Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Халықаралық қазақ-түрік университеті

2017-04-17T07:33:04Z

Erboldilyara:

{{Университет
|Аты = Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті
|Қысқартылған аты = ХҚТУ
|Эмблемасы = [[Сурет:Yesevi.edu.kz@mail.ru.jpg|150 px]]
|Сурет =
|Бұрынғы атауы = [[Түркістан]] Мемлекеттік университеті
|Құрылған жылы = 1991
|Президенті = Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы
|Бакалавриат = 8500
|Магистратура = 249 (231+18)
|Докторантура = 85 (57+28)
|Резидентура = 14
|Орналасқан жері = [[Қазақстан]], ОҚО, [[Түркістан]]
|Мекенжайы = Б.Саттарханов 29, [[Түркістан]]
|Сайты = http://ayu.edu.kz/
|Марапаттары = 1. 2010 жылдың 16-18 қыркүйек күндері Италияның Болон университетінде Университеттердің Ұлы Хартиясы келісім–шартына қол қойған университетіміз Болон үдерісіне қосылды. Осыдан кейін 2011 жылы бағдарламалар толықтай Болон үдерісі талаптары бойынша қайта реттеліп, ECTS жүйесіне сәйкестендірілді. Осылайша академиялық ұтқырлықтың дамуы мүмкін болды.
2. Университетте оқытудың барлық деңгейлерінде ҚР Білім және ғылым министірлігі бекітген оқу бағдарламалары негізге алынған, 2012 жылы күшіне енген Жаңа келісім мен халықаралық стандарттарға сай түрде білім беру үдерісін жүргізу құқығына ие болды. Осы орайда әлемнің QS рейтингі бойынша алғашқы 100-дік қатарынан кірген университеттердің бағдарламалары сараптамадан өтіп, университеттің бағдарламалары қайта жасалды.
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|CoordScale =
|edu_region =
}}

[[File:Mktu.jpg|thumb|Халықаралық қазақ-түрік университеті]]

[[File:Rectorat.jpg|thumb|Бас ғимарат]]

[[File:ХҚТУ медицина.jpg|thumb|Жаратылыстану факультетінің ғимараты]]

[[File:Filology.jpg|thumb|Медецина факультетінің ғимараты]]

[[File:Халықаралық қазақ-түрік.jpg|thumb|Қожа Ахмет Ясауи Клиникасы]]

[[File:Madeniet.jpg|thumb|Мәдениет сарайы]]

[[File:Big holl.jpg|thumb|Мәдениет сарайының үлкен залы]]

[[File:Библиотека Ахмет Ясауи.jpg|thumb|Кітапхана]]

'''[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті''' (ХҚТУ) – [[Қазақстан]] Республикасында тұңғыш ашылған Халықаралық жоғары оқу орны. Сонымен қатар, [[Түркі]] тілдес мемлекеттер арасында Халықаралық мәртебеге ие болған жалғыз білім және ғылым ордасы. Университеттің 8 факультетінде 54 бакалавриат, 30 магистратура, 11 докторантура және 3 резидентура бағдарламалары бойынша мамандар даярлайды. Қазіргі таңда [[Қазақстан]] мен Түркиядан және Әлемнің 14 елі мен 33 қауымдастығынан 8500-ге жуық студенттер білім алуда.

==Университетің қысқаша тарихы==
[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің негізі білім мен мәдениет ордасы саналатын тарихи көне қала [[Түркістан]] қаласында 1991 жылдың 6 маусымында «[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы [[Түркістан]] Мемлекеттік университеті» болып қаланған. 1992 жылы 31 қазанда [[Түркия]] және [[Қазақстан]] Республикаларының Үкіметтері арасында қол қойылған келісім негізінде «[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ–түрік университеті» деген атаумен [[Түркия]] және [[Қазақстан]] Республикаларының ортақ халықаралық мемлекетаралық университетіне айналды. 1993 жылы 30 маусымда Алматыда қол қойылған Ынтымақтастық келісім мен қосымша жарғыға сәйкес университеттің басқару қызметі Үкіметаралық Өкілетті Кеңестің құзыретіне беріліп, 1994-1995 оқу жылынан бастап жаңа атаумен студенттер қабылдана бастады. [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жоғары білім беру саласында үкіметаралық және трансшекаралық ынтымақтастықтың туын желбіретіп, құрылуы туралы келісімге және халықаралық заң шеңберінде өз жұмысын жалғастырып келе жатқан дербес жоғары оқу орны болып табылады. 2008 жылғы Өкілетті Кеңес құрамындағы өзгерістерден кейін, 2009 жылы 22 қазанда ҚР Үкіметі мен ТР Үкіметі арасында екіжақты қол қойылып, екі елдің Парламентінде бекітілген соң, 28 наурыз 2012 жылы күшіне енген «[[Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қызметінің шарттары туралы» келісім негізінде университеттің дербес әрі халықаралық мәртебесі екі ел үкіметінде бекітілді.
[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің Жарғысы [[Қазақстан]] Республикасы Үкіметі мен [[Түркия]] Республикасы Үкіметімен 1993 жылдың 30 маусымында бекітілді және 2012 жылы қайтадан жаңартылып бекітілді.
2010 жылы Болон Декларациясының негізі болып табылатын университеттердің Ұлы Хартиясының мүшесі болды. 2012 жылы [[Қазақстан]] Республикасының Үкіметі мен [[Түрік]] Республикасының Үкіметтері арасындағы «[[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қызмет шарттары» туралы келісімі бекітілді.
2014 жылы Мемлекеттік аккредациядан 30 мамандық толығымен [[Қазақстан]]да танылатын Білім беру сапасын қамтамасыз етудегі [[Қазақстан]]дық тәуелсіз агенттігінің аккредациясынан өтті. [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті – [[Қазақстан]] мен [[Түркия]] Республикаларының халықаралық дәрежеге ие ортақ мемлекеттік университет. Университет халықаралық мемлекетаралық трансшекаралық жоғары білім беру жүйесіндегі ынтымақтастықтың көрінісі болып табылады. Қазіргі таңда әлемде мемлекетаралық дәрежеге ие университеттер саны санаулы ғана. Трансшекаралық жоғары білім беру жүйесі, негізінен жекеменшік жоғары оқу орындары тарапынан жүргізілуде. Жекеменшік мекемелер тарапынан ашылған халықаралық жоғары оқу орындары орналасқан елдердің ұлттық заңнамалары аясында білім беретін болса, ал, мемлекеттердің екі жақты өзара келісімдері бойынша ашылған «мемлекетаралық университеттер» халықаралық құқық пен арнайы келісім шеңберінде қызмет атқаратын дербес мекеме болып табылады.
Университет халықаралық келісімге сәйкес [[Түркия]] және [[Қазақстан]] Үкіметтері тарапынан жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер арасынан тағайындалған 10 (он) мүшеден құрылған Өкілетті Кеңес тарапынан басқарылады. Кеңес мүшелерінің 1 (біреуі) [[Түркия]] Республикасының Президенті тарапынан Өкілетті Кеңес Төрағасы болып, ал 1 (біреуі) [[Қазақстан]] Республикасының Үкіметі тарапынан Өкілетті Кеңес төрағасының орынбасары болып тағайындалады. (http://iktu.kz/index.php/universitet-turaly)

==Университет туралы==
'''Білім беру жүйесі.''' [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде білім беру жүйесі қазақ, түрік, ағылшын, орыс тілдерінде жүргізіледі. Бүгінде университетте 2014-2015 оқу жылына 850 оқытушы-профессор (оның ішінде 80 ғылым докторы, 25 PhD, 260 ғылым кандидаты) жұмыс істейді. Сонымен қатар, '''Foundation''' жүйесінің деңгейінде түрік және ағылшын тілдері оқытылады. 2015-2016 оқу жылында 500-ге жуық білім алушы 1-2 семестрге Түркиялық жоғары оқу орындарында университет есебінен тегін білім алу мүмкіндігіне ие болады. Серіктес университеттерден 100-ге жуық ОПҚ құрамы тәжірибе алмасуға серіктес университетке жіберіледі. ТР және өзге де түркі тілдес мемлекеттер мен туыстас қауымдастықтардан келген студенттер 1 жыл Дайындық, тіл үйрету орталығында түрік және қазақ тілдерін, ал, қазақ, түрік тілдерін білетін студенттер орыс, ағылшын тілдерін үйренеді. Олардың жалпы саны – 350. Кітапхана қызметі XXI ғасыр талаптарына толық жауап береді. Халықаралық деңгейде танылатын озық тәжірибелерді жұмыс барысында пайдалануға негізделген. (http://iktu.kz/index.php/o-u-derisi)

'''Академиялық ұтқырлық.''' Маман даярлау бағдарламасы аясында шетелдік жоғары оқу орындарымен 41 екі жақты ынтымақтастық келісім жасалған. [[Түркия]]ның алдыңғы қатарлы университеттерімен Мәулана академиялық ауысу Халықаралық бағдарламасы аясында университет білім алушылары бір академиялық қезеңге және оқытушы-профессорлар құрамы 2-4 аптаға [[Түркия]]ға және [[Түркия]]лық университеттерден ХҚТУ-ға жіберілуде. Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашақ» бағдарламасы негізінде оқытушы-профессорлар мен студенттер грант иегерлері атанып, [[Ұлыбритания]]ның, [[АҚШ]]-тың, [[Швейцария]]ның, [[Ресей]]дің жоғарғы орындарында біліктілігін жетілдіруде. Халықаралық бағдарлама шеңберінде жыл сайын бір ай көлемінде клиника қызметкерлері мен [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы ХҚТУ-нің медицина факультетінің студенттері, магистранттар мен PhD докторанттарға мастер-класстар өткізіліп тұрады. [[Түркия]]лық университеттермен білім беру бағдарламасы, оқыту методикасы, бағалау технологиясы, білім алушылар және профессорлар алмасу бағдарламасы және т.б келісімдерге қол қойылды. Университетте [[АҚШ]], [[Канада]], [[Ұлыбритания]], [[Ресей]] және [[Түркия]]ның алдыңғы қатарлы университеттерінің профессорлары студенттерге дәріс берді. Университет Жарғысына сәйкес оқытушы-профессорлар құрамының біліктілігін жетілдіру мақсатында [[Түркия]]ның алдыңғы қатарлы университеттерімен екі жақты ынтымақтастық келісім жасалды. (http://iktu.kz/index.php/talapkerge/140-talapkerge/935-khaly-araly-bajlanystar)

'''Аккредация, және сапаны қамтамасыз ету.''' Аккредитация, рейтинг және сапа басқармасында 3 сектор құрылған: Аккредитация секторы, СМЖ секторы, Рейтинг секторы. Сонымен қатар, Стратегиялық Жоспардың көрсеткіштері барлық бөлім, ұжым үшін қатыстылығын сезіндіруде, сапа менеджменті жүйесінің жұмыстарын ұйымдастыруда құрылымның белсенділігі де күрт артты. Осыған орай, білім беру үдерісін қайтадан құру (жаңарту) жолдары және Болон процесіне сәйкестендіру жұмыстары жалғасуда. Стратегиялық даму жоспарына сәйкес 2013 жылы 4 мамырда университет институционалдық аккредитациядан (тіркеу №0014) өтті. Ал, 2014 жылы 30 мамандық білім сапасын қамтамасыз ету тәуелсіз ұлттық агенттіктен акккредиттеуден өтті. 2015 жылы бұл бағыт бойынша 50 білім беру бағдарламаларын Ұлттық агенттіктен аккредиттеуге дайындық жүргізілуде.
Салыстырмалы рейтингтік бағалау тәуелсіз ұйымдар тарапынан жасалады. Университетте рейтингке қатысты төрт бағыт бойынша жұмыстар жүргізілуде: Университеттің Ұлттық институционалдық рейтингке қатысуын ұйымдастыру; Білім беру бағдарламалары бойынша рейтингке қатысуды ұйымдастыру; ТМД елдеріндегі жоғарғы оқу орындарының рейтингіне қатысуды ұйымдастыру; Университеттің әлемдік QS рейтингіне енуін қамтамасыз ету.
Университеттің әлемдік QS рейтингіне енуін ұйымдастыру мақсатында әлемдік QS Ltd. агенттігімен 3 жылға келісім-шарт жасалынды. Агенттікке тиісті көрсеткіштер бойынша мәліметтер жіберіліп, олар QS World University Rankings агентігінің платформасындағы университетке арнап берілген бетке енгізілді. «Эксперт РА» рейтингтік агенттігінің ұйымдастыруымен өткен ТМД елдеріндегі 153 университеттер енген рейтингіне қатысып, үздік университеттер қатарына енді.
Республиканың көпсалалы 19 жоғарғы оқу орындары арасында университетіміз өткен жылы 364 ұпаймен 10-шы орынға шыққан болатын. Қазіргі уақытта бұл бағыт бойынша барлық құрылымдардың сапалық көрсеткіштерін арттыру арқылы рейтингтік көрсеткішті 5-6 орындарға жеткізу бойынша ұйымдастыру жұмыстары жүргізілуде. “Болон процесі және академиялық ұтқырлық орталығы” ұйымдастырған рейтингіге оқу орнымыздың 42 мамандық көрсеткіштері қатыстырылды. Университеттің білім беру бағдарламалары бұл рейтинг бойынша жоғарғы орындарды иеленіп, 8 мамандық республика бойынша алғашқы үштікке енді.

'''Ғылым.''' Университетте 6 ғылыми зерттеу институттары жұмыс істейді: Түркология, Экология, Археология, Жаратылыстану, Медицина, Еуразия. Университет аясында 3 ғылыми, 2 қоғамдық-танымдық және ақпараттық журналдар шығады. Олар: «Вilig» Халықаралық ғылыми журналы, «Түркология»Халықаралық ғылыми журналы, «Университет хабаршысы» ғылыми журналы, «Ayhaber» және «Jelmaya» – қоғамдық-танымдық журналы. Өкілетті Кеңес Басқармасы тарапынан жылына 4 рет шығарылатын Bilig (Түркі дүниесі әлеуметтік ғылымдар) журналы 2008 жылдан бастап SSCI тарапынан индекстеле бастады. Сондай-ақ, университетте «Жас ғалымдар кеңесі» жұмыс істейді. (http://iktu.kz/index.php/ylym)

'''Инфрақұрылым.''' ҚР тарапынан тұрғызылған ауданы 12.900 m2 ректорат ғимараты 2010 жылы қолданысқа берілсе, ТР тарапынан салынған ауданы 12.800 m2 клиника ғимараты 2008 жылы ашылды. Ал, соңғы салынған ғимараттарға келер болсақ, ҚР тарапынан салынған 500 орындық 2 студенттік жатақхана 2012 жылы, 1850 студентке арналған 1 оқу ғимараты 2011 жылы, ал, ТР тарапынан салынған ауданы 7000 m2 кітапхана құрылысы 2014 жылы аяқталды. Сондай-ақ, кітапхананың техникалық базасын дамыту мақсатында ТР тарапынан салынатын жалпы ауданы 7000 m2 кітапхананың негізі 24/05/2010 жылы қаланып, құрылыс жұмыстары 2014 жылдың соңында аяқталды.

Университет қалашығында орналасқан ғимараттардың жалпы ауданы 168 624,02 m2 құрап отыр. 1995-2008 жылдары университет қалашығы аумағында салынған ғимараттардың жалпы ауданы 56.881 m2 құраса, бұл көрсеткіш 2008-2014 жылдар бойынша 67.454 m2 құрап отыр.

Сонымен қатар, ҚР тарапынан салынып жатқан сыйымдылығы 2500 студентке арналған оқу ғимараты мен 500 төсек орны бар студенттік жатақхана 2014 жылы аяқталды.

'''Ботаникалық бақ.''' Университет кампусын көгалдандыру жұмыстары аясында 1994 жылы жалпы көлемі 100 гектарлық ботаникалық бақ ашылды. Қазіргі таңда бақта 127 түрлі 50.000 ағаш бар. 2011-2012 оқу жылында әр түрлі 16.000 дана тал егіліп, бақ ішіне жеміс ағаштары отырғызылып, жүзім бауы және 12 түрлі раушан гүлі егілген гүлзар жасалды. 2011-2012 оқу жылынан бастап университет [[Ахмет Ясауи]] колледжі мен биология мамандығының студенттеріне ботаникалық бақта практикалық сабақтар оқытыла бастады. 2012 жылы [[Түрік]] ынтымақтастық және үйлестіру агенттігінің қолдауымен ботаникалық бақта аумағы 200 m2 жылыжай ашылды. 2013 жылы жаңадан дайындалған жоба шеңберінде университетті көгалдандыру жұмыстары жасалып, студенттік жатақханалар мен оқу ғимараттарының маңайына ағаштар отырғызылып, шым төселді. Клиникалық диагностикалық орталықтың ауласы жаңа отырғызылған ағаштармен жаңаша көрініске ие болды. Оқу ғимараттары орналасқан жерлерге шым төселіп, фонтан орнатылды. Коттедждердегі балалар алаңында балалар ойын паркі ашылды.

'''Спорттық кешендер.''' Университет қалашығы ішінде студенттерге арналған спорт залдар, футбол алаңы, теннис корттары, ашық волейбол және баскетбол алаңдары қызмет беруде. Бұл алаңдардың жалпы ауданы 31.946 m 2 құрайды. 2014 жылы алаңдар жалпы жөндеуден өткен. 2013 жылы студенттерге арналған жабық жүзу бассейні өз қызметін бастады. Аталған спорттық кешендерден бөлек, 2014 жылы қажетті жобалау жұмыстары бітісімен, сыйымдылығы 500-700 орындық трибуналы киім ауыстыру бөлмелері және жүгіруге арналған жолдары бар стандартты көлемдегі жасанды шөп төселген футбол алаңының іргетасы қаланды.

'''Әлеуметтік нысандар: Жатақхана, қонақ үй, асхана және коттедж.''' Университет қалашығында 4, қала орталығында 3 және Кентау қаласында 1, жалпы саны 7 студенттік жатақхана студенттерімізге өте тиімді бағада қызмет көрсетуде. 2013 жылы 550 орындық студенттік жатақхана қолданысқа беріліп, жатақханалардағы жалпы орын саны 2.500-ге жетіп отыр. Кентау қаласындағы жатақхананың күрделі жөндеу жұмыстары 2014 жылы аяқталған соң, Дайындық бөлімінің қолданысына берілді. Түркістандағы ерлер және қыздар жатақханаларын күрделі жөндеуден өткізу үшін 2015 жылдың бюджетінен қажетті қаражат бөлінеді. Ерлер және қыздар жатақханалары екі, төрт және алты орындық бөлмелерден тұрады. Университетімізде бір мезгілде 400 кісі тамақтана алатын және күніне 1.500 кісіге қызмет көрсете алатын студенттік асхана қызмет көрсетуде. Университет қалашығында студенттік жатақханалардан бөлек 43 отбасыға арналған «Тұран» қонақ үйі орналасқан. Бұл қонақүй Түркия мен басқа да түркі елдерінен келген және қазақстандық әкімшілік–шаруашылық басқару қызметкерлері мен оқытушы– профессорларына арналған. Университетте қызмет ететін оқытушыларды баспанамен қамтамасыз ету мақсатында университет қалашығында Түркия Республикасы тарапынан 80 коттедж салынып, 2000 жылы қолданысқа берілді. Қолданыстағы 80 коттедждің санын арттыру үшін 2014 жылы қосымша тағы да 48 коттедж салуға қатысты шешім қабылданды. 24 коттеджден тұратын құрылыс 2015 жылы аяқталады.

'''Республикалық «[[Ясауи]]» пәндік олимпиадасы.''' Оқушылардың интеллектуалды және шығармашылық қабілеттерін айқындау және дамыту мақсатында 2014 жылы тұңғыш рет I Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы ұйымдастырылды. Олимпиадаға [[Қазақстан]]ның 14 облысынан және [[Астана]], [[Алматы]] қалаларынан мектеп бітіруші түлектер қатысты. Олимпиаданың I кезеңі Қазақстанның 14 облысының орталығында өткен болатын. 11 пән бойынша 4500-ге жуық талапкерлер бағын сынады. Қорытындысында 33 оқушы жеңімпаз атанып, оларға бағалы сыйлықтардан бөлек, [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің гранты негізінде білім алу үшін арнайы сертификаттар берілді. Аталмыш сертификаттар жоғары көрсеткіштерге ие болған қазақ-түрік лицейлерінен келген 6 оқушыға да берілді. Ал, 2015 жылы өткен ІІ Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасында 33 оқушы оқу грантын жеңіп алды. Олимпиаданың I кезеңі Қазақстанның 14 облысының орталығында, қорытынды кезеңі университет базасында өтті. Жеңімпаздарға бағалы сыйлықтардан бөлек, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде білім алу үшін [[Түркия]] Республикасы тарапынан оқу гранттары және арнайы сертификаттар мен дипломдар берілді. Дарынды оқушылардың тегін білім алуына үлкен мүмкіндік беретін Республикалық «Ясауи» пәндік олимпиадасы келесі оқу жылында Халықаралық деңгейде ұйымдастырылады деп жоспарлануда.

'''Дарынды оқушыларды қолдау.''' Дарынды оқушыларды қолдау үшін қажетті жағдай жасау, ғылым мен білімді кеңінен насихаттау мақсатында 2015 жылдың наурыз айында ҚР Білім және Ғылым министрлігінің және [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің қолдауымен [[Атырау]], [[Орал]], [[Түркістан]] қалаларында Республикалық Жалпы білім беретін пәндер бойынша олимпиадалар мен «Ақберен» шығармашылық байқауы өткізілді. Ұйымдастырған – Республикалық «Дарын» ғылыми-практикалық орталығы. Олимпиадаларға Қазақстанның 14 облысынан және [[Астана]], [[Алматы]] қалаларынан мектеп бітіруші түлектер қатысты. Жеңімпаз атанған 51 оқушыға [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде білім алу үшін [[Түркия]] Республикасы тарапынан оқу гранттары және арнайы сертификаттар берілді.
Жыл сайын жаңа оқу жылында [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіне [[Түркия]] Республикасы тарапынан 500 грант орындары бөлінеді.
[[Қазақстан]] Республикасы бойынша ҰБТ мен кешенді тестке қатысып жоғары ұпай жинап, [[Қазақстан]] грантына түсе алмаған талапкерлерге орын бөлінеді. Бұл орындарға министрліктің тізімі бойынша [[Қазақстан]]ның барлық облысынан оқуға қабылданады. «Алтын белгі» иегерлері мен қазақ-түрік лицейін бітірушілерге, Халықаралық және республикалық пәндік олимпиада жүлдегерлеріне, әлем, азия, Республика деңгейлерінде жүлдегер атанған спорт саңлақтарына беріледі. Әке-шешесі қайтыс болған тұл жетім және мүгедек талапкерлер де арнайы бөлінген орындардан қалған гранттық орындарды иелене алады. Сондай-ақ, қалған орындар конкурсқа құжат тапсырған талапкерлерге беріледі. Конкурс министрліктің жүйесімен бейіндік пәніне сәйкес таңдаған мамандық бойынша жүргізіледі. (http://iktu.kz/index.php/talapkerge/140-talapkerge/949-leumettik-oldaular)

'''Таныту шаралары.''' 2013 жылы университетті жарнамалау мақсатында негізінен [[Қазақстанда]] және [[Түркия]], [[Әзірбайжан]], Косово секілді елдерде ұлттық және халықаралық білім көрмелеріне қатысып, стендтер мен көрмелер ұйымдастырылды. Қазақстанда ұйымдастырылған көрмелерде Арнайы мамандандыру орталығының мамандары құрастырған күн энергиясымен жүретін машина мен шатыр көпшіліктің назарын аудартты. Кәсіби бағдар жұмыстарын жүргізу мақсатында [[Қожа Ахмет Ясауи]] атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті 2014 жылы қараша айында [[Тайвань]]да өткен Халықаралық QS10 TH APPLE көрмесіне, сондай-ақ, [[Астана]] қаласында өткен Халықаралық «ХХI ғасырдағы білім мен ғылым – 2014» көрмесіне қатысты. Аталмыш көрмелерге Әлемнің 100-ден аса жоғары оқу орындары қатысты. Сонымен қатар, университеттің позитивтік бейнесін арттыруға бағытталған іс-шаралар жиі ұйымдастырылып тұрады. Назарбаев атындағы зияткерлік мектебінің, қазақ-түрік лицейлерінің, сондай-ақ, жалпы білім беретін мектептің оқушыларына «Ашық есік» күндері өткізіледі. Іс-шаралар барысында мектеп бітірушілер университетке оқуға қабылдау ережесімен және жеңілдіктер беру тәртібімен танысады. Сондай-ақ, университетті танытуға байланысты видео ролик, кітапшалар, брошюралар (қазақ, түрік, орыс, ағылшын тілдерінде) дайындалып, ұйымдарға және мектеп бітіруші жастағы жастарға көптеп таратылды. (http://iktu.kz/index.php/talapkerge)

==Факультеттер атауы==
'''Жаратылыстану''' http://nat.iktu.kz/
2007-2008 жылы негізі қаланған. 2007-2008ж.ж. – доктор Хусейн Челеби, 2008-2013ж.ж. –ф.м.ғд., профессор Жұмабаев Мықтыбек Жандарбекұлы, 2013-2014ж.ж.-б.ғ.к., Бостанова Ардақ Мұратқызы басқарды. Қазіргі таңда факультет деканы, техника ғылымдарының докторы –Ажиханов Нұрлан Тобаханұлы. Жаратылыстану факультеті құрамында университетіміздің іргелі 4 кафедрасы жұмыс істейді. Факультетте 76 профессор-оқытушы дәріс береді. Олардың ішінде 12 ғылым докторы, 1 Phd докторы, 42 ғылым кандидаттары, 7 аға оқытушы, 14 оқытушы бар. 2014-2015 оқу жылында Факультетте күндізгі оқу түрі бойынша – 598студент, сырттай және қашықтықтан оқыту түрі бойынша – 75 студент, 51 магистрант, 14 докторант білім алуда. Оның ішінде ҚР гранты -113, ҚР грант(ТТЕ)-24, квота-71, келісім-шарт- 343 студенттер оқиды.

