер білімсіз көп» түрінде берілген. Абайдың бұл өлеңіне А. М. Гурьевич ән-романс жазған. Туынды ағылшын, араб, башқұрт, белорус, қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, тәжік, түрікмен, ұйғыр тілдеріне аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BF_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%BC... 2021-01-09T11:03:14Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Мен жасымнан көп көрдім...»''' — [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың [[1876 жыл|1876]] ж. Абралы ([[1827 жыл|1827]]-[[1918 жыл|1918]]) деген замандасына арнап жазған өлеңі. Барлығы 22 тармақтан, 3 [[Шумақ|шумақ]] тұрады. <br /> <br /> Абралы оқымаған, сауатсыз адам болса керек. Сонысына қарамай ораза-намаздан қалмай, құдайға бар ықыласымен құлшылық етеді екен. Бірақ намаз аяттарын дұрыс жаттап алуға әрекет жасамаған. Абай Абралыны әжуалау арқылы дін жолын ұстаған дүмшөлерді сынға алған. <br /> <br /> Тармақ саны әр түрлі буынды 3 шумақтан тұрады. 1, 3 - шумақтар - 8 жол (ұйқасы -а, -ә, -б, -ә, -ғ, -ә, -д, -ә), 2-шумақта -6 жол(ұйқасы-а, -ә, -б, -ә, -ғ, -ә). Өлең алғаш рет ақынның [[1933]] ж. [[Қызылорда]]да жарық көрген толық жинағында жарияланған. Өлең басылымдарында ешқандай текстологиялық өзгерістер көздеспейді.<br /> Тек [[1957 жыл|1957]] жылғы жинақта өлеңнің соңғы: '''«Осы оқумен намаздың Қай жерінде сауап бар? Тегін ойлап байкасаң, Мұнда ми жоқ, кұлақ бар»,''' - деген жолдары бөлек туынды ретінде берілген.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас<br /> редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> <br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BF,_%D1%81%D0%B0%D0%BF,_%D0%BA%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC,_%D1%81%D0%B0%D0%BF,_%D0%BA%D3%A9%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BC... 2021-01-09T10:41:05Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''«Сап, сап, көңлім, сап, көңлім...»''' — [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың [[1855 жыл|1855]]-[[1881 жыл|81]] ж. аралығында жазған өлеңі. Көлемі 59 жол. Жігіттік, жастық мінездеріне арналып айтылғанмен, Абайдың бұл өлеңі... таза қазақ тілінің өзімен жазылған. Мазмұны мен мағынасына қарағанда, Абайдың бұдан бұрын азды-көпті айтылып келген елеңдерінің езінде, өзгеше бір қорытындысы сияқты. Жылы белгісіз болғанмен, ақынның жиырма-жиырма бес арасында ез өмірінің осы шағына нақтылап, арнап айтқан өлеңіне ұқсайды. Бұндағы ойлар мен сезімдер, жас жігіттің өзіне де, құрбы, тұрғыластарына да арнаған тоқтау сөзі, сын, толғау сияқты. Ең әуелі, бұл өлеңде Абай қазақ әдебиетінен бөлек үлгіге еліктеуді өзіне еңкі лайық көрмеген сияқты. Өз өмірінің шындығы бұл жырда аса айқын қонымдылықпен айтылады. Ұзақ өлеңнің көркем жолдарында ел жігітінің тіршілігінен тысқары тұманды, оқшау хал де, сезім, теңеу де жоқ. Қыз аңдыған жігіттің түнде жортқан, жеңіл-жеңсік қуған әдеті өзгеге де ой түсіреді. Бұл елеңде жасанды теңеулер жоқ. Қайта қазақтың шешен, орамды, терең, мәнді сездерін қолданады.<br /> &lt;poem&gt;<br /> ''«Қарсақ жортпас қара адыр,''<br /> ''Қарамай неге шабасың?''<br /> ''Соңда тәуір бола ма,''<br /> ''Ұстап ап біреу сабасын?»''