Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Афазия

2023-02-01T13:46:05Z

Dimash Kenesbek:

{{Ауру|Name=Афазия|Image=Aphasia.png|Caption=Зақымдалған кезде афазияға әкелуі мүмкін сол жақ жарты шардың аймақтары|ICD10={{ICD10|F|80|0}}-{{ICD10|F|80|2}}, {{ICD10|R|47|0}}|ICD9={{ICD9|315.31}}, {{ICD9|784.3}}, {{ICD9|438.11}}|DiseasesDB=4024|MedlinePlus=003204|eMedicineTopic=437|eMedicineSubj=neuro|MeshID=D001037}}

'''Афазия''' ({{Lang-grc|ἀ}} ''- теріс бөлшек, және'' φάσις - ''көрініс, мәлімдеме'') — [[адам]]ның [[сөйлеу]] қабілетінен жартылай не біржола айырылуы. Мұндай [[кеміс]]тік мидағы сөйлесу орталықтары мен [[қан]] [[тамыр]]ларының ісініп, бас сүйегінің зақымдалу салдарынан болады. [[Ми]] [[алаша]]рының белгілі орталығы зақымдалуына қарай А.-ның мынадай [[екі]] түрі бар:
[[қимыл]]-[[қозғалыс]] А. мен [[сезімдіk]] А.
*[[Қимыл]]-[[қозғалыс]] А. сөйлеудің мидағы орталығы ''(мұны [[Брока]] орталығы дейді) мен [[сөйлеу]]дің сезімдік орталығының ''(мұны [[Верник]]а орталығы дейді)'' зақымдалуына байланысты. [[Бала]] [[сөйлеу]]інің дамуы соқырлығынан немесе нашар естуінен мардымсыз болып қалатын алалия деп аталатын кемістіктен А-ның айырмашылығы сол, бұл баланың дамып жетілген сөйлеу қабілетін жоғалтады.''
Қимыл-қозғалыс А. бойынша баланың сөйлеуі біржола жоғалады немесе айтайын деген ойын үзілді-кесілді бірер [[сөз]]дерді атаумен шектеледі. Мұндай жағдайда сөйлеудің [[дыбыс]]тық үйлесімі мен [[буын]]дары, сондай-ақ буындар мен сөздердің бір-бірімен байланысы болмайды. Мұндай [[кемістіг]]і бар балалар өзгелердің сөзін де шала-шарпы ұғынып, оларға толық жауап қайтара алмайды.

Қимыл-қозғалыс А. кеміс болған баланың оқуы мен жазуына да әсер етіп, олар жеке дыбыстар мен сөздерді де дұрыс айта алмайды. А.-ға ұшыраған балалардың сөйлеуін қалпына келтіру үшін оның естуі мен көру талдағыштарының жұмысын жандандыратын шаралар қолданып, сөйлеудің қимыл-қозғалыс жүйесін қалпына түсіретін дағдылар қалыптастырылады.
Сонымен бірге ондай балалардың сөздерді дұрыс айтып, грамматикалық құрылысын үйренулері үшін машықтандыру жұмыстары жүргізіледі.

Сезімдік А. бойынша бала сөздердің мәні-мағынасын ұғына алмайды, сөздер мен әріптердің дыбысталу ерекшеліктерін ажырата алмай қиналады. Алайда бала бөгде дыбыстарды дұрыс қабылдау қабілетін жоғалтпайды. Сезімдік А. баланың сөйлеу қабілетін қалпына келтіру бағытында оның есту, көру талдағыштарының қызметін жандандырып, дұрыс сөйлеу мен жазу-сызуға деген әрекетін дамыту арқылы сөздердің мағынасын дұрыс түсіне білуге жүйелі түрде машықтандырады. Қимыл-қозғалыс пен сезімдік А-лар өзге балалардың сөйлеуі мен сөз мағынасын түсіну қабілетінен біржола айырылып қалуы сияқты кемістікке де ұшырауы мүмкін. Сондай-ақ А-ға байланысты кейбір сөздердің мәнін ұмытып қалуы сияқты кемістікке де душар болады.
А. бала [[психика]]сының қалыпты дамуына кедергі жасағанмен оны [[ақыл]]-[[ой]]ы кеміс балалар қатарына жатқызуға болмайды. Баланың сөйлеуіндегі А. қалпына түсіру үшін [[логопед]]иялық шаралар қолданып, емдеу [[жұмыс]]тары жүргізіледі. А. сөйлеу әрекетінің әрқилы түрлерінің жүйелі бұзылуын білдіреді. А. сөйлеу [[аппарат]]ы әрекеттерінің және [[есту]]дің қарапайым түрлерінің сақталуы жағдайында сөйлеудің фонемалық, морфологиялық және синтаксистік құрылымының бұзылуы түрінде көрініс табады.
[[Нейро]]лингвистиканың түсініктеріне сәйкес А. келесі себептерден пайда болған жүйелі бұзылыс болып табылады:
алғашқы реттік дефект;
алғашқы реттік дефектінің салдарынан болатын екінші ретті бұзылыстан;
бұзылған функцияны компенсациялауға бағытталған ми қызметін функциялық өзгертуден.
А. сөйлеу іс-әрекетінің бұзылысына әсер еткен фактордың біріне байланысты жеті түрін біліп көрсетеді:
# [[сенсор]]лық А. – фонемалық естудің – сөздердің дыбыстық құрамын ажырата алмау – бұзылысы; ауызша сөйлеуді түсінудегі қиындық;
# [[акустик]]омнестикалық А. – есту – сөйлеудің естің бұзылысы;
# негізінде көру есінің бұзылысы жататын [[оптико]]мнестикалық А.;
# белгілі бір [[логика]]лық [[құрылым]]дарды, мыс., әкенің ағасы, ағаның әкесі, жаздың алдындағы көктем сияқты құрылымдарды түсінудің бұзылысы болып табылатын, сонымен қатар, санау мен кеңістіктік ойлаудың бұзылысымен бірге жүретін семантикалық А.;
# [[мотор]]лық афференттік А. – сөздерді айта алмау, бір дыбыстарды екіншісімен алмастырудан көрінетін сөйлеу бұзылысы;
# моторлық эфференттік А. – сөйлеу актілерінің кинетикалық ұйымдасуының бұзылысы, сөйлеу таптаурындарының инерттілігі салдарынан бір сөзден немесе буыннан екіншісіне ауысудың қиындығы;
# [[динамика]]лық А. – сөйлеуді жоспарлаудың бұзылысы түрінде көрінетін сөйлеудің бірізділігінің бұзылуы; ауызша және жазбаша белсенді сөйлеудің бұзылуы.

[[Санат: Психология]]

Ср. Анартрия.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.

«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Лингвистика]]
[[Санат:Афазия]]

{{Stub}}

Талқылау:Нағым Меңдіғалиұлы Меңдіғалиев

2023-01-21T11:18:35Z

Dimash Kenesbek: Dimash Kenesbek Талқылау:Меңдіғалиев Нағым бетін Талқылау:Нағым Меңдіғалиұлы Меңдіғалиев бетіне жылжытты

Ақмола облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы

2022-08-13T17:51:03Z

Dimash Kenesbek:

'''Ақмола облыстық ғылыми әмбебап кітапханасы (Мағжан Жұмабаев атындағы)''' — қызмет көрсету көлемі мен дәрежесі жағынан оқырмандарға арналған облыстағы негізгі кітапхана. Мұнда соңғы жылдары кешенді жаңарту барысында жаңа басылымдар пайда болды. Олар: кітапхананың инновациялық дамуы, жаңа технологияларды енгізу, кітапхана қызметкерлерінің қызмет көрсету мәдениетін арттыру. [[АОҒӘК]]-ның қоры ''300 мыңдай дананы құрайды. Жылына 15 000-ға жуық оқырмандарға қызмет көрсетеді''. Кітапхананың негізгі оқырмандары: қызметкерлер, студенттер, оқытушылар, жұмысшылар мен зейнеткерлер болып табылады.

«М.Жұмабаев атындағы Ақмола облысының әмбебап ғылыми кітапханасы»

[[Көкшетау облысы|Көкшетау облыстық]] кітапханасы 1946 жылы құрылған. Типтік екі қабатты, кірпіш ғимарат 1971 жылы салынған. 1992 жылдан бастап [[Мағжан Жұмабай|Мағжан Жұмабаевтың]] атымен аталып келеді. Жалпы көлемі – 2997,9 кв.м., негізгі көлемі – 1568.2 кв.м.. Баланстық құны – 76042104 теңге. Баспасөз клубы, Интернет залы ашылды, екінші қабатта көрме және оқырмандарға демалыс залы орналастырылды. Кітап қоры - 330133 дана, оның ішінде 54790 дана мемлекеттік тілде. Штаттық бірлік – 71, жоғарғы біліммен – 50, оның ішінде кітапханалық қызметкерлер – 42. Кітапханалық жоғары – 30 адам, орта кітапханалық білімімен – 7. 1985 жыл кітапхананы компьютермен жабдықтай бастаудың бірінші кезеңі болды, 1994 жылы «РАБИС» бағдарламасының «Оқырмандарды тіркеу», «Каталогизатор», «Поиск-Іздеу», «Заказ-Тапсырыс» модульдері енгізілді. Транспорттық құралдар саны -1 (Газель – баргузин). Қаржыландыру: 2008 – 41080, 0 мың т. 2009 жыл – 42513,0 мың т. 2010 жыл – 49186,0 мың т. Директор: Бердалин Арман Тілектесұлы, 1983 жылы 10 желтоқсанда дүниеге келген. Көкшетау мемлекеттік университетінде оқып білім алған. 2010 жылдың қыркүйек айынан бастап М.Жұмабаев атындағы АОӘҒК директоры. Танымал ақын, республикалық айтыстардың жеңімпазы, «Қазақ пен арақ» кітабының және осы кітап негізінде түсірілген деректі фильм авторы.
Облыстық кітапханада қызмет жасайтын 11 бөлім бар:
*1. Есепке алу және бақылау бөлімі
*2. Толықтыру және әдебиеттерді өндеу бөлімі
*3. Негізгі қорды сақтау бөлімі
*4. Абонемент бөлімі
*5. Автоматтандыру және жаңа технологиялар бөлімі
*6. Өнер әдебиеттері бөлімі
*7. Ақпараттық-библиографиялық бөлім
*8. Оқу залы
*9. Маркетинг және инновациялық-әдістемелік жұмыстар бөлімі
*10. Көпшілік іс-шаралар және қоғаммен байланыс
*11. Шетел тіліндегі әдебиеттер бөлім
Негізгі міндеттері: - Кітапхананы білімді, ақпаратты, мәдени орталық ретінде рөлін көтеру, модернизациялау және ақпараттық қызметті жетілдіру мақсатында Қазақстанның бірыңғай ақпараттық кеңістігіне ену; - Қазақстанның халықтарының салт-дәстүрлерін, мәдениетін, тарихын, тілін, өнерін, қоғамдық рухын нығайту; - Азаматтардың конституциялық құқығы бойынша жеке адамның ақпараттық білім алуына шексіз қызмет ету; - Облыс кітапханалары қызметінің ғылыми-әдістемелік жүйесін жетілдіруді қамтамасыздандыру; - Кітапхана пайдаланушыларының ақпараттық және мәдени сұраныстарын қанағаттандыру үшін қажетті жағдайлар жасау. – Ақмола аймағының ағартушылық, ғылыми және рухани дамуының мүмкіншілігін жетілдіруге ат салысу, оқырмандарға бүгінгі заман талабына сай қызмет көрсету
== Дереккөздер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]]

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ақмола облысы]]
[[Санат:Қазақстан кітапханалары]]

{{stub}}

Юрий Владимирович Пя

2022-06-14T19:00:39Z

Dimash Kenesbek:

{{Ғалым
|Есімі = Юрий Владимирович Пя
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Туған күні = 22.08.1957
|Туған жері = {{туғанжері|Жамбыл облысы|Жамбыл облысында}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы ={{KAZ}}
|Ғылыми аясы = [[медицина|медицина ғылыдары]], [[кардиология]], [[хирургия|кардиохирургия]]
|Жұмыс орны = [[Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы|Қазақстан Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығының төрағасы]]
 [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Бас]] [[кардиология|кардиохирург]]і.
|Ғылыми дәрежесі = [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]]
|Сыйлықтары =
|Альма-матер = Мәскеу мемлекеттік медицина иниституты
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның Еңбек Ері}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Отан ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Сурет: Otl zdrav.png|20px|ҚР Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]]
{{!}}}
}}
'''Юрий Владимирович Пя''' ([[22 тамыз]] [[1957 жыл]]ы, [[Жамбыл облысы]]) — қазақстандық [[кардиология|кардиохирург]] [[ғалым]]. [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]], [[профессор]]. [[Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығы|Қазақстан Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығының төрағасы]]. [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Бас]] [[кардиология|кардиохирург]]і. Бес мыңнан астам ашық жүрекке ота жасаған профессор.

Юрий Пя-медицина ғылымдарының докторы, елдегі және одан тыс жерлердегі кардиохирург. 2010 жылдан бастап "Ұлттық ғылыми кардиохирургия орталығының" АҚ Басқарма төрағасы. 10 жыл бойы Қазақстанда бірегей хирургиялық операцияларды өткізген. 2014 жылы әлемде алғаш рет соңғы, үшінші буынның жасанды жүрегін алмастырды. Одан кейін Германия, Италия, Швейцария, Голландия, Хорватия және т. б. жетекші клиникалардан келген 30 кардиохирургтар үшін мастер-класс өткізді.

2017 жылы оның басшылығымен ТМД елдері арасында алғаш рет әлемдегі ең кішкентай электрокардиостимуляторды имплантациялау жүргізілді. Сол жылы оның басшылығымен Еуропалық аэроғарыш және қорғаныс концернімен бірлесе отырып, CARMAT компаниясының француз мамандарының тобы жасаған толықтай жасанды жүрекке алғашқы халықаралық имплантация жасады.

