Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Рухия Махмұтқызы Батыршиева

2024-09-01T15:02:23Z

GaiJin: GaiJin Рухия Махмұтқызы Батыршева бетін Рухия Махмұтқызы Батыршиева бетіне жылжытты

{{Музыкант
|Есімі = Рухия Махмұтқызы Батыршева
|Атауы =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 1955
|Туған жері = {{туғанжері|Форт-Шевченко|Форт-Шевченкода}}, [[Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1955-1991)
|Мамандықтары = {{әнші|КСРО|Қазақстан}}, [[күйші]], [[термеші]]
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = [[домбыра]]
|Жанрлары = [[фольклорлық музыка]]
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Батыршева Рухия Махмұтқызы''' ([[1955]] жылы туған, [[Форт-Шевченко]] қаласы) – әнші, күйші, термеші, ҚР-ның еңбек сіңірген қайраткері ([[2004]]).

== Өмірбаяны ==
Алматы қаласындағы эстрада және цирк өнері студиясын ([[1978]]) және Қазақ мемлекеттік консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген ([[1985]]).

Қазақтың мемлекеттік академ. халық аспаптары оркестрінің ([[1981]] – [[1986|86]]), «Ақжарма» фольклорлық этногр. ансамблінің, Абыл атындағы ұлт аспаптары оркестрінің артисі, сондай-ақ [[Форт-Шевченко]] қаласындағы Мұрын жырау атындағы музыка мектебінің директоры ([[1986]] – [[1988|88]]), [[Ақтау]] қаласындағы 1-өнер мектебінде оқытушы ([[1888]] – [[1993|93]]), А.Тарақұлы атындағы қазақ өнер мектебінің директоры ([[1993]] – [[2005]]), облысы филармонияның директоры ([[2005]] – [[2007|07]]) болып қызмет атқарды.

== Марапаттары ==
ҚР «Оқу ісінің үздігі» ([[1996]]). ҚР-ның Білім және ғылым министірлігінің Құрмет грамотасымен ([[2000]]) марапатталған.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Термешілер]]

{{Stub}}

Уәли Қалиақпарұлы Бекенов

2024-08-31T19:57:30Z

GaiJin:

[[Сурет:Уәли Бекенов.png|нобай|right|alt=Уәли Бекенов|Уәли Бекенов]]
'''Уәли Қалиақпарұлы Бекенов''' (15.11.[[1934]] жылы туған, Қытай, Шыңжаң өлкесі, Үрімжі ауданы, Еренқабырғаның Саршоқы өнірі, Ақтерек ауылы) - күйші, домбырашы, зерттеуші, Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері ([[1993]]). Үрімжіде мүғалімдер гимназиясын ([[1951]]), Семей музыкалық училищесін ([[1956]]), Алматы консерваториясын (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) бітірген ([[1965]]). [[1951]] - 52 ж. Шыңжаң ән-би ансамблінде, [[1952]] - 55 ж. Пекиндегі Орталық ұлттар ән-би ансамблінде өнер көрсетті. Консерваторияны бітіргенен соң, Қазақстан Оқу министрлігінің ғылыми-әдістемелік кабинетінің меңгерушісі болып қызмет істей жүріп, Арқаның, Қаратау өңірінің шертпе күйлерін жинап, нотаға түсірді. [[1981]] жылдан Республикалық музыка мектебінде ұстаздық етті. "Күй көтерер көңілдің көкжиегін" ([[1975]]), "Шертпе күй шеберлері" ([[1977]]), "Өркен жайған қобыз өнері" ([[1980]]), "Күй табиғаты" ([[1981]]), "Тәттімбет. Саржайлау" ([[1988]]), "Аспаптау" ([[1989]]), т.б. қітаптары жарық көрді. "Жеңгей сүйер", "Ерен толғау", "Күй аңсағай", "Боздағым" атты күйлері бар. <ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Шертпе күй терминін қолданысқа енгізген.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/qazaq-kui-onerinin-mektepteri__20125</ref>

Бекенов 1984 жылы Ғ. Сармурзиннен ақынның «Торыжорға», «Май түні» деген күйлерін жазып алып, нотаға түсірді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Қышқұйма саздары

2013-04-19T14:50:04Z

GaiJin: GaiJin Қышқүйма саздары бетін Қышқұйма саздары бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырылмады)