'''Әлеуметтік ғылымдар''' http://econ.iktu.kz/'
1991 жылы негізі қаланған факультеттердің бірі. Факультетте [[Түркия]] мемлекеті және жақын шет елдерден келген 10-нан астам шет елдік мамандар жұмыс істейді. Факультетте «Экономика», «Менеджмент және туризм», «Қаржы және бухгалтерлік есеп», «Халықаралық қатынастар», «Құқық» және «Қоғамдық ғылымдар» кафедралары жұмыс істейді. Факультеттің оқытушы-профессорлары жаңа заман талабына сай мамандар даярлап, халықаралық деңгейдегі білім беру үшін педагогикалық инновациялық технологияларды қолданып, аянбай еңбек етуде. Әлеуметтік ғылымдар факультетінде 113 профессор- оқытушылар құрамы қызмет атқарады. Оның ішінде 3 ғылым докторлары, профессор, 13 Рh.D. доктор, 38 ғылым кандидаты, аға оқытушы, 12 аға оқытушы, 47 магистр оқытушылар және оқытушылар қызмет көрсетеді. Сонымен қатар 6 лаборант, 1 әдіскер, 1 хатшы, 2 кабинет меңгерушісі жұмыс жасайды. Факультетте [[Түркия]], [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]], [[Түркіменстан]], [[Кипр]], [[Татарстан]] т.б. факультеттен келген студенттер оқиды. Студенттердің сапалы білім алуына жан-жақты жағдайлар жасалынған. Интернет жүйесіне қосылған компьютерлермен жасақталған аудиториялары, өз алдына жатақханасы, дәмді тағамдар ұсынатын асханасы, жылы әрі пайдалануға қолайлы кітапханасы, түрлі шаралар мен сайыстар жүргізетін спорт және мәжіліс залдары орын тепкен. Сондай-ақ факультетте «1-С Бухгалтерия » программасымен жұмыс жасайтын кабинет, криминология кабинеті жабдықталған. Факультет деканы –экономика ғылымдарының докторы, профессор Серік Сәдуақасұлы Ыдырыс.

'''Гуманитарлық ғылымдар''' http://his.iktu.kz/
Гуманитарлық ғылымдар факультеті 1991 жылы тарих-филология атауымен өз жұмысын бастаған. 1991-1998 ж.ж – т.ғ.д., профессор Сейтқали Мадуанов, 1998-2000 ж.ж – ф.ғ.д., доцент Хусейн Север, 2000-2002 ж.ж – т.ғ.д., профессор Ахмет Ташағылы, 2002-2004 ж.ж –доктор, профессор Шафаеттин Севержан, 2005-2014 ж.ж – т.ғ.к, профессор Көпжасар Жетібаев басқарған. Қазіргі таңда факультет деканы – Төлегенов Еділ Мейірбекұлы. Студенттерге білікті оқытушы-профессорлар дәріс жүргізеді. Оның ішінде 13 ғылым докторы, 35 ғылым кандидаты, 9 PhD докторы, 15 аға оқытушы, 16 оқытушы бар. Студентттер іс-тәжірибеден өту базаларында өздерінің алған білімдерін жақсы көрсетуінің нәтижесінде көптеген студенттеріміз арнайы шақыртуымен жұмысқа қабылданады. Дінтану және теология мамандықтарының түлектері қазіргі таңда жүз пайыз жұмысқа орналасып, еліміздің барлық аймақтарында мемлекеттік дін істері мекемелері мен жергілікті атқарушы билік бөлімдерінде қызмет етуде. Мектепке дейінгі оқыту және тәрбиелеу мамандығының түлектері қазіргі таңда сұранысқа ие болып отыр. Тарих мамандығының түлектері еліміздің және шетелдік білім салаларында қызмет атқаруда. Бастауыш оқыту педагогикасы мен әдістемесі және педагогика және психология мамандықтарының түлектері жалпы білім беретін оқу ордаларында қызмет етіп, жақсы жетістіктерге қол жеткізуде.

'''Медицина''' http://med.iktu.kz/
Медицина факультеті 1991 жылы құрамында екі кафедра болып Кентау қаласында ашылған. Қазіргі таңда факультетте 2533 студент оқиды. Оқу үш тілде – қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүргізіледі. Факультет деканы, медицина ғылымдарының кандидаты, доцент – Жүнісов Мұрат Сағыналиұлы. Студенттер тәжірибелік дағдыларды нығайту мақсатында оқу-клиникалық орталығында муляждармен жұмыс жасайды. ON-LINE режимде шет елдік белгілі ғалымдардың дәрістерін тікелей тыңдайды. Медицина салалары бойынша клиника-диагностикалық орталығында жоғары дәрежедегі оталарды көріп, мастер-кластарға қатысады. Академиялық ұтқырлық аясында [[Қазақстан]] және [[Түркия]] мемлекетіндегі кез келген клиникаларда оқу-тәжірибеден өтуге мүмкіндіктер бар. 1, 2 семестр бойы [[Түркия]] мемлекетіндегі медицина білім беру орындарында оқуға мүмкіндіктері де бар. Үздік оқыған студенттердің [[Түркия]] мемлекеті тарапынан бөлінген квота мен грант орындарына ашық конкурс нәтижесінде ие болуға мүмкіндіктері бар. Сондай-ақ, халықаралық стандарттарға сай студенттерді құзыреттіліктер бойынша жан-жақты дамуын көрсететін электрондық портфолио бар.

'''Филология''' http://phil.iktu.kz/
1991 жылы ашылған. Алғашқы жылдары басқарған декан-профессорлар: Ж.Истаев, С.Мадуанов, К.Атик, А.Абуов, К.Коч, Қ.Қадашева,Р.Б.Таукебаева. Қазіргі таңда факультет деканы – ф.ғ.к., доцент Н.Қ.Айтбаева.

'''Өнер''' http://sp.iktu.kz/
2001-2003 оқу жылындарында факультет деканы қызметін п.ғ.д., профессор Оңалбек Жарылқасын Керімбекұлы атқарды. 2003-2008 п.ғ.д., профессор Мұхамеджанов Бақытжан Қалжанұлы, 2008-2010 жж. филос.ғ.к., ХҚТУ профессоры Баетов Көпжасар Дүрменұлы, 2010-2012 оқу жылы аралығында факультет деканы қызметін филол.ғ.к., доцент м.а. Бейсембаева Салтанат Байғазықызы атқарды. 2012-2013 жаңа оқу жылынан бастап факультет деканы қызметінде пед.ғ.к., доцент Абусейтов Бегахмет Зайнидинұлы. Факультет құрамында 4 кафедра, 11 мамандық бойынша мамандар дайындап, қазіргі таңдағы заманауи талаптарға сай, дәрістер жүргізілуде. Кафедралар соңғы үлгідегі оқу көрнекі құралдарымен және спорттық құрал-жабдықтарымен қамтамасыз етілген. Оларға мамандыққа сәйкес көптеген аудиториялар, спорт залдар, интерактивті сыныптар, қалашықтар, сахналар, стадиондар, алаңдар, лобараториялық кабиниеттер, кітапхана т.б. қызмет атқаруда. Қазіргі уақытта факульттің күндізгі бөлімінде 492, сыртқы бөлімінде 169 студенттер мен магистранттар білім алады. Мамандар дайындауда 5 ғылым докторы, профессор 15 ғылым кандидаты, доцент, 4 ғылым кандидаты, аға оқытушы, 2 ҚР халық әртісі, ЖАК профессоры, 2 ХҚТУ профессоры, 5 ЖАК доценті, 4 ҚР халық әртісі, 5 ҚР Мәдениет қайраткері, 6 ҚР еңбегі сіңген жаттықтырушысы, 13 аға оқытушы, 16 магистр-оқытушы, 14 оқытушы қызмет атқарады.

'''Инженерия''' http://if.iktu.kz/
'''2002 жылы негізі қаланған.''' 2002-2003 оқу жылында факультет деканының қызметін ф.-м.ғ.к., доцент А.М.Марасулов атқарды. 2003-2004 оқу жылынан бастап, факультет деканы қызметіне техн.ғ.к., доцент Б.Хусаин тағайындалды. 2004-2005 оқу жылының желтоқсан айынан бастап факультет деканы қызметіне ф.-м.ғ.к., доцент А.М. Марасулов тағайындалды. 2005-2006 оқу жылынан бастап, факультет деканы қызметіне ф.-м.ғ.к., доцент С.М.Кеңесбаев тағайындалды. 2006-2007 оқу жылынан бастап, факультет деканы қызметіне техн.ғ.к., доцент Әбдімұхан Сейілханұлы Төлеп мырза тағайындалды. Қазіргі уақытқа дейін Ә.С.Төлеп мырза өз қызметін жалғастырып келеді. Факультетте күндізгі оқу түрі бойынша – 346 студент, сырттай және қашықтықтан оқыту түрі бойынша – 55 студент, 28 магистрант білім алуда. Оның ішінде ҚР гранты -77, ҚР грант (ТТЕ)-41, квота-28, келісім-шарт негізі бойынша 183 студент оқиды. Студенттерге білікті оқытушы-профессорлар дәріс жүргізеді. Оның ішінде 4 ғылым докторы, 13 ғылым кандидаты, 11 аға оқытушы, 22 оқытушы бар.

'''Дайындық''' http://fd.iktu.kz/
Дайындық, тіл үйрету орталығы 1997 жылы ашылды. 1997-1999 ж.ж. – п.ғ.к., профессор С.Бабаев;
1999-2001 ж.ж. – Джемал Шафак, 2001-2005 ж.ж. – п.ғ.д., профессор Қ.Қадашева, 2006-2007 ж.ж. – т.ғ.к., доцент Н.Имашова, 2007-2008 ж.ж – п.ғ.к., профессор Б.Сыдықов, ф.ғ.к., доцент Н.Қ.Айтбаева, 2008-2010 ж.ж. – ф.ғ.к., доцент А.Байниязов, 2010-2013 ж.ж. – ф.ғ.к., доцент Н.Қ.Айтбаева, 2013 жылдың желтоқсан айынан бастап орталық директоры – PhD докторы, доцент м.а. Тургай Динчай. Орталықта 20 түркі тілдес мемлекет мен туыстас қауымдастықтан келген 205 тыңдаушы мен [[Түркия]] гранты негізінде білім алатын «Тіл білімін жетілдіру курсының» 350 студент білім алуда. Студенттер мен тыңдаушыларға білікті оқытушы-профессорлар дәріс береді. Оның ішінде – 3 ғылым кандидаты, 2 аға оқытушы, 43 оқытушы (оның ішінде 16 [[Түркия]]лық оқытушы) бар.

==Университет басқарған басшылары==
* 1991 – 2001 – Жұрынов Мұрат Жұрынұлы
* 2001 – 2003 – Сәбден Оразалы
* 2003 – 2007 – Пірәлиев Серік Жайлауұлы
* 2008 – 2013 – Тәшімов Лесбек Тәшімұлы
* 2013 жылдың мамыр айынан бастап – Әбдібеков Уәлихан Сейділдәұлы

==Үздік түлектер==
* Досай Кенжетай – '''философия және теология ғылымдарының докторы, Халықаралық "Рухани Мұра" қорының президенті, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-нің дінтану кафедрасы меңгерушісі'''
* Эльвира Азимова – '''ҚР Әділет министрінің орынбасары'''
* Азамат Ибадуллаев – '''ҚР Ипотекалық компаниясының басқарма төрағасы'''
* Рамазан Әлімқұлов – '''«Қаржы орталығы» АҚ директоры'''
* [[Бекарыс Шойбеков]] – '''Айтыскер ақын, Халықаралық байқаулардың жеңімпазы'''
* Алтай Көлгінов – '''Орал қаласының әкімі'''
* Бекзат Саттарханов – '''Сидней Олимпиадасының чемпионы'''
* Ербол Шаланов – '''«HEMEN KazTrade Group» компаниясының директоры және Қазақ-Венгер біріккен кәсіпорынының атқарушы директоры'''
* Нұртаза Көкенов – '''"Kazmedia Holding" ЖШС-нің бас директоры. Евразия-Консалтинг саласындағы құқықтық кеңес беру орталығы ЖШС директоры'''
* Еркін Жақыпов – '''«SavojaKazakhstan» Қазақстан – Литва бірлескен кәсіпорнының директоры'''
* Мақсат Қожамбек – '''ҚР Жас кәсіпкерлер қауымдастығының төрағасы'''
* Мақсатхан Сержанов – '''"Bastau investment kz" ЖШС бас директоры'''
* Алтынай Жорабаева – '''әнші, Халықаралық байқаулардың жеңімпазы'''
* Ғани Жапишев – '''«Хабар» агенттігінің жаңалықтар жүргізушісі'''
* Лаура Серікжанқызы – '''«GLM-Group» ЖШС-нің директоры'''
* Айнұр Әбдірәсілқызы – '''ҚР МСМ Дін істері комитеті Дін мәселелерін зерттеу және талдау орталығының директоры'''
* Мұхтархан Ділдәбеков – '''боксшы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері (1997), аса ауыр салмақта Олимпиада ойындарының (2000) және әуесқой бокстан әлем чемпионатының (1999) күміс жүлдегері'''
* Ақжүрек Таңатаров – '''спортшы, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері, еркін күрестен Қазақстанның 4 дүркін чемпионы, бірнеше дүркін халықаралық біріншіліктердің жеңімпазы''' * Азамат Шахаров – '''«Rixos President Astana» қонақүйінің бас менеджері'''
* Біржан Жақыпов – '''Бокстан Әлем чемпионы''' * Сәбит Реметов – '''Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің аппаратында бас эксперт''' * Асқар Дүйсенбі – '''ақын, Республикалық жыр мүшайраларының жеңімпазы''' * Серік Сейітман – '''Республикалық «Қазақстан» РТРК, Шалқар радиосының бас редакторы, ақын, Халықаралық жыр мүшайраларының жеңімпазы'''
* Ержан Нұрымбет – '''Қ.Қуанышбаев атындағы мемлекеттік академиялық драма театрының әртісі, Қазақстан киномотаграфистер Одағының мүшесі, Мемлекеттік стипендияның иегері''' * Ұларбек Дәлейұлы – '''ақын, Халықаралық жыр мүшәйраларының жеңімпазы)'''
* Болат Нұғманов – '''Татарстан Ғылым Академиясы Сыртқы байланыс секторының меңгерушісі''' * Рахымжан Асанғазиев – '''Қазақстандағы Дүниежүзілік Банкінің бағдарламалары мен жобаларының үйлестірушісі''' * Олжас Құдайбергенов – '''ҚР Ұлттық банк басшысының кеңесшісі'''

==Серіктес университеттер==
* Hacettepe Üniversitesi, Түркия Республикасы https://www.hacettepe.edu.tr/
* Ege Üniversitesi, Түркия Республикасы http://hastane.ege.edu.tr/
* Sakarya Üniversitesi, Түркия Республикасы http://www.sakarya.edu.tr/tr
* Gazi Üniversitesi, Түркия Республикасы http://gazi.edu.tr/
* Erciyes Üniversitesi, Түркия Республикасы http://www.erciyes.edu.tr/
* Atatürk Üniversitesi, Түркия Республикасы http://www.atauni.edu.tr/
* Аkdeniz Üniversitesi, Түркия Республикасы http://www.akdeniz.edu.tr/

==Сыртқы сілтемелер==
* ХҚТУ-нің ресми сайты (http://iktu.kz/)
* ХҚТУ-нің электронды кітапханасы (http://lib.iktu.kz/)
* ХҚТУ – әлеуметтік желілерде: (http://iktu.kz/index.php/talapkerge/140-talapkerge/953-leumettik-zheliler)

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындары]]

{{stub}}

Өкпе сыйымдылықтары

2017-04-06T08:14:23Z

Erboldilyara:

'''Өкпенің тіршілік немесе өмірлік сыйымдылығы''' - ішке дем толық тартқаннан кейін [[тыныс жолы|тыныс жолдарынан]] толығымен шығатын ауа көлемін сипаттайтын сыртқы [[дем алу көрсеткіші]].<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref>

'''Өкпенің жеделдетілген өмірлік сыйымдылығы''' — максимальдық жылдам дем алу кезінде анықталатын өкпенің өмірлік сыйымдылығының қалыпты жағдайда 90—92% құрайды.
'''Өкпенің тиісті өмірлік сыйымдылығы''' — арнайы формулалар көмегімен зерттелетін адамның жасы мен бойы туралы мәліметтер бойынша анықтайтын өкпенің іс жүзіндеғі өмірлік сыйымдылығын бағалауға арналған есептік көрсеткіш.
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы деп адам терең тыныс алып, терең тыныс шығарғандағы ауаның ең көп мөлшерін айтады. Әйелдер өкпесінің тіршілік сыйымдылығын орташа есеппен алғанда 3000-3500 мл, ер [[адам]]дарда 3500-4800 мл болады. Дене еңбегімен шыныққан адамдарда өкпенің тіршілік сыйымдылығы 6000—7500 мл-ге дейін жетеді.

Өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) 3 құрамды бөліктен тұрады. Адам тыныштық қалыпта әрбір тыныс алғанда жөне әрбір тыныс шығарғанда шамамен 500 мл ауаны жұтады, әрі шығарады. Бұл ауа мөлшері тыныстық сыйымдылық деп аталады.

Адам қалыпты тыныс алып, артынша терең тыныс алғанда тағы да қосымша 1500 мл ауаны жұтады. Бұл жұтылған ауа мөлшерін тыныс алудың қосымша сыйымдылығы дейді.

Адам қалыпты тыныс шығарып, артынша терең тыныс шығарғанда тағы да қосымша 1500 мл ауаны шығарады. Бұл ауа мөлшері тынысшығарудың қосымша сыйымдылығы деп аталады.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 0.5em 0.8em;">
Өкпенің тіршілік сыйымдылығы —> тыныстық сыйымдылық (500 мл) + тыныс алудың қосымша сыйымдылығы (1500 мл)+ тыныс шығарудың қосымша сыйымдылығы (1500 мл). ӨТС=500 мл+1500 мл+1500 мл=3500 мл!
</blockquote>
Қаншама терең тыныс шығарғанмен де өкпеде 1200 мл ауа қалып қояды. Оны қалдық ауа сыйымдылыгы деп атайды. Сондықтан да өкпе еш уақытта қабысып қалмайды.

Өкпенің тіршілік сыйымдылығын өлшейтін (анықтайтын) арнайы құралды [[спирометр]] дейді. Неғұрлым өкпенің тіршілік сыйымдылығының көлемі көбірек болса, соғұрлым адамның денсаулығы күшті болады.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Пульмонология]]
[[Санат:Тыныс алу жүйесі]]

{{Stub}}

2000 Жазғы Олимпиада ойындары

2017-04-04T14:41:35Z

Erboldilyara: /* Велоспорт, трек */

'''XXVII жазғы Олимпиялық ойындар''' 2000 жылы 15 – ші қыркүйек пен бірінші қазан аралығында Австралия мемлекетінің ірі қаласы Сидней өңірінде өткізілді. Жиырма сегіз спорт түрінен жүлдеге 300 медальдің комплектісі қойылды. Шамамен 199 ел қатысқан Сидней Олимпиядасында барлығы 6579 ер және 4068 әйел өз үлестерін аталмыш спорттық додаға қосты.

== Қаланың таңдалынуы ==
[[Сурет:Flag of Australia.svg|thumb||left|450px|Австралия жалауы]]
[[Сурет:Montage of Sydney1.jpg|thumb||right|200px|Сидней қаласы]]
XXVII жазғы Олимпиялық ойындарының қай ел мекенінде өткізілетіні 1993 жылы 23 – ші қыркүйекте, Монте – Карло қаласында шешілді.

{| class = "wikitable"
|! Colspan=6 align="center" | '''2000 жылғы Олимпиялық ойындарды өз елінде өткізуге үміткер мемлекеттер'''
|-
!Қала !!Мемлекет !!1 кезең !! 2 кезең!! 3 кезең !! 4 кезең
|-
|[[Сидней]]|| Австралия || 30 || 30 || 37 || 45
|-
|[[Бейжің]] || Қытай || 32 || 37 || 40 || 43
|-
|[[Манчестер]] || Ұлыбритания || 11 || 13 || 11 || -
|-
|[[Берлин]] || Германия || 9 || 9 || - || -
|-
|[[Ыстамбұл]] || Түркия|| 7 || - || - || -
|}

== Спорттың түрлерi ==

{| cellspacing="0" cellpadding="0" class="" style="background-color:transparent; width:100%;"
|- style="vertical-align:top;"

| style="text-align:left;" |
* [[Академиялық есу]]
* [[Бадминтон]]
* [[Баскетбол]]
* [[Бейсбол]]
* [[Бокс]]
* [[Күрес]]
* [[Велоспорт]]
''' Су спортының түрлерi:'''
** [[Су полосы]]
** [[Жүзу]]
** [[Суға сүнгу]]
** [[Синхронды жүзу]]

| style="text-align:left;" |
* [[Волейбол]]
* [[Гандбол]]
* [[Гимнастика]]:
** [[Спорттық гимнастика]]
** [[Бейнелі гимнастика]]
** [[Батутта секіру]]
* [[Каноэда жүзуден жарыс]]
* [[Дзюдо]]
* [[Жылқы спорты]]
* [[Жеңіл атлетика]]
* [[Үстел теннисі]]
* [[Парусты спорт]]

| style="text-align:left;" |
* [[Қазiргi бессайыс]]
* [[Софтбол]]
* [[Мергендікке ату]]
* [[Садақпен ату]]
* [[Теннис]]
* [[Триатлон]]
* [[Таэквондо]]
* [[Ауыр атлетика]]
* [[Семсерлесу]]
* [[Футбол]]
* [[Көгалдағы хоккей]]
|}

== Қатысушы елдер ==

Жазғы Олимпиялық ойындарға 1993 ел атсалысты.