Еліміздегі денсаулық сақтау саласының дамуына үлкен үлес қосты. Оның жұмысының арқасында отандық кардиохирургия дамуы бойынша ТМД елдерінің қызметтері бойынша едәуір алда келеді, ал ел кардиохирургия саласындағы әлемнің ең дамыған 22 елінің қатарына кіреді.

[[Қазақстанның Еңбек Ері]] (2013). Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің Үздігі. «Алтын Адам» Ұлттық сыйлығының иегері.

==Толығырақ==
* Юрий Владмимрович ПЯ [[1957 жыл]]ы [[22 тамыз]]да [[Жамбыл облысы]]нда дүниеге келген.
* Мәскеу мемлекеттік медицина иниститутын бітірген.
* 1981 жылы Юрий Владимирович алғашқы еңбек жолын Тула қалалық ауруханысынан бастаған.
* 1982 – 1984 жылдары Бішкектің Фрунзе қаласындағы № 3 балалар ауруханасында жұмыс істеді.
* 1984 – 1985 жылдары Қырғызстандағы Корей Республикалық ауруханасында кардиохирург болып жұмыс жасаған.
* 1985 – 1994 жылдары Қырғыз Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің жанындағы кардиохирургия және терапия орталығында кардиохирург болып жұмыс жасаған.
* 2003 жылы Қазақстанға оралып, Ұлттық ғылыми медициналық орталығының кардиохирургиялық клиникасында жұмысын бастаған.
* 2012 жылдың тамыз айында Қазақстанның Ұлттық ғылыми кардиохирургиялық орталығының тарихында Юрий Пя алғаш рет Чех әріптесі Жан Пирканың көмегімен созылмалы жеткіліксіздігі бар донорлық жүректі – жүрекке ауыстыру процессін жасады.
* Юрий Пя Ұлттық кардиохирургия ғылыми-зерттеу орталығының төрағасы,
* [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің Бас]] [[кардиология|кардиохирург]]і.
* Бес мыңнан астам ашық жүрекке ота жасаған профессор.

==Мемлекеттік марапаттары==
* 2006 жылы [[Денсаулық сақтау ісінің үздігі медалі|Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің Үздігі]] құрметті атағы;
* 2010 жылы [[медицина|Медицина ғылымдарының докторы]] (құрметті ғылыми атағы);
* [[профессор]] (атағы);
* 2011 жылы «Қазақстан денсаулық сақтау ісініе қосқан үлесі үшін» құрметті медалі;
* 2012 жылы «Жыл патриоты» атағы;
* 2012 жылы «Алтын адам» Ұлттық сыйлығының иегері;
* 2012 жылы «[[Парасат ордені]]»
* 2013 жылы Қазақстан медицина саласындағы жемісті еңбектері үшін Юрий Владимирович Пя елбасы Н.Ә.Назарбаевтың өз қолынан еліміздің ең жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Қазақстанның Еңбек Ері]]» алтын жұлдызды орденімен құрметті атағымен марапатталды (Астана, Ақорда 13 желтоқсан 2013 жылы);
* 2013 жылы еліміздің ең жоғарғы мемлекеттік марапаты «[[Отан ордені]]» мен марапатталды (Астана, Ақорда 13 желтоқсан 2013 жылы).

[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Қазақстан хирургтары]]
[[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау ісінің үздіктері]]

Жамбыл облыстық мұрағаты

2022-06-07T19:40:58Z

Dimash Kenesbek:

'''Жамбыл облыстық мұрағаты''' — Тараз қаласындағы<ref>Тараз, Жамбыл облысы энциклопедиясы, Алматы 2003</ref> тарихи құжаттар сақталған арнаулы мекеме. 1939 ж. қазан айында аудандық мемлекеттік мұрағат негізінде ұйымдастырылған. Әулиеата уездік рев. комитетінің, уездік атқару комитетінің қорларында Әулиеата қ. мен уездік өнеркәсіп орындарын мемлекет меншігіне алу, Жетісу темір жолының салынуы, алғашқы мәдени құрылыстар, Қазақстан мен Қырғызстан шекарасын межелеу, Тұрар Рұсқыловтың бастапқы қызметі, т.б. туралы құжаттар жинақталған.

== Мұрағат қоры ==
Мұрағатта уездік азық-түлік комиссиясының, уездік кеңестің, жергіліктң шаруашылық, өнеркәсіп, жоспарлау мекемелерінің, уездік, болыстық жер бөлімдерінің , облыстық, аудандық, ауыл шаруашылығы басқармаларының, жекелеген ұжымшалардың мен кеңшарлар, халық ағарту, денсаулвқ сақтау мекемелерінің қорлары бар. Мемлекетаралық Талас суландыру жүйесінің салынуы, елді мекендерді сумен қамтамасыз ету, Талас, Күркіреу, Аса өзендері суларын Қырғызстанмен бірлесіп пайдалану, арналар қазу жұмыстарына байланысты деректерді табуға болады.

Мұрағатта 1938 ж, отрағасырлық Тараз қаласын қазу кезінде табылған құнды құжаттар сақталған. Сондай-ақ, мұнда Жамбыл облысынан шыққан Кеңес Одағы Батырларына қатысты құжаттар өлкенің экономикалық, мәдени даму тарихына қатысты бейне құжаттар жинақталған. Мұрағат қолдарынан қажетті мәліметтерді іздеп табу үшін арнайы ғылыми анықтамалық әдебиеттер қоры 1,5 мыңға жуық. Жамбыл облысы мұрағатында 393 мыңнын астам іс сақталған. Қаратау қалалық бөлімшесі, 8 ауд. бөлімшелері бар. Құжаттардың хронологиясы 1917 жылдан басталады.
== Дереккөздер ==
<references />
[[Санат:Қазақстан мұрағаттары]]

Жас Азамат

2022-03-15T15:21:10Z

Dimash Kenesbek:

'''Жас Азамат''' — 1918 жылы 5–13 мамыр аралығында [[Омбы қаласы]]нда өткен жалпықазақ жастарының съезінде құрылған [[ұйым]]. “Жас азамат” ұйымы барлық қазақ жастарын біріктіріп, ұлт мүддесін қорғауды мақсат етіп қойды. Ұйымның басқармасы осы съезде сайланды. Төрағалыққа – [[М.Мырзаұлы]], басқарма мүшелігіне – [[С.Садуақасов]], [[М.Сейітов]], [[Г.Досымбекова]], [[Ә.Байділдин]] бекітілді. Ұйымның органы – “Жас азамат” газетінің жауапты шығарушысы болып [[Қ.Кемеңгеров]] тағайындалды. “Жас азамат” ұйымы қазақ жастарын [[Алаш автономиясы]]н қолдауға, кеңестік биліктің орнауына қарсылық танытуға шақырды.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Қырдағы қызғалдақтар

2022-02-23T17:53:30Z

Dimash Kenesbek:

{{Басылым
|Атауы = Қырдағы қызғалдақтар
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет =
|Ені =
|Сурет атауы =
|Авторы = Өтеш Қырғызбаев
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты =
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Қайнар», [[Алматы]]
|Шыққан уақыты = [[2011 жыл]]
|Беттері = 320
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 978-601-212-037-0<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат = повестер мен әңгімелер
}}
'''Қырдағы қызғалдақтар''' — [[2011 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Қайнар» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы – Өтеш Қырғызбаев. Беттер саны – 320.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=978-601-212-037-0&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі – [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/978-601-212-037-0|978-601-212-037-0]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
{{quotation|Жазушы «Қырдағы қызғалдақтар» атты бұл кітабында бүгінгі қыр қазақтарының тыныс-тіршілігінен сыр шертеді. XXI ғ. өркениет қарақыны мен ауыл тұрмысының қатар көрсетілуі халқымыздың даналығына ой жүгіртуге жетелейді. Жеріміздің көрікті табиғаты, ондағы жан-жануарлардың бүгінгі халі жылқы үйірін, қасқыр, ақбөкен, құлжаның аянышты күйін тебірене суреттеу арқылы терең ойға бастайды. Адам баласының дәулетіне қарай жіктелуі, студент қыз бен жігіттің басы қосылмаған махабаты, шайпау ене мен келін арасындағы отбасын шайқалтқан кикілжің, әдемі, текті, ұстамды, ойлы қыз баланың төңірегіне шашқан шуағы – әрбір жанды адамгершілік қағидаларына лайықты болуға үндейді.|}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{book-stub}}
{{Қазақстан кітап палатасы}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:2011 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Қайнар баспасының кітаптары]]

Естемі қаған

2022-02-22T15:24:24Z

Dimash Kenesbek:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = монарх
| Қазақша есімі = Естемі қаған
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Атауы =
| Сурет ені =
| Елтаңба =
| Елтаңба атауы =
| Елтаңба ені =
| Титулы = [[Түрік қағанаты]]ның жабғуы, қағанаттың Батыс бөлігінің билеушісі
| Лақап аты =
| Ту =
| Басқара бастады = 553
| Басқаруын аяқтады = 576
| Басқарған кезеңі =
| Ізашары = -
| Ізбасары = [[Тардуш қаған]]
| Тәж кигізу жорасы =
| Биліктен бас тартуы =
| Мұрагері =
| Бірігіп басқарушы1 =
| Бірігіп басқарушы1Басқара бастады =
| Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады =
| регент1 =
| регент1Басқара бастады =
| регент1Басқаруын аяқтады =
| регент2 =
| регент2Басқара бастады =
| регент2Басқаруын аяқтады =
| Премьер =
| Вице-президент =
| Президент =
| Монарх =
| Губернатор =
| Вице-губернатор =
| Түсініктемелер =
| Діні = Тәңіршілдік
| Туған күні =
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Династия = Ашина
| Туған кездегі есімі =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары = [[Тардуш қаған]] Түрксанф
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Қызметі =
| Мамандығы =
| Білімі =
| Ғылыми дәрежесі =
| Марапаттары =
| Қолтаңбасы =
| Монограммасы =
| Сайты =
| Commons =
}}

'''Естемі қаған''' (т. ж. б. – 576) — [[Түрік қағанаты|Түрік қағандығының]] қолбасшысы, [[Бумын қаған|Бумын қағанның]] інісі. Жылнамашылар оны қаған деп атағанымен, Естемі жабғу қызметін атқарған. Яғни қағанатта қағаннан кейінгі екінші адам болған.

Көне түрік жазбаларында І. ағасы Бумынмен бірге түркілердің арғы аталарының бірі және олардың тайпалық одақтарының негізін қалаушы ретінде аталады. Ежелгі түркі сына жазуы ескерткіштерінің авторлары [[Тоныкөк]] пен [[Иоллығ]] тегін І-нің ақылды, жаужүрек болғанын әрі соғыс өнерін жетік білгенін, соның нәтижесінде көп жыл билік құрғанын баса айтады. І. 10 түмен әскерге қолбасшы болып, баһадүр лауазымын алған. 552 – 53 ж. ху елін (соғдыларды), Алтайдың солт-ндегі тайпаларды бағындырған. 554 – 55 ж. жужандарға жорық жасап, оларды [[Арал]] т-нен әрі қуып, аз уақыт ішінде [[Қытай]]дан [[Әмудария]]ға дейінгі, [[Ташкент]]тен [[Сырдария]]ға дейінгі аралықты жаулап алған. 558 ж. Еділдің жағасына, [[Орал тауы]]на дейін жетті. Дегенмен, Орт. Азияның ішкі аумақтарына қарай жасаған жорықтарында ақ ғұндардан қатты қарсылық көріп, бұл бағытты уақытша тоқтатады. Ақ ғұндарға қарсы саяси одақ құру үшін І. Иран шахы [[Хұсрау]] І [[Ануширванмен]] келісімге келіп, [[Мұқан қаған]] [[Қытай]] императоры [[Ювин-Тай]]мен құдандалы болады. Нәтижесінде 563 – 67 ж. ақ ғұндар мемлекеті талқандалды. І. түріктердің батыстағы он ірі тайпа бірлестігін біріктіргені үшін “Он оқ будун қағаны” атанды, бірақ ресми түрде қаған сайланбаған. Өзара келісім болғанымен Түрік қағандығының Жібек жолының керуен бағыттарына бақылау орнатуы [[Иран]] шахына ұнамады. Сондықтан І. Орта Азиядағы өзінің саяси билігін біржолата нығайту үшін, Византияға Маниах бастаған елшілік жіберді. Бірақ бұл елшілік те, одан кейінгі екінші елшілік те Иран шахының тарапынан сәтсіздікке ұшырады. Бұдан кейін І. Иранмен арадағы одақты жойып, [[Византия]]мен қарым-қатынасты күшейту үшін [[Маниах]] бастаған елшілікті Кавказ арқылы Константинопольге аттандырды. Нәтижесінде екі ел арасында сауда келісімі мен Иранға қарсы әскери одақ құрылды. Византия императоры Юстин ІІ І-ге Земарх бастаған өз елшілігін жіберді. Осыдан кейін І. Иран шахына шабуыл жасап, Журжан қ-н басып алды. Көп ұзамай Соғдиана І-нің қолына өтті. Алайда Византия императорының аварлармен келісімге келгенін естіген І. ұлы Түріксанфпен бірге 571 – 76 ж. Солт. [[Кавказ]] бен [[Қырым]]ға жорық жасады. Осы жорықтың аяғына қарай І. қайтыс болып, орнына баласы Данже таққа отырып, өзін Дарту қаған деп атады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 9 том</ref>

==Пайдаланылған cілтемелер==
Әдеб.: Қазақтың көне тарихы, А., 1993; Гумилев Л.Н., Көне түріктер, А., 1994; Қазақстан тарихы, 1-т., А., 1996.
З. Қинаятұлы
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан тарихы]]

{{stub}}

Ірі гүлді шолпанкебіс

2022-02-22T05:30:37Z

Dimash Kenesbek:

{{taxobox
|name = Ірі гүлді шолпанкебіс
|image = Cypripedium macranthos - Edwards vol 18 pl 1534 (1832).jpg
|image_caption=
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Дара жарнақтылар]]
|ordo = [[Asparagales]]
|familia = [[Сүйсіндер тұқымдасы|Orchidaceae]]
|subfamilia = [[Cypripedioideae]]
|tribus = [[Cypripedieae]]
|subtribus = [[Cypripediinae]]
|genus = ''[[Шолпанкебіс|Cypripedium]]''
|species = '''''C. macranthos'''''
|binomial = ''Cypripedium macranthos''
|binomial_authority = Sw. (1800)
|synonyms =*''Cypripedium macranthon'' Sw. (1800)
*''Cypripedium macranthum'' Sw. (1800)
*''Sacodon macranthos'' (Sw.) Raf. (1838)
*''Cypripedium thunbergii'' Blume (1859)
*''Cypripedium speciosum'' Rolfe (1911)
*''Cypripedium rebunense'' Kudô 1925
*''Cypripedium speciosum'' var. ''albiflorum'' Makino (1926)
*''Cypripedium thunbergii'' f. ''albiflorum'' (Makino) Okuyama (1955)
*''Cypripedium macranthos'' var. ''atropurpureum'' Aver. (1999)
|}}
'''Ірі гүлді шолпанкебіс''' ({{lang-la|Cypripedium macranthos}}) — [[Сүйсіндер тұқымдасы|сүйсіндер]] тұқымдасының [[шолпанкебіс]] туысына жататын [[Қазақстан]]да сирек кездесетін, таралу аймағы тарылып бара жатқан түр. шағын топ болып анда-санда [[Солтүстік Қазақстан]] мен [[Алтай]]да кездеседі. Қазақстан жерінен тыс [[Еуразия]] мен [[Азия]]ның орманды аймақтарында, [[Қиыр Шығыс]]қа дейін таралған. Жапырақты, сирек қарағайлы және аралас ормандарда, шалғынды алаңқай мен ылғал шабындықтарында өсетін тамыр сабақты ірі орхидея. Тұқымы арқылы көбейеді, қайта өсуі әлсіз.

Алғашқы үш жылда жер астында тіршілік етеді. Тек төртінші жылы бір жасыл жапырағы бар жер беті өскені пайда болады. [[Көшет]]тің [[өскін]]інен алғашқы гүлденгенге дейін 15 жыл уақыт өтеді.

== Дереккөздер ==
*ISBN 9965-24-750-1
↑Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы
[[Санат:Сүйсіндер]]
[[Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]]

Сарғылт қоғашық

2022-02-22T01:45:49Z

Dimash Kenesbek:

{{Taxobox
|name =Сарғылт қоғашық
|image = Cyperus flavescens kz2.JPG
| image_caption =
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|unranked_classis = [[Дара жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[Poales]]
|familia = [[Қияқөлеңдер тұқымдасы|Cyperaceae]]
|subfamilia = [[Cyperoideae]]
|tribus = [[Cypereae]]
|genus = ''[[Құйық|Cyperus]]''
| species = '''''P. flavescens'''''
| binomial = ''Pycreus flavescens''
| binomial_authority = ([[Carl von Linné|L.]]) [[Ambroise Marie François Joseph Palisot de Beauvois|P.Beauv.]] ex [[Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach|Rchb.]]
}}
'''Сарғылт қоғашық'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> ({{lang-la|Pycreus flavescens}}) — [[Қияқөлеңдер тұқымдасы|қияқөлеңдер]] тұқымдасы [[қоғашық]] туысына жататын бір немесе көп жылдық [[өсімдік]].

== Ботаникалық сипаты ==
[[Сурет:Illustration Carex pilulifera0.jpg|thumb|left|180px|]]
* Биіктігі 5-30 см-дей.
* Үш қырлы, тегіс сабақтары бірігіп топталып өседі, кейде дара болады.
* [[Масақ]]ша [[гүл]]дері дара жынысты, гүлсерігі болмайды, шатырша тәрізді [[гүлшоғыр]]ға топталған. [[Шілде]]ден [[қыркүйек]]ке дейін гүлдеп, [[жеміс]]тенеді.
* Жемісі - екі жағынан қысыңқы келген [[жаңғақ]]ша.

== Өсетін жері мен таралуы ==
Субтропикалық және тропикалық белдеулерде, сирек жағдайда [[қоңыржай белдеу]]лерде таралған. Ылғалы мол [[дала]]лы [[аймақ]]тарда, [[өзен]]-[[көл]]дердің, [[бөген]]дердің жағалауында өседі.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Қияқөлеңдер]]
[[Санат:Қазақстан флорасы]]

Әйгілілік индексі

2022-02-20T20:28:41Z

Dimash Kenesbek:

'''Әйгілілік индексі''' — өлшем бірлігі; зерттеліп отырған аудандағы үй иелерінің белгілі бір уақыт аралығында бағдарламаны [[теледидар]]дан көріп, [[радио]]дан тыңдауы.<ref>Қазақстан Баспагері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы. 2005 ж. — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х</ref>.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналистика]]
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Борсықжүн

2022-02-19T11:49:32Z

Dimash Kenesbek:

'''Борсықжүн '''(Mіcrogynoecіum) — [[алабұталар тұқымдасы]]на жататын бір жылдық шөптесін [[өсімдіктер]] туысы. [[Қазақстан]]да [[Іле Алатауы|Іле]], [[Күнгей Алатау]]ларында кездесетін 1 түрі – тибет Б-і (М. tіbetіcum) бар. Қос үйлі өсімдік, дара жынысты, тозаң гүлдері гүлжапырақсыз. Аталығы 1 – 4, гүланалық гүлдері жеке немесе шоғырлы. Шілде – тамыз айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі домалақ. Тұқымы жұқа қабықты, қара түсті жылтыр.
<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>
== Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Алабұталар]]
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
{{stub}}

Қымбат Мұстафина

2022-02-19T08:02:49Z

Dimash Kenesbek:

'''Қымбат Мұстафина''' ([[1945 жыл|1945 жылы]] туған, [[Біржан сал ауданы]] Құдықағаш ауылы) — қоғам қайраткері, өңірді дамытуға елеулі еңбек сіңірген. Новосибир сауда институтын бітірген (1969). [[Целиноград облысы]] сауда басқармасы бастығының 1-орынбасары, [[Көкшетау облысы]] сауда басқармасының бастығы (1985) қызметтерін атқарды. Осы кезеңдерде Көкшетау облысы сауда басқармасы республика бойынша 7 рет 1-орынды жеңіп алды да, Құрмет туы осы басқармада мәңгілікке қалдырылды.

Көкшетау қаласында республикалық «Озық тәжірибе мектебі» ұйымдастырылды. Көкшетау қаласында тұңғыш рет «Ынтымақ» сауда-коммерциялық фирмасын ашты (1992). Көкшетау облысы әкімінің орынбасары (1997), Көкшетау қалалық маслихатының соңғы екі шақырылымының депутаты, соңғы шақырылған мәслихаттың хатшысы (2006) болып сайланды. [[«Құрмет» ордені]]мен (2003), «Тың жерді иегруге қатысқаны үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл», «ҚР Конституциясының 10 жылдығы», «Астана қаласының 10 жылдығы», [[«Сауда ісінің үздігі»]] медальдарымен марапатталған.

==Дереккөздер==
«Ақмола облысы» энциклопедиясы

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1945 жылы туғандар]]

{{stub}}

Ашымал

2022-02-17T17:15:55Z

Dimash Kenesbek:

'''Ашымал, Ашымық, Айран көже''' —[[бидай]], [[тары]], [[күріш]], [[арпа]] тәрізді [[астық]] қайнатылған көжеге айран қосып дайындалатын ұлттық [[тағам]] түрі. <ref> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref>

Суға салынған [[дән]] жарылып піскен соң суытып барып, ағарған қосады. Жылы жерде тұрып бір-екі күнде ашып, «ашыған көже» дайын болады. Айран мен [[дәнді дақыл]] қосылып аши келе жағымды қышқыл дәм береді. Оны ашымал деп атайды. Ашымал - ішкен кезде шөл қандыратын сусын, әрі тоқ басатын тағам. Ішіліп азая бастағанда жарманы суға қайнатып, тұзын татытып, суыған соң айран қосып үстемелеп отыра¬ды. Осылайша үстемелеп отырмаса екі-үш күннің ішінде тым ашып кетеді. Ашымал құнарлы болуы үшін оған [[ұн]] қосып та жасайды. Ақ қоспай суға ұн сеуіп дайындаған түрін [[қара көже]] дейді. Көжені ішер алдында [[піспек]]пен, [[шөміш]]пен жақсылап араластырады.

[[Ыдыс]]ын арша, тобылғы, қайың қабығымен ыстап отырмаса, күбінің ағаш дәмі шығып кетеді. Ыстың иісі мен дәмі көжеге «шауып», көженің сусындық маңызы күшейе түседі. Ашымалды түрлі жұмыс басына апарып қойып, сусын әрі жеңіл тамақ ретінде пайдаланды. Кейбір өңірлерде мұны [[айран көже]], ашымық, ашытпа, ашыған деп түрліше атайды <ref>Қатран Д. Қазақтың дәстүрлі ас-тағам мәдениеті. Ғылыми редактор және алғысөз авторы Нұрсан Әлімбай. Алматы: ҚМӨҒЗИ, 2002</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ асханасы]]

Үйтас

2022-02-16T18:16:12Z

Dimash Kenesbek:

'''Yйтас''' — Өгем аумағындағы нысан аты. Үй сияқты төрт қырлы үлкен тас. Биіктігі 2 м, ұзын 5 м, ені 3 м. Өгем шұқырына түсе берісте 7 км сол жақта. Ертеде Өгемде өмір сүрген [[Балықбай]] атты бай адам түйенің мойнын екі жерден бауыздап, ортасындағы бітеу терінің бір жағын тігіп қап жасап, сол қапқа алтын толтырып, Үйтас деген жердегі қыстауының маңына жасырған деген әуезе бар.ертедегі баспана құрылысының бір түрі.

Yйтас [[түркі тайпалары]] және тау халықтары арасында [[ислам]]ға дейінгі дәуірде кең тараған. Ол көбіне табиғи тастан киіз үйге ұқсас үлгімен тұрғызылған. Ежелгі заман тарихшылары (мыс., Понтийлік Приск) [[Каспий теңізі]]нен солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай созылып жатқан кең даланы мекендеген тайпалардың іргесі шеңберленіп келген тас үйлері, [[Византия]] тарихшысы [[Константин Порфиродный|К.Порфиродный]] аварлардың дөңгелек пішінді тұрақжайлары, ал грек географы әрі тарихшысы [[Страбон]] тау тұрғындарының тастан салған шеңбер үлгідегі баспаналары жайында жазады. Дәстүрлі қазақ ұғымында бұл баспаналар да, сондай-ақ қабырғасын табиғи тастан шеңбер үлгімен тұрғызып, төбесін күмбездеп жапқан ежелгі [[мазар]] да Yйтас деп аталады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

Үйтас - Еңлік, Кебек паналаған жер. Семей облысы, Абай ауданы, Кіші Орда тауының батыс жағына орналасқан. 1780 ж. шамасында қос ғашық Еңлік пен Кебек Қара жартастан қашып, Жидебайға жақын Ү-қа келіп жасырынған. Жазықсыз мерт болған қос мұңлықтың қайғылы тағдыры Абайды кайтты толғандырып, Шәкерім, Мағауияға дастан жазуға тапсырма берген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
 [[Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы|"Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"]]
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]
[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Мәдениет]]

Мирзаев Ғаффар

2022-02-16T14:11:34Z

Dimash Kenesbek:

'''Ғаффар Мирзаев''' (1929 ж. т.) — [[Тәжікстан|тәжік]] ақыны. Мирзаевтің [[«Шын жүректен»]], [[«Мың да бір рахмет»]], [[«Алақандағы жүрек»]] т. б. жыр жинақтары белгілі. 1954 ж [[«Садои Шарқ»]] журналында ақынның Мирзаев аударған [[«Мен жазбаймын өлеңді ермек үшін...»]], [[«Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы...»]] өлеңдері тәжік тілінде жарық керді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас
редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Естөре Оразақұлы Оразақов

2022-02-16T14:10:04Z

Dimash Kenesbek:

{{Ғалым
|Есімі = Естөре Оразақұлы Оразақов
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 29.11.1909
|Туған жері = [[Шетпе]], {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]]
|Қайтыс болған күні = 27.7.1986
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|Азаматтығы = {{USSR}}
|Ғылыми аясы = [[медицина]]
|Жұмыс орны = Қазақ клиникасы және эксперименттік хирургия ғылыми-зерттеу институты
|Ғылыми дәрежесі =
|Ғылыми атағы = [[медицина]] [[ғылым]]дарының [[доктор]]ы
|Альма-матер =
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері =
|Несімен белгілі = Қазақстан Республикасының балалар ортопедиясының негізін салушы
|Марапаттары = Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Естөре Оразақұлы Оразақов''' ([[29 қараша]] [[1909 жыл]], қазіргі [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]] [[Шетпе]] ауылы – [[27 шілде]] [[1986 жыл]], Алматы) — қазақ ғалым, хирург-ортопед, медицина ғылымдарының докторы (1969), Қазақстанның еңбек сіңірген дәрігері (1961).

==Өмірбаяны==
Қазақ медицина институтын бітірген (1936).

[[1936 жыл|1936]] – [[1953 жыл|1953]] жылдары [[Оңтүстік Қазақстан]], [[Алматы облысы|Алматы облыстарында]] дәрігер болды.

[[1953 жыл|1953]] – [[1980 жыл|1980]] жылдары Қазақ клиникасы және эксперименттік хирургия ғылыми-зерттеу институтында аға ғылыми қызметкер, директордың ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары, ғылыми консультант болды.