&lt;/poem&gt; -деген жолдарда сыншыл оймен қатар, сол кездегі қыр жігітінің басынан кешетін анық көріксіз, көңілсіз болмысын арнаулы трагедиялық қалпында береді. Өмірдің өткел кезеңінде тұрған, ой түскен жас орынсыз деген мінездер, істер жайын кеп сұрақтармен баяндайды. Тыңдаушысын ойландырып, езіне ақыл салып айтады. Опасыз, тұрақсыз, тынымсыз жортуылдан қайту керек дегендей, тасқындаған көңілді. ауыздықпен шаужайлағандай болады. «Сап, сап көңілім»деген сабырдың, тыйылудың сөзін үнемі қайталап отырады. Айтпақ жайын әдейілеп, көп қайталап, осы өлеңді жазудағы мақсатын, ойын ерекше нықтай түседі. Опасыз жас болмау керек, таңдап сүйген біреуі ғана бар, тең сезімге табынған жақсы жастың адамгершілік пен махаббатты қабыстырамын деген ниеті көрінеді. Барлық осы аталған өмірі, ой, сезім жайлары шындыққа бағынған. Бусанып тұрған жанды, шындығы бар жыр туады. [[Ақын]] алыстан тұмандатып орағытпайды. Айтпақ ойының сөздері де дәл табылған. Қозғайын деген пернесін дәл басады. Және өз басының тәжірибесін шығарып, өзіндік мінін сынап, шенеп отырған кісі болып, сол кездегі көп жастың халіне арнаған үлгілі сөз айтады. Қазақ жасының [[Абай]] заманындағы махаббат жөнінде қолданатын іс, мінезі тұрпайылау, натуралдық күйде екендігін осы өлең дәл ашады. Ер мен әйел арасындағы жарастық, жақсы сезімді қасиеттей білмейтін, топас тәрбиені әшкерелейді. Ендігі түсінігі бойынша махаббат, жастықты сөз қылатын ақын құмарлық қызығын шала, шалағай күйде жырламасын. Адамгершілік тәрбиесін өсіріп, асырғандай, моральдық жоғарғы дәрежеде түсініп жырласын дейді. Абайдың жас шағындағы өлеңдерінің қорытындысы есепті болған «Сап, сап, көңлім...» енді жақын шақта реалист сыншы және шыншыл ақын боп қалыптасатын Абайдың алдағы өрісін аңғартады. Өлең 7 буынды жыр үлгісінде жазылған. Алғаш рет өлеңнің жартысына жуық үзінділері ақынның 1933 ж. жарық көрген толық жинағында жарияланды. Ал толық түрінде 1939 жылғы басылымға енді. Басылымдарында текстол. өзгерістер кездеспейді. Туынды қарақалпақ, қырғыз, орыс, өзбек, түрікмен, ұйғыры. б. тілдерге аударылған.&lt;ref&gt;Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{wikify}}<br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Абай энциклопедиясы]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2020-04-04T17:50:06Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>=='''Майкөтов''' Әділбек==<br /> Майкөтов Әділбек (1870, [[Атбасар]] уезі, Сарышөп ауылы – 1919, Атбасар қаласы)– Казақстандағы [[революция]]лық қозғалыстарға белсенді қатысушы. Атбасардағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебін (1887), Омбыдағы фельдш. мектепті (1981) бітірді. Омбыда оқып жүрген кезінде саяси жер аударылған – революция жасауға ұмтылған көтерілісшіл жастармен танысқан. Мектепті бітіргеннен кейін Майкөтов Атбасар уезінің [[Теріссаққан]] және Теңіз болыстарында [[фельдшер]] болып жұмыс істеді. 1905 – 07 жылдары төңкеріске қатысып, қазақ еңбекшілердің наразылық бас көтерулерін ұйымдастырған. 1916 жылы ұлт-азаттық көтерліске қатысып, Ақпан [[буржуазия]]-демократиялық төңкерісінен кейін [[1917]] жылы кедейлердің арасында үгіт-насихат жүргізді. 1918 жылы Майкөтов пен С.