{|
|valign=top|
* Австралия
* Австрия
* Әзірбайжан
* Албания
* Алжир
* Америкалық Самоа
* Ангола
* Андорра
* Антигуа және Барбуда
* Аргентина
* Армения
* Аруба
* Багам
* Бангладеш
* Барбадос
* Бахрейн
* Белоруссия
* Белиз
* Бельгия
* Бенин
* Бермуд аралдары
* Болгария
* Боливия
* Босния және Герцеговина
* Ботсвана
* Бразилия
* Британ Виргин аралдары
* Бруней
* Буркина Фасо
* Бурунди
* Бутан
* Вануату
* Великобритания
* Венгрия
* Венесуэла
* Америкалық Виргиниялық острова
* Вьетнам
* Габон
* Гаити
* Гайана
* Гамбия
* Гана
* Гватемала
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Германия
* Гондурас
* Гонконг
* Гренада
* Грекия
* Грузия
|width=30|
|valign=top|
* Гуам
* Дания
* Джибути
* Доминика
* Доминикандық Республика
* Мысыр
* Замбия
* Зимбабве
* Израиль
* Үндістан
* Индонезия
* Иордания
* Ирак
* Иран
* Ирландия
* Исландия
* Испания
* Италия
* Йемен
* Кабо-Верде
* Кайман аралдары
* Қазақстан
* Камбоджа
* Камерун
* Канада
* Катар
* Кения
* Кипр
* Қырғызстан
* Қытай
* Колумбия
* Коморы
* Конго
* Конго-Заир
* Кот-д’Ивуар
* ҚХДР
* Оңтүстік Корея
* Коста-Рика
* Куба
* Кувейт
* Кука аралдары
* Лаос
* Латвия
* Лесото
* Либерия
* Ливан
* Ливия
* Литва
* Лихтенштейн
* Люксембург
* Маврикий
|width=30|
|valign=top|
* Мавритания
* Мадагаскар
* Македония
* Малави
* Малайзия
* Мали
* Мальдивы
* Мальта
* Марокко
* Мексика
* Мозамбик
* Молдавия
* Монако
* Моңғолия
* Мьянма
* Намибия
* Науру
* Непал
* Нигер
* Нигерия
* Нидерланд
* Нидерланд Антиль аралдары
* Никарагуа
* Жаңа Зеландия
* Норвегия
* БАӘ
* Оман
* Пәкістан
* Палау
* Палестина
* Панама
* Папуа-Жаңа Гвинея
* Парагвай
* Перу
* Польша
* Португалия
* Пуэрто-Рико
* Ресей
* Руанда
* Румыния
* Сальвадор
* Самоа
* Сан-Марино
* Сан-Томе және Принсипи
* Сауд Аравиясы
* Свазиленд
* Сейшелдер
* Сенегал
|width=30|
|valign=top|
* Сент-Винсент және Гренадины
* Сент-Киттс және Невис
* Сент-Люсия
* Сингапур
* Сирия
* Словакия
* Словения
* АҚШ
* Соломон аралдары
* Сомали
* Судан
* Суринам
* Сьерра-Леоне
* Тәжікстан
* Таиланд
* Тайвань
* Танзания
* Того
* Тонга
* Тринидад және Тобаго
* Тунис
* Түркия
* Түрікменістан
* Уганда
* Украина
* Өзбекістан
* Уругвай
* Фиджи
* Филиппиндер
* Финляндия
* Франция
* Хорватия
* ОАР
* Чад
* Чехия
* Чили
* Швейцария
* Швеция
* Шри-Ланка
* Эквадор
* Экваторлы Гвинея
* Эритрея
* Эстония
* Эфиопия
* Югославия
* ОАР
* Ямайка
* Жапония
|}

== Ойын тұмарлары ==

Сиднейде тұмар ретінде Сид есімді үйрек-тұмсық, кукабара Олли және ехидна Милли секілді үштік болды. Аталмыш жануарлар тек Австралияда ғана мекендейді. Үш үлгі бірге жиналып, Олимпиялық достық мағынасын меңзейді. Өздерінің мекен ету ортасына қарай үш белгіні, яғни жер, су және аспанды білдіреді. Сондай – ақ Олимпиялық ойындарға аталмыш символдардың міндетті түрде үш тал болуы, сол уақыттағы Австралияның үшінші мыңжылдыққа көшкенің меңзейді.

Әр – бір кейіпкерде өзіне тән мінез – құлық бар.

*Үйрек-тұмсықтың есімі – Сид қойылған (Syd, қысқаша түрде Сидней деген мағынаны береді). Ол Австралияның табиғатын, қуатты, жеңіске деген ұмтылысты білдіреді.

*Кукабара Олли жықсы мінез – құлықты, әзілкештікті және олимпялық рұхты білдіреді.

*Ал ехидна Милли үшінші мыңжылдықтың басталғаның көрсетеді. Ол өзінің бейнесінде жұмысқа деген құштарлықты және болашаққа деген құштарлықты білдіреді.

== Ашылу салтанаты ==

[[Сурет:2000 Summer Olympics opening ceremony 1.JPEG|thumb|150px|Australia Stadium алаңының көрінісі]]
[[Сурет:Olympic Flame 2000 (Summer Olympics).JPEG|thumb|right|150px|Олимпиялық алау]]

XXVII жазғы Олимпиялық ойындар 2000 жылы 15 – ші қыркүйек күні [[Australia Stadium]] атты 110 000 көрерменді сыйдырған алаңда өткізілді. Көрсетілімнің ойластырушысы [[Рик Бёрч]] болды. Ашылу салтанатына 12 600 қатысушы ат салысты. Дыбыстық және шамдық техниканың барлық салмағы 99 тоннадан асып түсті. Австралияның су өңірімен байланысы көп екендігін көрсететін және аталмыш елдің тарихын бейнелеген көрсетілім көрермендерді таң қалдырған болатын. Олимпиялы ойындардың ашылу салтанатында 199 додаға қатысуша елдің халқын бейнелеген шеру 198 қатысушыдан тұрған. Оңтүстік және Солтүстік Корея халықтары Корей жарты аралы көрсетілген бір тудың бiртұтас делегациясы ретінде шеруде өттi. Олимпиялы ойындарға ат салыспаған БОК – тің мүшесі тек Ауғаныстан мемлекеті болатын. Басты себеп [[Талибан]] қозғалысының Ауған елінде кең өріс алғандығында.

Комитеттің мүшесі [[Майкл Найттың]] таңыстыру сөздерінен кейін, Австралияның генерал – губернаторы [[Уильям Дин]] Ойындардың ашық екенің ресми түрде жариялады.

Олимпиялы әнұранның дыбысымен Олимпиялық жалау көкке көтерілді. Ашылу салтанатының соңғы көрсетілімі Олимпиялық алаудың жағылуымен аяқталды.Аталмыш алауды жағу жеңіл атлетші [[Кэтти Фрименге]] ұсынылды.

== Жабылу салтанаты ==
[[Сурет:Sydney Olympic Fireworks.jpg|thumb|left|200px|Олимпиялық ойындарының жабылу салтанаты]]
Олимпиялы ойындардың жабылу салтанаты бірінші қазан күні Australia Stadium алаңында көптеген көрермендердің бақылауымен жабылды.
Салтанаттың музыкалы бөлімінде атақты Ивонн Кенни Олимпиялы әнұранды айтты.

Дәстүр бойынша жарысқа қатысушылар әр ел түрінде емес, барлығы жиналып біртұтас адамзатты құрайтының көрсетіп, шеру өткізді.

БОК – тің Президенті Хуан Антонио Самаранч бүкіл Австралия және Сидней өңірін өткізілген Олимпиялық ойындармен құттықтап, өткізілген доданың әлемде ең қарқы болғаның атап өтті.

Олимпиялық жалау өз орнынан түсіріліп, Олимпиялық елтаңба келесі ойындардың боолатын елі Афины қаласының мэрына тапсырылды.

== Басты оқиғалар ==
[[Сурет:Judo Morote Seoi Nage by Bryan small.gif|thumb|150px|right| Дзюдо күресінің әдісінің қолданылуы]]
[[Сурет:Usain Bolt winning.jpg|thumb|400px|right|Олимпиялық ойындардағы 100 м қашықтыққа жүгіруден жарыс]]

*Алғаш рет Олимпиялық бағдарламаға триатлон, таэквондо және батутта секіру қосылды.
[[Сурет:RR5111-0080R.gif|thumb|left|200px|Ресейдін Олимпиялық ойындардың құрметіне арнап шағарған тиын түрі]]
*Алғашқы алқалар мергендікке ату және мылтықтан ату спортында әйелдер арасында үлестірілді. Алтын алқаны ағылшын Нэнси Джонсон ұтып алды.

*Ресей жалауын, гандбол ойынының қақпашысы Андрей Лавров алып жүрді. Совет одағының тарихында ойыншылардың жалауды ұстауы алдыңғы уақыттарды іске асырлмаған. Кейіннен Ресей мемлекетінің гандболшы спортшылар алтын алқаны өздерінің еңшісіне байлады.

*Алқа алуда үлесі зор – Ресейдің спортшысы Алексей Немов болды. Ол екі алтын бір күміс және үш қола ұтып алды.

*Австралиялық жүзуші ер адамдардың жүзуіндегі басты жұлдызға айналды. Ол үш алтын, екі күміс алқа ұтып алды. Ал америкалық жүзуші Ленни Крайзельбург үш алтын ұтып алды. Екі алтыннан Итальялық Доменико Фиораванти, австралиялық Майкл Клим және голландиялық Питер ван ден Хугенбанд өздерінің еңшілеріне байлады.

Австралиялық желаяқ Кэти Фримен 400 метрлік аралықта топ жарып, алтын алқа ұтып алды. Сондай –ақ, Олимпиялық алауды жаққан және алтын алқа алған жалғыз спортшы болды.

*Камерун елінің алтын алқасы аталмыш елдің Олимпиялық ойындардағы және өз елінің үлкен додадағы жалғыз жүлдесі болды.

*Голландиялық Леонтьен ван Морсель веложарыста үш алтын ұтып алды.

*Мэрион Джонс есімді американдық жүз, екі жүз және 4х400 метрге жүгіруде үш алтын ұтып алды. Алайда төртінші алтынды ұтуға айқын мүмкіншілік болған кезде, өз мүмкіндіктерін Багам аралдары және Ямайка спортшыларына беріп қойды. Бірақ Олимпиялық ойындардан кейін аталмыш спортшының қосымша қолданғаны деген хабар үшін М. Джонс өз алқаларынан айырылды.

*Қозғалмалы денелерден ату спортында украиндық Николай Мильчев 150 мүмкін тізбектің жүз елуіне тигізіп мәңгі рекордын ашқан болатын. Бұл көрсеткішьі тек қайталауға ғана болады.

*Бейнелі гимнастикадын алтын алқаға үміткер [[Алина Кабаева]] жаттығуын орындау кезінде күрделі қателік жіберіп, тек қола алқаны иемденді.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref>

== Олимпиялық ойындарға қатысқан Қазақстандық спортшылар ==

=== Жеңіл атлетика ===

[[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|150px|right|thumb|Қазақстан жалауы]]
[[Сурет:Coat of arms of Kazakhstan.svg|180px|right|thumb|Қазақстан елтаңбасы]]
[[Сурет:Kazakhstan (orthographic projection).svg|240px|right|thumb|Қазақстан картасы]]

{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! Жаттығу !!жетістіктері
|-
|[[Медведев Виталий]]|| 100 м || 74 орын (10.75 ұпай)
|-
|[[Черновол Геннадий]] || 200 м || 32 орын (20.95 ұпай)
|-
|[[Борисов Валерий]] || 20 км спорттық жүру || 38 орын (1:28:36)
|-
|[[Корепанов Сергей]] || 50 км спорттық жүру || 15 орын (3:53:30)
|-
|[[Рубцов Сергей]] || ядроны лақтыру|| 37 орын (15.90 ұпай)
|-
|[[Арзамасов Сергей]] || үштік секіру|| 15 орын (16.70 ұпай)
|-
|[[Сакиркин Олег]] || үштік секіру|| 28 орын (16.20 ұпай)
|-
|[[Пахляев Юрий]] || биіктікке секіру|| 19 орын (2.24 ұпай)
|-
|[[Потапович Игорь]] || қосымшамен секіру|| жетістік жоқ
|-
|[[Бодрицкая Светлана]] || 400 м|| 41 орын (53.91 ұпай)
|-
|[[Шишигина Ольга]] || 100 м с./б|| алтын алқа (12.65 ұпай)
|-
|[[Торшина Наталья]] || 400 м с./б. || 15 орын (56.22 ұпай)
|-
|[[Толстая Светлана]] || 20 км спорттық жүру|| 21 орын (1:35:19)
|-
|[[Созонова Майя]] || 20 км спорттық жүру|| 18 км – да шығып қалды
|-
|[[Кузнецова Елена]] || 20 км спорттық жүру|| 40 орын (1:42:45)
|-
|[[Залевская Светлана]] || биіктікке секіру|| 6 орын (1.96 см)
|-
|[[Першина Елена]] || ұзындыққа секіру|| 29 орын (6.24 см)
|-
|[[Кощеева Елена]] || ұзындыққа секіру|| 14 орын (6.57 см)
|-
|[[Тарасова Анна]] || үштік секіру|| 27 орын (13.11 ұпай)
|-
|[[Казанина Светлана]] || жетілік сайыс|| 16 орын (5898 ұпай)
|-
|[[Науменко Ирина]] || жетілік сайыс|| 21 орын (5634 ұпай)
|-
|[[Ульева Иоланта]] || ядроны лақтыру|| 21 орын (16.38 ұпай)
|-
|[[Ковырева Виктория]] || 100 м|| 50 орын (11.12 ұпай)
|-
|[[Куку Гарифа]] || 37 км|| 37 км – шығып қалды
|-
|[[Парфенова Елена]] || үштік секіру|| 21 орын (13.50 ұпай)
|}

=== Садақпен ату ===

{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! №1 жетістігі !! №2 жетістігі
|-
|[[Шикарев Вадим]]|| жеке - 10 орын (166 ұпай) || командалық - 7 орын (244 ұпай)
|-
|[[Забродский Станислав]] ||жеке - 12 орын (164 ұпай) || командалық - 7 орын (244 ұпай)
|-
|[[Ли Александр]] ||жеке - 54 орын (150 ұпай)||командалық - 7 орын (244 ұпай)
|-
|[[Плотникова Елена]] ||жеке - 47 орын (149 ұпай) || -----------------------------------------
|-
|}

=== Бокс ===

[[Сурет:Olanda Anderson (Red) tries to land a punch against Rudolf Kraj, 2000.jpg|thumb|left|230px|Бокс]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! салмақ үлесі !! жетістігі
|-
|[[Жұмаділов Болат]]|| 51 кг дейін || күміс алқа
|-
|[[Саттарханов Бекзат]] ||57 кг дейін || алтын алқа
|-
|[[Каримжанов Нуржан]] ||60 кг дейін ||6 орын
|-
|[[Мұнайтбасов Данияр]] ||67 кг дейін ||6 орын
|-
|[[Ибрайымов Ермахан]] ||71 кг дейін ||алтын алқа
|-
|[[Оразалиев Олжас]] ||81 кг дейін ||6 орын
|-
|[[Ділдәбеков Мұхтархан]] ||91 кг жоғары||алтын алқа
|-
|}

=== Байдарка және каноэмен жүзу ===

[[Сурет:Tony Estanguet.jpg|thumb|left|100px|Каноэдағы спортшы]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу !! жетістігі
|-
|[[Нұрмағанбетов Қайсар]]|| С1 500 м || 14 орын (1:54.465)
|-
| ||С1 1000 м || 15 орын (4:05.206)
|-
|[[Сатыбалдин Жомарт]] ||С2 500 м ||7 орын (2:01.436)
|-
| || С2 1000 м ||12 орын (3:48.756)
|-
|[[Негодяев Константин]] ||С2 500 м ||7 орын (2:01.436)
|-
| ||С2 1000 м ||12 орын (3:48.756)
|-
|[[Сергин Сергей]] ||К1 500 м ||22 орын (1:47.253)
|-
| ||K1 1000 м ||21 орын (3:47.633)
|}

=== Велоспорт, трек ===

[[Сурет:Cycling (track) pictogram.svg|thumb|50px|Велоспорт]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу !! жетістігі
|-
|[[Кравченко Вадим]]|| 4000 м жеке || 17 орын (4:40.410)
|-
|[[Лаврененко Сергей]] ||ұпайға топтық жарыс || 20 орын
|-
|}

=== Велоспорт, жол ===

[[Сурет:Cycling (road) pictogram.svg|thumb|110px|Велоспорт]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу !! жетістігі
|-
|[[Яковлев Сергей]]|| 239,4 км – ға жеке жарыс || 57 орын
|-
| Шефер Александр ||239,4 км– ға жеке жарыс || 53 орын
|-
|[[Тетерюк Андрей]]|| 46,8 км– ға жеке жарыс ||6 орын (58:52)
|-
|[[Андрей Кивилев|Кивилев Андрей]] ||239,4 км– ға жеке жарыс || 73 орын
|-
|[[Александр Николаевич Винокуров]] ||239,4 км– ға жеке жарыс || күміс алқа (5:29:17)
|-
|}

=== Суға секіру ===

{| class = |right|"wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу !! жетістігі
|-
|[[Гурман Алексей]]|| төбешік 10 м || 31 орын (320.13 ұпай)
|-
|[[Ахметбеков Дамир]] ||төбешік 10 м || 41 орын (75.42 ұпай)
|-
|[[Сейітов Алишер]]|| платформа 3 м ||42 орын (307.62 ұпай)
|-
|[[Выгузова Ирина]] ||платформа 3 м || 9 орын (528.33 ұпай)
|-
|[[Чикина Наталья]] ||төбешік 10 м ||9 орын (466.80 ұпай)
|-
|}

=== Спортты гимнастика ===

[[Сурет:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|thumb|40px|гимнастика]]
{| class = |right|"wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу !! жетістігі
|-
|[[Федорченко Сергей]]|| тіректі секірме || 5 орын (9.399 ұпай)
|-
|[[Евдокимова Ирина]] ||көпсайыс || 47 орын (36.417 ұпай)
|-
|}

=== Дзюдо ===

[[Сурет:Judo pictogram.svg|thumb|170px|дзюдо]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! салмақ үлесі !! жетістігі
|-
|[[Донбай Базарбек]]|| 60 кг дейін || 5 орын
|-
|[[Баглаев Иван]]||66 кг дейін || 9 орын
|-
|[[Шахаров Асхат]]|| 73 кг дейін || жетістік жоқ
|-
|[[Сейілханов Руслан]]|| 81 кг дейін || 9 орын
|-
|[[Шакимов Сергей]]|| 90 кг дейін || жетістік жоқ
|-
|[[Житкеев Асхат]]|| 100 кг дейін || жетістік жоқ
|-
|[[Бердута Вячеслав]]||100 кг жоғары || жетістік жоқ
|-
|[[Кушербаев Гульнара]]|| 78 кг жоғары || жетістік жоқ
|-
|}

=== Академиялық жүзу ===

{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу түрі !! жетістігі
|-
|[[Белоногов Владимир]]|| жеке || 16 орын (7:21.44)
|-
|}

=== Оқпен ату ===

[[Сурет:Shooting pictogram.svg|thumb|200px|Оқпен ату]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу түрі !! жетістігі
|-
|[[Вохмянин Владимир]]|| жылдамдық, тапанша, 25 м || 12 орын (580 ұпай)
|-
|[[Гуща Владимир]]|| тапанша, 50 м || 8 орын (93.8 (655.8 ұпай)
|-
| || пневматикалық тапанша, 10 м || 23 орын (574 ұпай)
|-
|[[Аспандиярова Дина]]|| пневматикалық тапанша, 10 м || 6 орын (483.7 ұпай)
|-
| || тапанша, 25 м || 28 орын (572 ұпай)
|-
|[[Довгун Ольга]]|| мылтық, 50 м || 7 орын (674.2 ұпай)
|-
| || пневматикалық мылтық, 10 м || 20 орын (391 ұпай)
|-
|[[Бондарева Юлия]]||пневматикалық тапанша, 10 м || 9 орын (382 ұпай)
|-
| ||тапанша, 25 м || 11 орын (579 ұпай)
|-
|}

=== Жүзу ===

[[Сурет:Swimming pictogram.svg|thumb|250px|Жүзу]]
{| class = |right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жаттығу түрі !! жетістігі
|-
|[[Матузков Григорий]]||200 м, кешендi жүзу || 29 орын (2:05.45)
|-
| ||400 м, кешендi жүзу || 39 орын (4:31.89)
|-
| [[Ситников Игорь]] || 100 м || 53 орын (52.57 ұпай)
|-
| || эстафета 4х100м || 21 орын (52.56 ұпай) (3:28.90)
|-
|[[Борисенко Сергей]] || 50 м || 40 орын (23.46 ұпай)
|-
| || эстафета 4х100 м || 21 орын (51.95 ұпай) (3:28.90)
|-
| [[Квасов Андрей]]|| 200 м || 48 орын (1:55.72)
|-
| || эстафета 4х100 м || 21 орын (52.25 ұпай) (3:28.90)
|-
| [[Гаврилов Андрей]] ||100 м баттерфляй || 49 орын (56.14 ұпай)
|-
|[[Сидоров Павел]] || 100 м, арқамен ||52 орын (1:01.02)
|-
| || эстафета 4х100 м || 21 орын (52.14 ұпай) (3:28.90)
|-
|[[Муляева Марина]]||200 м, кешендi жүзу || 28 орын (2:22.72)
|-
|}

=== Ауыр атлетика ===

[[Сурет:Weightlifting pictogram.svg|thumb|160px|Ауыр атлетика]]
{| class =|right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! салмақ үлесі !! жетістігі
|-
|[[Ломакин Дмитрий]]||62 кг || 13 орын (132.5 + 150.0 = 282.5 кг)
|-
| [[Филимонов Сергей]] || 77 кг ||4 орын (167.5 + 195.0 = 362.5 кг)
|-
| [[Ню Славик]] || 94 кг || 12 орын (175.0 + 200.0 = 375.0 кг)
|-
| [[Макаров Андрей]] || 94 кг || 13 орын (177.5 + 197.5 = 375.0 кг)
|-
|[[Храпатый Анатолий]] || 105 кг-ға дейін || жетістік жоқ
|-
| [[Хромова Татьяна]] || 75 кг-ға дейін || жетістік жоқ (110.0 серпініс)
|-
|}

=== Еркін күрес ===

[[Сурет:Wrestling pictogram.svg|thumb|200px|Еркін күрес]]
{| class =|right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! салмақ үлесі !! жетістігі
|-
|[[Мамыров Маулен]]||54 кг || 6 орын
|-
| [[Ибрагимов Абиль]] || 58 кг ||19 орын
|-
| [[Велиев Руслан]] || 69 кг || 19 орын
|-
| [[Лалиев Геннадий]] ||76 кг || 4 орын
|-
|[[Куруглиев Магомед]] || 85 кг || 10 орын
|-
| [[Байрамуков Ислам]] || 97 кг || күміс алқа
|-
|}

=== Грек-рим күресі ===

{| class =|right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! салмақ үлесі !! жетістігі
|-
|[[Асембеков Ракымжан]]||54 кг || 9 орын
|-
| [[Мельниченко Юрий]] || 58 кг ||19 орын
|-
| [[Манукян Мкхитар]] || 63 кг || 7 орын
|-
| [[Байсеитов Бахтияр]] ||76 кг || 76 кг
|-
|[[Матвиенко Сергей]] || 97 кг || 6 орын
|-
|}

=== Триатлон ===

{| class = |right|"wikitable"
|-
!Спортшы !! жыттығу түрі !! жетістігі
|-
|[[Гааг Дмитрий]]||жеке || 4 орын (1:49:03.57)
|-
| [[Кузнецов Михаил]] || жеке ||47 орын (1:59:13.50)
|-
|}

=== Су полосы (әйелдер) ===

[[Сурет:Olympic pictogram Water polo.png|thumb|1500px|Су полосы]]
'''6 орын, кешенді'''

{| class =|right| "wikitable"
|-
!Спортшы
|-
|[[Джакаева Асель]]
|-
| [[Герзанич Екатерина]]
|-
|[[Алеева Резеда]]
|-
| [[Пыресева Юлия]]
|-
| [[Королева Светлана]]
|-
| [[Буравова Светлана]]
|-
| [[Губина Татьяна]]
|-
| [[Борода Анастасия]]
|-
| [[Ольхина Лариса]]
|-
| [[Бородавко Ирина]]
|-
| [[Галкина Наталья]]
|-
| [[Лещук Ольга]]
|-
| [[Игнатьева Наталья]]
|-
|}

=== Су полосы (ерлер) ===
'''9 орын, кешенді'''

[[Сурет:Olympic pictogram Water polo.png|thumb|1500px|Су полосы]]
{| class = |right|"wikitable"
|-
!Спортшы
|-
|[[Оразалинов Аскар]]
|-
| [[Жиляев Евгений]]
|-
|[[Прохин Евгений]]
|-
| [[Чернов Константин]]
|-
| [[Шведов Александр]]
|-
| [[Дроздов Сергей]]
|-
| [[Севостьянов Артемий]]
|-
| [[Зайцев Иван]]
|-
| [[Ченцов Роман]]
|-
| [[Эльке Александр]]
|-
| [[Живчиков Денис]]
|-
| [[Загуруйко Игорь]]
|-
| [[Cмоловый Юрий]]
|-
|}

=== Қосарлама жүзу ===

[[Сурет:Synchronized swimming pictogram.svg|thumb|70px|Қосарлама жүзу]]
{| class =|right| "wikitable"
|-
!Спортшы !! жетістігі
|-
|[[Каримова Алия (дуэт)]] || 22 орын (83.374 ұпай)
|-
| [[Шатная Галина (дуэт)]] ||22 орын (83.374 ұпай)
|-
|}

=== Семсерлесу ===

[[Сурет:Fencing pictogram.svg|thumb|90px|Семсерлесу]]
{| class = |right|"wikitable"
|-
!Спортшы !! Жаттығу түрі !!жетістіктері
|-
|[[Цель Игорь]]|| жеке сабля || 35 орын
|-
|[[Колганов Андрей]] || жеке рапира || 40 орын
|-
|[[Шабалин Сергей]] || жеке шпага|| 40 орын
|-
|[[Гончарова Наталья]] || жеке шпага || 38 орын
|-
|[[Севостьянова Нелля]] || жеке рапира ||38 орын
|-
|}

== Ойындар қорытындысы ==

Алқа алу үлесі көп болған алғашқы ондық:

{| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0"
|- bgcolor="#efefef"
! colspan=5 style="Times New Roman:0px;";| '''''Алқаның барлық үлесі'''''
| style="border-left:0px"; bgcolor="#ffffff" |
|- bgcolor="#efefef"
|'''№''' || '''Мемлекет''' ||bgcolor="gold"| '''Алтын''' ||bgcolor="silver"| '''Күміс''' ||bgcolor="cc9966"| '''Қола''' || '''Барлығы'''
|-
| 1 ||АҚШ || 36 || 24 || 32 || '''92'''
|-
| 2 || Ресей || 32 || 28 || 29 || '''89'''
|-
| 3 || Қытай || 28 || 16 || 14 || '''58'''
|-style="background:#ccccff"
| 4 || Австралия || 16 || 25 || 17 || '''58'''
|-
| 5 || Германия || 13 || 17 || 26 || '''56'''
|-
| 6 || Франция || 13 || 14 || 11 || '''38'''
|-
| 7 || Италия || 13 || 8 || 13 || '''34'''
|-
| 8 || Нидерланд || 12 || 9 || 4 || '''25'''
|-
| 9 || Куба || 11 || 11 || 7 || '''29'''
|-
| 10 || Ұлыбритания || 11 || 10 || 7 || '''28'''
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

http://www.vsenastart.ru/Olympic-Games/2000.htm

http://www.olimpizm.ru/abc_cyrillic/letter_%D0%BB/48346498.html

http://australia-world.ru/istorija-i-sobytija-avstrali/olimpiada-avstralia.html

http://www.olympic.kz/content.php?id=051

{{Олимпиада}}

{{Commonscat|2000 Summer Olympics}}

[[Санат:Олимпиада ойындары]]

Эукариоттар

2016-05-02T15:22:24Z

Erboldilyara:

'''Эукариоттар''' (грек. еu – жақсы, толығымен және karyon – ядро) – құрамында ядросы бар организмдер.