'''Қышқұйма саздары''' – тасшынылар ([[фарфор]]), шынытастар ([[фаянс]]) және қышқылға төзімді бұйымдар жасауға қолданылатын отқа төзімді, қиын балқитын және тез балкығыш саздар жиынтығы.<ref>Н. Сенатов, А. Абдулин. Геология терминдерінің сөздігі.— Алматы: Қазақстан, 1996, ISBN 5-615-01738-4</ref>

[[Саз]]дың қышқұйма өндірісі мүдделерін қанағаттандыру мүмкіндігі оның отқа төзімділігімен, сазды жерлер мен [[титан]] тотығының саз құрамындағы мөлшерімен, шымырлану дәрежесімен, бояғыш тотықтар мөлшерімен, созылмалылығымен, дисперсиялылығымен және саз құрамындағы ірі түйіртпекті кірінділер мөлшерімен анықталмақ.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Геология]]
[[Санат: Геофизика]]
[[Санат: География]]

Алла Тағала

2012-12-04T17:00:18Z

GaiJin:

[[File:Dcp7323-Edirne-Eski Camii Allah rb.svg|250px|right|thumb|Allah]]
'''Алла Тағала''' — [[Ислам Діні|ислам дінінде]] бүкіл әлемді, адамзатты, барлық тіршілік иелерін жаратушысы. Барлығы Алла Тағаланың әмірімен болады, бүкіл болмыстың түп-тірегі деп түсіндіреді. [[Мұсылман|Мұсылмандардың]] түсінігі бойынша Алла әлемдегі баршажанды, жансызды, есті-ессізді жаратушы. Ол адамдардың өмірге келгеннен бастап, бүкіл өмір сүру мезгілін белгілейді. Оны қазақтар жазмыш, жаратқан ие деп атайды. Қасиетті Алланың өзі саналы жаратқан адамдарына дұрыс жол көрсетіп, өмір сүру қағидаларын үйрету үшін елші жіберіп, сол елшілер арқылы өзінің айтқандарын кітап етіп жерге түсірді. Елшілерінің ең соңғысы [[Мұхаммед пайғамбар|Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар]] болып саналады. Алла ардақты пайғамбарымыз Мұхаммедті (с.ғ.с.) күллі әлемге рақым нұры етіп жіберген. Ол Хақ рақымын паш етіп, барша ғаламды нұрға бөлеуде. Оған түскен кітап - [[Құран Кәрім]] Алланың адамдарға сыйлаған сөзі.

Алла Тағаланың нақты бейнесі ешкімге көрінбейді. Адамдар оған тек [[намаз]] арқылы жалбарынып, берілгендіктерін жүректері арқылы білдіреді. Соңғы пайғамбар Мұхаммед (с.ғ.с.) арқылы жеткен Құран Кәрім аяттарында Алланың жалғыз екендігі, оған тең келер ешкімнің, еш нәрсенің жоқ екендігі айтылады. Алла ерекше күш иесі. Алланың рахымына ие болу үшін әркез оған жалынып, жалбарынған. Нағыз мұсылман Алланы бірден-бір жаратушы күш ретінде мойындап, өз өмірінде оның талаптарын бұлжытпай орындап отыруға міндетті. Алла Тағала адамды сүйіспеншілікпен жараткандықтан әркез кеңшілік танытады, кешіруге әзір дейді. Қазақ түсінігінде Алла атауы Құдай (парсы), Тәңірі (түркі) сөздерімен қатар қолданылады. Бұл қазақы ортадағы исламның ерекшелігін айғақтайды. Алла Тағала - ұлы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] мен [[Шәкәрім Құдайбердіұлы|Шәкәрім]] қажының еңбектеріндегі қаузалған ең негізгі этикалық категориялар - ақиқат, адамгершілік, адалдық, мәрттік, жомарттық, мейірімділік сияқты ізгілік қасиеттердің абсолюттік субстанциясы.<ref> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref>
Алланың тоқсан тоғыз есімі бар. Барлық ізгі сөздер мен амалдар тек Құдіреті күшті Аллаға ғана тән. Алла – пәк және мейірімді. Оның серігі жоқ және ол тумайды да, туылмайды да. Алла тағаланың рақымдылығы жайлы бір хадисте «Алла жаратылысты жаратпастан бұрын рақымдылықты өзіне жазды және «Расында, менің рақымдылығым азабымнан жоғары» деген. Сондай-ақ, Алланың аса рақымдылығын айқын көрсететін көптеген хадис келтіруге болады: «Аллаһтың атымен ант етейін, Алланың құлына деген мейірім-шапағаты бір ананың баласына деген мейірімділігінен сан есе үлкен».<ref>http://www.islam-orkeniet.kz/?p=1091</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{stub}}
[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Терминология]]