==Жетістіктері және ғылыми еңбектері==
Негізгі ғылыми еңбектері іштен туа біткен [[ортопедия]]лық ауруларды емдеу мәселесіне арналған. Естөре Оразақұлы Оразақов республикада балалар [[ортопедия]]сының негізін салды. [[Полиомиелит]], жүйке жүйесі ауруларына шалдыққан, жарақаттанған балаларды сауықтыру жүйесін жасап, гипс орнына “[[Коллосиликат]]” қоспасын ұсынды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том; Дәрігерлік кеңес, А., 1967; Роль врача, А.-А., 1971</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақ ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]]

{{stub}}

Алтынбек Дәрібаев

2022-02-16T12:34:15Z

Dimash Kenesbek:

{{Тұлға
|Есімі = Алтынбек Дәрібаев
|Шынайы есімі =
|Сурет = Дәрібаев.jpg
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Мансабы = болат балқытушы, [[Қазақстан]] [[қара металлургия]] негізін қалаушылардың және республикада [[болат]] [[балқыту]]дың [[Технология|жаңа технологияларын]] енгізушілердің бірі
| Азаматтығы =
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 31.12.1985
|Қайтыс болған жері = Алматы {{KAZ}}
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
* [[Ленин ордені]]
* [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]]([[1971]])
* Медальдар
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
|Туған күні=1927|Туған жері=[[Шымкент облысы]], Қызылқұм ауданы(қазіргі [[Отырар ауданы]]) , [[Шәуілдір]] ауылы}}
'''Алтынбек Дәрібаев'''<ref>ҚазССР. Қысқаша энциклопедия, 2-том. Алматы - 1987.</ref> — [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]] (1971), [[Қазақстан]] [[қара металлургия]] негізін қалаушылардың және республикада болат балқытудың жаңа технологияларын енгізушілердің бірі. 1927 жылы [[Шымкент облысы]], Қызылқұм ауданы (қазіргі [[Отырар ауданы]]) , [[Шәуілдір]] ауылында туған.

== Еңбек жолдары ==
* Еңбек жолын 1943 жылы колхозшы болудан бастады.
* 1943 жылы комсомол жолдамасымен Қазақ металлургия зауытына жұмысқа келеді. Осында әуелі болат балқытушының көмекшісі, сонан кейін болат балқытушының өзі, содан кейін [[Мартен пеші|мартен]] цехының мастері болып істеді.
* 1947 жылдан [[КОКП]] мүшесі болды.
* 1968-1978 жылдары [[Қарағанды металлургия комбинаты]]ның аға конвертершісі болды.
* 1970 жылы ол басқарған комсомол-жастар бригадасы 250 т-лық [[оттегі]]лік конвертерде қазақстандық тұңғыш болат қорытты.
* Жастар тәлімгірі.
* 1978 жылы одақтық дәрежедегі дербес пенсионер(зейнеткер) болды.
* [[Қазақстан Коммунистік партиясы|Қазақстан Компартиясы]] 4-7 және 14-съездері [[делегат]]ы болды.

== Марапаттар ==
* [[Ленин ордені]]
* [[Еңбек Қызыл Ту ордені]]
* [[Социалистік еңбек ерлері|Социалистік Еңбек Ері]](1971)
* Медальдар

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Қазақстан металлургтері]]

Рахметолла Насыров

2022-02-16T11:45:28Z

Dimash Kenesbek:

'''Рахметолла Насыров''' (22.4. 1948 ж.т., [[Атырау облысы]] [[Исатай ауданы]]. [[Ақарал ауылы|Ақарал]] аймағында) — химия ғылымының докторы (1993), профессор (2000). Гурьев педагогигалық институтын ([[1969]], қазіргі Атырау мемлекеттік университеті) және КСРО Ғылым Академиясының Органикалық қосылыстар институтының аспирантурасын ([[1973]]) бітірген. Қазақстанның әр түрлі ғылыми және жоғары оқу орындарында жұмыс істеді. Арқалық педагогигалық институттында оқытушы (1979–1987), [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясы]]<nowiki/>ның Мұнай химиясы және табиғи тұздар институтында лаборатория меңгерушісі (1987–1996), Астрахан мемлекеттік техникалық университетінде (1997–1998) профессор, Атырау мұнай және институтында (1998–2003) кафедра меңгерушісі болды. [[2003]] жылдан Атырау мемлекеттік унивеститетінде профессор қызметін атқарады. «Мұнай химиясы және табиғи байлықтарды тиімді пайдалану бағыттары» тақырыбында доктор диссертациясын қорғады. 250-ден астам ғылыми жарияланым мен 7 монографияның авторы.

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1948 жылы туғандар]]
[[Санат:Атырау облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақ ғалымдары]]

{{stub}}

Тұлға (медицина)

2022-02-16T11:34:20Z

Dimash Kenesbek:

'''Тұлға''' (медицинада) — адам денесінің тыныштық және қимыл-қозғалыс кезіндегі қалыпты жағдайы. Тұлға адамның сәби кезінен бастап, бүкіл өсіп-жетілу және тәрбие алу барысында қалыптасады. Тұлға дұрыс жетілгенде адамның иығы сәл артқа теуіп, іші тартылып, денесін үнемі тік не түзу ұстайды. Мұндай тұлғалы адамдардың жүрісі ширақ, еркін де жеңіл қимылдайды, ішкі органдарының бәрі де дұрыс орналасады.

Дұрыс жетілмеген тұлға, әсіресе оның қалыптасуы кезінде адамның сүйек қаңқасының дұрыс жетілмеуіне, тыныс алу, қан айналу, ас қорыту, зәр шығару, жүйке жүйелері қызметінің бұзылуына әкеледі. Соның салдарынан адамның басы ауырып, тез шаршайды, тамаққа тәбеті төмендейді. Тұлға дененің бүкіл бұлшық етінің бірдей дамуына байланысты. Омыртқаны ұстап тұратын бұлшық еттердің, сондай-ақ қарын бұлшық еттерінің әркелкі немесе әлсіз дамуы тұлғаның әр қилы бұзылуына (еңкіштікке, “жазық арқа”, “шалқақ жауырын”, т.б.), ал кейбір жағдайда тіпті омыртқаның қисаюына әкеледі (қ. [[Бүкірлік]], [[Сколиоз]]). Тұлғаның еңкіш тарту кезінде омыртқаның кеуде деңгейіндегі бөлігі артқа қарай шығып тұрады, басы алға шығыңқырап, көкірек қуысы тығыздалып, иығы бүрісіп, іші де шығыңқы келеді.

Нәресте Тұлғасының дұрыс қалыптасуына емшектегі кезінен бастап қамқорлық жасау керек. Балалар Тұлғасының бұзылуына әр түрлі аурулар (қ. [[Мешел]], [[Семіздік]], [[Жұқпалы ауру]]лар, [[Жалпақ табан]]), сондай-ақ дұрыс [[режим]] сақтамау, тамақ сапасының төмен болуы, т.б. әсер етеді. Тұлғаның бұзылуы мен омыртқаның қисық бітуінің басты себебі әдетте денені дұрыс ұстамау: бүкірейіп жүру, парта мен үстелге дұрыс отырмаудан басталады. Баланың киімі де өзіне лайық болуы (кең не тар болмауы) керек. Көзі нашар көретін балалар және сабақ оқығанда жарық дұрыс түспесе, көбіне бүкірейіп жүреді. Сондықтан бүкірейіп жүретін балаларға суға жүзумен шұғылданған пайдалы. Тұлға ның дұрыс қалыптасуын түзеуден гөрі оның алдын алған жөн. Бұл орайда дұрыс тамақтану мен мезгілімен ұйықтаудың, таза ауаның, массаж жасау мен гимнастиканың, шынығудың, жиїазды дұрыс таңдай білудің маңызы зор.
==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Адам]]
[[Санат:Медицина]]

Ыдырыс Есенғалиұлы Қарсақбаев

2022-02-15T03:51:21Z

Dimash Kenesbek:

{{Суретші
|есімі = Ыдырыс Есенғалиұлы Қарсақбаев
|шынайы есімі =
|суреті =
|сурет ені =
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 2.9.1932
|туған жері = қазіргі [[Боровской]], {{туғанжері|Меңдіқара ауданы|Меңдіқара ауданында}}, [[Қостанай облысы]], [[РКФСР]]
|қайтыс болған күні = 23.11.2015
|қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|шыққан жері =
|азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1932-1991)
|жанры =
|мектебі =
|өнер ағымы =
|атақты қолөнерлері =
|марапаттаушылары =
|ықпалын тигізу =
|ықпалы әсер етті =
|марапаттары =
|сайты =
|Commons =
}}
'''Ыдырыс Есенғалиұлы Қарсақбаев''' ([[2 қыркүйек]] [[1932 жыл]], [[Қостанай облысы]] [[Боровской]] кенті – [[23 қараша]] [[2015 жыл]], [[Алматы]]) — суретші, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1991).

== Өмірбаяны ==
Алматы көркемсурет училищесін (1959), Мәскеудің Бүкілодақтық кинематография институттын бітірген (1962).

1967 жылдан "Қазақфильм" студиясында суретші, 1981 жылдан бас суретші.

== Суретші-қоюшы ретінде ==
* "[[Ән қанаты]]" (1966)
* "[[Балалық шаққа саяхат]]" (1969)
* "[[Отқа оранған Орал]]" (1973)
* "[[Таңдау]]" (1976)
* "Транссібір экспресс (1978, Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы, сондай-ақ, [[Карловы-Вары]]де өткен Халықаралық және Ереван қаласында өткен Бүкілодақтық кино-фестивальдың жүлдесі мен КСРО ХШЖК-нің алтын медалі)
* "[[Жазушы]]" (1980)
* "[[Қош бол, Медеу]]"
* "[[Ай астындағы үй]]" (1982)
* "[[Батыр Баян]]" (1992) көркем фильмдерді түсіруге қатысты.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Марапаттары ==
* Қазақстан Мемлекеттік сыйлығы (1978)
* [[Карловы-Вары]]де Халықаралық кино-фестивальдың жүлдесі
* Ереван қаласында өткен Бүкілодақтық кино-фестивальдың жүлдесі
* КСРО ХШЖК-нің алтын медалі
* «Еңбек ардагері» медалі (2002)
* ҚР Президентінің құрмет грамотасы (2002)
* "Экран шебері" атағы (2007). <ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:2 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:23 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан суретшілері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

Тимур Евгеньевич Рудосельский

2022-02-15T03:42:26Z

Dimash Kenesbek:

{{Футболшы
|есімі = Тимур Рудосельский
|толық аты = Тимур Евгеньевич Рудосельский
|туған күні = 21.12.1994|туған жері={{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
|азаматтығы = {{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қазақстан]]
|бойы = 193
|салмағы = 82
|позиция = қорғаушы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]
|номері = 4
|жастар клубы = {{футбол карьерасы
||{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|}}
|клубтары = {{футбол карьерасы
|2014—2017|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]|61 (0)
|2018|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Жетісу (футбол клубы)|Жетісу]]<ref>http://vesti.kz/kazfutbol/247614/</ref>|2 (0)
|2018|{{flagicon|Израиль|20px}} [[Хапоэль (футбол клубы, Петах-Тиква)|Хапоэль (Петах-Тиква)]]<ref>https://www.sports.kz/news/jetyisu-pokinul-zaschitnik</ref><ref>https://www.sports.kz/news/izvestnyiy-kazahstanskiy-futbolist-ofitsialno-pereshel-v-izrailskiy-hapoel</ref>|3 (1)
|2019|{{flagicon|Қазақстан|20px}} [[Оқжетпес (футбол клубы)|Оқжетпес]]<ref>https://prosports.kz/news/310141</ref>|11 (1)
|2020|{{ту|Беларусь}} [[Смолевичи (футбол клубы)|Смолевичи]]|0 (0)
|2021—|{{ту|Армения}} [[Лори (футбол клубы)|Лори]]|2 (0)
}}
|ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы
|2014—2016|{{flagicon|Қазақстан|20px}} Қазақстан-21|17 (0)}}
}}
'''Тимур Евгеньевич Рудосельский''' ([[21 желтоқсан]] [[1994 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық футболшы, "[[Лори (футбол клубы)|Лори]]" клубының қорғаушысы. 2015, 2017 жылдары Қазақстан кубогының иегері атанды.

2014-16 жылдары [[Қазақстан жастар футбол құрамасы (21)|Қазақстан жастар құрамасында]] ойнады.

== Жетістіктері ==

=== Командалық ===

; «Қайрат»

* Қазақстан чемпионатының күміс жүлдегері (3): 2015, 2016, 2017
* Қазақстан кубогы (2): 2015, 2017

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
== Сілтемелер ==
*[http://footballfacts.ru/players/583781 Профилі]

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:Жетісу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Хапоэль Петах-Тиква ФК ойыншылары]]
[[Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары]]
[[Санат:Лори ФК ойыншылары]]

Нәтай Әзімханұлы Кенесарин

2022-02-15T02:54:00Z

Dimash Kenesbek:

{{Ғалым
|Есімі = Нәтай Әзімханұлы Кенесарин
|Шынайы есімі = Нәтай Әзімханұлы Кенесарин
|Суреті = Натай.jpg
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Туған күні = 24.06.1908
|Туған жері = [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]], {{KAZ}}
|Қайтыс болған күні = 16.04.1975
|Қайтыс болған жері = [[Ташкент қаласы]] {{UZB}}
|Азаматтығы =
|Ғылыми аясы = Геология
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі = Геология-минерология ғылымдарының докторы
|Ғылыми атағы = Профессор, Өзбекстан ғылым академиясының корреспондент-мүшесі
|Альма-матер = Орта Азия индустриалды институты
|Ғылыми жетекші =
|Атақты шәкірттері = [[Жүрімбек Сыдықов]]
|Несімен белгілі = [[Кенесары Қасымұлы]]ның шөбересі
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Қолтаңба ені =
|Сайты =
|Уикиқайнар =
}}

'''Нәтай Әзімханұлы Кенесарин''' ([[24 маусым]] [[1908 жыл]], [[Төле би ауданы]] 16-ауылы – [[16 сәуір]] [[1975 жыл]], [[Өзбекстан]], [[Ташкент]] қаласы) — ғалым, геолого-минералды ғылымдардың докторы ([[1958]]), профессор ([[1952]]), [[Өзбекстан]] Ғылым Акакдемиясының корреспондент мүшесі (1962), [[Өзбекстан]]ның еңбек сіңірген [[геолог]]ы (1967). Нәтай Кенесарин атақты Кенесары Қасымұлының Күнімжан деген бәйбішесінен болған кенжесі - [[Ахмет Кенесарыұлы|Ахмет сұлтанның]] [[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин|Әзімхан]] деген ұлынан тараған шөбересі.