Эукариоттарға барлық жоғары сатыдағы жануарлар мен өсімдіктер, сондай-ақ бір немесе көп жасушалы балдырлар, саңырауқұлақтар және қарапайымдар жатады. Эукариоттар жасушалары прокариоттармен салыстырғанда күрделі келеді. Эукариоттар жасушалары көптеген ішкі мембраналармен жеке бөліктерге (компартементтерге) бөлінеді. Бұл бөліктерде бір мезгілде бір-біріне тәуелсіз әр түрлі хим. реакциялар жүреді. Бұл жасушаларда ядро мен түрлі органеллалар (митохондрия, рибосома, [[Гольджи]] кешені) қызметтері жақсы жіктеледі. Клетка ядросы, митохондриялар, пластидтер цитоплазмадан екі қабат мембрана арқылы шектеледі. Ядрода жасушаның генетик. материалдары (ДНҚ, онымен байланысқан заттар) шоғырланады. Өсімдік жасушаларының хлоропластары негізінен Күн сәулесін сіңіріп, оны фотосинтез нәтижесінде органик. заттардың хим. энергиясына айналдырса, митохондриялар көмірсулар, майлар, белоктар, т.б. органик. қосылыстарды ыдыратып энергия түзеді. Эукариоттар жасушалары цитоплазмасының мембраналық жүйесі (эндоплазмалық тор, [[Гольджи]] кешені) – жасуша әрекетін қамтамасыз ететін макромолекулаларды түзіп, жинақтайды. Эукариоттар жасушалары митоз жолымен бөлінеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том</ref>

{{Taxobox section | Патшалық|#e0d0b0}}<div align=left>
{{{!}} class="wide"
{{!}} bgcolor="#FFC8A0" {{!}} [[Протисттер]]
{{!}}-
{{!}} bgcolor="#ADD8E6" {{!}} [[Саңырауқұлақтар]]
{{!}}-
{{!}} bgcolor= "#90EE90"{{!}} [[Өсімдіктер]]
{{!}}-
{{!}} bgcolor="#D3D3A4" {{!}} [[Жануарлар]]
{{!}}}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Ағзалар]]

Төлепберген Қасымов

2016-04-30T14:24:21Z

Erboldilyara: Erboldilyara Қасымов Төлепберген бетін Төлепберген Қасымов бетіне жылжытты

'''Қасымов Төлепберген Смағамбетұлы''' (27.4.1932 жылы туған, [[Қызылорда]] қаласы) – ұстаз, [[КСРО]] халық мұғалімі (1980). [[ҚазКСР|ҚазКСР-нің]] кәсіптік-техникалық біліміне еңбек сіңірген қызметкер (1970). Қызылорда қаласындағы 11 темір жол училищесін (1952), [[Қарағанды]] индустриалды-педагогика техникумын (1956) бітірген. 1956 жылдан Қызылорда қаласындағы 6 кәсіптік-техникалық училищесінде 40 жылдан астам мұғалім болды. Облыстық, қалалық кеңестер құрамына бірнеше мәрте сайланған.
{{Суретсіз мақала}}

==Дереккөздер==
Қазақ энциклопедиясы

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Ермұхамбет Қасымов

2016-04-30T14:24:04Z

Erboldilyara: Erboldilyara Қасымов Ермұхамбет бетін Ермұхамбет Қасымов бетіне жылжытты

'''Қасымов Ермұхамбет, Елекей''' (шамамен 1812 – 1890) – сұлтан, [[Әбілқайыр]] әулетінен. [[Кіші жүз]]дің шөмекей, [[кете руы|кете]] және [[керейіт руы|керейіт]] руларының билеушісі. Бірде [[Хиуа хандығы]], [[Қоқан хандығы]] жағында болса, енді бірде орыс патшасы жағына шыққан. 1849 – 52 жылдары отбасымен Хиуа ханының түрмесінде отырған. Кейін түрмеден қашып шығып, орыс мемлекетінің қызметіне кіреді. Генерал [[Перовский|В.Перовскийдің]] басшылығымен Ақмешітке жасаған шабуылға қатысып, полковник шенінде ерікті қазақ жасақтарын басқарған. 1862 жылы [[Ресей]] үкіметі оны [[Станислав медалі]]мен марапаттаған.
{{Суретсіз мақала}}

==Дереккөздер==
Қазақ энциклопедиясы

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Ибраһим Қасымов

2016-04-30T14:21:32Z

Erboldilyara: Erboldilyara Қасымов Ибраһим бетін Ибраһим Қасымов бетіне жылжытты

'''Қасымов Ибраһим Елкейұлы''' (1880, қазіргі [[Қармақшы ауданы]] – 1937) – Қазақстандағы алғашқы педагогтардың бірі. 1900 жылы [[Ташкент]] қаласында оқытушылар семинариясын бітіргеннен кейін, әуелі екі сыныптық Қарабұрын орыс-бұратана халық училищесінде мұғалім, 1909 жылы интернаты бар екі сыныптық Қармақшы орыс-бұратана халық училищесінде меңгеруші, 1920 жылы Шымкент қаласында ашылған тұңғыш өлкелік мұғалімдер мектебінің директоры болды. Қасымов 1922 жылы [[Қармақшы ауданы]]ның атқару комитетінің төрағасы, [[Түркістан]] атқару комитетінің аштыққа ұшыраған халыққа көмек көрсету жөніндегі арнаулы өкілі болды. 1923 жылдан өмірінің соңғы күндеріне дейін халыққа білім беру қызметінен қол үзген жоқ.
{{Суретсіз мақала}}

==Дереккөздер==
Қазақ энциклопедиясы

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Абай Құнанбайұлының шығармалары

2016-04-27T17:06:28Z

Erboldilyara: «Абай Құнанбайұлы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

Абай өлең жазуды 10 жасында («Кім екен деп келіп ем түйе қуған...») бастаған. Одан басқа ертеректе жазылған өлеңдері — «Йузи-рәушән», екіншісі — «Физули, Шәмси». «Сап, сап, көңілім», «Шәріпке», «Абралыға», «Жақсылыққа», «Кең жайлау» өлеңдері 1870 — 80 жылдар аралығында жазылған. Ақындық қуатын танытқан үлкен шығармасы — «Қансонарда» 1882 ж. жазылған. Алайда жасы қырыққа келгеннен кейін ғана көркем әдебиетке шындап ықылас қойып, көзқарасы қалыптасып, сөз өнерінің халық санасына тигізер ықпалын түсінеді. Шығармалары үш жүйемен өрбиді: бірі — өз жанынан шығарған төл өлеңдері; екіншісі — ғақлия (немесе Абайдың қара сөздері) деп аталатын прозасы; үшіншісі — өзге тілдерден, әсіресе орысшадан аударған өлеңдері.Абай өлеңдері түгел дерлік лирикадан құралады, поэма жанрына көп бой ұрмағаны байқалады. Қысқа өлеңдерінде табиғат бейнесін, адамдар портретін жасауға, ішкі-сыртқы қылық-қасиеттерін, мінез-бітімдерін айқын суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай өлеңінен де қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының ерекшеліктері көрініп тұрады. Ислам діні тараған Шығыс елдерінің әдебиетімен жақсы танысу арқылы өзінің шеберлік — шалымын одан әрі шыңдайды. Шығыстың екі хикаясын «Масғұт» және «Ескендір» деген атпен өлеңге айналдырады. Ислам дініне өзінше сенген діни таным жайындағы философиялық көзқарастарын да өлеңмен жеткізеді. Абайдың дүниетанудағы көзқарасы XIX ғасырдың екінші жартысында Қазақ халқының экономикасы мен ой-пікірінің алға ұмтылу бағытта даму ықпалымен қалыптасты. Дүниетану жолында сары-орыстың төңкерісшіл демократтарының шығармаларын оқып, өз дәуірінің алдыңғы қатарлы ой-пікірін қорытып, басқаларға қазақ өміріндегі аса маңызды мәселелерді түсіндіруге қолданады. Дүниетану өңірінде екі қасиеттің — сезім мен қыйсынның , түйсік пен ақылдың қатынасын таразылайды. Сондықтан да: «Ақыл сенбей сенбеңіз, Бір іске кез келсеңіз» деп жазады.
Кез келген халықтың тарих сахнасына шығуы — жүйеге бейімделген біртектес өмір салттың ғана нәтижесі емес, сонымен бірге қасиеттік деп саналатын- арман-аңсардың (идеал) да біртұтастығына айғақ. Олай болса Абай сынының тәлкегіне түскен еріншектік, дарақылық, жалқаулық, күншілдік, өтірікшілік, өсекшілдік, мақтаншақтық, жағымпаздық, жікшілдік сияқты қасиеттер қазақ баласының кейбірінің бойындағы туа біткен кемшілік емес, сол Абай өмір сүрген қоғамдағы саяси әлеуметтік қатынастардың нәтижесі екеніне ден қою қажет. Сонда, Абай бұрынғы бабаларымыздың бойынан көрген «кемшіліктерді» себеп ретінде емес, сол замандағы саяси-әлеуметтік қатынастардың салдары ретінде қарастыруға жол ашқан.
{{Суретсіз мақала}}

{{уики}}

[[Санат:Абай Құнанбайұлы]]

Dota 2

2016-04-27T07:33:06Z

Erboldilyara: «Киберспорт» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Cleanup}}
{{Компьютерлік ойын
| тақырып = Dota 2
| сурет = [[Сурет:DotA2.jpg|250px]]
| түсінік =
| жасаушы = [[Valve]]
| баспагер = [[Valve]]
| локализатор =
| серия = [[DotA]]
| анонс күні = 13 қазан 2010
| шығарылған күні = 2012 год<ref>{{cite web|url=http://www.prodota.ru/ru/news/dota2releasein2012 |title=DotA 2 выйдет в 2012? |date=18 тамыз 2011 |publisher=prodota.ru |accessdate=20 тамыз 2011}}</ref>
| жанр = [[Dota (жанр)|Action RTS]]
| қозғалтқыш = [[Source]]
| режимдер =
| лицензия = [[Проприетарное программное обеспечение|Проприетарная]]
| платформалар = [[Linux]], [[OS X]], [[Windows]]
| тасымалдайтын құрылғылар = [[Steam]]
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер =
| басқару құрылғылары = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
| сайт = http://ru.dota2.com/
}}
'''Dota 2''' — [[стратегия]] жанрындағы командалық компьютерлік ойын. Танымал [[Warcraft III: The Frozen Throne|Warcraft III]] ойынына арналған [[DotA]] картасының жалғасы, компьютерлік рөлдік ойындар қатарына жатады.

[[2009 жыл]]дың күз айында [[Valve]] компаниясы Dota картасының негізгі жасап шығарушысы IceFrog-ты<ref name="ProDota">{{cite web|url=http://prodota.ru/index.php?page=591|title=IceFrog и VALVe|date=5 қазан 2009|publisher=ПроДота|accessdate=2010-10-15}}</ref> (шын есімі белгісіз) жұмысқа қабылдап, [[2010 жыл]]дың жазында аталмыш сауда маркасын тіркеуге өтініш берді<ref name="HL-Ins_DotAReg">{{cite web|url=http://tarr.uspto.gov/servlet/tarr?regser=serial&entry=85102245|title=Trademark "DOTA"|author=Trademark Applications and Registrations Retrieval|date=6 тамыз 2010|accessdate=2010-10-6}}</ref>. 2010 жылы 13 қазанда [[Game Informer]] порталында ойын [[2011 жыл]]ы жарыққа шығады деп жазылған<ref name="DotA2Announce">{{cite web|url=http://gameinformer.com/b/features/archive/2010/10/13/dota-2-announced-details.aspx|title=Valve's New Game Announced, Detailed: Dota 2|author=Adam Biessener|date=13 қазан 2010|publisher=[[Game Informer]]|lang=en|accessdate=16 қазан 2010}}</ref><ref name="ProDotaAnnounce">{{cite web|url=http://prodota.ru/index.php?page=1152|title=Анонс DotA 2|author=McDeee|date=14 қазан 2010|publisher=ПроДота|lang=ru|accessdate=16 қазан 2010}}</ref>. 2011 жылы 15 тамызда ойынның ресми блогында ойынның трейлері жарияланды<ref>{{cite web|url=http://ru.dota2.com/2011/08/dota-2-gamescon-трэйлер/|title=Трейлер Dota 2 gamescom|date=15 тамыз 2011|publisher=Dota 2 Blog|accessdate=16 тамыз 2011}}</ref>.

== Ойын барысы ==
Ойында 5 адамнан 2 команда бір-біріне қарсы ойнайды. Бір команда жақсы жақ (сәулелі; {{lang-en| The Radiant}}) болып, ал екіншісі жаман жақ (қорқынышты; {{lang-en|The Dire}}) болып ойнайды. Әр ойыншы бір ғана ойын кейіпкерін басқарады, олардың барлығы жалпы "батырлар" деп аталады.

== Тағы қараңыз ==
* [[DotA]]

== Түсініктемелер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://ru.dota2.com/ Ойынның ресми сайты]

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]
[[Санат:Стратегиялар]]
[[Санат:Киберспорт]]

{{stub}}

Санат:Киберспорт

2016-04-27T07:29:51Z

Erboldilyara: Жаңа бетте: Санат:Спорт

[[Санат:Спорт]]

Мағжан Жұмабай

2016-04-27T07:25:57Z

Erboldilyara: +Санат:25 маусымда туғандар; +Санат:1893 жылы туғандар; +Санат:19 наурызда қайтыс болғандар (HotCat құралының көмегімен)

{{Тұлға
|Есімі = Мағжан Бекенұлы Жұмабай
|Шынайы есімі =
|Сурет = magjan.JPG
|Сурет ені = 250px
|Сурет атауы =
|Туылған кездегі есімі =
|Туылған күні = 25.6.1893
|Туылған жері = [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
|Мансабы = Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі
|Азаматтығы =
|Ұлты = Қазақ
|Қайтыс болған күні = 19.3.1938
|Қайтыс болған жері = [[Алматы]]
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Мағжан Жұмабай (Әбілмағжан) Бекенұлы''' ([[25 маусым]] [[1893]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]], қазіргі [[Мағжан Жұмабаев ауданы]], Сасықкөл жағасы – [[19 наурыз]] [[1938]], [[Алматы]]) – [[Алаш қозғалысы]]ның қайраткері, [[ақын]], қазақ әдебиетінің жарқын жұлдызы өкілі.

==Өмірбаяны==
Атасы – Жұмабай қажы. Әкесі Бекен саудамен айналысқан дәулетті адам болған. Анасының есімі – Гүлсім. Мағжан ауыл молдасынан сауатын ашып, [[1905]] – [[1910]] жылдары Қызылжардағы ([[Петропавл]]) №1 мешіт жанында белгілі татар зиялысы, мұсылман халықтарының азаттығы жолында күрескен М.Бегишевтің ұйымдастыруымен ашылған медреседе оқыды. Медреседе Бегишевтен Шығыс халықтарының тарихынан дәріс алды, қазақ, татар әдебиеттерін, [[Фирдоуси]], [[Сағди]], [[Хафиз]], [[Омар Һайям]], [[Низами]], [[Науаи]] секілді шығыс ақындарының дастандарын оқып үйренді.

Баспадан [[1909]] жылы шыққан Абай өлеңдерін оқып, ''“Атақты ақын, сөзі алтын хакім Абайға”'' деген өлең жазды. [[1910]] – [[1913]] жылдары [[Уфа]] қаласындағы ''“Ғалия”'' [[медресе]]сінде білім алды. Онда татар жазушысы Ғ.Ибрагимовтен дәріс алып, белгілі қайраткер С.Жантөринмен тығыз қарым-қатынас орнатады, болашақ көрнекті жазушы [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин|Б.Майлинмен]] танысады.

Ибрагимовтің көмегімен [[1912]] жылы [[Қазан (қала)|Қазан қаласындағы]] Кәрімовтер баспасында ''“Шолпан”'' атты тұңғыш өлеңдер жинағы басылып шығады. ''“Садақ”'' журналын шығаруға қатысады, оған өзінің өлеңдерін жариялайды. [[1913]] – [[1916]] жылдары Омбы мұғалімдер [[семинария]]сында оқыды.

''“Бірлік”'' ұйымы жұмысына белсене араласып, ''“Балапан”'' қолжазба журналын шығаруға қатысады. [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә.Бөкейхан]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А.Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы|М.Дулатұлы]] секілді алаш қайраткерлерімен байланыс орнатып, [[Қазақ газеті]]не өз өлеңдерін жариялайды.

[[1917]] жылы Ақпан төңкерісінен кейін қалыптасқан саяси жағдайға сай қоғамдық өмірге белсене араласып, [[Ақмола облыстық қазақ съезі]]н өткізуді ұйымдастырушылардың қатарында болды. Осы жылы сәуірде [[Ақмола облысы]] қазақ комитеті құрамына сайланды. [[Мәскеу]] қаласында өткен [[Бүкілресейлік мұсылман съезі]]не қатысты. Бірінші жалпықазақ съезінің шешімі бойынша [[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]]на депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды.

[[Алаш партиясы|“Алаш” партиясының]] Ақмола облысының комитетінің мүшесі болды. ''“[[Үш Жүз партиясы|Үш жүз]]”'' партиясы өкілдерінің жалған айыптауымен бір айға жуық абақтыға отырып шықты. [[Екінші жалпықазақ съезі]]не делегат ретінде қатысып, онда оқу мәселесі бойынша құрылған комиссияға төрағалық етті.

[[1918]] – [[1919]] жылдары Петропавл уездік земство басқармасында қызмет етті. 1919 – [[1923]] жылдары Ақмола губерниялық ''“Бостандық туы”'' газетінде, ''“Шолпан”, “Сана”'' журналдарында, ''“Ақжол”'' газетінде қызмет істеп жүріп, халық ағарту жұмысына белсене араласады. Сол кезеңде қалың қауымға таныс поэмасы “[[Батыр Баян]]ды” жазып, жарыққа шығарады.

[[1923]] – [[1927]] жылдары Мәскеуде Жоғары әдебиет-көркемөнер институтында оқиды. Онда орыс әдебиетін, Батыс [[Еуропа халықтарының ағарту ісі мен әдебиеті|Еуропа әдебиетін]] терең зерттеп, орыс мәдениет қайраткерлерімен жете танысып, көпшілігімен достық қарым-қатынаста болады. Мәскеуде оқып жүргенде оның шығармалары орынсыз сынға ұшырады.

[[1924]] жылы [[қарашаның 24|24 қарашада]] Мәскеу қаласындағы Шығыс еңбекшілері коммунистік университетінде қазақ жастарының жерлестік ұйымында жиналыс өтіп, олар Жұмабайұлының [[1922]] жылы қазанда, [[1923]] жылы [[Ташкент]]те басылып шыққан жыр жинақтарын талқыға салды.

Онда ақын шығармаларын теріске шығаратын қаулы қабылданды. Бұл қаулы ''“[[Еңбекші Қазақ газеті|Еңбекші қазақ]]”'' газетінің [[1925]] жылы [[ақпанның 14|14 ақпандағы]] санында басылды. Орынсыз сыннан көңілі жабыққан ақын “Сәлем хат” деген өлең жазды.

Ол ''“Тілші”'' газетінде жарияланды. ''“Еңбекші қазақ”'' газетінің [[1924]] жылы [[желтоқсанның 19|19 желтоқсанындағы]] санында [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|С.Мұқановтың]] ''“Сәлем хат жазған азамат Мағжан Жұмабайұлына”'' деген ескертпемен ''“Сәлемге сәлем”'' деген жауап өлеңі басылды.

Жаңа құрылысқа, жаңа тұрмысқа қатысты нақтылы өлең жазбаса да, ''“уралап айқайламадың”'' деген кінәмен, тап күресіне белсене араласып, кедей сөзін сөйлемедің деген айыппен Жұмабайұлы қатаң сынға алынды. Жұмабайұлы [[1927]] – [[1929]] жылы [[Бурабай]]да, одан соң [[Қызылжар]]да оқытушылық қызметтер атқарады.

1929 жылы Жұмабайұлы ''“[[Алқа ұйымы|Алқа]]”'' атты жасырын ұйым құрғаны үшін деген айыптаулармен Мәскеудегі [[Бутырка]] түрмесіне қамалып, 10 жыл айдауға кесіледі. [[1936]] жылы [[Максим Горький|М.Горький]] мен [[Екатерина Павловна Пешкова|Е.Пешкованың]] араласуымен бостандық алып, [[Қазақстан]]ға қайтады.

[[Петропавл]] қаласыннда мектепте [[орыс тілі]] мен әдебиетінен сабақ беретін мұғалім болып жұмыс істейді. Көп ұзамай қалалық оқу ісінің меңгерушісі оны саяси себептерге байланысты деген айыппен мұғалімдік қызметтен босатады. [[1937]] жылы наурызда Жұмабайұлы [[Алматы]]ға келеді. Аударма ісімен айналысады. [[1938]] жылы қайтадан қамауға алынып, ату жазасына кесілді.

==Мағжан шығармашылығы==
Ақын тұңғыш [[өлең]]інен бастап әлеуметтік тақырыпқа ден қойып, ағартушылық, ұлт-азаттық, [[демократия]]шыл бағытты ұстанды. Абай поэзиясының өшпес маңызын бірден танып, оны ''“[[хакім]]”'' деп атады, ұлы ақынның ''“мың жыл жұтса дәмі кетпес”'' сөзін жаңа жағдайда ілгері дамытты, Батыс пен Шығыстың рухани қазынасын сабақтастыру негізінде [[Қазақ поэзиясының антологиясы (жинақ)|қазақ поэзиясын]] тақырып, түр мен мазмұн жағынан байытты. Жұмабайұлы ел ішіндегі әлеуметтік мәселелерді көтерді (''“Шын сорлы”''), халқын өнер-білімге шақырды (''“Ләззат қайда?”'', ''“Жазғы таң”'', ''“Өнер-білім қайтсе табылар”'', ''“[[Балалық шақ]]”'', ''“Қазағым”'', ''“Қарағым”'', ''“Осы күнгі күй”'', ''“Мен сорлы”'').

Бірқатар өлеңдерін махаббат тақырыбына арнады (''“Жас келін, “Зарлы сұлу”, “Сүйгеніме”, “Алданған сұлу”''). Өз поэзиясының алғашқы қадамдарынан бастап ақтық демі біткенге дейін Жұмабайұлы ұлт азаттық тақырыбын үзбей толғанды, оны өз поэзиясының өзегі етті. Бүкіл халықты тап, топқа жіктемей, Қазақ елін әлемдік мәдени жетістіктерге қол жеткізуге қандай күш кедергі деген сауал қойып, оған басты кедергі – отаршылдық деген шешімге келді.

Бастапқы кезде бұл тақырып туған жердің табиғатын тамашалаудан барып қайран жердің ендігі күні не болады деген уайым-қайғыға ұласады, ақыры келіп кіндік қаны тамған нулы, сулы өлкені жаулап жатқан қара шекпенді отаршылдыққа қарсы наразылық оты болып тұтанды (''“Туған жерім – Сасықкөл”''). Ақын халқымен бірге күйзелді, осыдан келіп романтикалық әуенге бөленген жорық идеясы туды (“''Жарыма”, “Есімде... тек таң атсын”, “Жаралы жан”, “Мен жастарға сенемін”'', т.б.).