Қазақстан Республикасының тағамтану институты

2011-12-22T05:19:34Z

GaiJin:

1974 жылы Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігінің Өлкелік патология ғылыми-зерттеу институтының негізінде КСРО Мед. Ғылым академиясы Тағамтану институтының Қазақ бөлімшесі ұйымдастырылып, ол 1988 жылы дербес КСРО Мед. Ғылым академиясының Аймақтық тағамтану мәселелері институтына айналады. Ашғабат, Душанбе, Бішкек және Нүкіс қалаларында бөлімшелерінің ашылуына байланысты институт 1991 жылы КСРО Медицина Ғылым академиясы Аймақтық тағамтану мәселелері ғылыми орталық мәртебесіне ие болды. 2000 жылы «Қазақстан Республикасының Тағамтану институты» ЖАҚ болып қайта құрылды. 1979 жылы институт Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен ынтымақтас 1-халықаралық тағамтану орталығы (қазіргі уақытта мұндай орталықтар саны не бары 27) болып танылды. 1995 жылдан бері дүние жүзінің 14 институтымен бірге тағамтану мәселелері бойынша БҰҰ университетімен ынтымақтастық орнатты, ал 1996 жылдан бастап 68 елдің өкілдері құрған Халықаралық тағамтану ғылымы одағының ассоциацияланған мүшесі. Институт – ЮНИСЕФ-тің Орталық Азиядағы кеңесінің, ҚР Үкіметі жанындағы тағамтану мәселелері бойынша республика кеңестің, Қазақстан Профилактикалық медицина академиясының, Қазақ балаларды тамақтандыру қорының, Денсаулық сақтау министрлігінің биологиялық активті тағам қоспалары бойынша сарапшылар кеңесінің бас мекемесі. Институт Орталық Азия аймағындағы тамақтанудың медико-биологиялық мәселелері бойынша іргелі және қолданбалы зерттеулердің барлығын ұйымдастырады. <br>
'''Институттың негізгі ғылыми жұмыстарының бағыттары мен басты мақсаты: '''
<ol type="1" >
<li>Қазақстан мен Орталық Азия мемлекеттерінің ұлттық тағамтану саясатының концептуалды негіздерін ғылыми тұжырымдау;</li>
<li>халықтың әр түрлі жыныстық-жастық, әлеуметтік және кәсіби топтары үшін негізгі қоректік заттар мен энергияға деген физиологиялық қажеттілік нормаларын белгілеу және нақтылау; </li>
<li>негізгі алиментарлық-тәуелділік сырқаттары мен микронутриенттік тапшылықтың таралуын зерттеп білу және алдын-алу; </li>
<li>сәбилерді емшек сүтімен тамақтандыруды қолдау және кеңінен насихаттау; метаболизм кезіндегі нутриентаралық өзара қарым-қатынастар механизмін анықтау, ксенобиотиктер мен дәрі-дәрмектің әсерлерінің алиментарлық түрленуін зерттеп білу; </li>
<li>әр түрлі патологиялық сырқаттар кезіндегі организмнің иммундық-аллергиялық сезімталдығын, биохимиялық процестерді және биоценозды нутрициональды жолмен жоюдың теор. негіздерін зерттеу;</li>
<li>жаңа арнайы және балалар тамағы өнімдерін, биол. активті тағам қоспаларын жасау; жаңа емдік диеталар мен азық-түлік рациондарын негіздеу; </li>
<li>тамақ өнімдері мен азық-түлік шикізатын сертификаттау, олардың қауіпсіздігі мен сапасын бақылау әдістерін жетілдіру.</li></ol>
Институт докторантурасы мен аспирантурасында гигиена, биохимия, иммунология және аллергология, педиатрия, микробиология, ішкі ағза аурулары, т.б. мамандықтар бойынша жоғары білікті ғыл. мамандар даярланады. Институт жанынан ғылыми-өндірістік бірлестік – Бала тағамы орталығы ашылған. Оның құрамында балалар мен емдік-профилактикалық тамақ өнімдері өндірісі, консультативтік-диагностика бөлімі жұмыс істейді, болашақ және босанған аналарға балаларды тамақтандыру мәселелері жөнінен оқу курстары ұдайы жүргізіліп отырады.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері|Т]]