==Өмірбаяны==
===Балалық шағы===
===Қызмет жолы===
*[[1935]] Орта Азия индустриалды институтын бітірген.
*[[1935]] – [[1944]] жылдары [[Өзбекстан]] Ғылым Акдемиясында ғылыми қызметтер атқарған.
*[[1944]] – 52 жылдары [[Қазақстан]] [[Үкімет]]інің шақыруымен [[Алматы]]ға келіп, Геология ғылымдар институтында гидрогеология және инженерлік геология бөлімін басқарды.
*[[1952]] – [[1960]] жылдары [[Ташкент ауыл шаруашылық институты]]нда кафедра меңгерушісі, [[профессор]] болды.
*[[1960]] – [[1962]] жылдары Ташкент қаласындағы Гидрогеология және инженерлік геология институтын ұйымдастыруға белсене ат салысып, сол институтта директордың орынбасары, директоры (1962 – 68) қызметін атқарды,
*[[1968]] жылдан лабаротория меңгерушісі болды. Негізгі ғылыми еңбектері жер асты суларын зерттеуге арналған.
*[[1971]] - [[1975]] жылдары Ташкент ирригация және мелиоарция институтының Гидрология и гидрогеология кафедрасының меңгеруші болған. Кенесарин Гидрология и гидрогеология кафедрасының жұмысын жандандырып, көптеген ғылыми жаңалықтарды қолданысқа енгізеді.
[[Сырдария]] алабының суармалы жерлеріндегі [[грунт сулары]]ның әсерін анықтау, [[Жезқазған]] қаласы мен [[Ембі]] мұнай кәсіпорындарын жер асты суымен қамтамасыз етуге қатысты көптеген ғылыми зерттеулер жүргізді. Суармалы аймақтардағы [[грунт сулары]]ның режимі мен балансын, [[Күн]] энергиясымен байланысын, [[артезиан суы|артезиандық сулардың]] қорын анықтап, оның пайдалану бағыттарын негіздеді. 150-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Медальдармен марапатталған.

[[Сурет:Кенесарин Н..JPG|200px|нобай|солға|Ташкент қаласындағы Нәтай Кенесериннің бейіті]]

1975 жылы 16 сәуір күні қазақ ұлытының біртуар ұлы, ғалым, асылдың сынығы Нәтай Кенесарин 67 жасына қараған тұста Ташкент қаласында дүниеден озды. Белгілі ғалымның денесі Өзбекстанның зиялы қауымы жерленген Шағатай зиратына қойылды.

==Шығармалары==
*Формирование режима грунтовых вод орошаемых районов Средней Азии, Таш., 1959;
*Ресурсы подземных вод Узбекистана и перспективы использования их в народном хозяйстве, «Узбекистанский геол. журнал», ғ5, 1961;
*Вляние орошения на режим грунтовых вод в условиях аридной зоны (Средняя Азия и Южный Казахстан), М., 1964;
*Основные проблемы мелиоративной гидрогеологии в районах орошаемого земледелия КСРО, С., 1964.
''Ж. Сыдықов ''<ref>Қазақстан Республикасының Ғылым Энциклопедиясы</ref>

==Нәтай Кенесариннің құрметіне==

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]

Джакомо Мандзу

2022-02-13T12:24:36Z

Dimash Kenesbek:

{{Тұлға|Есімі=Джакомо Мандзу|Шынайы есімі={{Lang-it|Giacomo Manzù}}|Сурет=Giacomo Manzù 1966b.jpg|Туған кездегі есімі=Джакомо Мандзони|Туған күні=22.12.1908|Қайтыс болған күні=17.01.1991|Туған жері=[[Бергамо]], [[Италия]]|Қайтыс болған жері=[[Рим]], [[Италия]]|Азаматтығы={{ITA}}|Ұлты=[[Италиялықтар|Итальян]]|Мансабы=Мүсінші, суретші|Commons=Giacomo Manzù}}

'''Джакомо Мандзу''' ([[Италиян тілі|итал]]. ''Giacomo Manzù''; [[22 желтоқсан]] [[1908 жыл]], [[Бергамо]], [[Италия]] – [[17 қаңтар]] [[1991 жыл]], [[Рим]]) — итальяндық мүсінші.

Еңбек жолын ерте бастады, ағаш, металл және таспен жұмыс істеген. [[1950 жыл]]ы 50-ден астам рим католиктік кардиналдары мен жалаңаш әйелдердің бір тобын мүсіндеп, атағы шыға бастағаннан кейін әулие петр соборына арнап мүсінді қола дарбаза жасауға тапсырыс алды.

Оның парасатты реализмі мен үлгінің нәзік сезімі пішіннің қатаңдығы мен сезімталдылығын қамтамасыз етті.
==Дереккөздер==
"Britannica настольная энциклопедия"ТомI,АСТ-Астрель, Москва, 2006,ISBN 978-5-17-038532-4(Т.1) (АСТ),ISBN 978-5-271-15120-0 (Т.1) (Астрель)
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]

Мұхаммед Карминаги

2022-02-06T18:17:58Z

Dimash Kenesbek:

'''Мұхаммед Вафа ибн Мұхаммед Захир Карминаги''' ([[1685 жыл]] – [[1769 жыл]]) — Бұхара тарихшысы. Вафа Қази атымен де танымал болған. Мұхаммед Карминаги классикалық парсы әдебиетімен танысып, [[араб]] тілін меңгерді, [[өлең]]дер жазды. [[Бұхар хандығы]]н Әбайдолла хан (1702 – 1711) билеген кезде [[кітапхана]] меңгерушісі (китабдар) қызметін атқарды.

Мұхаммед Карминаги бұл қызметті келесі билеуші Абул-Пайыз ханның (1711 – 1747) және Бұхарадағы жаңа орны Маңғыт әулетінің негізін қалаушы Мұхаммед Рахымның (1755 – 1759) кезінде де атқарған тәрізді. Мұхаммед Карминаги парсы тілінде “Тухфат-ал-хани” (“Хан сыйлығы”) атты еңбек жазды. Бұл шығарма “Тарих-и-Рахим хан” (“Рахым ханның тарихы”) деген атпен де белгілі болды. “Хан сыйлығында” автордың “Шухрат” деген жасырын атпен (тахаллус) берілген өлеңдері де кездеседі. Оның басқа шығармалар жазған-жазбағаны беймәлім. Мұхаммед Карминаги өз еңбегінде 1759 жылға, яғни Мұхаммад Рахым ханның қайтыс болған кезіне дейінгі оқиғаларды қамтыған.

“Тухфат ал-ханиге” байланысты материалдар [[Ташкент]], [[Душанбе]], [[Санкт-Петербург]],
[[Қазан]] қалалары кітапханаларында сақталған. Мұхаммед Карминагидің еңбегі 18 ғасырдағы қазақтардың Бұхар хандығымен қарым-қатынастары, оның тарихы жөніндегі маңызды тарихи ескерткіш болып есептеледі. Онда қазақтардың Бұхар хандығындағы саяси тартыстарға қатысуы, маңғыттармен одақтастық қарым-қатынастары жөнінде бағалы деректер баяндалған.[[File:Ark Bukhara.jpg|thumb| alt=A.| ''[[Бұхара]]''.]]
==Сілтемелер==
* [[Бұхара]]
* [[Мұхаммед Рахым]]
* [[Душанбе]]
* [[Санкт-Петербург]]
* [[Ташкент]]
==Сыртқы сілтемелер==
[http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/17171/%D0%A2%D0%90%D0%94%D0%96%D0%98%D0%9A%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%AF Мұхаммед Карминаги]
== Дереккөздер==
<references/> 1. Қазақ энциклопедиясы, 6 том.
==Толықтыру==

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Бүйір гүлді құндызгүл

2022-02-06T12:00:16Z

Dimash Kenesbek:

{{taxobox
|name =Бүйір гүлді құндызгүл
|image =
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|unranked_divisio =
|unranked_classis =
|unranked_ordo =
|ordo =
|familia = [[Сарғалдақтар тұқымдасы]]
|genus = [[Құндызгүл]] (''Buschia'')
|species = '''''Бүйір гүлді құндызгүл'''''
|binomial = ''Buschia lateriflora''
|binomial_authority =
|}}

'''Бүйір гүлді құндызгүл''' ({{lang-la|Buschia lateriflora}}) — [[сарғалдақтар тұқымдасы]], [[құндызгүл]] туысына жататын өсімдік.

== Ботаникалық сипаты ==
* Биіктігі 5-15 см, жемістенген кезінде одан да биік болады.
* Сабағы тік, аздап түк басқан.
* Тамыры жіңішке, сабақтың түбінде және төмен буынында шоғырланған.
* Бүтін жапырақтарының сағағы ұзын, түп жағы жалпақ, түксіз, ұзынша эллипс және төбе жапырақтары қандауыр тәрізді, кейде жапырақ тақтасының ұш жағы аздап жиекті келеді. Жоғарғы бөлігіндегі сағақсыз гүл жапырақтары 2-ден бір-біріне жақын орналасқан, түп жағында жалпақтау болып гүлді орап тұрады.
* Гүлдері ұсақ, ұзындығы 3 мм-дей, бұтақ қолтығында сағақсыз немесе қысқа сағаққа орналасады. 5 тостаған жапырақшасы күлте тәрізді. Шірнелік күлтесінің сыртында қабығы болады. 4-7 аталығының домалақ тозаңдығы бар, жіпшелерінің ұзындығы бірдей.
* Жемісі домалақ алмұрт тәрізді, қатты әрі үшкір. Екі бүйірінен жиегінің тұсында аздап дөңестенген, тік немесе аздап иілген айдаршасы бар. [[Сәуір]]-[[маусым]] айларында гүлдейді.

== Өсетін орны мен таралуы ==
Құндызгүлдің өсу ареалы [[Шығыс Еуропа]]ның оңтүстік-шығысын, [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір]]дің оңтүстігін, [[Жерорта теңізі]] маңын, [[Кіші Азия]]ны, [[Орта Азия]]ның солтүстік-шығысын және [[Кавказ]]ды қамтиды. Өзен жағалауында, шоқ ормандардың арасында, сазбалшықты, сортаң топырақты далалы аймақтарда өседі. [[Қазақстан]]да құндызгүлдің бір түрі болып келетін бүйір гүлді құндызгүл [[Торғай қолаты|Торғай]] аймағында, [[Айыртау (Солтүстік Қазақстан облысы)]], [[Ұлытау таулары|Ұлытау]], [[Шыңғыстау]], [[Бектауата]] тауларында, [[Жетісу Алатауы]]нда кездеседі. <ref> Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы]]
[[Санат:Қазақстан флорасы]]

Сәрсекей Артықбаев

2022-02-05T11:36:41Z

Dimash Kenesbek:

'''Сәрсекей Артықбаев ''' (19 ғ-дың аяғы, қазіргі [[Павлодар облысы]] [[Баянауыл ауданы]] – 20 ғ-дың басы, сонда) — ақын-жазушы. Алғашқы шығармалары “[[Дала уәлаятының газеті|Дала уәлаяты]]” газетінде жарияланған. Негізгі шығармасы [[Абай]]ға еліктеп жазған “Осы күнгі бозбаланың қылып жүрген жұмыстары” деп аталады. [[Қазан]]да баспаға дайындағанда оған “Хикаят Үфі” деген ат береді. Көп уақыт [[Мәшһүр Жүсіп]]пен шығармашылық пікірталасына түсіп, ой алмастырып отырған. “Дала уәлаяты” газетінің бетіндегі бұл пікір таласта ел қамын, жастар болашағын ойлаған пікірлері мол.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{бастама}}
{{уики}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Туған жылы белгісіздер]]
[[Санат:Павлодар облысында туғандар]]
[[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]]

Оспан Мейірбек Нұрділдаұлы

2022-02-05T11:26:26Z

Dimash Kenesbek:

'''Оспан Мейірбек Нұрділдаұлы''' ([[1960 жыл]]) — Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім" баспасы.1982 жылы қазіргі [[әл-Фараби атындағы қазақ Ұлттық университеті]]нің философия факультетін үздік бітірген. [[1986 жыл]]ы "Жалын" баспасында редакторлық қызметпен бастады.