Жұмабайұлы шығармаларындағы романтикалық сарын, әсіресе, оның символистік арнада жазған өлеңдерінен айқын көрінеді. Ақын [[символизм]]і болашақ пердесін ашатын жаңа мифология туғызды, келешек суретін салу саясатшылардың емес, ақындардың қолында деген сенімге айналды (''“[[От]]”, “[[Пайғамбар]]”, “Күншығыс”, “Жаралы жан”, “Айға”'', т.б.). Ақын дыбыс-буынның соны үндестіктерін тауып, қазақ жырын байыта түсті (“Шолпы”). Жұмабайұлы [[поэзия]]сындағы құнарлы арнаның бірі – түркі тақырыбы. Түркі халықтарының бірлігі тақырыбы Жұмабайұлы поэзиясының әуелден қалыптасқан алтын арқауы іспетті.

Ақын дүниетанымына [[Қызылжар]]дағы Бегішев медресесінде оқуы көп ықпал етті. Ол жас өрен жүрегіне түрікке деген бауырмалдық сезім туғызды. ''“[[Шолпан]]”'' жинағындағы ''“[[Орал тауы]]”'' өлеңінде:
{{cquote|
:“Қосылып батыр түрік балалары,
:Таптатпа, жолын кесіп тізгінге орал”
}}, – деп жазды. Ерекше атап өтетін бір жәйт – Жұмабайұлының түрік халқының шет ел басқыншыларына қарсы азаттық қозғалысына үн қосуы. Мұнда реалистік, романтикалық сарындар бір-бірімен астасып, бірге өріліп отырады.

Түрік тақырыбы қазақ халқының ұлт-азаттық тақырыбына ұласып, отаршылдыққа қарсы күреске алып келді (''“[[Орал тауы]]”, “Алыстағы бауырыма”, “Жер жүзінде”, “[[Қазақ тілі]]”, “Тез барам!”, “[[Түркістан]]”, “[[Орал]]”''). Сондай-ақ, Жұмабайұлы “[[Пайғамбар]]” өлеңінде “[[Ғұн]] – түріктің арғы атасы” десе, “Түркістан” атты өлеңінде “Түркістан – ер түріктің бесігі ғой” деп асқақ рухпен жырлады.

түрікшілдік сезімі [[1919]] – [[1923]] жылы [[Мұстафа Кемал Ататүрік|Мұстафа Кемал]] Ататүрік бастаған түрік халқының азаттық соғысына арналған ''“Алыстағы бауырыма”'' атты өлеңінде айрықша байқалады. Оның бұл өлеңін [[Мұстафа Шоқай]] ''“Яш Түркістан”'' журналында ([[1930]], №1) жариялай отырып, оны түрікшілдік күресі үшін ең қымбатты және ең пайдалы өлең деп бағалады.

==Мағжантану ғылымы==
Жұмабайұлы – философ [[ақын]]. Ақынның философиялық көзқарасы өз өлеңдерінде жақсылық пен жамандық, әділдік пен әділетсіздік тәрізді қарама-қайшылықты философиялық ұғымдарды шебер шендестіре білуінен байқалады. Ол дүниені біртұтас құбылыс ретінде алып, адамды сол ұлы табиғат, жаратылыстың бір туындысы, бөлшегі ретінде суреттейді. Табиғатсыз, жаратылыссыз адам жоқ. Ал табиғат адамсыз да күн көре береді. Бірақ сана оған бағынбайды, дене бағынса да сезім бағынбайды. Сондықтан ол бұлқынады, серпінеді, үстем болғысы келеді (''“[[От]]”'').

Құбылыстың мәнін кең көлемде, жалпыға бірдей қалыпта тани білуде ақын, ең алдымен, ненің болса да мән-мазмұнына үңіледі, әрдайым жалпы адамзатқа тән әуенге бой ұрады, табиғаттың өз заңына ғана бағынатын құбылыстардың ішкі құпия астарын ұғынғысы келеді. Жұмабайұлының ойынша ақын деген болжап білмес жолға сапар шеккен пір, кейде жын, кейде бала, сол сапарда ол қиындықты қайыспай көтеретін, не дүниені тәрк етіп, бәрінен безінетін жан (''“Қиял құлы мен бір ақын”''). Ақын ''“[[Қорқыт Ата|Қорқыт]]”'' [[поэма]]сында [[философия]]дағы мәңгілік тақырып – өмір мен өлім мәселесін Қорқыт пен ажалдың аңдысуы түрінде суреттейді. Ажал – хақ, сондықтан да өмір жібінің түйінінде өлімді болмай қоймайтын өмір ақиқаты ретінде қабылдау қажет деп санайды ол.

====Мағжан поэзиясы====
Жұмабайұлы қазақ [[лирика]]сының сыршылдығын тереңдетті, адамның нәзік сезімдеріне тіл бітіре білді. Бұл қасиет оның, әсіресе, махаббат лирикасына тән (“''Сүй, жан сәулем''”, т.б.). Жұмабайұлы – әлемдік поэзияда экологиялық тақырыпты алғаш жырлаушылардың бірі (''“Айда атыңды, Сәрсембай”, “Шойын жол”''). Ол техикалық прогреске қарсы болған жоқ, оның ұлттық-мәдени, рухани дәстүрлерді бұзуына қарсы еді. Техника жетістіктерін қызыға жырлай отырып, туған жердің әсем табиғатынан айырылып қалмауға үндеді.

====Мағжан поэмалары====
Жұмабайұлы қазақ [[поэма]]сының баяндау стилін, шешендік мәнерін өзгерту қажет екендігін алғаш айтқандардың бірі болды. Қазақ поэмасын суреткерлік арнаға бұрды. Адам жанының, [[психология]] әлемінің құпия сырларын, иірімдерін, даму [[диалектика]]сын шеберлікпен кестелеп өрнектей білді. Жұмабайұлы поэмаларына [[лирика]]лық тереңдік пен [[эпика]]лық кең құлаштылық бірдей тән.

Жеке адам мен ұлт тағдырын драм. сюжетте үйлестіріп, көркемдік зор қуатпен жырлай білді (“[[Батыр Баян]]”, “[[Оқжетпестің қиясында]]”, “Қойлыбайдың қобызы”, “Өтірік ертегі”, “Шын ертегі”).

Ақын шығармашылығының үлкен бір арнасы – халыққа білім беру, [[педагогика]] саласы. Мектеп оқушыларына, мұғалімдерге арнап “Педагогика” ([[1922]], [[1923]]), “''Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жөні''” ([[1925]]) еңбектерін жариялады. [[Ақан Сері|Ақан сері]], [[Базар жырау Оңдасұлы|Базар жырау]], [[Әбубәкір Ахметжанұлы Диваев|Әбубәкір Диваев]] туралы зерттеу еңбектер жазып, [[ауыз әдебиеті]] үлгілерін жинауға жәрдемдесті.

====Мағжан публицистикасы====
Жұмабайұлы аударма саласына үлкен мән берді. [[Йоганн Волфганг фон Гете|И.Гете]], [[Генрих Гейне|Г.Гейне]], [[Әбу Фирас]], [[Алексей Кольцов|А.В. Кольцов]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Ю. Лермонтов]], [[Афанасий Афанасьевич Фет|А.А. Фет]], [[Иван Иванович Дмитриев|И.И. Дмитриев]], [[Иван Петро́вич Мятлев|И.П. Мятлов]], [[Александр Александрович Блок|А.А. Блок]] өлеңдерін, [[Максим Горький|А.М. Горький]], [[Всеволод Вячеславович Иванов|В.В. Иванов]], [[Дмитрий Наркисович Мамин-Сибиряк|Д.Н. Мамин-Сибиряк]], т.б. әңгімелерін қазақ тіліне аударды. Таңдаулы прозалық шығармалар аударумен қоса Жұмабайұлы ''“Шолпанның күнәсі”'' әңгімесі арқылы қазақ әдебиетіне психологиялық талдау, сана ағымы әдістерін енгізді.

====Мағжан прозасы====

===Шығармалар===
* Қазақтың көңіл күйі, өлең, “Үзік” жинағында, Орал, [[1912]];
* Шолпан, өлеңдер, Қазан, 1912;
* Өлеңдері, Қ.-О., [[1922]];
* Өлеңдері, Таш., [[1923]];
* Шығармалары, А., [[1989]];
* Таңдамалы, А., [[1992]];
* Шығармалар, 3 т., А., [[1995]].

Мағжанның әйгілі өлеңдерінің бірі ''"Мен Жастарға Сенемін"'' болып табылады.

[[Сурет:Stamp of Kazakhstan kz012st.jpg|thumb|left|250px|Мағжан Жұмабайұлының құрметіне почта маркасы]]

==Қайтыс болғаннан кейін==
Кеңестік жүйенің қуғын-сүргінінің құрбаны болған Жұмабайұлы есімін ақтау ісі [[1958]] жылы қолға алынды. Осы жылы ресми комиссия құрылып, ақынның таңдамалы лирикаларын жариялау жөнінде ұйғарым жасалды. Бірақ одан нәтиже шықпай, Жұмабайұлы шығармалары басылмай қала берді.

[[1960]] жылы Түркістан әскери окр. әскери трибуналының алқасы шешімімен Жұмабайұлы толығымен, біржола ақталды. Жұмабайұлы есімі ақталса да ол жөнінде [[Қазақстан Жазушылар одағы]] мен ғылыми мекемелерге хабарланбады. Осылайша, Қазақстан халқы ұзақ уақыт бойы Жұмабайұлы шығармаларымен жете таныса алмай келді.

[[Түркия]]да ақын кітаптары жарық көргенімен, олар қазақ оқырмандары қолына тимеді. [[1969]] жылы Жұмабайұлымен қызметтес, таныс болған адамдар Жұмабайұлын ақтау, шығармаларын жариялау керектігі жөнінде Қазақстан басшыларына хат та жолдаған болатын.

Бірақ Жұмабайұлының шығармалары [[1989]] жылы ғана қайтадан жариялана бастады. [[1995]] жылдан [[Мүсілім Базарбаев|М.Базарбаев]], [[Серік Смайылұлы Қирабаев|С.Қирабаев]], [[Хизмет Абдумуталипұлы Абдуллин|Х.Абдуллин]], [[Шериаздан Рүстемұлы Елеукенов|Ш.Елеукенов]], [[Дәрімбет Батырхан Ерғалиұлы|Б.Дәрімбет]], [[Шөмішбай Сариев]] бастаған ғалымдар тобы Жұмабайұлының 3 томдық шығармаларын шығаруды қолға алды.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

Жұмабайұлы шығармашылығын тереңірек зерттеу еліміздің егемендік алуынан бергі кезеңде ғана нақтылы жолға қойылды. Жұмабайұлы есімін мәңгі есте қалдыру бағытында да біршама жұмыстар атқарылды. Алматы және Петропавл қалаларында бір-бір көшеге Жұмабайұлы есімі берілді. Петропавл қаласында және ақынның туған ауылында ескерткіш қойылған. Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы [[Булаев ауданы]] Мағжан Жұмабайұлы ауданы болып аталды ([[2000]]).<ref>Қазақ энциклопедиясы, 4 том; Әдеб.: Аймауытов Ж., Мағжанның ақындығы туралы. “Лениншіл жас” журналы, ғ5, 1923; Тоғжанов Ғ., Жүсіпбектің сыны, Мағжанның ақындығы туралы, М., 1926; Тоғжанов Ғ., Әдебиет және сын мәселелері, Қ.-О., 1929; Мұқанов С., XX ғасырдағы қазақ әдебиеті. І-бөлім, Ұлтшылдық, байшылдық дәуірі, А., 1932; Мағжан Жұмабайұлының, Ахмет Байтұрсынұлының және Жүсіпбек Аймауытұлының творчестволық мұрасын зерттеу жөніндегі комиссияның қорытындысы. “Социалистік Қазақстан” газеті, 1988, №298; Елеукенов Ш., Мағжан, А., 1995; Қойгелдиев М., Алаш қозғалысы, А., 1995; Нұрпейісов К., Алаш һәм Алашорда, А., 1995.
</ref>

===Мағжан Жұмабайұлының мемориалдық мұражайы===
Ақынның 100 жылдық мерейтойына арналып [[1993]] жылы ашылған. Ол Мағжан Жұмабайұлы аудандағы өзінің туып-өскен [[Сарытомар]] ауылында орналасқан. Мұражай бұрынғы Мағжан Жұмабайұлы атындағы кеңшардың мектебінде. Ондағы жиналған қорлар мен материалдар ақынның шығармашылық өміріне арналған. Құжаттардың көшірмесі [[Алматы]], [[Петропавл]], [[Омбы]] қалаларында және кейбір аудандарда сақталған. Мұражайдың жалпы аумағы 60м2.

===Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабайұлының ескерткiшi===
[[Сурет:127116442033 place.jpg|right|200px|thumb|Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабайұлының ескерткiшi]]
Мағжан Жұмабайұлы және Интернационал көшелерiнiң қиылысында орналасқан алаңда [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстiк Қазақстан]] жерiнде туған көрнектi қазақ ақыны Мағжан Жұмабайұлының ескерткiшi орнатылған. Оның авторы — Қазақстан Республикасының жетекшi мүсiншiсi, халықаралық конкурстардың лауреаты және дипломанты, Суретшiлер одағының мүшесi [[Марат Өмірсерікұлы Әйнеков|Марат Әйнеков]].<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>

Ескерткiш Мағжанның граниттен жасалған отырған бейнедегi үшметрлiк мүсiнiн ұсынады. Ақынның иығында ұшқыр ойдың нышаны — қаршыға. Ақын ой үстiнде отыр, оның ойы болашаққа бағытталған. Мүсiн қоңыр түстi күртi гранитiнен орындалған. Мүсiнмен жұмыс iстегенде авторға Мағжанды көрген және жадында ұстаған ақынның жалғыз туысы — [[Ғадылша Қаһарманов]] көмек қылған. Оның кескiн-келбетi Мағжанға өте ұқсас. Ескерткiш [[1993]] жылы ақынның 100-жылдығына ашылған.

===Киношежіре===
* [[1990]] — [[Мағжан (фильм)|«Мағжан»]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]
Жанр: [[Деректі фильм|“Деректі фильм”]] Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]]
* [[1994]] — [[Алаш туралы сөз(фильм)|«Алаш туралы сөз»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]
Жанр: [[Деректі фильм|“Деректі фильм”]] Өндіріс: [[Қазақтелефильм|“Қазақтелефильм”]]
* [[2009]] — [[“Алашорда” (фильм)|«Алашорда»]] [[Алашорда]] режиссері: [[Қалила Наматұлы Омаров|Қ.Умаров]]
Жанр: [[Деректі фильм|“Деректі фильм”]] Өндіріс: [[Қазақфильм|“Қазақфильм”]] [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов|Шәкен Айманов]] атындағы

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5478.html Мағжанды жазып жазықты болып едiк...]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5271.html Мағжанға тағзым. Жас Алаш №67 (15629) 23 тамыз, сейсенбі 2011]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5248.html Жүректi тiтiренткен Колыма]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5224.html Мағжанға тағзым. Жас Алаш №65 (15627) 16 тамыз, сейсенбі 2011]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5250.html Жүсiп хан (поэма)]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5249.html Мағжанның ақындығы туралы. Жүсiпбек Аймауытұлы. “Жас Алаш”, журналы, 1923 жыл. (Соңы)]
* [http://zhasalash.kz/ruhaniyat/5225.html Мағжанның ақындығы туралы. Жүсiпбек Аймауытұлы (Басы)]
* [http://www.zhasalash.kz/ruhaniyat/5226.html Мағжан Жұмабаевтың өлеңдері]
* [http://abai.kz/content/erbakyt-amantaiyly-magzhannyn-suretin-lenin-kytkaryp-kalypty Мағжанның суреті туралы. Ербақыт Амантайұлы]
* [http://www.abai.kz/node/6299 Алашорда әскерінің ұраны: «Жасасын, Отанның адал ұлдары!»]
* [http://visitkazakhstan.kz/kk/guide/places/view/161/ Қазақтың Ұлы ақыны Мағжан Жұмабаевтың ескерткiшi]
* [http://lit.kz/kz/books/zhumabaev-magzhan Мағжан Жұмабаев шығармалары]
* [http://www.nklibrary.kz/jumabaev/ Солтүстік Қазақстан облысының М. Жұмабаевқа арналған порталы]
* Жумабаев М. Стихи. Буклет. (К 100-летию поэта. Пер. на рус. Сост. К.Бакбергенов). Алматы: Жазушы, 1993.
* Магжан Жумабаев. «Пророк» (Стихи и поэмы в пер. на рус. Сост. Б. Канапьянов). Алматы: «Жибек Жолы», 2002. - 400 стр.
* Жұмабаев М. Адассам елім деп адастым. Өлеңдер. Я солнцем огненным рожден. Стихи / Мағжан Жұмабаев. – Алматы: RS, 2011. – 146 б. – каз., рус. – (Бірінші республикалық Мағжан өнер фестиваліне орай).
* Жұмабаев М. Батыр Баян. – Петропавл: «Полиграфия» АҚ, 2008. – 36 б.
* Жұмабаев М. Өлеңдері, прозасы және әдеби зерттеулер / Құрастырған Ж.Сүлейменов. – Петропавл, 2006. – 428 б.
* Жумабаев М. Исповедь / Пер. с каз. А.Кодара. - Петропавловск, 2011. - 376 с.
* Мағжан: әдеби-көркем көпшілік журнал. – 2007- .
* Нұрқатов А. 3 т. Идея және образ: әдеби-сын мақалалар. Шығармалар жинағы. – Алматы, 2010. – 416 б.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Алаш Орда}}

[[Санат:Солтүстік Қазақстан облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Сталиндік репрессия құрбандары]]
[[Санат:КСРО-да атылғандар]]
[[Санат:25 маусымда туғандар]]
[[Санат:1893 жылы туғандар]]
[[Санат:19 наурызда қайтыс болғандар]]

Санат:Дербес компьютерлер

2016-04-24T15:04:27Z

Erboldilyara: «Компьютер» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Main|Дербес компьютер}}

[[Санат:Кеңсе құрылғылары]]
[[Санат:Компьютер]]

Үстелдік компьютер

2016-04-24T15:04:13Z

Erboldilyara: «Компьютер» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

[[Image:Martin Ultima's Dell.jpg|thumb|200px|right|Desktop computer with several common peripherals (Monitor, keyboard, mouse, speakers, microphone and a printer)]]
'''Үстелдік компьютер''' — әдетте үстел үстіне қойылатын компьютер.

{{stub}}

{{Computer sizes}}

[[Санат:Дербес компьютерлер]]

Қазақстандағы педология

2016-04-16T16:34:42Z

Erboldilyara:

{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2016}} 

'''Қазақстандағы педология''' - Кеңес үкіметі жылдарында Қазақ республикасы '''КСРО'''-ның бір бөлшегі болғандықтан, мұндағы барлық рухани өмір, ғылым мен білім, әдебиет пен мәдениет марксизмге негізделген бір орталықтан бастау алып отырды. Олай болса, сол кездегі басқа одақтас республикалар сияқты, ұлттық идеология деген ұғым сөз болудан қалып, рухани тірліктің бәрі кеңестік идеологиямен суарылатын еді. 1928 жылдың қарашасында Алматыда алғашқы жоғарғы оқу орны ашылғаны белгілі. Ол кейіннен Абай атындағы Қазақ педагогикалық институты деп тарихқа енді. Осы оқу орны ашылған кезде мұнда бар-жоғы үш кафедра бар еді. Олар: қазақ тілі мен әдебиеті, қоғамтану және педология. Педология кафедрасының басшылығына сол кездегі Қазақстандағы ағарту саласына танымал болып қалған, Санкт-Петербургтегі әскери-медициналық академияны 1909 жылы алтын медальмен бітірген Х. Досмұхамедов тағайындалған болатын. Ол проректор қызметін қоса атқарып жүрген кісі еді.

<ref>Психологиялық энциклопедиялық сөздік</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Мәдениет]]

Санат:Microsoft Windows

2016-04-16T09:29:33Z

Erboldilyara: «Microsoft» деген санатты аластады; «Microsoft өнімдері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{cat main}}
{{Commonscat|Microsoft Windows}}

[[Санат:Microsoft өнімдері]]
[[Санат:Интернет]]

Windows 8

2016-04-16T09:28:52Z

Erboldilyara: «Windows» деген санатты аластады; «Microsoft Windows» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[Сурет:Windows 8.png|1280 × 720px|нобай|оңға|Windows 8]]
[[Сурет:Windows 8|нобай|оңға|http://dn2.tuneup.ru/fileadmin/images/screenshots/tuu2013_en/TuneUp_Windows8.png]][[Microsoft корпорациясы]] тұтынушыларға қолжетімді болатын '''Windows-8''' операциялық жүйесінің соңғы нұсқасын ұсынды. Ол бүгіннен бастап, әлемнің 140 елінде сатылымға түседі. Жаңа [[Операциялық жүйелер|операциялық жүйе]] әлемнің 37 тіліне аударылған. Microsoft компаниясы Windows-8-дің арқасында жоғарғы технология нарығындағы [[Apple (компания)|Apple]] және [[Google (компания)|Google]] компанияларының өнімдерімен бәсекеге түспек. Соңғы нұсқа орнатылған компьютерлердегі барлық операцияларды енді саусақпен басып жасауға болады. Алдағы уақытта Microsoft компаниясы тағы да жаңа [[гаджет]]<nowiki/>тер шығармақ. Сондай-ақ, келешекте ұялы телефон жасап шығаруды жоспарлап отыр.<ref>Хабар агенттігі</ref>
<references>www.khabar.kz</references>
Басты беті. Негізінен бұл бет — Бастау (Пуск) болып табылады. Өзіңізге қажетті, көп қолданылатын бағдарламалардың, әуендердің, видеоклиптердің, т. б. файлдардың сілтемесін қоюға болады.

[[Сурет:Басты бет|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/dbfbe6.jpg]]Басты бетте мынадай қызықты, қажетті Майкрософт компаниясының бағдарламалары бар:

1) [[Карта]] — бүкіл жер шарының картасы, сызбасы, қала, мемлекет, көше, аудандарын, т. б. анық көруге болады. Соның ішінде ҚР, Алматы, т. б. қалалар да бар. Тіпті өзіңіздің қайда екеніңізді көруге болады.