Н. Царевтің басшылығымен Атбасарда [[Кеңес үкіметі]] орнады. Осы жылы Кеңестердің уездік съезінде (17 – 20 ақпан) Майкөтов Жұмысшы, солдат, шаруа және мұсылман депутаттардың уездік кеңесінің мүшесі, [[1919]] жылы Атбасар уездік кеңесі төрағасының орынбасары болып сайланды. Колчак тылында партизан қозғалысын ұйымдастырып, Атбасар уезіндегі көтеріліс басшыларының бірі (1918 – 19) болды. 1919 жылы маусымда Колчак армиясы әскерлерінің қолынан қаза тапқан. Атбасарда Майкөтов атында көше бар және ескерткіш орнатылған. [[Астана]] қаласындағы педагогикалық училищеге, облыстың бір шаруашылығына есімі берілген.<br /> ==Дереккөздер&lt;/span&gt;==<br /> «Ақмола облысы» энциклопедиясы.<br /> <br /> ҚР ПА 811-қор, 1-тізбе, 7-іс, 1-5 парақ; 9-іс, 27-28 парақ; Нүрпейісов К., Алаш һәм Алашорда, А., 1995.<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Hbsh dana 9d https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BE%D0%B2 2020-04-04T17:37:09Z

<p>Hbsh dana 9d: </p> <hr /> <div>'''''Бекет Өтетілеуов''''' (1.7. [[1883 жыл|1883]], [[Қостанай облысы]], [[Алтынсарин ауданы]], [[Обаған (Алтынсарин ауданы)|Обаған]] ауылы – 9.7.[[1949 жыл|1949]]) – [[ақын]], [[аудармашы]], [[ағартушы]], [[педагог]].<br /> <br /> <br /> * Екі класты орыс-қазақ мектебінде, кейін мұғалімдер даярлайтын курста оқыған.<br /> * 1907 жылдан өмірінің соңына дейін ұстаздық қызметпен айналысқан.<br /> * 1923 – 1925 жылдары Қостанайда [[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсарин]] ашқан, кейін Қазкоммуна аталған мектепте меңгеруші.<br /> * 1925 – 1929 жылдары округтік оқу комитетінің төрағасы.<br /> * 1930 – 1949 жылдары орыс тілінің мұғалімі болды. Өтетілеуов Ыбырай салған ағартушылық жолды жалғастыра жүріп, аудармашылық, жазушылықпен де шұғылданды.<br /> <br /> ==Шығармалары==<br /> * “Дүние ісі ахиретке кетпес” атты тұңғыш кітабы 1912 жылы Қазанда жарық көрді. Онда ақынның екі дастаны бар. <br /> # Кітаптың атымен аталады.<br /> # “Жанғыз сәуегей сипатында”.<br /> * Келесі кітабы “Жиған-терген” 1914 жылы [[Орынбор]]да басылып шықты. Оған “Қазақтың надан байлары мен нашар көршілері және ғалымдық пен надандық”, “Данышпан қазы”, тағы басқа шығармаларымен қатар Хемницерден “Құмырсқа мен дән”, [[Александр Сергеевич Пушкин|Пушкин]]нен “Көктемнің келуі”, Жуковскийден “Туған жер”, [[Михаил Юрьевич Лермонтов|Лермонтов]]тан “Үш бәйтерек”, [[Иван Андреевич Крылов|Крылов]]тан 15 мысал аудармалары енген.<br /> <br /> Осы кітаптардан кейін Өтетілеуов жазушылықты біржола қойып, педагогтік қызметпен айналысқан. Ғ.[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Мүсірепов]]тің “Автобиографиялық әңгімесінде” Өтетілеуовтің ұстаздық бейнесі суреттелген.&lt;ref&gt;“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:1 шілдеде туғандар]]<br /> [[Санат:1883 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:Алтынсарин ауданында туғандар]]<br /> [[Санат:9 шілдеде қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:1949 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Қазақстан ақындары]]<br /> [[Санат:Қазақстан аудармашылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан ағартушылары]]<br /> [[Санат:Қазақстан педагогтары]]</div>

Hbsh dana 9d