[[1988 жыл]]ы "Қазақ энциклопедиясына" жұмысқа ауысып, [[1998 жыл]]ға дейін аға редакторлықтан бастап, бас редактордың орынбасары, жауапты хатшы қызметтеріне дейін атқарды. "Қысқаша каз ССР"-нің 4 томдығы, "Шаңырақ", "Ол кім, бұл не?", "Here?", "Абай", "Боздақтар", т.б. энциклопедиялық басылымдарының жарық көруіне белсене ат салысты. [[1998 жыл]]дан [[2000 жыл]]ға дейін Алматы облыстық "Жетісу" газетінде редактордың орынбасары болып қызмет жасады.
==Дереккөздер==
<references/>2005 жылы — 576 бет.ISBN 9965-09-134-Х.{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналистика]]
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Исаак Яковлевич Лернер

2022-02-05T10:34:10Z

Dimash Kenesbek:

{{Ғалым|Есімі=Исаак Лернер|Туған күні=04.04.1917|Қайтыс болған күні=01.03.1996|Шынайы есімі=Исаак Яковлевич Лернер|Туған жері=Дережня, (Украина) Ресей республикасы|Қайтыс болған жері=[[Мәскеу]], [[Ресей]]|Азаматтығы={{USSR}} 
{{RUS}}|Ғылыми аясы=Педагогика|Жұмыс орны=РАҚ білім беруді дамыту стратегиясы институты|Альма-матер=ММУ тарих факультеті|Ғылыми дәрежесі=Педагогика ғылымдарының докторы|Ғылыми атағы=КСРО ПҒА корреспондент-мүшесі, 
РАҚ академигі}}

'''Исаак Яковлевич Лернер''' ([[4 сәуір]] [[1917 жыл]] – [[1 наурыз]] [[1996 жыл]]) — ресейлік педагог. Педагогика ғыл. докторы ([[1971]]), профессор ([[1990]]). [[РКФСР ғылымы]]ның еңбек сіңірген қайраткері ([[1987]]). [[1937]] ж. Мәскеудің, Мичуриннің, Воронеждің және т.б. к. жоғары педагогика оқу орындарында жұмыс істеген.

[[1959]] ж. ПҒА жүйесінде:

[[1964]]-[[1970]] жж. гуманитарлық білім дидактикасы лабораториясын;

[[1972]]-[[1974]] жж. жалпы және [[политехника]]лық білім ҒЗИ дүниетануды қалыптастыру лабораториясын;

[[1970]] ж. ЖП ҒЗИ дидактиканың жалпы мәселелер лабораториясын басқарды.

Лернер проблемалық оқыту теориясын дамытты, [[дидактика]]лық негізін ашты және ақпарал рецептивтік. инструктивтік-репродуктивтік, эвристикалық, зерттеулік, проблемалық баяндау мен оқытудың әр актісін оқушынын қызығушылығы мен мотивтеріне сәйкестендіру әдістері жүйесін дамытты. Білімнің әлеуметтік тәжірибеге ұқсайтын мазмұнының құрамы мен құрылымын құрды.

[[1985]]-[[1989]] жж. Оқу-тәрбие процесінің жүйе ретіндегі тұжырымын жасады. Жалпы білімнің базалық мазмұнының тұжырымын ұсынды.

[[1985]]-[[1991]] жж. қазіргі мектеп оқулықтарын құру теориясын жасау ісін басқарды.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. [[2006]]. - 482 б. ISBN 9965-808-85-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Педагогика]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Раушан Әлиасқарқызы Омарова

2022-02-02T10:51:12Z

Dimash Kenesbek:

'''Раушан Әлиасқарқызы Омарова''' ([[1952 жыл|1952 жылы]] туған) — медицина ғылымының докторы ([[2000 жыл|2000.ж]]), доцент ([[1989 жыл|1989.ж]]).
==Оқу жолы==
Қарағанды мемлекеттік медицина институтын ([[1976 жыл]], қазіргі Қарағанды мемлекеттік медицина академиясы) бітірген.
==Жұмыс жолы==
денсаулық сақтау саласында дәрігер-терапевт (1976–1979) болып жұмыс істеді. [[Мәскеу]] қаласындағы Гематология және қан құю орталық ғылыми-зерттеу институтында аспирант (1979–1983) болды. 2001 жылдан Қарағанды мемлекеттік медицина академиясында кафедра меңгерушісі қызметін атқарады.
==Ғылыми еңбектер==
*«Клинико-патогенетические особенности ишемической болезни сердца в регионах, прилегающих к Семипалатинскому ядерному полигону» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.
*80-нен астам ғылыми жарияланымның авторы.

<ref name="source1">"Қазақ энциклопедиясы"</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Құртшөп

2022-02-01T18:01:21Z

Dimash Kenesbek:

{{Taxobox
|name = Құртшөп
|image = Asyneuma japonicum 1.JPG
|image_caption = [[қытай құртшөбі ]]
|regnum = [[Өсімдіктер]]
|divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]
|classis = [[Қос жарнақтылар]]
|unranked_ordo = [[Asterids]]
|ordo = [[Asterales]]
|familia = [[Қоңыраугүл тұқымдасы|Campanulaceae]]
|subfamilia = [[Campanuloideae]]
|genus = '''''Asyneuma'''''
|genus_authority = [[August Grisebach|Griseb.]] & [[Joseph August Schenk|Schenk]]
|subdivision_ranks = түрлері
|subdivision = 33 түрі белгілі
}}
'''Құртшөп'''<ref>Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:" Қазақ энциклопедиясы" ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5</ref> ({{lang-la|Asyneuma}}) — [[Қоңыраугүл тұқымдасы|қоңыраугүлдер]] тұқымдасына жататын көп жылдық [[өсімдіктер]] туысы.

== Ботаникалық сипаты ==
* Биіктігі 50-70 см.
* Сабағы қысқа, тікенекті.
* Қалың [[жапырақ]]тары қандауыр тәрізді, жиектері өткір [[тіс]]ті.
* [[Гүлшоғыр]]ы қарапайым, ұсақ көкшіл [[гүл]]дері гүлді шоғырға топтасқан.
* Қауашағы қырлы, ортасы [[саңылау]]лы, 3 ұялы. [[Маусым]]-[[тамыз]] айларында гүлдейді.

== Өсетін жері мен таралуы ==
Құршөптің 50-ге жуық [[түр]]і бар.
 
Отаны – [[Жерорта теңізі]] жағалауы. [[Солтүстік Африка]], [[Еуразия]] және [[Түркия]] жерлерінде таралған.
 
[[Қазақстан]]да құртшөптің үш түрі бар - [[бұтақты құртшөп]], [[траутфеттер құртшөбі]] және [[үшкір құртшөп]] (''Asyneuma argutum'') [[Қаратау жотасы]]нда, [[Батыс Тянь-Шань]] [[жота]]сында кездеседі. Ұсақ тасты жерлерде және [[тау]]дың тасты [[беткей]]лерінде өседі.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Қоңыраугүлділер]]
[[Санат:Қазақстан флорасы]]

Мухитдин Әлішев

2022-01-31T07:28:21Z

Dimash Kenesbek:

{{Тұлға|Есімі=Мухитдин Әлішев|Туған күні=[[1928 жыл]]|Қайтыс болған күні=[[1996 жыл]]|Туған жері=Акынтоғай ауылы|Қайтыс болған жері=Маяқұм ауылы|Азаматтығы={{USSR}} → 
{{KAZ}}|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Мансабы=Шопан, Қой шаруашылығының шебері (1964)|Марапаттары={{Ленин ордені|1967}}}}

'''Мухитдин Әлішев''' ([[1928 жыл]], Акынтоғай ауылы – [[1996 жыл]], Маяқұм ауылы) — қазақ [[шопан]]. [[Қой шаруашылығы|Қой шаруашылығының]] шебері (1964). [[Құрмет Белгісі ордені|Құрмет белгісі]] (1964), [[Ленин ордені|Ленин (1967) ордендерімен]], бірнеше медальмен марапатталған. Есімі [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|ҚазКСР-нің]] Құрмет алтын кітабына жазылған.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}

Қарсы мәдениет

2022-01-30T19:13:52Z

Dimash Kenesbek:

'''Қарсы мәдениет '''

1) жалпыға ортақ қабылданған қоғамдағы мәдени [[құндылықтар]]ды қабыл-дамайтын белгілі бір жастар мен [[интеллигенция]] тобына тән, әр түрлі көзқарастарды, [[идеал]]ды, мінез-құлық формасын жалпы белгілейтін үғым-термин ([[хиппи]], [[битник]], т.б.);

2) Негізгі, басты мәдениетті құрайтын құндылықі қарсы келетін, норма мен құндылық, суб-мәдениет (ерекше мәдениет).

<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Терминология]]

Малта

2022-01-29T19:40:53Z

Dimash Kenesbek:

[[Сурет:Тамақтану.jpg|thumb|200px|right|Малта тағамы қазақ дастарханында құрметті орынды алады]]
'''Малта тағамы''' — қазақ халқының өте ерте заманнан бері сүйіп жейтін сүттен жасалатын тағамы.

«Малта» деп езілген ащы құрттың қалдығын (езілмей қалған түйіртпектерін) айтады. Ол әсіресе бақташылар мен жолаушылардың азығы. Кепкен малтаны шөлдегенде сорып шөлін басады, әрі қарны ашқанда қорек болады.
<ref> Қызықты биология. Жануарлар әлемі. төрт түлік / Р. Сәтімбеков, Р. Әлімқұлова. - Алматы: "Таймас" баспа үйі, 2011. - 132 бет. ISBN 978-601-264-077-9 </ref>

==Дереккөздер==
{{references}}

[[Санат:Сүт өнімдері]]
[[Санат:Қазақ асханасы]]

Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева

2022-01-24T20:01:32Z

Dimash Kenesbek:

{{Тұлға|Есімі=Құндыз Қаламбаева|Туған кездегі есімі=Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева|Туған күні=21.09.1962|Туған жері=[[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Азаматтығы={{USSR}} (1991) → 
{{KAZ}}|Мансабы=Қобызшы, музыкант}}

'''Құндыз Жаппасқызы Қаламбаева''' ([[21 қыркүйек]] [[1962 жыл]], [[Алматы]]) — қазақ қобызшы.

Ол сәби шағынан әкесінің өнерпаздығын құлағына молынан сіңіріп өсті. Оның анасы Гүлжамал Әбдіжапарқызы ән айтатын-ды. Негізінен ол үй шаруасында, бала тәрбиесімен айналысты, 1969 жылы [[Ахмет Жұбанов]] атындағы дарынды балалар мектебінің табалдырығын аттап басында фортепиано бөлімінде, ал 5 класстан бастап [[прима-қобыз]] сыныбына ауысты. Оның ұстазы әкесі [[Жаппас Қаламбаев]]тан қобызда орындаушылықтан тәлім-тәрбие алған, өзі де атақты қобызшы, ұлағатты ұстаздықты [[Зере Бейсембаева]] қолына алды.
11 жылға созылған оқу мерзімін тәмамдағысын, Құрманғазы атындағы консерваторияға қабылданды. Мұнда ұстаздықты Зере Бейсембаева жалғастырды. Құндыз Қаламбаева 3 курс студенті шағында оқуға үздіктігі және консерваторияның қоғамдық жұмыста белсенділігі үшін өмірінде алғаш рет құрмет грамотасымен марапатталып, бұған қоса кеңестік және ұлттық музыка өнерін насихаттаудағы жетістіктері үшін Республиканың Лениндік комсомол комитетінің грамотасымен марапатталды.

Бұл кезде Құндыз өнерде жоғары шеберлік танытып, Республикалық аспаптық сайыста жүлдегер атанды.

Осы ұжымға оны әйгілі бас дирижер, КСРО халық әртісі Шамғон Қажығалиев шақырған еді. В.И.Лениннің тұғанына 113 жыл толуына арналған сайыста 2-орынды жеңіп алды.

Орындаушыларының 1-республикалық сайысында 3-орынды иеленді. Дарынды қобызшы Құндыз Жаппасқызы Қаламбаеваның өркениетті өнері бағаланып, оған 1998 жылы ҚР еңбек сіңірген қайраткері құрметті атағы, 2009 жылдың 20-желтоқсанында Елбасы жарлығымен ол «Құрмет» орденімен марапатталынды.

Ол Қазақтың мемлекеттік Құрманғазы атындағы АХА оркестрінің орындаушылар конкурсында «Қобыз», «Қыл қобыз» номинациясы бойынша қазылар алқасының мүшесі болды. Бұл конкурс «Ұлы композитордың» асыл мұрасын кеңінен насихаттап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу, дарынды жастарды дәстүрлі музыканың кәусар бұлағынан сусындатып, шеберлігін шыңдауға ықпал ету мақсатында ашылған-ды. 1986 жылы «Жігер» атты Республиканың сайыста Құндыз 1-орынды жеңіп алды.<ref>Кожиров Б. "Қазақ елінің атақты музыка өнерпаздары" 2010г</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:21 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан қобызшылары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]

Құлажорға

2022-01-23T16:18:09Z

Dimash Kenesbek:

'''Құлажорға''' — көне зират. [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Көкпекті ауданы]] Құлажорға ауылының шығыс жағында орналасқан.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>1937, 1948 жылдары [[Шығыс Қазақстан археологиялық экспедициясы]] (жетекшісі С.С. Черников) зерттеп, Құлажорға өзенінің [[Ертіс]]ке құяр сағасындағы 5 – 6 км аумақты қамтитын өңірден төрт қорым тапқан.

Олар тас пен топырақ аралас үйінді, диаметрі 4,5 – 12 метр, биіктігі 0,3 – 0,5 метр аралығындағы дөңгелек обалардан тұрады. Қабірлердегі тас жәшік ішіне адамды шалқасынан жатқызып, кейде оң қырымен аздап аяғын бүгіп, басын шығысқа, кейде батысқа қаратып жерлеген. Алғашқы қазба жұмыстары жасалған жердің атауы бойынша аталған Құлажорға зиратына адам мәйітімен қоса қыш ыдыс, сүйектен жасалған жебенің ұштарын және әшекей бұйымдарды жерлеген.

Қызыл бояу жағылған қыш ыдысты басына, ағаш ыдысты беліне таяу қойған. Ер адамдардың қасына қару-жарақтар қойылса, әйелдер жатқан жерден алмұрт тәрізді ілмекті алтын сырғалар, әйнек немесе пастадан жасалған моншақтар кездеседі. Сонымен қоса ыдысқа қой етінің бір мүшесі (көбінесе жамбасы мен құйымшағы) қойылса, ал тас жәшіктің үстіне құрбандыққа шалынған немесе өзі мінген атты ауыздықсыз, ерттемей жерлеген. Кейбір жағдайда тіпті жылқының терісін, бас сүйегін және тұяғын қойған. Табылған заттарға қарағанда Құлажорғаны б.з.б. ІІІ – І ғасырлардағы тайпалар мекендеген.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”, VI-том</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан зираттары]]
[[Санат:Көкпекті ауданы географиясы]]

Хан жақсы ма?