[[Сурет:Басты бет 2|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/b44c05.jpg]]2) [[People]] қызметі немесе почта жәшігі — мында өзіңіздің почта жәшіктеріңізді қосып, достарыңызбен еркін араласуға болады. Бірақ, мында тек Майкрософт аккаунттары, [[Фейсбук]] қызметтері ғана бар. [[ВКонтакте]], [[Mail.Ru|Майл.ру]], [[Nur.kz]] аккаунттері қосылмайтындығы өкінішті.[[Сурет:Қызметтер|нобай|ортаға|http://kerekinfo.kz/uploads/images/00/21/13/2012/12/06/ce4124.jpg]]

[[Санат:Операциялық жүйелер]]
[[Санат:Microsoft Windows]]

Софья Васильевна Ковалевская

2016-02-24T06:29:43Z

Erboldilyara: Erboldilyara Ковалевская Софья Васильевна бетін Софья Васильевна Ковалевская бетіне жылжытты

'''Ковалевская Софья Васильевна''' (3.1.1850, [[Ресей]], [[Мәскеу]] – 29.1.1891, [[Швеция]], [[Стокгольм]]) – орыс математигі, жазушы және публицист, әйелдер арасынан шыққан тұңғыш [[Санкт-Петербург]] Ғылым Академиясының корреспондент мүшесі ([[1889]]). [[1866]] жылдан Санкт-Петербургте белгілі педагог А.Н. Страннолюбскийден сабақ алған. Ол кезде Санкт-Петербург университетіне әйелдерге жол жабық болатын. [[1870]] ж. Берлинге көшіп барып, 4 жыл неміс математигі В.Вейерштрасстан ([[1815]] – [[1897]]) оқиды (Берлин университетіне де әйелдер жіберілмейтін). Ковалевскаяның негізгі математика еңбегі дербес туындылы дифференциалдық теңдеулер теориясына арналған. [[1874]] ж. Вейерштрасстың ұсынуы бойынша, Геттинген университеті оған философия ғылымының докторы атағын берді. Ковалевская [[1874]] ж. Ресейге қайтып келеді, бірақ Санкт-Петербург ун-тіне орналаса алмайды. 6 жылдай ғылыми жұмыспен айналыспай, әдеби-публицистикалық қызметпен шұғылданады. [[1881]] ж. Берлинге, кейін Парижге көшеді. [[1883]] ж. Швециядағы Стокгольм университетіне шақыртылады. [[1884]] жылдан сол университеттің профессоры болды. [[1888]] ж. “Қатты дененің қозғалмайтын нүкте маңайынан айналуы туралы есеп” атты еңбегін жазады. Ковалевская бұл еңбегі үшін Париж Ғылым Академиясының сыйлығын алады. Қатты дененің қозғалысы туралы екінші еңбегіне (келесі жылы) [[Швеция]] Ғылым Академиясының сыйлыгы беріледі. Ол – “Нигилистика” ([[1884]]), “Бақыт үшін күрес” ([[1887]]), т.б. шығармалардың авторы.
== Дереккөздер==
<references/>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, X том

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы

2016-02-16T15:13:11Z

Erboldilyara:

{| class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="float: right; width: 300px; margin: 0 0 1em 1em; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|-
|+ style="font-size: larger; margin-left: inherit;" | '''North Atlantic Treaty Organisation (NATO)''' '''Organisation du traité de l'Atlantique Nord'' (OTAN)' '''Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы'''
|-
| colspan="2" align="center" | НАТО жалауы
|-
| colspan="2" align="center" style="background: #fff;" | [[Сурет:Map of NATO countries.png|300px|НАТО Картасы]] Көк түспен НАТО елдері белгіленген
|-
| '''Штаб-пәтері'''
| {{flagicon|Belgium}} [[Бельгия]], [[Брюссель]]
|-
| '''Мүшелері'''
| 28 мемлекет
* {{flagicon|Albania}} [[Албания]]
* {{flagicon|Belgium}} [[Бельгия]]
* {{flagicon|Bulgaria}} [[Болгария]]
* {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]]
* {{flagicon|Hungary}} [[Венгрия]]
* {{flagicon|Germany}} [[Германия]]
* {{flagicon|Greece}} [[Грекия]]
* {{flagicon|Denmark}} [[Дания]]
* {{flagicon|Iceland}} [[Исландия]]
* {{flagicon|Spain}} [[Испания]]
* {{flagicon|Italy}} [[Италия]]
* {{flagicon|Canada}} [[Канада]]
* {{flagicon|Latvia}} [[Латвия]]
* {{flagicon|Lithuania}} [[Литва]]
* {{flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]]
* {{flagicon|Netherlands}} [[Нидерланд]]
* {{flagicon|Norway}} [[Норвегия]]
* {{flagicon|Poland}} [[Польша]]
* {{flagicon|Portugal}} [[Португалия]]
* {{flagicon|Romania}} [[Румыния]]
* {{flagicon|Slovakia}} [[Словакия]]
* {{flagicon|Slovenia}} [[Словения]]
* {{flagicon|USA}} [[Америка Құрама Штаттары]] ([[АҚШ]])
* {{flagicon|Turkey}} [[Түркия]]
* {{flagicon|France}} [[Франция]]
* {{flagicon|Croatia}} [[Хорватия]]
* {{flagicon|Czech Republic}} [[Чехия]]
* {{flagicon|Estonia}} [[Эстония]]
|-
| '''Ресми тілдері'''
| [[Халықаралық тілдер]]
* [[Ағылшын тілі|Ағылшын]],
* [[Француз тілі|Француз тілдері]]
|-
| '''Бас хатшы'''
| {{flagicon|Norway}} [[Йенс Столтенберг]]
|-
| '''Құрылған күні'''
| [[4 сәуір]] [[1949]] жыл
|-
| '''Ресми торбеті'''
| http://www.nato.int/cps/ru/natolive/index.htm
|}

'''Солтүстік атлантикалық келісім ұйымы'''<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>
, '''НА́ТО''' ([[ағылшын тілі|ағыл.]] - North Atlantic Treaty Organization, NATO; [[француз тілі|фр.]] Organisation du traité de l'Atlantique Nord, OTAN) - әскери-саяси одақ.

[[1949]] жылы 4 сәуірде 12 мемлекет ([[АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Франция]], [[Бельгия]], [[Нидерланд]], [[Люксембург]], [[Канада]], [[Италия]], [[Португалия]], [[Норвегия]], [[Дания]], [[Исландия]]) қол қойған Солтүстік Атлантикалық келісімшарты негізінде құрылған. Кейінірек НАТО-ға басқа да еуропалық мемлекеттер кірді. Қазіргі таңда НАТО-ға 28 мемлекет мүшелік етеді {{citation needed}}.

[[1954]] жылы [[КСРО|Кеңес Одағы]] мүше болып кіруге сұранады, НАТО оған бас тартады.

НАТО-ның негізгі мақсаты шартқа қатысушы мемлекеттердің саяси ынтымақтастық және ұжымдық қорғаныс негізінде тәуелсіздікті, егемендікті және демократиялық құрылымды сыртқы агрессиядан қорғау екендігі 1946 жылғы Вашингтон шартында жазылған, бұл ұстаным 1990 жылғы [[Лондон декларациясы]]нда қуатталған. Альянстың іргелі мақсаттарының қатарында соғыстың алдын алу мен тиімді қорғанысты қамтамасыз етуге жеткілікті әскери мүмкіндіктерді нығайту, шарт мүшелерінің қауіпсіздігіне ықпал ететін дағдарыстарды еңсеру, басқа елдермен саяси үнқатысуды жолға қою және еуропалық қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастық жолдарын іздестіру аталады.

== НАТО құрылымы ==

НАТО-ның жоғарғы саяси органын Солтүстік Атланталық Кеңес (НАТО Кеңесі) атқарады. Кеңес барлық мүше елдердің өкілдерінен (елші лауазымдары ретінде) құрылып, бас хатшының басқаруымен 2 жылда бір өз мәжілісін өткізеді. НАТО сыртқы істер министрлері және мемлекет пен үкімет басшылары деңгейінде де отырыстарын өткізіп тұрады, әйтсе де бұл отырыстары сыртқы істер министрлері отырысындағыдай ғана дәрежесі бар. Кеңес шешімдерді бірдауыстан қабылдайды. Сессиялар арасындағы уақытта Кеңес функцияларын блоктың барлық мүшелері елші ретінде жіберген өкілдерінен тұратыен НАТО Тұрақты кеңесі атқарады.
Жоғарғы әскери-саяси органы қызметін [[1966]] жылдан бері жылына екі рет қорғаныс министрлер деңгейінде бас қосатын, бірақ тұрақты өкілдерінен тұратын Әскери жоспарлау Комитеті атқарады. Сессия-аралық уақытта бұл комитет қызметін барлық мүше елдер елші дәрежесіндегі өкілдерінен тұратын Тұрақты әскери жоспарлау комитеті атқарады.
НАТО-ның жоғарғы әскери органы - Әскери комитет. Жылына кем дегенде екі дүркін жиналып тұратын бұл Комитет мүше елдер бас штаб басшылары мен қарулы күштері жоқ Исландияның азаматтық өкілінен тұрады. Әскери комитет өзіне бағынышты екі аймақты қамтиды: [[Еуропа]] мен [[Атлантика]]. Еуропадағы жоғарғы басшылықты жоғарғы қолбасшы (әрқашан – американдық генерал) басқарады. Оның қол астына үш ұрыс алаңы басшылығы кіреді: Солтүстікеуропалық, Орталықеуропалық және Оңтүстікеуропалық. Сессияаралық уақыттта бұл комитет қызметін Тұрақты әскери комитет атқарады.

НАТО негізгі органдарына әдетте жылына екі рет қорғаныс министрлері деңгейінде көбінше НАТО Кеңесі мәжілісі болар алдында жиналатын Ядролық жоспарлау тобы да кіреді, [[Исландия]]ның өкілі болып бұл топта азаматтық байқаушы қатысады.

НАТО ресми тілдері ретінде [[ағылшын тілі|ағылшын]] мен [[француз тілі|француз]] тілдері пайдаланылады.

Ұйымның штаб-пәтері Брюсселде ([[Бельгия]]) орналасқан.

== НАТО мүшелері ==
{| class="wikitable"
! width=12% | Қосылу күні
! width=14% | Мемлекет атауы
! width=8% | Ұлғаю кезеңдері
! width=55% | Ескертулер
|-
| rowspan=12| Сәуірдің 4, 1949
| {{BEL}} || rowspan=12 align=center|Қалаушы елдер||
|-
| {{CAN}} ||
|-
| {{DEN}} ||
|- || Markland joined NATO on January 18, 2009. Although Markland doesn't have a military, all member countries have agreed to donate military equipment such as aircraft carriers, and destroyers, and oh yeah tanks and fighter jets.
|-
| {{FRA}} || [[France]] withdrew from the integrated military command in 1966 to pursue an independent defence system but returned to full membership on сәуір 4, 2009.
Қорғаныстар тәуелсіз жүйеді өткізу керек үшін, 1966 жылда біріккен әскери қолбасшылықтан [[Франция]] шықты, бірақ 4 сәуір 2009 жылға толық құқықты болып мүшелікке қайтып келді.
|-
| {{flagcountry|Iceland}} || Iceland, the sole member that does not have its own standing army, joined on the condition that it would not be expected to establish one. However, its strategic geographic position in the Atlantic made it an invaluable member. It has a [[Icelandic Coast Guard|Coast Guard]] and has recently provided troops trained in Norway for NATO peacekeeping.
|-
| {{ITA}} ||
|-
| {{LUX}} ||
|-
| {{flagcountry|Netherlands}} ||
|-
| {{flagcountry|Norway}} ||
|-
| {{flagcountry|Portugal}} ||
|-
| {{flagcountry|United Kingdom}} ||
|-
| {{flagcountry|USA}} ||
|-
| rowspan=2| Ақпанның18, 1952 || {{flagcountry|Greece}} || rowspan=2 align=center |Бірінші кезең|| Greece withdrew its forces from NATO’s military command structure from 1974 to 1980 as a result of [[Greco-Turkish relations|Greco-Turkish tensions]] following the 1974 [[Turkish invasion of Cyprus]].
|-
| {{flagcountry|Turkey}} ||
|-
| Мамырдың 9, 1955 || {{flagcountry|Germany}} || align=center| Екінші кезең || Joined as [[West Germany]]; [[Saarland]] reunited with it in 1957 and the territories of [[Berlin]] and the former [[German Democratic Republic]] reunited with it on 3 қазан 1990. The [[German Democratic Republic|GDR]] was a member of the rival [[Warsaw Pact]] 1956-1990.
|-
| Ммырдың 30, 1982 || {{flagcountry|Spain}} || align=center| Үшінші кезең ||
|-
| rowspan=3| Наурыздың 12, 1999 || {{flagcountry|Czech Republic}} || rowspan=3 align=center| Төртінші кезең || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991 as part of [[Czechoslovakia]].
|-
| {{flagcountry|Hungary}} || 1955-1991 жж. Қарсылас [[Варшава Шарты ұйымы]]ның мүшесі.
|-
| {{flagcountry|Poland}} || 1955-1991 жж. Қарсылас [[Варшава Шарты ұйымы]]ның мүшесі.
|-
| rowspan=7| Наурыздың 29, 2004 || {{flagcountry|Bulgaria}} || rowspan=7 align=center| Бесінші кезең || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991.
|-
| {{flagcountry|Estonia}} || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991 as part of the [[Soviet Union]].
|-
| {{flagcountry|Latvia}} || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991 as part of the [[Soviet Union]].
|-
| {{flagcountry|Lithuania}} || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991 as part of the [[Soviet Union]].
|-
| {{flagcountry|Romania}} || 1955-1991 жж. Қарсылас [[Варшава Шарты ұйымы]]ның мүшесі.
|-
| {{flagcountry|Slovakia}} || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1991 as part of [[Czechoslovakia]].
|-
| {{flagcountry|Slovenia}} || Previously part of [[SFR Yugoslavia|Yugoslavia]] 1945-1991 ([[Non-aligned movement|Non-aligned]])
|-
| rowspan=2| Сәуірдің 1, 2009 || {{flagcountry|Albania}} || rowspan=2 align=center| Алтыншы кезең || Member of the rival [[Warsaw Pact]] 1955-1968.
|-
| {{flagcountry|Croatia}} || Previously part of [[SFR Yugoslavia|Yugoslavia]] 1945-1991 ([[Non-aligned movement|Non-aligned]])
|}

== ”Бейбітшілік үшін ынтымақтастық” ==

НАТО осы ұйымға кіруге ұмтылатын немесе осы ұйым саясатын қолдайтын бірқатар еуропалық мемлекеттермен “'''Бейбітшілік үшін ынтымақтастық''' ” деп аталатын келісімге қол қояды. Бұл бағдарлама мүшелері: [[Албания]], [[Аустрия]], [[Әзірбайжан]], [[Армения]], [[Грузия]], [[Ирландия]], [[Қазақстан]], [[Қырғызстан]], [[Македония Республикасы]],[[Өзбекстан]], [[Молдова]], [[Ресей]], [[Тәжікстан]], [[Түрікменстан]], [[Украина]], [[Финляндия]], [[Хорватия]], [[Швейцария]], [[Швеция]].

== НАТО және Қазақстан ==
Қазақстан Республикасы және НАТО арасындағы ынтымақтастық 1992 жылы біздің елімізге 1997 жылы Еуроатлантикалық әріптестік кеңесіне (ЕАӘК) болып қайта құрған, Солтүстік Атлантикалық ынтымақтастық кеңесіне кіруімізден басталады. ЕАӘК Қазақстанға НАТО-ға қатысушы мемлекеттерімен және еуразиялық әріптестік мемлекеттерімен халықаралық қауіпсіздіктің ең өзекті мәселелері жөніндегі нәтижелі сұхбатты жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасының ЕАӘК-ның жыл сайынғы Сыртқы істер және қорғаныс министрлерінің кеңесіне қатысуы ынтымақтастықтың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады.

Саяси сұхбатты және әскери ынтымақтастықты терендету мақсатында 1994 жылы 27 маусымда Қазақстан «Бейбітшілік үшін әріптестік» (БҮӘ) атты бағдарламасына қосылған болатын.

1994 жылдың қаңтар айында қауіпсіздікті және тұрақтылықты нығайту, НАТО және әрбір қатысушы мемлекеттердің арасындағы нақты әріптестікке қол жеткізуді мақсат ететін НАТО ұсынған «Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасы кең ауқымды бастамашылық болып табылады. Бұл бағдарлама өте маңызды және қазіргі қауіпсіздікті құрудың ажырамас бөлігі болды.

Қазақстанның ынтымақтастығы БҮӘ бағдарламасының шеңберінде НАТО-мен ықпалдастықтың кең көлемін қамтиды, оған сондай-ақ азаматтық төтенше жоспарлау, дағдарысқа қарсы реттеушілік, қарулы күштерге және қорғаныс құрылымдарына демократиялық бақылау жасау, қорғаныс саясаты және стратегиясы, әскери оқулар және әскери білім және т.б. енеді.

Сұхбаттың тереңдеуіне екі жақты байланыстардың жоғары даму үрдісі куә. 2003 – 2004 жылдары НАТО Бас хатшысының көмекшілері Г.Альтенбург және Ж.Фурне, Директораттардың басшылары Я.Сконежка және Ф.Боланд, НАТО-ның Халықаралық әскери штабы басшысының көмекшісі, генерал-майор Ф.Яниз, сондай-ақ бейтарап сарапшы топтары Қазақстанға сапар жасаған болатын. 2005 жылдың наурыз және қазан айларында, 2006 жылдың шілде және қыркүйек айларында, 2007 жылдың ақпан, мамыр және қазан айларында, 2008 жылдың сәуір айында НАТО Бас хатшысының Орта Азиядағы және Кавказдағы Арнайы өкілі Р.Симмонстың ресми сапарлары болды. 2008 жылдың 9-12 маусымда НАТО-ның Парламенттік ассамблеясының (НАТО ПА) Президенті Ж.Лелло Қазақстанға алғашқы ресми сапары болды. 2008 жылғы 11 қыркүйекте ҚР Қорғаныс министрі Д.Ахметовтың шақыруымен НАТО Бас хатшысының орынбасары Клаудио Бисоньероның Қазақстанға алғашқы сапары өтті. 2008 жылғы 3 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрі Д.Әхметов басқарған қазақстан делегациясы Бухарестте өткен НАТО/СЕАП саммитіне қатысты. 2008 жылғы шілде айында Президент Н.Назарбаевтың бастамасымен Солтүстік Атлантикалық Кеңес келесі СЕАП Қауіпсіздік форумын (Сыртқы істер министрлер деңгейіндегі бейресми кездесу) Қазақстанда 2009 жылғы 24-25 маусым кезеңінде өткізу туралы шешім қабылдады. Қауіпсіздік форумы Саммиттен кейінгі НАТО-ның ең үлкен іс-шарасы.

2004 жылдың қазан айында Алматы қаласында және 2006 жылдың желтоқсан айында Брюссель қаласында ҚР Президенті Н.Назарбаевтың НАТО-ның Бас хатшысы Яап де Хооп Схеффермен болған кездесулері барысында күш-жігерді біріктіру және терроризммен, экстремизммен, есірткенің заңсыз айналымымен, сондай-ақ қару-жарақ контрабандасына қарсы күрес саласындағы ынтымақтастықты орнату жөнінде маңызды уағдаластықтарға қол жеткізілді. Осы бағыттағы бірлескен жұмыс 2006 жылғы 31 қаңтарда қабылданған Қазақстан және НАТО арасындағы Әріптестік іс-қимылы жөніндегі жеке жоспардың (ӘІЖЖ) шеңберінде іске асырылады.

ӘІЖЖ-нің қабылдануы Қазақстанның НАТО-мен өзара қарым-қатынастарын сапалы жаңа деңгейге шығарады және Солтүстік Атлантикалық Альянсімен халықаралық және өңірлік қауіпсіздіктің ең өзекті мәселелері жөнінде жан жақты сұхбатты тереңдетуді жәрдемдесуге бағытталған.

2006 жылы ӘІЖЖ жүзеге асыру аясында Қазақстан мен НАТО сарапшыларының жүмыс кездесулері болып өтті.

Альянспен сұхбатты нығайту үдерісіндегі маңызды оқиға Қазақтан Республикасы Парламентінің НАТО-ның Парламенттік Ассамблеясындағы (НАТО ПА) бақылаушы мәртебесін алуы болып табылады. Тиісті шешімді ҚР Парламентінің қос палатасының төрағалары жасаған өтініштерінен кейін 2004 жылғы 15 қарашада Парламенттік Ассамблеясының Тұрақты комитеті мәжілісінде қабылдаған болатын.

2008 жылғы 12-13 қараша кезеңінде Қазақстан Республикасының делегациясы Мемлекеттік хатшы Қ.Саудабаевтың басшылығымен Валенсия қаласында (Испания) өткен НАТО Парламенттік Ассамблеясы сессиясының жалпы отырысына қатысты. Мемлекеттік хатшы Қазақстанның ғаламдық және өңірлік қауіпсіздік мәселелеріне және НАТО-мен қарым-қатынасына көзқарасы туралы мәлімдеме жасады.

2008 жылғы 7-11 сәуір кезеңінде Астана және Алматы қалаларында екінші «НАТО мен Қазақстан әріптестігі аптасы» өтті. Оның шеңберінде ҚР Ұлттық Академиялық кітапханасының негізінде НАТО-ның депозитардық кітапханасын ашылуы болды.

Қазақстан НАТО-ның Білім жөніндегі комитетінің барлық шағын бағдарламаларына қатысады. Бірлескен жобалар, ең әуелі, Семейдің, Арал теңізінің, ядролық қаруды таратпау режимін нығайту және биоқауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселелеріне бағытталған.

«Бейбітшілік үшін әріптестік» бағдарламасының шеңберінде төтенше азаматтық жоспарлаудың саласындағы ынтымақтастық дамуда. НАТО-ның әріптестері мен қатысушылары мамандандырылған құрылымдарының төтенше жағдайларды алдын алу және жоюдың ұлттық жүйесін жетілдіру, өртпен күресу, техногендік және табиғи апаттардың салдарын жою, азаматтық қорғаныс, босқындармен жұмыс істеу саласындағы тәжірибелері ерекше қызығушылық тудырады.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.
ISBN 9965-32-491-3</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{NATO}}

[[Санат:Саяси ұйымдар]]
[[Санат:Суық соғыс]]
[[Санат:Халықаралық ұйымдар]]

Қойдың жұқпалы мастипі

2016-01-31T08:54:01Z

Erboldilyara:

{{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2016}} 

'''Қойдың жұқпалы мастипі немесе гангреналық мастит''' - желіннің гангреналық қабынуы мен бүкіл дененің улануы арқылы байқалатын, жіті өтетін жұғымтал ауру.

== Тарихи деректер ==
Қойдың гангреналық мастипі туралы алғашқы деректер 1823 жылы Францияда мәлім болды. 1887 жылы Нокар ауру қоздырушысынын бөліп алады, оны '''Micrococcus mastitidis gangrenosae''' деп атайды. Кейінннен бұл ауру қой шаруашылығы дамыған елдердің барлығында кездесетіні анықталды.

== Қоздырушысы ==
Қойдың жұқпалы маститінің, негізгі қоздырушылары '''Staphylococcus aureus ovinus''' және '''Pasteurella haemolytica''' бактериясының А және Т биотиптері, оларды '''Bact mastitidis ovis''' деп те атайды. Мастит кезінде бұл микробтар жеке кездеспейді, олардың ассоциациясында үнемі эшерихиялар, протей, клостридиялар, т.б. ұшырасады. Сонымен, жұқпалы маститтің негізгі қоздырушылары мастит микрококтары мен мастит бактериясы деп есептеледі де, басқа микробтар аурудың асқынуының себепкері ретінде қарастырылады.

== Індеттік ерекшеліктері ==
Жұқпалы маститпен лактациядағы саулық қой ауырады. Суалған қысыр және буаз қойлар ауырмайды. Бірінші туған тұсақтарда жиі байқалады. Ауру қоздағаннан кейін 2-3 аптада соң басылып, сақман аяқталғаннан кейін шегеге жетеді. Ауру енесінен қозыға жұғуы мүмкін. Қозылардың тыныс жолдары зақымданып, ауру пенвномия ретінде өтеді.
Ауру алғаш шыққанда қоздырушының бастауы - микроб алып жүретін қойлар пневномиямен ауырған қозылар болады. Микробтың ену жолдары емшектің үрпі, желіннің зақымданған терісі. Қоздырушы ластанған сау саулыққа жұғады. Микроб сыртқы ортаға қойдың сүтімен, қозының танауынан аққан сорамен бөлінеді. Аурудың шығуына сыртқы ортаның қолайсыз факторлары әсер етеді. Қозы кезінде пневномиямен ауырған тұсақ микроб алып жүріп, жағымсыз факторлардың әсерінен ауруы асқынып, жұқпалы маститке ұшырап, індеттің тұтануына себепкер болуы мүмкін.

== Өтуі мен симптомдары ==
Арудың инкубациялық кезеңі бірнеше сағаттан бәр тәулікке дейін. Маститтің үш клиникалық түрі болады: гангренаға ұласатын геморрагиялық, сулы және сулы қатарлы, абсцессаға айналған.
Геморрогиялық мастит жіті басталып, гангренаға ұласады. Ауырған саулық қатты күйзеліп, оттамайды, ыстығы көтеріліп, тыныс алуы және тамыр соғысы жиілейді.
Мұндай мастит кезінде сауып көргенде сүт болмай, оның орнына су сияқты қызғылт ірімтіктер бар сұйықтық шығады. Гангрена басталғанда экссудат сұрғылт түске ауысып, иісі жағымсыз болады.

== Патологиялық-анатомиялық өзгерістер ==
Желіннің зақымданған бөлігі шектен тыс ұлғайып кетеді. Әдетте желіннің бір жағы ғана зақыманады. Желіннің зақымданған жағы басып көргенде қап-қатты, терісі тырсиып, қара қошқылданып, көгеріп, тері асты шелі суланып, жалқақтанады. Желінді тіліп қарағанда қызыл-қошқыл түсті, кескен жерінен лайланған сұрғылт жағымсыз иісті қоймалжың сұйық ағады. Сүт тұратын қуыстары үлкейіп, ісініп, түсі қара қошқыл болады. Сүт жолдарының арасындағы ұлпа қалыңдайды. Шектен тыс қан кернеген бөліктері мен ақшыл түсті телімдерінің алма кезек орналасуы, бұл ағзаға аламыш реңді мәрмәр түс береді. Дерт процесі көпке созылған жағдайда сүт безін тіліп қарағанда өліеттенген телімдер мен жаңадан пайда болған дәнекер ұлпалар ұшырасады.

== Емі ==
Ауырған қойларды бөліп алып, күтімін жақсартады. Ең алғаш маситтің белгісі біліне бастағанда ауырған қойға 100000-200000 ӘБ пенициллинді күніне үш рет бұлшық етіне жібереді, аузынан күніне екі рет 1-3г норсульфазол береді. Сонымен қатар, күніне бір рет емшектің үрпінен желіннің зақымданған бөлігіне 50 000-100 000 ӘБ пенициллин немесе стрептомицинді 10 мл физиологиялық ерітіндімен мастицид, мастиан сияқты бактериоцидті эмульсияны жібереді.

== Дауалау және күресу шаралары ==
Саулық отарларын тек қана маститтен сау малдармен ғана толықтырады. Лактациядағы қойларды дұрыс азықтандырып, күтіп, үнемі жалпы денсаулығына, желіндері мен емшектерінің күй-жағдайына ерекше көңіл аударады. Желіні зақымданған саулықтарға уақытылы ем қолданады. Емшектерінде сызат, жарақат болса, дезинфекциялаушы май жағады. Қой қораларында санитариялық реттілікті сақтайды.

