Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Пирамидалық жасушалар

2015-03-01T14:10:22Z

Dina2013a:

'''Пирамидалық жасушалар'''(пирамидные клетки) —[[үлкен ми қыртысы]]ндағы пішіні [[пирамида]]ға ұқсаған нейроциттер. Үлкен [[ми]] қыртысының сыртқы және ішкі дәнше кабаттарындағы ұсақ пирамидалық [[жасуша]]лар байланыстырғыш (ассоциативтік) нейроциттерге жатады, ал пирамидалық қабаттағы беткей нейроциттердің мөлшері 10 мкм, ал орталығындағы нейроциттердің — 40 мкм болады. Ұсақ пирамидалық [[жасушалар]] байланыстырғыш, ал ірі нейроциттердің [[аксондар|аксондары]] үлкен [[ми]] сыңары ақзатының ассоциативті және комиссуральды миелинді жүйке талшықтарын түзеді. Ганглионды қабаттағы ірі пирамидалық нейроциттер (биіктігі — 120 мкм, ені — 80 мкм) аксондары орталықтан тепкіш эфферентті қыртыс-жұлын пирамидалық жолын құрайды<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Биоморфология]]
[[Санат:Биология]]
[[Санат:Морфология]]

{{stub}}

Онтогонез

2015-01-20T16:19:03Z

Dina2013a:

[[File:Baer embryos.png|thumb| alt=A.| ''[[Эмбриондық даму кезіндегі өзгешеліктер]]''.]]'''Онтогонез'''<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
– Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>([[Грек тілі|грек]]. on – табыс септігінің жалғауы, ontos – нағыз, нақты және генез) – [[организм]]нің жеке дара дамуы. Онтогенез ұрық болып түзілуінен бастап, тіршілігінің соңына дейінгі барлық өзгерістердің жиынтығы. Онтогенез терминін неміс биологы [[Э.Геккель]] үсынған (1866). Онтогенез барысында дамып келе жатқан организмнің жеке мүшелері өсіп, жіктеледі және бірігеді. Осы күнгі көзқарастар бойынша Онтогенезге бастау болатын жасушаның ішінде организмнің одан әрі дамуын анықтайтын белгілі бір тұқым қуалаушылық бағдарламасы – код түріндегі мағлұмат сақталады. Бұл бағдарлама бойынша Онтогенез барысында ұрықтың әрбір жасушасындағы [[ядро]] мен [[цитоплазма]]ның әсерлесуі; сондай-ақ, ұрықтың әр түрлі жасушалары мен [[жасуша]] кешендерінің өзара әрекеттесулері жүзеге асады. [[Тұқым қуалау]] аппараты өзіндік белок молекулаларының синтезделуін кодтау (белгілеу) арқылы морфогенетикалық процестердің жалпы бағытын ғана анықтайды, ал олардың нақтылы жүзеге асырылуы белгілі дәрежеде (тұқым қуалаушылық нормасы шеңберінде) сыртқы факторлардың әсеріне тәуелді болады. Организмдердің әр түрлі топтарында Онтогенездің [[тұқым қуалаушылық]] бағдарламасының мүлтіксіз орындалу деңгейі мен оның реттелу шегінің мүмкіншілігі мол.<ref>Қазақ энциклопедиясы, 7 том 6 бөлім</ref>
==Реттелу кезеңдері==
[[File:Gastrulation.png|thumb| alt=A.| ''[[Гаструляция(1 - бластула, 2 - гаструла)]]''.]]Жануарларда Онтогенез процесін реттеуде жүйке және эндокрин жүйелері маңызды рөл атқарады. Олардың Онтогенезінде мынадай кезеңдер бар: ұрыққа дейінгі кезең (ол [[гаметогенез]] бен ұрықтанудан тұрады); [[эмбрионалдық кезең]] – жануарлар организмінің ұрықтанғаннан бастап ([[зигота]]), ұрықтың туғанға немесе жұмыртқадан шыққанға дейінгі даму, өсу, қалыптасу мерзімі; постэмбрионалдық кезең – жануарлардың туғаннан кейінгі өсу, есею, ұрпақ қалдыру, қартаю сатыларынан тұрады. Жануарлар Онтогенезінің: дернәсілдік, жұмыртқа салу және құрсақтық типтері бар.
[[Сурет:HumanEmbryogenesis.svg|thumb|left]]
==Сатылары==
Жоғары сатылы өсімдіктердің Онтогенезі төрт сатыдан тұрады: эмбрионалдық, ювенилдік, толықсып көбею және қартайып, тіршілігін тоқтату. Онтогенез барысында өсімдік жасушаларының, ұлпалары мен органдарының құрылымдық және функционалдық жетілуі жүріп, әр түрлі бөліктерінің арасындағы байланыстар күрделілене түсіп, өсімдік организмі біртұтас жүйе ретінде қалпына келмейтін өзгерістерге ұшырайды. Онтогенез сатыларының ретімен жүруін фитогормондар және [[өсімдік]] органдарының арасында толассыз жүріп жататын метаболиттер алмасу механизмі қамтамасыз етеді.
==Сілтемелер==
* [[Гаметогенез]]
* [[Эмбрион]]
* [[Овогенез]]
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]