2022-01-23T09:58:19Z

Dimash Kenesbek:

'''«Хан жақсы ма?»''' — қазақтың ұлттық ойын-сауығы.

[[Шілдехана]], [[қыз ұзату]], [[келін түсіру]] сияқты думанды кештерде ойналады. Ойын ережесі бойынша думаншылар арасынан [[хан]] мен [[уәзір]] сайланады. Хан уәзіріне "халқымнан хан жақсы бола ма?" - деп сұра деген бұйрық береді. Уәзір ойыншыларды жағалай жүріп біртіндеп сұрап шығады. Бұған "хан жақсы", "мәз емес", "жаман" деген секілді сөзбен немесе "хан былай" деп ұрғыштап, келемеж етіп жауап беруге де болады. Ойыншылардың қайтарған жауабы мен қимыл-әрекетін уәзір бұлжытпастан ханның өзіне жасап көрсетеді. Өз кезегі келгенде хан өзін мазақтағандарға - "жаза" бұйырады.

Екінші ойын айналымында хан "халқымның кімнен қорлық, кімнен зорлық көргенін сұра" деп тапсырады. Уәзір ойыншыларға жекелеп сұрақты қайталайды. Ойынға қатысушылар думанды қызықтырақ ете беру үшін [[жігіт]] [[қыз]]дан, қыз жігіттен көрген "қорлық-зорлығын" айтып шағынады. Шағымшылардың сөз саптасына орай "Хан әмірін" беріп, бітімге келтіреді. Мысалы, жігіт "Сәуле екі алмамды ұрлап алды, соны өзіме қайтарсын немесе өзінікі екендігін дәлелдесін" деген секілді шағым айтады.

Хан даушыларға "өзара келіссін", "айыбын тәлесін" яки, т.б. [[әмір]] береді, жаза қолданады. Әмір мен [[жаза]] күлкі тудыру мақсатымен түрліше [[үкім]]ге орайластырылады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

[[Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]]

Дутар

2022-01-20T17:57:46Z

Dimash Kenesbek:

{{Музыкалық аспап|Аты=Дутар|Суреті=Dutar1.jpg|Сурет ені=100px|Жіктелуі=Ішекті шертпелі музыкалық аспаптар|Туыстас аспаптары=Бузуки, Дотара, Чифтелиа, Пандура, Тамбура, Танбур}}

'''Дутар''' ([[Өзбек тілі|өз]]. ''dutor''; [[Тәжік тілі|тәж]]. ''дутор''; [[Парсы тілі|парсы]]. ''دو تار‎ /dutār''; [[Ұйғыр тілі|ұйғ]]. ''دۇتار /dutar'') — [[Орталық Азия]] халықтарының ([[Өзбектер|өзбек]], [[Түрікмендер|түрікмен]], [[Тәжіктер|тәжік]], [[Ұйғырлар|ұйғыр]]) шертіп, қағып ойналатын екі ішекті [[Музыкалық аспаптар|музыка аспабы]]. Дутар екі түрлі [[әдіс]]пен – тұтас ағаштан ойылып және құралып жасалған. Соңғысын өзбектер “қабырға дутар” деп атайды. Дутардың мойны ұзын болады. Сондықтан оның [[дыбыс]]тық қатары ауқымды, олар хроматикалық жүйемен орналасқан. Дутар сол қол саусақтарымен перне басып, ал оң қолмен қағып немесе саусақтармен шертіп тартылады. [[Танбур]], [[домбыра]] аспаптарына қарағанда Дутардың өзіндік орындау ерекшеліктері де бар.

Дутар унисон, кварта, квинта, октава бұрауына келтіріле береді. Осы ерекшеліктерінен Дутарда параллельді кварта, квинта, секта интервалдары туады. Көне муз. аспап танбурға ұқсайтын Дутар туралы деректер тек 15 ғасырда кездесе бастайды. әл-Хусейнидің “[[Канон]]” атты трактатында шығыс музыкасына тән 12 мақам ерекшеліктері осы Дутар аспабының құрамы негізінде қарастырылған. Дутардың көне үлгісінің мойны сәл қысқалау болып, ішектері жібектен тағылған. 7 түрлі мақамы болған.

[[Арминий Вамбери]] өзбек, түрікмен арасындағы қос ішекті муыкалық аспап – Дутарды тартушылардың даңқы бүкіл [[Түркістан]]ға белгілі екенін жазады. Сондай-ақ, Дутар туралы деректер В.Успенский, В.Беляев, Ф.Кароматов, Т.С. Вызго, т.б. еңбектерінде кездеседі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}

{{wikify}}

Дутар пиа.

[[Санат:Саз аспаптары]]

Жаздым үлгі жастарға бермек үшін

2022-01-12T15:54:24Z

Dimash Kenesbek:

'''Жаздым үлгі жастарға бермек үшін''' — [[Абай]]дың Қазақтың Біріккен мемлекеттік баспасынан [[1945]] ж. жарық көрген таңдамалы өлеңдер жинағы. Мектеп оқушыларына арналған. Құрастырған – [[Мәулен Балақайұлы Балақаев|М.Балақаев]]. Кітап құрастырушының ақын өмірінен қысқаша мағлұмат беретін шағын алғысөзімен ашылады. Жинаққа енген ақын өлеңдері мүмкіндігінше мазмұнына қарай жіктеліп, «Насихат өлеңдер», «Өнер-білімге шақыратын өлеңдер», «Жаратылыс суреті», «Өткен күннің келбеті», «Жұмбақтар» деген тақырыптарға топтастырылған. Кітап көлемі З,5б.т., 10 000 дана болып басылған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай шығармалары]]

Төлеу сөз

2022-01-11T14:03:24Z

Dimash Kenesbek:

'''Төлеу сөз''' — көркем шығармада
кейіпкердің сөзін айтылған қалпын
сақтамай, тек мағынасын ғана жеткізетін сөздер. Мысалы, [[Абай жолы (роман)|"Абай жолы"]]
романында [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]] Самалбек тілмәштің Абайға айтқан сөзін былай
жеткізеді:

''"Оның жалғыз білгенім сол деп айтқаны: алысып жатқан екі жақ бірдей Абайды тыңдау қажет десті, бірақ олардың ішінде, арғы ниетінде қандай байлау бар екенін Самалбек білмейді. Оның ойынша, Абай не қыларын өзі жақсы аңғаратын болар. Және сол өзіне лайық көрінген дағдылы жолмен куәлік айтқаны Абай басына лайық болар" дегендей кеңес тәрізді сөз айтып бітірді".''

Бұл жерде жазушының
кейіпкер сөзін тікелей келтірмей,
өзінше мазмұндап беру тәсілі көңіл аудармақ. Көркем шығармада
кейіпкердің ішкі [[монолог]]і, яғни
іштей айтқан ойы, кейде [[төл сөз]]
түрінде басталып кейіпкердің аузынан шыққан қалпын сақтағандай
көрініп, бара-бара төлеу сөз түріне
ауысып, автордың сөзі болып кетеді, ал кейде сол екеуінің жігін,
шекарасын айыру қиын болады.
Осындай көркемдік тәсіл "Абай
жолы" романында Абайды ойлану, толғану үстінде бейнелейтін
тұстарда ұтымды қолданылады.
Төлеу сөз тәсілін қолдану әдебиетте
төл сөзге қарағанда әлдеқайда сирек
кездеседі. Бұдан жазушының кейіпкер сөзін тікелей айтылған қалпын
сақтап беруге көбірек мән беретіні
байқалады.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>

'''Төлеу сөз''' — бөгде сөздің өзгеріске ұшырап, тек мазмұны сақталған түрі. Автордың өзге біреудің сөзін өз тарапынан өзгертіп беруін төлеу сөз дейміз. Мұндайда біреудің сөзінің не туралы айтқаны, негізгі ойы сақталады да, оған тән басқа ерекшеліктер: [[ритмика-интонациялық бояу]]ы мен кей сөздердің [[грамматикалық тұлға]]лары өзгертіліп пайдаланылады. Төлеу сөзде бөгде сөздің тұрлаулы мүшелері жойылып, автор сөзінің тұрлаусыз мүшелеріне, яғни [[бастауыш]]ы ілік септікті анықтауышқа, баяндауышы табыс не барыс [[Септік жалғау|септікті]] [[толықтауыш]]қа айналады. Сонымен қатар жақ өзгеріске ұшырап, бір жақтың орнына басқа бір жақ қолданылады. Автор сөзіндегі “де” етістігі түсіп қалып, оның орнына басқа етістіктер қолданылады.

*Мысалы, Әлі бұл өңірде көктің шабан тебіндеп келе жатқанын, қыс ызғарының әлі түгел айығып болмағанын әңгіме қып отырды ([[Мұхтар Әуезов|М.Әуезов]]). Елеусіз көлдің не себепті [[Қызылкен]] атанғанын сұрады ([[Әлімқұлов Тәкен|Т.Әлімқұлов]]).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Сіңірілу

2021-12-31T17:35:36Z

Dimash Kenesbek:

'''Сіңірілу''' — күрделі физиологиялық прогресс. [[Аш ішек]]тің ішкі бетінде бүрлер болғандықтан, барқыт секілденіп көрінеді, солардың қатысымен [[нәруыз]], [[май]] мен көмірсудың ыдырау өнімдері қанға сіңеді. Бүршіктердің өте көп болуы аш ішектің кілегейлі қабықшасының сіңіру бетін едәуір арттырады. Бүрдің әрқайсысына қан тамырлары мен [[лимфа]] тамырлар келеді. Олар қоректік заттардың суда еріген ыдырау өнімдерін өзіне сіңіріп алады. ''Сіңіру'' дегеніміз – сүзілу, [[диффузия]] секілді таза физикалық процесс қана емес, сонымен қатар ол қоректік заттардың бүрлерден өтуі арқылы жүзеге асатын физиологиялық процесс болып табылады. Бүрлер ішектерде [[тіршілік]] ететін микрооргазинмдердің қан лимфаға өтуіне кедергі жасай отырып, қорғанып қызметін де атқарады. <ref> Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Биология]]
[[Санат:Адам анатомиясы]]

Әбенов Жүніс

2021-12-31T17:29:09Z

Dimash Kenesbek:

'''Жүніс Әбенов''' ([[1959 жыл]], [[Атырау облысы]]) — Қазақ политехникалық институтын бітірген (1981). 1981-1984 жылдары - «[[Маңғышлақмұнай]]» ӨБ қаттардың мұнай берудеңгейін көтеру мен ұңғымаларды күрделі жөндеу басқармасында бұрғышының көмекшісі, бұрғышы, инженер-технолог. 1984-1985 жылдары - «[[Өзенмұнай]]» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехының шебері. 1985-1987 жылдары - Кеңес Армиясының қатарында азаматтық борышын өтеген. 1987-1991 жылдары - «Өзенмұнай» МГӨБ мұнай мен газ өндіру цехында инженер-технолог, цех бастығының орынбасары. 1991-1994 жылдары - «Комсомолмұнай» МГӨБ қысымды қалыпты устап туру цехының бастығы. 1994-1997 жылдары - «Харрикейн-ҚумкөлМүнай» АҚ мұнай мен газ өндіру цехының бастығы. 1997-1999 жылдары - «ҚуатАмлонМұнай» БК мұнай өндірудің бас [[маман]]ы. 1999 жылдан - «ҚазГерМұнай» БК ОМДП ауысым бастығы.
<ref>Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы"
Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Әйгерім Жәкенқызы Хасенова

2021-12-31T17:07:47Z

Dimash Kenesbek:

'''Әйгерім Жәкенқызы Хасенова''' ([[1963 жыл]]) – баспагер-редактор.<ref>Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы, "Білім баспасы". 2005 ж. - 576 бет. ISBN 9965-09-134-X</ref>.

[[1995 ж.]] [[әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]нің заң факультетін бітірген. [[1980-91 ж.]] [[Торғай облысы]]нда әр түрлі қызметтер аткарды. [[1992 жыл]]дан "Атамура" баспасында редактор. "Атамұра кітапханасы" сериясымен жарық көрген әдебиеттерді, жалпы білім беретін мектептерге арналған жаңа буын оқулықтары мен ОӘК-ін дайындап шығаруға катысып келеді.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналистика]]
[[Санат: Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]

Сәтті Жұлдыз

2021-12-28T10:46:34Z

Dimash Kenesbek:

{{Компания
|атауы = Сәтті Жұлдыз
|логотипі =
|түрі = [[Акционерлік қоғам]]
|биржадағы листингі =
|қызметі =
|ұраны =
|құрылды = 2016
|жабылды =
|жабылуының себебі =
|ізбасары =
|бұрынғы атауы =
|құрушы =
|орналасуы =
|басты адамдары = Александр Тен
|саласы =
|өнімі = [[лотерея|лотереи]]
|айналым =
|операциялық кіріс =
|таза табысы =
|қызметкерлер саны =
|басшы компания =
|бағынышты компания =
|сайты = [https://www.szhuldyz.kz/ szhuldyz.kz]
}}
'''Сәтті Жұлдыз''' — қазақстандық компания, Қазақстан Республикасының Бірыңғай лотерея операторы.