== Дереккөз ==
<ref>Т.Сайдуллин. Індеттану және жануарлардың жұқпалы аурулары</ref>

[[Санат:Аурулар]]
[[Санат:Жұқпалы аурулар]]

Хандық

2015-10-07T12:49:33Z

Erboldilyara: «Мәдениет» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Хандық''' — [[орта ғасырлар]]дағы [[түрк]]і-[[моңғол]] қоғамында болған дәстүрлі мемлекеттік бірлестік. Хандық дала өркениетінің ерекшеліктерімен тығыз байланысты болды және өз заманында прогресшіл рөл атқарды. Оның құрамына енген қауымдардың көшіп-қонатын белгілі жері, шаруашылық бірлестігі болды және олар саяси жағынан бірлесіп, сыртқы жаудан өз шекарасын қорғап тұрды. Дегенмен, дәстүрлі қазақ қоғамындағы көшпелі шаруашылық, әрбір жүздің өзіне тән эконономикалық, шаруашылық ерекшеліктері [[Қазақстан]] аумағында орталықтандырылған бір Хандықтың өмір сүруіне мүмкіндік бермеді. [[Қазақ]] хандығы құрылғаннан кейінгі кезеңде ірі саяси қайраткерлер ([[Қасым]], [[Хақназар]], [[Есім]], [[Тәуекел]], [[Тәуке]], [[Абылай]]) Хандықты біріктіріп, орталықтанған мемлекет орнатуға тырысты. Алайда мұндай Хандықтар көп ұзамай-ақ ыдырап отырды. 18 ғасырдың өзінде қазақ жерінде бірнеше Хандықтар (Кіші жүзде [[Әбілқайыр]], Орта жүзде [[Әбілмәмбет]], [[Сәмеке]], Ұлы жүзде [[Жолбарыс]] басқарған) өмір сүрді. [[Ресей]] империясының [[1822]] — [[1824]] жылы жүргізген әкімшілік реформаларынан кейін көп ұзамай қазақ жерінде Хандық өкімет жойылды.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Саясат]]
[[Санат: Тарих]]
[[Санат:Мәдениет]]

{{wikify}}

Чили топаралы

2015-09-14T11:51:52Z

Erboldilyara: «География» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Чили топаралы''' - Тынық мұхитының Оңтүстік Чили жағалауындағы таулы аралдар жүйесінің жалпы атауы. Солтүстігіндегі Чакао мен Кокберн бұғаздарынан оңтүстікке [[Магеллан бұғазы]]на дейінгі аралықта созылып жатыр. Чили топаралы бірнеше ірі аралдардан (Чилоэ, Уэллингтон, Санта-Инес, т.б.), ондаған ұсақ және мыңдаған аралша, жартастардан тұрады. Топаралдарда пайда болуы жағынан құрылықтық (негізінен Жағалық Кордильера бөлігі) мұз әсерінің іздері айқын байқалатын төбешіктер (биіктігі 1300 м) кездеседі. Климаты қоңыржай, мұхиттық, өте ылғалды (жылына мұнда 3000 мм жауыш-шашын түседі). Орташа температурасы 3-14°С аралығында; күшті жел соғады. Жерсілкінулер (күшті жер сілкіну 1960 ж.) жиі болып тұрады. Жағалаулары шығанақ, бұғаздармен күшті тілімделген. Солтүстігін мәңгі жасыл орман жапқан, оңтүстігінде жапырақ тастайтын шамшатты аралас қалың орман, батпақ және шалғын өсімдіктері өседі. ағай дайындалады, балық ауланады. Эрнандо-Магальянес ұлттық саябағы құрылған. Басты қаласы мен порты - Анкуд (Чилоэ аралында).
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}} Қазақстан ұлттық энциклопедия. 9 том. Алматы, 2007

[[Санат:География]]

Фосфолипидтер

2015-09-13T13:49:36Z

Erboldilyara:

'''Фосфолипидтер''' — майларға жатады. Майдың бір шетіндегі орналасқан май қышқылының орнына фосфор қышқылының қалдығы арқылы фосфолипидті радикал байланысқан. Фосфолипидті радикал ретінде [[холин]], [[серин]], инозитол немесе этаноламин болуы мүмкін. Фосфолипидтер биомембрананың маңызды құрамдас бөлігі.Фосфолипидтер күрделі липидтер,эфирлі көпатомды спирт және майлылығы жоғары қышқылдар болып табылады.Құрамында фосфор қышқылының қалдығын және оған қосымша әртүрлі химиялық атомдардан тұрады.Фосфолипидтер құрамына байланысты 3 топқа бөлінеді:
#глицерофосфолипидтер (глицерофосфатидтер)- глицерин қалдығынан тұрады.
#фосфосфинголипидтер
#фосфоинозитидтер
Липидтердің гидрофобты қасиет көрсетуі жасуша тіршілігінде маңызы зор. Себебі жасуша мембранасының ортаңғы екі қабаты фосфолипид молекуласынан тұрады. Осы молекулалар жасушаға сырттан қажетсіз заттарды өткізбейді және сыртқы ортаға жасушадағы заттарды шығармайды.Осының нәтижесінде жасушаның химиялық ортасы тұрақты болып сақталады
<ref>Сартаев А., Гильманов М. С22 Жалпы биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-634-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

Тілеуберген Мүбәрак Ахметуәлиұлы

2015-09-07T12:29:40Z

Erboldilyara: «1941 жылы туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Тілеуберген Мүбәрак Ахметуәлиұлы''' (5.4.1941, Ақмола облысы Бұланды ауданы Елтай а.) – экономика ғылымының докторы (2006). Қазақ политехникалық институтын (1969, қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық университеті]]) бітірген. 1970–91 ж. Қазақстан ғылым академиясының Экономика институтында кіші, аға ғылыми қызметкер, [[ҚазҰУ]]-да доцент (1991–2003) болды. 2003 жылдан Көкшетау университетінде профессор Тілеуберген 1970 жылдан бері табиғат ресурстарын әсіресе, түсті металл кен орындарын бағалау, оларды пайдаланғаны үшін төлемдер жүйесін қалыптастыру, тиімді пайдалану мәселелерімен айналысады. Жеке екі монография, басқа авторлармен бірге төрт монография, оқу-әдістемелік құралдар, 60-тан аса мақалалар жазған.
<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы X том</ref>
== Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1941 жылы туғандар]]

{{stub}}

Төлепбек Әбдіұлы Назарбеков

2015-09-07T12:25:48Z

Erboldilyara: «1927 жылы туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Төлепбек Әбдіұлы Назарбеков''' (17.5.1927, [[Қазығұрт ауданы]] Тұрбат ауылы – 23.5.2004) – еңбек ардагері, облыстың құрметті азаматы (2002). Еңбек жолын ауылдық Кеңестің хатшысы болып бастаған. 1959-65 жылдары облыстық партия комитеті ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі, аумақтық ұжымшар-кеңшар басқармасының бастығы, 1965–75 жылдары [[Созақ]] және [[Бөген ауданы]] партия комитеттерінің бірінші хатшысы, облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының бастығы, облыстық партия комитетінің хатшысы болып қызмет атқарды. 1976–87 жылдары облыстық орман шаруашылығы және орманды қорғау басқармасының бастығы болды. 1992 жылы Халықаралық [[Д.А. Қонаев]] атындағы қордың облыстық филиалының президенті болып сайланды. Бүкілодақтық дәрежедегі дербес [[зейнеткер]]. [[Ленин]], екі мәрте Еңбек Қызыл Ту, 2 мәрте «[[Құрмет белгісі]]» ордендерімен, 7 медальмен марапатталған. [[Шымкент]] қаласының, [[Түркістан]], [[Ордабасы]], Созақ аудандарының құрметті азаматы.
<ref name="test">Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы</ref>

==Сілтемелер==
<references />

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат: Оңтүстік Қазақстан облысы]]
[[Санат: Оңтүстік Қазақстан Облысының Құрметті Азаматы]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]

{{stub}}
{{wikify}}

Көмірлену тобы

2015-09-07T12:23:17Z

Erboldilyara: «Химия» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Көмірлену тобы''' - көмірлену процесінің нәтижесінде белгілі бір [[физика]]лық, химиялық қасиеттер мен [[петрография]]лық ерекшеліктерге ие болған [[көмір]]лердің жиынтығы.
<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Геология]]
[[Санат:Химия]]

{{Geology-stub}}

Изомералар

2015-09-06T11:39:03Z

Erboldilyara: «Биология» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Изомералар''' (изо + грек. meros— үлес, бөлік) — құрамы мен [[молекула]]лық массасы бірдей, бірақ құрылысы, демек касиеттері жағынан ерекшеленетін заттар. [[1823 ж.]] [[Ю.Либих]] ашқан.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—
Алматы: "Мектеп" баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Геология]]
[[Санат:Биология]]

{{Geology-stub}}

Жерсілкініс қарқындылығы

2015-09-04T11:52:45Z

Erboldilyara: «Табиғат» деген санатты аластады; «Табиғат апаттары» деген санатты қосты (HotCat құралын...

'''Жерсілкініс қарқындылығы''' - [[Балл]] деп аталатын халықаралық өлшеммен өлшенетін жерсілкініс қарқындылығы. [[1952]] жылдан Жерсілкініс қарқындылығының С.В. Медведев ұсынған 12-балдық өлшемі қолданылады. Бұл өлшем көмегімен [[Жер сілкінісі]] қарқындылығын анықтау барысында сілкініс зардабының бір топ белгілері ескеріледі. Олар: сейсмикалық бекеттер жазып алған көрсеткіштер, құрылыстар мен ғимараттардың зақымдану дәрежесі, [[грунт]] өңіріндегі өзгерістер, [[Жер асты сулары|жерасты]] және жер үсті сулары режимдерінің өзгерістері, жеке адамдардың сілкініс соққылары мен тербелістерін сезіну әсері т.с.с. Сөз болған белгілер жиынтығы тұрғысынан жер сілкіністері бірнеше түрге бөлінеді:
* 1-4 балл — мардымсыз сілкініс (бүліншілік тудырмайды);
* 5-7 балл — күшті сілкініс (көне құрылыстар зардап шөгеді);
* 8 балл — зілзалалы сілкініс (фабрика мұржалары құлайды, берік ғимараттар ішінара зардап шегеді);
* 9 балл — ойранды сілкініс (ғимараттардың көпшілігі бүлінеді, жер бетінде жарықтар пайда болады);
* 10 балл — жойқын сілкініс (көпірлер мен тасымал құбырлары бүлінеді, сырғымалар пайда болады);
* 11 балл — апаттар (барша ғимараттар қирайды, бетбедер айтарлықтай өзгерістерге ұшырайды);
* 12 балл — зауалдар (мейілінше ауқымды аймақтың жербедері өзгерістерге ұшырайды).<ref>Мұнай және газ геологиясы терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. Жалпы редакциясын басқарған Қазақстанға еңбегі сіңген мұнайшы - геологтар Т.Н. Жұмағалиев, Б.М. Қуандықов. — А.: АРНGroup, 2000 жыл. — 328 бет.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Сейсмология]]
[[Санат:Табиғат апаттары]]

{{stub}}

Шон Паркер

2015-08-29T03:19:33Z

Erboldilyara: «Facebook» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Тұлға
|Есімі = Шон Паркер
|Шынайы есімі = Шон Паркер
|Сурет = Sean Parker 2011.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туылған кездегі есімі =
|Туылған күні = 14.01.1982
|Туылған жері = [[Вирджиния]]<ref name=nypost>Schuster, Dana. [http://www.nypost.com/pagesixmag/issues/20111201/Adventures+NYCs+Billionaire+Playboy The Adventures of NYC's Billionaire Playboy]. ''New York Post''.</ref>
|Мансабы = Кәсіпкер
|Азаматтығы = {{USA}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Шон Паркер''' ([[14 қаңтар]] [[1982]] ж.) - интернет-кәсіпкер, Plaxo, [[Facebook]]<ref name="WSJ_041609">{{cite news|title=Firm Lets Others Choose Start-Ups|author=Vascellaro, Jessica E.|date=2009-04-16|publisher=Wall Street Journal|url=http://online.wsj.com/article/SB123984100075223223.html|accessdate=2011-01-30}}</ref>, Napster-дің негізін қалаушылардың бірі ретінде әлемге танымал. Өзінің 2.1 млрд. доллар капиталы арқасында, [[2012]] жылдың наурыз айында [[Forbes]] журналында 215-орын алды.
=== Өмірі ===
Шонға әкесі 7 жасында программалауды үйретті. 16 жасында оны [[хакинг]] үшін соттады.
1999 жылы Шон алғаш рет өзінің [[Napster]] деген сайтының арқасында әлемге танылды. Napster дегеніміз өлең алмасуға арналған сервис. Бұл сервис бүкіл музыкалық индустрияны төңкерді. 24 жасында ол Пало-Альтода [[Марк Цукерберг|Марк Цукербергпен]] кездеседі және [[Facebook]]-тың ең алғашқы президенті болады. 2005 жылы Шон кокаинді сақтаған деп айыпталып Facebook-тағы жұмысынан айырылады.
=== Алған білімі ===
Шон Октондағы орта мектепте білім алған. Мектептегі соңғы жылдарды Шон жылына 80 000 доллардан астам пайда таба бастайды, кейін ол колледжді тастап кәсіпкерлікпен айналыса бастайды.
=== Facebook-тағы жұмысы ===
Марк Цукербергпен кездесуден кейін Facebook қарқынды жұмыс істей бастайды. Шон компанияның президенті болып инвесторлар жинай бастайды: Ритер Тиль ең алғашқы инвестор болып саналады. Шонға кокаинді сақтағаны үшін деген айып жабылған соң, ол компаниядан кетеді.
=== Фильмде ===
Шон Паркерді "Әлеуметтік желі" фильмінде [[Джастин Тимберлейк]] ойнаған.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Facebook]]

Қылшан

2015-08-29T03:15:55Z

Erboldilyara: «Мәдениет» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Қылшан''' - Қорамсаптың бір түрі.
=== Тарихы ===
Шығыс халықтарында б.з.б 3-мыңжылдықтан бастап қолданыста болды. Кейіннен Орталық Азияны мекендеген сақ, ғұн, сармат, т.б. тайпалар садақ пен оқты бірге алып жүретін садаққап пен қылшанның біріккен түрі - горитті қолданды. 5 - 15 ғасырларда түркі-моңғол көшпелілері қылшанды оқтың жеке қабы ретінде қайтадан қолданысқа енгізді.
=== Жасалуы ===
Ағаштан Жасалынып, терімен қапталады, сырты сүйекпен әшекейленеді. Қылшандардың ұзындығы жебенің ұзындығына сәйкес 80-100 см аралығында, ені 15 - 20 см болады. Жебелер қылшынға басы жоғары қаратылып салынған. Ауызы қайыңның қабығынан, теріден, матадан жасалған қаппен бекітіледі. Қылшан арнаулы ілгектері немесе қайысбауы арқылы белдіктен оң жақтан тығылады.
== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Мәдениет]]

Жасұлан Әбдіманапов

2015-08-26T15:34:42Z

Erboldilyara: «1980 жылы туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Жасұлан Әбдіманапов''' (2.1.1980. [[Жамбыл облысы]] Т.Рысқұлов ауданы Жылқышты ауылы) - [[тележурналист]].<ref> "Қазақ телевизиясы", Энциклопедия, "ҚазАқпарат" Алматы, 2009 1-т, ISBN 978-601-03-0070-5 </ref>. Жамбыл облыстық Құлан ауылшаруашылық техникумын (2000), [[Тараз]] мемлекеттік университетін (2005) бітірген.

Жамбыл облыстық "Дүние-дастан", "Халық тәлімі", "Таразы" газеттерінде тілші, [[Қазақстан Телерадиокорпорациясы|"Қазақстан" РТРК]] АҚ Жамбыл филиалында редактор, жаңалықтар бөлімінде [[шеф-редактор]], ТРК-ның Жамбыл облысы бойынша [[меншікті тілш]]ісі (2003-2008), [[2008 жыл]]дың мамыр айынан [[Қазақстан-Тараз_(телеарна)|"Қазақстан" РТРК АҚ "Қазақстан-Тараз" филиалы]] директорының орынбасары - бас редакторы.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: журналистика]]
[[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]]
[[Санат:1980 жылы туғандар]]

Алкмеон Кротондық

2015-08-18T08:58:39Z

Erboldilyara:

{{Ambox
|type = style
|image = [[Сурет:Doska ikonnaya.jpg|50x40px|link=|alt=]]
|text = Бұл {{{1|мақаланы}}} Уикипедия [[УП:УиСи|сапа талаптарына]] лайықты болуы үшін '''[[Үлгі:Тұлға|үлгі-инфобокс]]''' енгізу қажет. Үлгі-инфобокс орнатқаннан кейін бұл үлгіні аластатыңыз.
}}

'''Алкмеон Кротондық''' (б. д. д. VI ғасырдың сонында, V ғасырдың басында өмір сүрген) — [[морфология]]ның, оның ішінде [[анатомия]]ның ғылым ретінде қалыптасып дамуына және оның грек терминологиясының (атауларының) қалыпгасуына үлкен үлес қосқан көне [[Грекия]] ғүламасы. Алкмеон адамзат тарихында бірінші болып ғылыми анатомиянын негізін қалаған ғалым, дәрігер, философ, Кротондық [[медицина]] мектебінің өкілі. Ол жануарларды ғылыми мақсатта алғаш рет сойып зерттеп, дене мүшелерінің жануарлар организміндегі маңызы туралы сол заманға сай терең мағыналы ғылыми тұжырымдар жасаған. "Табиғат туралы" атты еңбегінде "адам денесі — қарама-қарсылықтардың үйлесімді жүйесі" деп танып, өзінің табиғи пәлсапалық концепциясын алғаш рет үсынған.
<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биоморфология]]
[[Санат:Биология]]
[[Санат:Морфология]]

{{Bio-stub}}

Алимжан Баудинов

2015-08-18T07:54:19Z

Erboldilyara:

{{Ambox
|type = style
|image = [[Сурет:Doska ikonnaya.jpg|50x40px|link=|alt=]]
|text = Бұл {{{1|мақаланы}}} Уикипедия [[УП:УиСи|сапа талаптарына]] лайықты болуы үшін '''[[Үлгі:Тұлға|үлгі-инфобокс]]''' енгізу қажет. Үлгі-инфобокс орнатқаннан кейін бұл үлгіні аластатыңыз.
}}

'''Алимжан Баудинов'''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> [[1948]] жылы [[Қытай Халық Республикасы]]ның [[Чилпанзе]] қаласында туған. [[Алматы облысы]]ның Қаратұрық селосында орта мектеп, [[1980]] жылы ҚазМУ-дің жур-налистика факультетін тамамдаған.
== Жұмыс баспалдағы ==
[[1969]] жылы Шелек аудандық газетінде корректор, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, [[1973]] жылдан ''«Ұйғыр авази»'' газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, ''«Иени хаят»'' газетінің жауапты хатшысы қызметтерін атқарған.
== Еңбегі ==
Қаламгердің әңгімелері газет-журналдарда жарияланып тұрады. Бірнеше жинақтың авторы.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Чилпанзе қаласы]]
[[Санат:1948 жылы туғандар]]

{{Bio-stub}}

Александр Самойленко

2015-08-18T07:49:30Z

Erboldilyara:

{{Ambox
|type = style
|image = [[Сурет:Doska ikonnaya.jpg|50x40px|link=|alt=]]
|text = Бұл {{{1|мақаланы}}} Уикипедия [[УП:УиСи|сапа талаптарына]] лайықты болуы үшін '''[[Үлгі:Тұлға|үлгі-инфобокс]]''' енгізу қажет. Үлгі-инфобокс орнатқаннан кейін бұл үлгіні аластатыңыз.
}}

[[Сурет:75 36303b9330414b-34.jpg|right|200px]]1948 жылы 14 [[тамыз]]да [[Алматы облысы]]ның [[Талғар]] қаласында туған. 1971 жылы [[Қазақ мемлекеттік университеті]]нің [[журналистика]] факультетін бітірген. «Простор» журналының бөлім меңгерушісі, «Литературная газетаның» Қазақстан бойынша меншікті тілшісі болған. Қазір «Столичная жизнь» газетінің бас редакторы.
Бірнеше повесть, әңгімелер жинағы шыққан. Қазақ жазушыларының шығармаларын орыс тіліне аударумен шүғылданып жүр.
==Аудармалары==
'' Т. Иманбеков. Последняя охота. А.,»Жазушы», 1975; X. Абдуллин. Узелки. А.,»Жазушы», 1978; К.Жумадилов. Последнее кочевье. Роман. А., »Жазушы», 1983.''
==Шығармалары==
 Год журавлей. Повесть, рассказы. А., «Жазушы», 1979;<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық – Алматы: “Ан Арыс” баспасы, 2009 жыл – 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:1948 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
{{Bio-stub}}

Абдолла

2015-08-16T11:40:26Z

Erboldilyara:

{{Ambox
|type = style
|image = [[Сурет:Doska ikonnaya.jpg|50x40px|link=|alt=]]
|text = Бұл {{{1|мақаланы}}} Уикипедия [[УП:УиСи|сапа талаптарына]] лайықты болуы үшін '''[[Үлгі:Тұлға|үлгі-инфобокс]]''' енгізу қажет. Үлгі-инфобокс орнатқаннан кейін бұл үлгіні аластатыңыз.
}}

'''Абдолла''' (17 ғасырдың 2-жартысы — [[1719]]) — қазақ ханы. [[Төре]] тұқымынан. [[1718]]-[[1919]] ж. хандық құрып, [[Ұлы жүз]]дегі [[дулат]] (''[[жаныс]], [[сиқым]], [[шымыр]]'') және шанышқылы, [[албан]], [[сары үйсін]] және суан руларын басқарған. [[Түркістан]] мен [[Ташкент]], [[Шыршық]], [[Шу]], [[Талас]], [[Арыс]] өзендері аралығында, [[Ташкент]]ке іргелес [[Ферғана]]ның бір бөлігінде көшіп-қонып жүрді. Ордасы Ташкентте болды. <ref>Жетісу. Энциклопедия. - [[Алматы]]: «Арыс» баспасы, [[2004]]. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3</ref><ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Bio-stub}}
{{wikify}}
[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]]
[[Санат:Қазақ хандары]]
[[Санат:1719 жылы қайтыс болғандар]]

Баб Ата күмбезі

2015-08-13T06:36:52Z

Erboldilyara: «Мәдениет» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

Баб Ата күмбезі - қазақ даласындағы шежірелі жерлердің бірі. Баба Ата (Ысқақ баб) Түркістан өлкесіндегі беделі дін иелерінің бірі болған. Оның қабірінің басындағы құлаған көне мазарының орныны ХІХ ғасырда жаңа күмбез салынды. Күмбез күйдірілген шаршы кірпіштен ортағасырлық үлгіде бой көтерген. Құрылыстың астыңғы негізгі бөлмелері төртбұрышты. Кесененің бас күмезі биік етіп тұрғызылған. Шағындау екінші күмбез де осы үлгіде қаланған. Баб Ата күмбезінде намаз оқитын үлкен бөлме, сағана, діни-рәсімдік, т.б. бөлмелер бар. Бөлмелер сыланып, әктеліп, өрнектелген. Күмбездердің ішкі жағы жазулармен көмкеріліп, өсімдік тектес өрнектермен безендірілген.