{{stub}}

Қызылбас жоңышқа

2014-02-10T02:38:52Z

Dina2013a:

='''Қызылбас жоңышқа- клевер луговой'''=
Қызылбас жоңышқа- көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
='''Сипаты'''=
*Биіктігі жарты метрге жететін көп жылдық, шөп тектес өсімдік.
*сабағы қысқа,жапырақтары үш-үштен топталып тұрады .
*Төменгі жағындағы жапырақтарының пішіндері жұмыртқаға ұқсас,шеттері майда ара тісті, ал жоғарылары сопақша келген, шеттері бүтін.
*Гүлдері майда, ашық қызыл түсті,өсімдіктің жоғарғы жағынан шар сияқтанып шоғырланып тұрады
Мамыр айынан қыркүйек айына дейін гүлдейді.
='''Емдік қасиеті'''=
Дәрілік мақсат үшін өсімдіктің гүлін жоғарғы жағындағы жапырақтарымен қосып жинап алады
*Құрамында [[С витамин|С витамині]],[[каротин]], эфир майлары, глюкозидтер,трифолин бар.
*Қан азайғанда,дененің қуаты кемігенде және қақырық түсіретін, несеп айдайтын, микробтарды жоятын дәрі ретәнде қолданады .
*Дене сыртыңдағы іріңді жараларға, шиқанға қызылбас жоңышқаның жас жапырағы мен гүлдерін басады.
*Халық арасында қызылбас жоңышқаның кептірілген гүлдерінен жасалған дәрілерді ''өкпе ауруларын'',''ревматизмді'' емдеуге пайдаланады.
='''Дәріні дайындау және қолдану тәсілі'''=
20 грамм өсімдікті гүлімен бірге 1 стакан қайнап тұрған суға салып, 20 минут тұндырады да, 2-3 қасықтан 3 рет ішеді.
[[Санат:Биология]]

Жуантөбе (Ерейментау)

2014-02-05T17:52:55Z

Dina2013a:

Жуантөбе –
#[[Ерейментау]] тауының орталық бөлігіндегі тау. [[Теңіз комитеті|Теңіз комитетінің]] солтүстік-батыс жағында 10 – 12 километр жерде орналасқан.
#*Абсолюттік биіктігі 370 м,
#*Ұзындығымен ені 1,5 – 2 километр <br />
Таудың шығысында 3 километр жерде [[Тойғанкөл]] көлі жайласқан. Беткейі көлбеу, аз тілімденген, [[тау]] басына жақын жерде түпкі жыныстар бетіне шығып жатыр. Солтүстік, шығыс және оңтүстік беткейлері етегінде сор жерлер көптеп кездеседі. Девонның жыныстарынан түзілген. Оның бетін делювийлі-пролювийлі шөгінділер жапқан. Күңгірт қоңыр топырағында бетегелі-боз өсім-
діктер өседі;
#Ерейментау тауының оңтүстікндегі сопақ пішінді тау. [[Қараағаш]] өзенінің оң жағалауында, [[Бозайғыр]] тауының Солтүстік шетінен батысқа қарай 7 километр жерде орналасқан.
#*Абсолюттік биіктігі 554 м,
#*Ұзындығы мен ені 1,5 – 2 километр <br />
Беткейлері тік құлама келген. Солтүстік беткейінде түпкі жыныстар жер бетіне шығып жатыр. Оның бетін коллювийлі-делювийлі шөгінділер жапқан, девонның жыныстарынан түзілген. Нашар дамыған күңгірт қоңыр топырағында қараған мен тобылғы аралас, бетегелі-боз өсімдіктер өскен.<ref name="Source 1">[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==

<references/>
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Овернь

2014-02-04T15:42:01Z

Dina2013a:

'''Овернь''' (фр. Auvergne [oˈvɛʀɲ], окс. Auvèrnhe) - [[Франция]]ның әкімшілік аймағы, Орталық таулы массивінің аумағында орналасқан. Бір жағынан '''Овернь''' - Франция корольдігі провинциясының бұрынғы атауы. [[Клермон-Ферран]] қаласы - тарихи Овернь провинциясының астанасы, қазіргі Овернь аймағының орталығы болып табылады. Аймақтық тіл болып окситан тілі (оверн, лангедок, вивар-альпийлік) және ойль тілінің бурбон диалектісі саналады.
Әкімшілік аймақ құрамына төрт департамент: [[Флье]], [[Канталь]], Жоғарғы [[Луара]] және [[Пюи-де-Дом]] кіреді.

[[Санат:Франция]]
{{бастама}}
{{уики}}