Санат:Қазақ жазуы

2011-12-06T12:40:26Z

GaiJin:

{{main|Қазақ жазуы}}

[[Санат:Түркі халықтарының жазуы]]
[[Санат:Қазақ тілі|Ж]]

Санат:Шежіре

2011-12-06T12:10:20Z

GaiJin:

[[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]
[[Санат:Қазақтар|Ш]]

Санат:Адам қасиеттері

2011-12-04T10:06:30Z

GaiJin:

[[Санат:Адам|Қ]]

Санат:Асхана

2011-12-04T10:01:40Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Аспаздық

[[Санат:Аспаздық]]

Жаршы

2011-12-03T14:31:49Z

GaiJin:

'''Жаршы'''– ұлттық қоғамдық-саяси журнал. Бірінші саны 1929 ж. жарық көрген. Алғашқы редакторы – Қ.Қайымов. Журнал латын әліпбиіне көпшілікті жаттықтыруды мақсат етті. 1930 жылдың маусым айынан Қазақстан баспасының құрамына қосылды. 1931 жылдың аяғында жабылып қалды.

{{stub}}

[[Санат:Қазақстан журналдары]]

Санат:Канада жоғарғы оқу орындары

2011-12-02T01:16:26Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Канада Санат:Жоғарғы оқу орындары

[[Санат:Канада]]
[[Санат:Жоғарғы оқу орындары]]

Қағаз ақша

2011-11-29T10:43:47Z

GaiJin:

{{merge|Банкноттар}}
'''Қағаз Ақша'''– атаулы құны бар ақша белгілері, яғни айналыста толымды ақшаны алмастыратын құн белгілері. Оны мемлекет өзінің шығыстарын жабу үшін шығарады. Қ. а. асыл металдармен қамтамасыз етілмеген, асыл металға айырбасталмайды және ұсақталмайды. Қ. а. айналыс, төле

{{stub}}

[[Санат:Ақша]]

Бұрғы шаңы

2011-11-10T12:30:24Z

GaiJin:

[[Сурет:Drill_scheme.svg|thumb|Бұрғы]]
'''Бұрғы шаңы''' — [[бұрғылау]] барысында пайда болатын шаң. Ұсақ тозаңның мөлшер шамасы (10 мкм дейін) бұрғыланатын жыныстың физика-механикалық қасиетіне, [[бұрғы]] ұшының мұқалу дәрежесіне, ұнтақ жынысты ұңғыдан (шпурдан) толық шайып отыру тездігіне, ауа қысымына және басқа факторларға байланысты болады. <ref> Орысша-қазақша түсіндірме сөздік. (Тау-кен ісі, кен байыту және металлургия салалары бойынша) Жалпы редакциясын басқарған Ә. Бектібаев. Алматы: Ғылым, 1999.ISBN5—628—00001—9 </ref>.

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат: Физика]]
[[Санат: Терминология]]
[[Санат: Металлургия]]
[[Санат: Тау-кен ісі]]
[[Санат: Химия]]

Санат:Флористика

2011-11-04T23:46:55Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Биология

[[Санат:Биология]]

Санат:Ақындар (ұлт бойынша)

2011-08-24T00:04:37Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Ақындар

[[Санат:Ақындар]]

Санат:Сазгерлер (ұлт бойынша)

2011-08-20T06:24:47Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Сазгерлер

[[Санат:Сазгерлер]]

Санат:Қазақ мәдениет саласының тұлғалары

2011-08-20T06:18:37Z

GaiJin:

[[Санат:Мәдениет тұлғалары]]

Санат:Зергерлік

2008-06-04T17:10:27Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Өнер

[[Санат:Өнер]]

Санат:Қазақстанның ұлттық компаниялары

2008-03-04T12:47:37Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Қазақстан компаниялары

[[Санат:Қазақстан компаниялары]]

Санат:Алаш Орда қайраткерлері

2008-02-22T10:05:52Z

GaiJin:

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан тұлғалары]]

Санат:Компьютер құрылғылары

2008-01-08T17:34:24Z

GaiJin: Жаңа бетте: Санат:Компьютер

[[Санат:Компьютер]]

Санат:Қазақстан дизайнерлері

2007-02-12T12:29:40Z

GaiJin:

Қазақстан дизайнерлері
[[Санат:Қазақстан тұлғалары]]