== Дереккөздер ==
Қазақ Совет Энциклопедиясы

[[Санат:Мәдениет]]

Лазарис Аронович Яков

2015-08-11T11:08:48Z

Erboldilyara: Erboldilyara Яков Аронович Лазарис бетін Лазарис Аронович Яков бетіне жылжытты

{{Infobox writer
| name = Лазарис Яков
| image =
| imagesize =
| caption =
| pseudonym = Яков
| birthname = Лазарис Яков
| birthdate = {{birth date|1904|2|23}}
| birthplace = [[Украина]], [[Полтава облысы]], [[Коврай селосы]]
| deathdate = {{death date and age|1991|3|14|1904|2|23}}
| deathplace = [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]
| occupation = патофизиолог, медицина ғылылымының докторы, профессор
| nationality = [[Орыстар|орыс]]
| period =
| genre = [[Медецина ғылымдары]]
| movement =
| notableworks =
| partner =
| relatives =
| influences =
| influenced =
| awards =
| signature =
| website =
| portaldisp =
}}

'''Яков Аронович Лазарис''' (23.2. 1904, [[Украина]], [[Полтава облысы]], [[Коврай селосы]] – 14.3.1991, [[Қарағанды|Қарағанды қаласы]]) – [[патофизиология|патофизиолог]], [[медицина]] ғылылымының докторы (1939), профессор (1940). [[Харьков мемлекеттік медицина институты]]н бітірген (1927). [[Одесса]] (1927–29), [[Днепропетровск]] пен [[Мәскеу]] (1941–43) және [[Горький]] (1943–51, қазіргі [[Нижний Новгород]]) қалаларындағы [[медицина]] оқу орындарында ғылыми-педагикалаық қызметпен (ассистент, 1929; доцент, 1935; профессор, 1940) айналысқан. [[Қарағанды мемлекеттік медицина институты]]нда (1951–86, қазіргі [[Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы]]) кафедра меңгерушісі қызметін атқарған; 1986–87 ж. осы институтта ғылыми кеңесші болды.<ref>[[Медицинадағы және білім берудегі инновациялық технологиялар]]: профессор Я.А.Лазаристің туғанына 100 жыл толуына арналған халықаралық ғылыми-әдістемелік конференцияның материалдары, [[Қарағанды]], 2004.</ref>

==Еңбектері==
Лазаристің ғылыми еңбектері углеводтық алмасудың жүйесі мен патологиясына, өкпенің қабынуына, диабет пен токсикологияға арналған. 200-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 4 монографияның (мысалы, [[«Роль гипофиза в регуляции углеводного обмена»]], 1941; [[«Отек легких»]], 1962; [[«Легочное кровообращение»]], 1963; [[«Нарушение кислотно-щелочного гомеостаза»]], 1973; т.б.) авторы. [[Ленин]] орденімен (1966) және медальдармен марапатталған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Ғалымдар]]

Хамитбек Мұсабаев

2015-08-05T16:38:21Z

Erboldilyara: «7 қазанда туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[File:282-300-1.png|thumb]]'''Мұсабаев Хамитбек''' - 1953 жылы 7 қазанда [[Қостанай облысы]], [[Аманкелді ауданы]]ның орталығы Аманкелді селосында туған. 1970 жылы орта мектепті аяқта-ған соң, Аманкелді ауданындағы «Қарасу» совхозында еңбек жолын бастаған. 1979 жылы Қазақ университетінің журналистика факуль-тетін тамамдаған.
==Еңбек жолы==
1972 жылдан Аманкелді аудандық газеті редакциясында қызмет істейді. 1972 жылдан 1975 жылға дейін тілші, 1975-1977 жылдары бөлім меңгерушісі, 1977-1981 жылдары жауапты хатшы, 1981-1990 жылдары редактордың орынбасары болып жұмыс атқарған.
1990 жылдан бастап редактор және 2002 жылдан облыстық "Қостанай таңы" газетінің Аманкелді ауданы бойынша менішкті тілшісі.
Бipнеше рет ауылдық және аудандык кеңестердің депутаты болды. 1990-1992 жылдар аралығында аудандық партия комитетінің бюро мүшесі болып сайланды. 1994-2000 жылдар арасында 6ipiнші шақырылған Торғай және Қостанай облыстары мәслихаттарының алғашқы депутаттарының 6ipi болып сайланды. 1983 жылы жас ақын-жазушылардың республикалық «Жігер» фестивалінің лауреаты атанды.
Қазақстан Республикасы Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Республикасы журналистер одағының мүшесі, Қостанай меценаттар клубы «Қазына» сыйлығының лауреаты (2006). Қазір Аманкелді аудандық "Аманкелді арайы" газетінің бас редакторы болып қызмет етеді.

==Еңбектері==
1983 жылы жас ақын-жазушы-лар мен өнер иелерінің республикалық «Жігер» фестивалінің лауреа-ты атанып, 2003 жылы Қостанай облысы әкімінің сыйлығын алған. 2006 жылы Қостанай облысы меце-наттары клубының тәуелсіз «Қазына» сыйлығын алған, 2006 жылғы республикалық «Елім менің» фести-вальінің лауреаты.
Ақынның өлеңдері мен поэмалары 1973 жылдан бастап аудандық, облыстық және республикалық баспасөз беттерінде жарияланып тұрады. «Торғай топырағы» (1991), «Ақжол» (1992), «Ахаң-Жахаң ізімен» (1993), «Алашорда арманы» (1995), «Таразы» (2003), «Наркескен» (2006) атты жыр жинақтары жарық көрген.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қостанай облысы]]
[[Санат:1953 жылы туғандар]]
[[Санат:7 қазанда туғандар]]

Владимир Викторович Яворский

2015-07-14T16:56:08Z

Erboldilyara: «1950 жылы туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Яворский Владимир Викторович''' ([[1950]] ж.т.) – [[техника ғылымының докторы]] ([[2003]]), [[профессор]] ([[2004]]). [[Томск политехникалық институты]]н бітірген ([[1973]]). Қарағанды политехникалық институтында доцент ([[1978]]–[[2001]], қазіргі [http://site.kstu.kz/?lang=kz Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]) болып жұмыс істеді. [[2001]] жылдан осында кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>«Методы моделирования взаимосвязи и параметров функционирования многоуровневых организационных структур непроизводственной сферы» деген тақырыпта [[докторлық диссертация]] қорғады. 140-тан астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 [[монография]]ның авторы.
<ref>Қазақстан ұлттық энциклопедиясы</ref>
== Сілтемелер ==
*[http://site.kstu.kz/?lang=kz Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті]
==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

[[Санат:Қарағанды]]
[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1950 жылы туғандар]]

Чебура

2015-07-13T03:08:01Z

Erboldilyara:

{{Өзен
|атауы = Чебура
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 38
|су алабының ауданы = ?
|су алабы = [[Иня (Обтің төменгі тармағы)|Иня]]
|өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы = [[Касьма]] өзенінің сол жағалауынан 62 км қашықтықта
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = {{RUS}}
|аймақ = Кемеров облысы, Новосибирск облысы
|commons =
}}

'''Чебура''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, Новосибирск облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Касьма]] өзенінің сол жағалауынан 62 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 38 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Иня (Обтің төменгі тармағы)|Иня]]. Өзен саласы — (Жоғарғы) Обь тармағының Томаға қосылу құйылысына дейінгі су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь<ref name='Ресей МСР'/>.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Чебура}}</ref>:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010200612115200005776
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200577
* Су алабының коды — 13.01.02.006
* ГЗ томының нөмірі — 15
* ГЗ бойынша шығарылуы — 2

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]

{{Суретсіз мақала}}
{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Ресей өзендері]]

{{hydro-stub}}

Мусирма

2015-06-22T11:34:52Z

Erboldilyara:

{{Өзен
|атауы = Мусирма
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 10
|су алабының ауданы = 31,2
|су алабы = [[Еділ]] [[Чебоксар ГЭС|Чебоксар су торабынан]] [[Свияга]] және [[Цивиль]] өзендерін қоспағанда [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласына дейін
|өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы = Аря өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = {{RUS}}
|аймақ = Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстан Республикасы
|commons =
}}

'''Мусирма''' — [[Ресей]]дегі өзен. Марий Эл Республикасы, Чуваш Республикасы, Киров облысы, Татарстан Республикасы <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Аря өзенінің оң жағалауынан 28 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 10 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Еділ]] [[Чебоксар ГЭС|Чебоксар су торабынан]] [[Свияга]] және [[Цивиль]] өзендерін қоспағанда [[Қазан (қала)|Қазан]] қаласына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ<ref name='Ресей МСР'/>.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Мусирма}}</ref>:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400712112100003092
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 112100309
* Су алабының коды — 08.01.04.007
* ГЗ томының нөмірі — 12
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]

{{Суретсіз мақала}}
{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Ресей өзендері]]

{{hydro-stub}}

Тирис

2015-06-19T17:28:19Z

Erboldilyara:

{{Өзен
|атауы = Тирис
|шынайы атауы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|карта =
|карта ені =
|карта атауы =
|ұзындығы = 46
|су алабының ауданы = 602
|су алабы = [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін
|өзендердің су алабы = Кама
|су шығыны =
|өлшеу орны =
|бастауы =
|бастауының орны =
|бастауының биіктігі =
|s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|сағасы = КАС/Еділ/1804/118/510
|сағасының орны =
|сағасының биіктігі =
|m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec =
|m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec =
|еңістігі =
|ел = {{RUS}}
|аймақ = Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы
|commons =
}}

'''Тирис''' — [[Ресей]]дегі өзен. Татарстан Республикасы, Оренбург облысы, Башқұртстан Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы КАС/Еділ/1804/118/510 орналасқан. Өзен ұзындығы 46 км-ді құрайды.

== Су реестрінің мәліметтері ==
[[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кама су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Ик (Кама тармағы)|Ик]] бастауынан сағасына дейін. Өзен саласы — Белаяға қосылу құйылысына дейінгі Кама тармағының су алаптары , өзен алабы — Кама<ref name='Ресей МСР'/>.

[[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Тирис}}</ref>:
* Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 10010101312111100027704
* Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 111102770
* Су алабының коды — 10.01.01.013
* ГЗ томының нөмірі — 11
* ГЗ бойынша шығарылуы — 1

== Дереккөздер ==
{{reflist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі]

{{Суретсіз мақала}}
{{тексерілмеген өзен}}

[[Санат:Ресей өзендері]]

{{hydro-stub}}

Жоғарғы Силезия таскөмір алабы

2015-06-19T17:25:44Z

Erboldilyara:

'''Жоғарғы Сиелзия [[таскөмір]] алабы''' - [[Польша]] мен [[Чехия]] мемлекеттері аумағында орналасқан. Польша жеріндегі ауданы 4500 км2, [[Чехия]] жеріндегі ауданы 950 км2. [[Көмір]] [[өндіру]] көлемі және оның қоры бойынша дүние жүзіндегі ең ірі алаптардың бірі. Алап орасан зор [[қазаншұңқыр]] пішінді, солтүстік мен батыс бөлігінде [[карбон]] кезеңінің көмірлі шөгінділері жер бетіне шығып жатыр; ал Орталық және оңтүстік [[бөліктер]]інде 1000 м-ден астам тереңдікте, [[мезозой]] және [[кайнозой]] шөгінділерімен көмілген. Жалпы қалыңдығы 4 – 5 км болатын көмірлі бөлігі [[құмтас]], [[тақтатас]], әктастан тұрады; олар [[острава]], [[намюр]], [[вестфаль]] [[сатылары]]на жіктеледі. Алаптың солтүстік-батыс бөлігінің тектоник. құрылымы күрделі. Көмірдің 450-ден астам қабаты мен қабатшалары бар; олардың батыс бөлігіндегі 98 қабаты көмір өндіруге жарамды; шығыс бөлігінде ондай қабаттар аз. [[Қабат]]тардың қалыңдығы 1,5 – 2 м-ден 7 – 9 м-ге дейін, кей жерлерінде 24 м-ге дейін жетеді. Мұнда көмірдің [[барлық түрлер]]і кездеседі. [[Көмір]]і ылғалды, күкірті аз, жоғары сапалы. Металлургиялық [[кокс]] алуға болады.

==Дереккөздер:==
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:География]]
[[Санат:Кен орындар]]

{{stub}}

Ағынша бағыттағыш бөгетше

2015-06-19T17:25:10Z

Erboldilyara:

'''Ағынша бағыттағыш бөгетше''' ({{lang-ru|Дамба струянаправляющая}}) — арна түзету процесін жүргізуге арналған инженерлік [[гидротехникалық]] [[имарат]]. [[Арна]] түзетуші имараттың негізгі типіне — өзеннің, арнаның ұзына бойындағы ағынша бағыттаушы жер бөгет жатады. Оның беткейлерін төсеме таспен, құрамалы темірбетонды плитамен және т.б. бекітеді. Жоғары бъефтегі богетшенің арынды беткейін бекіту құрылымын жасау кезінде, бөгетше табанындағы арнаның жергілікті шайылуын есепке алу керек. Төменгі бъефтегі бөгетшенің тұрақтылығын анықтау кезінде жалпы және жергілікті шайылу процесі есепке алынады. Су ағыны арнасының тұрақтылығын қамтамасыз ету жағдайы бойынша енінен бастап басқа көрсеткіштері, арнаның тұрактылығына сәйкес терендігі және т.б. ағынның барлық динамикалық осімен ағу процесін қамтамасыз етеді.

<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы.
– Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Су шаруашылығы]]

Артур Конан Дойль

2015-06-19T05:38:29Z

Erboldilyara: «22 мамырда туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Infobox writer 
| name = Sir Arthur Conan Doyle
| image = Conan doyle.jpg
| caption = Sir Arthur Conan Doyle
| birth_name = Arthur Ignatius Conan Doyle
| birth_date = {{birth date|1859|5|22|df=y}}
| birth_place = [[Edinburgh]], Scotland, United Kingdom
| death_date = {{death date and age|1930|7|7|1859|5|22|df=y}}
| death_place = [[Crowborough]], East Sussex, England, United Kingdom
| nationality = Scottish, Irish
| citizenship = British
| occupation = Novelist, short story writer, poet, doctor of medicine
| movement =
| genre = [[Detective fiction]], science fiction, historical novels, non-fiction
| influences = [[Edgar Allan Poe]], [[Jules Verne]], [[Robert Louis Stevenson]]
| influenced = [[Agatha Christie]] and other detective fiction authors, [[Edgar Rice Burroughs]], [[Gosho Aoyama]], [[Gaston Leroux]],
| notableworks = [[Canon of Sherlock Holmes|Stories of Sherlock Holmes]] ''[[The Lost World (Conan Doyle novel)|The Lost World]]''
| signature = Arthur Conan Doyle Signature.svg
}}
'''Артур Игнатиус Конан Дойль (Дойл)''' ({{lang-en|Sir Arthur Ignatius Conan Doyle}}; [[1859 жыл]], 22 мамыр – [[Эдинбург]], [[Шотландия]] – [[1930 жыл]] 7 шілде, [[Кроуборо]], [[Сассекс]]) – шотланд және ағылшын жазушысы. <ref name="bio1">{{cite web
| url = http://www.sherlockholmesonline.org/Biography/index.htm
| title = Conan Doyle biography, p.1
| accessdate = 2009-10-01
| lang = en
| description = www.sherlockholmesonline.org
| archiveurl = http://www.webcitation.org/618qQRDpk
| archivedate = 2011-08-23
}}</ref>

Дүниежүзілік атаққа Шерлок Холмс туралы детектив жанрында жазылған шығармаларымен, профессор Челленджер туралы ғылыми-фантастикалық, бригадир Жерар туралы юморлық шығармаларымен ие болады. Сондай-ақ Конан Дойль – («Ватерлоо», «Ангелы Тьмы», «Огни судьбы», «Пёстрая лента») пьесаларының және ([[1898]]) «Песни действия» және «Песни дороги» баллада жинағы) өлеңдерінің, («Записки Старка Монро», сондай-ақ «Загадка Старка Монро» шығармасының) автобиографиялық очерктерінің авторы.<ref name="bio2">{{cite web
| url = http://www.sherlockholmesonline.org/Biography/biography2.htm
| title = Conan Doyle biography, p.2
| accessdate = 2009-10-01
| lang = en
| description = www.sherlockholmesonline.org
| archiveurl = http://www.webcitation.org/618qR4ALC
| archivedate = 2011-08-23
}}</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:1859 жылы туғандар]]
[[Санат:Ағылшын жазушылары]]
[[Санат:Шотландия жазушылары]]
[[Санат:Шотландия медиктері]]
[[Санат:1930 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:22 мамырда туғандар]]

Рональд Фербенк

2015-06-18T04:34:48Z

Erboldilyara:

'''Рональд Фербенк'''({{lang-en| Arthur Annesley Ronald Firbank}}, 17 қаңтар [[1886 жыл]], [[Лондон]] — 21 мамыр [[1926 жыл]], [[Рим]]) — ағылшын жазушысы<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA,_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4</ref>.

==Өмірбаяны==

Ақсүйек отбасынан шыққан. [[Кембридж]]де оқығанымен, диплом алмаған.

[[1907 жыл]]дан бастап кaтолик дінін қабылдаған. Ол саяхаттағанды жан-тәнімен сүйгендіктен әлемнің бірқатар елдерінде болған.

[[1926 жыл]]ы [[Рим]] [[қала]]сына саяхаты кезінде өкпе ауруынан дүниеден озады.

==Шығармашылығы==

Фербенк [[Оскар Уайльд]] шығармашылығының табынушысы болған.
Ол гротесктік әзіл стилінде жазылған шағын [[роман]]дар жазып, оны өз қаражатына басып шығарады.

Оның шығармашылығы [[О.Хаксли]], И.[[Во]] және [[М.Спарк]] секілді әдебиеттанушылардың қалыптасуына үлкен септігін тигізген. С. Зонтаг "Кэмп жайлы шағын мақала" атты эссесінде оның шығармаларын "Кэмп-әдебиеттің канондары" ретінде бағалаған.

==Шығармалары==

* Vainglory(1915)
* Inclinations(1916)
* Caprice (1917)
* Valmouth(1919, муз.комедия Сэнди Уилсона, 1958)
* The Princess Zoubaroff
* Santal(1921)
* The Flower beneath the Foot (1923)
* Sorrow in Sunlight(1925)
* Concerning the Eccentricities of Cardinal Pirelli(1926)
* The Artificial Princess(1934)

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Ағылшын жазушылары]]
[[Санат: 1886 жылы туғандар]]
[[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]]

Эдуард Строон

2015-06-13T04:14:36Z

Erboldilyara: «14 қарашада туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Эдуард Строон''' [[1964]] жылы 14 қарашада [[Лондонда]] туған. [[¥лыбритания]] азаматы.
[[Оксфорд]]-[[Брук]] университетінің экономика факультеттін
(1983), [[Лондон]] университетінің [[Славян]] және [[Шығыс Еуропа]] ғылымдары факультетін (1988) бакалавр дәрежесімен
бітірген. [[Қазан]] (1991) және [[Алматы]] (1993) қалаларында
«[[Тарих]]» мамандығы бойынша оқыған.
1983 жылдан - [[Лондон қор биржасы]]нда брокер.
1993 жылдан - [[ТМД]] бойынша «[[ІТЕ]]» (¥лыбритания) көрмелік компаниялар бас тобының аймақтық директоры,
«Iteca» көрмелік компаниясының бас директоры. Көрмелер
мен конференциялар ұйымдастырушы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:14 қарашада туғандар]]

{{Bio-stub}}

Ли Яцзюнь

2015-06-12T16:58:36Z

Erboldilyara: «12 маусымда туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Спортшы
|есімі = Ли Яцзюнь
|суреті =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|жынысы =
|толық есімі =
|шынайы есімі =
|лақап аты =
|азаматтығы = {{CHN}}
|мамандандыру =
|клубы =
|туған күні =
|туған жері =
|қайтыс болған күні =
|қайтыс болған жері =
|карьера жылдары =
|бапкерлері =
|бойы =
|салмағы =
|медальдары =
{{ОО-спорт|[[Ауыр атлетика]]}}
{{турнир|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты]]}}
{{медаль|Алтын|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Вроцлав 2013]]|53 кг дейін}}
}}
'''Ли Яцзюнь''' ([[12 маусым]] [[1991]], [[ҚХР]]) — [[Қытай]]лық ауыр атлетші.<ref>[http://www.iwf.net/results/athletes/?athlete=li-yajun-1993-04-27&id=9892]</ref> [[Вроцлав 2013|2013 жылдың ауыр атлетикадан әлем чемпионатында]] 53 кг дейін салмақта алтын медальға қол жеткізді.

== Нәтижелері ==
{| border="1" cellspacing="2" cellpadding="1" style="border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|- bgcolor="cccccc"
!Жыл
!Жарыс
!Қала
!Орын
!Нәтиже
|-
|2013
|[[Ауыр атлетикадан әлем чемпионаты 2013|Әлем чемпионаты]]
|{{Flagicon|Poland}} [[Вроцлав]]
|bgcolor="gold" align="center" | 1
|221 кг
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Ауыр атлетика]]
[[Санат:12 маусымда туғандар]]

Сулеймен Мәмет

2015-06-12T06:45:30Z

Erboldilyara: «1 мамырда туғандар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

[[File:262-281-14.png‎|thumb]]'''Сулеймен Мәмет''' - 1952 жылы 1 мамырда туған. 1976 жылы [[[[Қазақ Ұлттық Университеті]]|[[Қазақ Ұлттық Университеті]]н]] бітірген соң, бұрынғы [[Талдықорған облысы]]ның Киров (қазіргі Ескелді) аудандық газетінде тілші, одан кейін [[Алматы облысы]], Шелек (қазіргі [[Еңбекшіқазақ ауданы]]) ауданы, Нұра ауылындағы орта мектепте мұғалімдік қызмет атқарған. 1980— 1995 жж. республикалық «Жалын», «Балауса» баспаларында редактор, 1995 жылдан [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] газетінде бөлім меңгерушісі, шолушы.
==Еңбектері==
«Жыр — бесік» атты (өлеңдер) алғашқы жинағы 1983 жылы, одан кейін «Анасуреті» (1985, әңгімелер), «Перзент парызы» (1995, повестер мен әңгімелер), «Бейбаян тірлік», «Ар алдында...», «Абай бол, қазақ» атты кітаптары оқырман қолына тиген. Орыс, ұйғыр балалар жазушыларының әңгімелерін аударуға, әралуан жинақтар қүрастыруға ат салысқан. Қазақ ертегілерінің екі тойын құрастырып, оның алғашқы томы 2000 жылы «Балауса» баспасынан жарық көрді. Кейбір әңгімелері орыс, түрік тілдеріне аударылған.
Елбасы Алғыс хатының, [[Астана]]ның 10 жылдығы медалінің иегері, «Нұр —Отан» халықтық партиясы мен Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. Қазақстан Республикасының «Білім беру ісінің Құрметті қызметкері», «Ы.Алтынсарин» медалінің иегері. Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданының Құрметті азаматы.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:«Ы.Алтынсарин» медалінің иегері]]
[[Санат:1949 жылы туғандар]]
[[Санат:1 мамырда туғандар]]

Фазыл Әбдулжәлелов

2015-06-08T16:06:23Z

Erboldilyara: Erboldilyara Әбдулжәлелов Фазыл бетін Фазыл Әбдулжәлелов бетіне жылжытты

'''Әбдужәлелов Фазыл''' ''(1913 — 1974)'' — [[ноғай]] қаламгері, қазіргі заманғы [[ноғай әдебиеті]]нің негізін салушылардың бірі. Ол шығармашылық жолын [[өлең]], [[әңгіме]] жазудан бастап, ірі прозалық туындылар жасауға көшті. Оның “Жеңілген жаулар” пьесасы (1936) мен “Көптің ішіндегі екеу” повесі ноғай әдебиетіне қосылған зор үлес болды. Әбдужәлелов ноғай әдебиетіндегі ірі эпик. жанрлардың қалыптасып, дамуына үлкен еңбек сіңірді. Оның “Асантой” повесінде (1955) ноғай халқының аянышты тұрмысы мен аяусыз қанауға қарсы үні көрініс берсе, “Қатты ағын” (1960), “Ұжымның егіндігі жақсы” (1966) романдарында ноғай ауылдарындағы ұжымдастыру қамы, ал “Мықтылар әулеті” (1950), “Әкесінің баласы” (1968) повестерінде халықтардың фашизммен күресі шынайы суреттеледі. Ноғай халқының қазіргі тұрмысы мен қажырлы еңбегі, мәдени өмірі “Шұғыл бұрылыстар” (1961), “Жақсы нышан” (1962), “Ақсу жағасында” (1962), “Жолдар, жолдар...” (1964), “Көктем келгенде” (1967), “Сұр тозаң” (1970) повестерінде жан-жақты қамтылған. Отанды сүю, халықтар достығы, ерлік дәстүрі, замандастарының қажырды еңбегі, бейбітшілік үшін күрес — Әбдужәлеловтің “Кубань шулайды” (1955), “Кубань — менің әнім” (1957), “Қалам қайралғанда” (1969) атты [[жыр]] жинақтарының негізгі тақырыбы болды.

{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:1913 жылы туғандар]]
[[Санат:1974 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ноғайлар]]
[[Санат:Жазушылар]]

Саид Сулейменович Бадуев

2015-06-08T16:05:11Z

Erboldilyara: Erboldilyara Бадуев Саид Сулейменович бетін Саид Сулейменович Бадуев бетіне жылжытты

'''Бадуев Саид Сулейменович''' ( 1904, Грозный, - 20.12.1943) – чечен жазушысы, чечен әдебиетін бастаушы. Бадуевтің әдеби қызметі 1927 жылдан басталады. «Құдық», «Бешто», «Отты тау» әңғімелерінде Бадуев өткендегі ұлттық езгіні суреттеп, діни соқыр сенімге қарсы күреске шақырды. 1930 жылы «Әдет» атты әңгімелер жинағы, «Аштық» повесі және «Молдаға күнде той бола бермес» пъесасы жеке-жеке [[кітап]] боп басылды. Бадуев – «Қызыл қамал», «Цаэбаның үйленуі», «Алтын көл», «Саяси бөлім» (1934) пъесаларының авторы. «Петимат» (1930) поэмасында тау халықтарының әйелдері күндікте ұстауына қарсылық білдіреді. 1935 жылы «Біздің бақ» атты өлеңдер жинағы шықты.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1904 жылы туғандар]]
[[Санат:1943 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Жазушылар]]