== Тарихы ==
«Сәтті Жұлдыз» акционерлік қоғамы 2016 жылғы 4 сәуірдеқұрылған. ҚР ұлттық заңнамасына сай, қазіргітаңда компания Қазақстан Республика сындағы Бірыңғай лотерея операторы болып табылады.<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=37509264 Закон Республики Казахстан от 9 апреля 2016 года № 495-V «О лотереях и лотерейной деятельности» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 10.06.2020 г.)]</ref><ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34850288 Постановление Правительства Республики Казахстан от 10 февраля 2017 года № 48 «Об определении оператора лотереи и срока предоставления ему права проведения лотереи»]</ref><ref>{{cite web |url=https://kursiv.kz/news/kompanii/2018-01/v-ao-stti-zhuldyz-rasskazali-o-dokhodakh-kompanii |title=В АО «Сәтті Жұлдыз» рассказали о доходах компании |publisher=kursiv.kz |date=2018-01-18}}</ref><ref>{{cite web |url=https://forbes.kz/process/businessmen/kak_lotereya_stt_jldyiz_podderjivaet_msb_v_kazahstane |title=Как лотерея «Сәтті Жұлдыз» поддерживает МСБ в Казахстане |publisher =[[Forbes]] Kazakhstan |date=2018-11-27}}</ref><ref>{{cite web |url=https://vesti.kz/sportsout/269961/|title=120 миллионов тенге перечислил оператор лотереи "Сәтті Жұлдыз" на развитие спорта в первом полугодии 2019 года |publisher=vesti.kz |date=2019-09-12}}</ref>

«Сәтті Жұлдыз» компания сы 2018 жылы Европалық лотерея ассоциасына мүше болды.<ref>{{cite web|url=https://forbes.kz/finances/markets/kazahstanskiy_operator_loterei_stt_jldyiz_voshel_v_evropeyskuyu_lotereynuyu_assotsiatsiyu_chto_eto_znachit|title=Оператор лотереи «Сәтті Жұлдыз» вошёл в Европейскую лотерейную ассоциацию|publisher =[[Forbes]] Kazakhstan |date=2018-11-16}}</ref> Дәл осы жылдың қарашасында Буэнос-Айреста өткен бүкілілемдік лотерея саммитінде, «Сәтті Жұлдыз» Бүкіләлемдік лотерея ассоцияция сының тұрақты мүшесі атанды.<ref>{{cite web |url=https://inbusiness.kz/ru/news/ao-%C2%ABsatti-zhuldyz%C2%BB-voshlo-v-sostav-samoj-avtoritetnoj-otraslevoj-associacii|title=АО «Сәтті Жұлдыз» вошло в состав самой авторитетной отраслевой ассоциации |publisher =inbusiness.kz|date=2018-12-06}}</ref>

2020 жылғы ақпаратқа сәйкес «Сәтті Жұлдыз» 6 тираждық («Telebingo», «5/36»,«6/49», «KENO», «KENO 2», «777») және 10 лездік лотерея ойындарын («3 Алмаза», «Cleopatra», «Alga, Qazaqstan», «Алтын», «777», «Құттықтаймыз», «Мега Казино», «Таға», «Aladdin», «Жомарт 3») өткізеді.<ref>{{cite web |url=https://forbes.kz/process/millioner_kajduyu_nedelyu_budet_v_novoy_igre_telebingo/|title=Миллионер каждую неделю будет в новой игре TeleBingo|publisher=[[Forbes]] Kazakhstan |date=2018-12-13}}</ref><ref>{{cite web |url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/satt-juldyiz-zapustil-novuyu-tirajnuyu-lotereyu-5-36-413684/|title="Сәтті Жұлдыз" запустил новую тиражную лотерею "5/36"|publisher=Tengrinews.kz |date=2020-09-10}}</ref>

5/36 лотерея сындағы алғашқы джекпот (11 666 500 тенге) 2020 жылы қараша айының басында ойнатылды.<ref>{{cite web |url=https://www.nur.kz/kaleidoscope/1882767-almatinka-vyigrala-bolee-11-millionov-tenge-v-loteree-ot-stti-zldyz/ |title=Алматинка выиграла более 11 миллионов тенге в лотерее от «Сәтті Жұлдыз» |publisher=[[Nur.kz]] |date=2020-11-03}}</ref>

Көлемі 109 745 300 теңгені құрайтын ең үлкен ұтыс 2020 жылдың 21 қараша күні ойнатылды.<ref>{{cite web |url=https://tengrinews.kz/story/troe-schastlivchikov-poluchili-novenkie-avtomobili-kompanii-421157/ |title=Трое счастливчиков получили новенькие автомобили от компании "Сәтті Жұлдыз"|publisher=Tengrinews.kz |date=2020-11-25}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://www.szhuldyz.kz/ szhuldyz.kz]

[[Санат:Қазақстан компаниялары]]

Таң

2021-12-28T07:40:42Z

Dimash Kenesbek:

'''Таң''' — [[Семей]] губаткомы, РК (б) П губкомы мен кәсіподақ к-тінің [[1925]] жылдың наурыз - маусым айлары аралығында шыққан [[журнал]]ы. 4 саны жарық көрген. М. Әуезовтің журнал ісіне белсене араласуымен ол жинаған «Абайдың басылмаған сөздері» (Әбдірахман деген баласы өлгенде [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың жоқтап айтқан өлеңдері, 1925, №1), «[[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың кейбір оспақ өлеңдері» (Афоризмдері, 1925, №1), «Абайдың басылмаған қара сөздерінен» (Үшінші, Тоғызыншы сөздері, 1925, №2), «Абайдың жарияланбаған өлеңдері» (Оспан өлгенде айтқан, «Таң», 1925, №2), «Көз жұмғанша дүниеден иманын айтып кеткені-ай» (Әбдірахман өлгенде шығарған бір өлеңі, 1925, №2), «Абайдың басылмаған өлеңдері» (Әбдірахманға айтқан тағы бір жоқтауы, 1925, №3), «Абайдың өз тұсындағы замандасы Абыралы деген кісіге айтқан өлеңінен» (Абыралы атты өлеңінен, 1925, №3), «Абайдың қарасөздерінен» (21 сөзі, 1925, №4), «Әбдірахманның келіншегі Мағрипа деген келініне Абайдың айтқан сөзі» (Өлең, 1925, №4) жариялаған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

{{stub}}

Тұрақжай

2021-12-23T16:02:55Z

Dimash Kenesbek:

'''Тұрақжай''' баспана — [[адам]]ның өмір сүруі, табиғат факторларының қолайсыз әсерінен қорғануы және тұрмысты ұйымдастыру үшін жасалған материалдық кұрылыс. Тұрақжайдың қызметі мен міндеті, оның типтер мен түрлері қоғамның әлеуметтік құрылысы мен құрылымына, табиғат климат, геология және ұлттық тұрмыс жағдайларына байланысты. [[Қазақстан]] жерінде алғашқы қауымдық құрылыс дәуірінде Тұрақжайдың ең қарапайым түрлері: алдымен күрке, кейін жертөле жасалды. [[Қола дәуірі]]нің қоныстары көбінесе өзен, көлдердің жағасында орналасты.

Олар 6 - 10, кейде 20 Тұрақжайдан құралды. Бұл дәуірдің Тұрақжайлары жертөле және жер асты (үңгір) құрылыстары болып екіге бөлінеді. [[Қазақтар]] көшпелі және жартылай көшпелі тұрмысқа ауысқаннан кейін Тұрақжайдың тасымалдауға қолайлы құрастырмалы жинамалы типі - киіз үй жасалды. 4 және 6 дөңғелекті арбаға орнатылған киіз үй пайда болды.Тұрақты тұрақжайлар Қазақстанның оңтүстігінде шикі кірпіштен, солтүстік және шығыс өңірлерінде бөренелерден салынды. Тұрақты баспана, негізінен, бадшықтан, шикі кірпіштен тұрғызылды. Сыртқы төбесі жайпақ, қалың жүн етіп жасалды. Айуан шатырлы (терраса) Қазақстанның оңтүстік аудандарындағы үйлерге тән.

Онеркәсіптің дамуына байланысты 19 ғасырдың аяғы -20 ғасырдың басында [[Қазақстан]]да жұмысшы барақтар пайда болды. Экономиканың дамуына байланысты тұрғын үй салу жаңа жоспарлы шаруашылықтың аса маңызды бөлігінің біріне айналды. Жас Кеңес ресупбликасының орталық аймақтармен байланысын қамтамасыз еткен Түркістан-Сібір темір жолының салынуы [[Алматы]] қаласында тұрғын үй құрылысын күшейте түсті. Ауыл-селоларда жергілікті құрылыс материалдарынан тұратын үйлер салу қамтамасыз етілді. Екінші-дүниежүзілік соғыс жылдарында Тұрақжай, негізінен, қоныс аударған халық үшін салынды. Соғыстан кейінгі кезеңдерде тұрғын үй жағдайын жақсарту жөніндегі жұмыстар жолға қойылды.

Типтік жобалау ісінің негізі қаланды. Негізінен бір отбасыға арнап көп бөлмелі пәтерлер салынды. Тұрғын үй құрылысын дамытуға архитекторлар В.Б. Игиатьев, А.В. Веденеев, В.П. Афанасьева, А.П. Соколов зор үлес қосты. 20 ғасырдың 60 - 70 жылдары құрылыс индустриясының қуатты базасы жасалып, түгел құрастырмалы үйлер салуға көшу жүзеге асырылды. [[1970]] жылдардың басынан бастап Қазақстанда 9-12 қабатты биік үйлер салына бастады. Қазіргі түрғын үйлердің эстетикалық дәрежесінің сапасын жақсарту, оның ұлттық өзгешелігі және архитектуралық тартымдылығы мәселелеріне зор көңіл бөлініп отыр. Қазақстанның тәуелсіздік алуымен республикада биік әрі сейсмикалық берік Тұрақжай тұрғызу қолға алынды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан мәдениеті]]

Рүстенов Амангелді

2021-12-12T09:48:39Z

Dimash Kenesbek:

{{Infobox Biography
| subject_name = Рүстенов Амангелді
| image_name = Рүстенов Амангелді.jpg
| image_size = 250px
| image_caption = Рүстенов Амангелді
| date_of_birth = [[1942]]
| place_of_birth = [[Түркістан облысы]], [[Түлкібас ауданы]], [[Балықты (Түркістан облысы)|Балықшы]] ауылы
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation =
| spouse = }}
'''Рүстенов Амангелді''' — қазақ ғалым, [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] ғылыми докторы, [[профессор]], [[Орал педагокикалық институты]]ның ғылыми жұмыстар жөніндегі проректоры болды.

== Өмірбаяны ==
[[Ресей]]дегі Великолукск ауыл шаруашылық институтында ([[1969]]), Ленинград облысы Пушкин қаласында [[аспирантура]]да оқиды. Кейін [[Батыс Қазақстан]] ауыл шаруашылық институтының мал азығы өндірісінің технологиясы кафедрасының доценті, деканы, докторы диссертациясының тақырыбы:

{{Start citation }}
«Ірі қара малдың дамуының тиімділігін арттыру» ([[1990]]).
{{End citation}}

[[Экологиялық жүйе|Экологиялық - жүйелік анализ]], топырақ жамылғысы мен өсімдіктерді қартаға түсіру тобына жетекшілік етті. [[Жайық|Жайық өзені]] бассейнін қорғау үшін құрылған мемлекетаралық комиссияның мүшесі болды.

60-тан астам ғылыми жұмысы, 4 авторлық куәлігі бар.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі

2021-11-12T18:03:02Z

Dimash Kenesbek:

[[Сурет:Okuwylar.JPG|thumb|right|400px|Оқушылар]]
Қазақ халқы ерте заманнан-ақ білімді де [[Сауаттылық|сауатты]] болуға ұмтылған, [[надандық]] пен топастықты әжуа етіп, күлкіге айналдырған. Әрбір ата-ана баласына әдептілікті үйреткен, сауатты да білімді болуға баулыған. Бұған мысал ретінде қазақтар арасында «Қара күш бірді жығар, білімді мыңды жығар» деген мақал кеңінен тараған.
ХІХ-XX ғасырлардың бас кезінде Қазақстанда халыққа білім беру ісі екі: діни және зайырлы бағытта жүргізілді. XIX ғасырдың орта кезіне дейін қазақ балалары мектептер мен медреселерде мұсылманша білім алды. Оларды негізінен молдалар оқытты. Оқу ата-аналарының қаржысы есебінен жүзеге асырылды. Мұсылмандар мектебінде негізінен ер балалар оқыды. 
Халық арасында медреселердің беделі күшті болды. Олар молдалар мен мектеп [[мұғалім]]дерін даярлады. Оқу мерзімі 3—4 жылға дейін созылды.
[[Сурет:Kazakhs 19th Century 3.jpg|оңға|сүрмесіз|325x325 нүкте]]
Медресе шәкірттері ислам дінінің негіздері бойынша бастауыш білім алумен қатар философия, математика, [[медицина]], тарих, тіл білімі (лингвистика) және астрономия жөнінде де едәуір хабардар болып шықты. Діни оқу орындарының басты қызметінің бірі жастардың бойына әдептілік [[өнеге]]сі мен адамгершілік қасиеттерді дарыту болды. 1870 жылдан бастап патша үкіметінің бастамасы бойынша медреселерде міндетті түрде орыс тілінің негіздерін үйрету енгізілді. 
Медреседе бірнеше сынып бөлмелері болды. Олар шәкірттер тұратын, дәрет алып, жуынып-шайынатын, сондай-ақ тамақтанатын бөлмелер еді. Медреседе ұстаздыққа әдетте жасы 40-тан асқан [[адам]]дар ғана қабылданатын.
Олардың медресені бітіргені туралы дипломының болуы талап етілетін. Кейіннен патша үкіметі [[мұсылман]]ша оқытуды да өз бақылауына алуға тырысты. Мәселен, 1867—1868 жылдардағы әкімшілік [[реформа]]лар бойынша мектептер мен медреселер ашу үшін уезд бастығының арнайы рұқсатын алу керек болды. Патша үкіметі мұсылмандардың оқу орындарын ашықтан-ашық кемсітіп, қорлау саясатына көшті.
==Жаңа әдістемелік мектептер==
XX ғасырдың бас кезінде дәстүрлі мектептер мен [[медресе]]лер коғамның өскелең талаптарын қанағаттандырудан қалды. Мұсылман мектептерін реформалау қозғалысы басталды. Оны ұйымдастырушылар жадидшілдер болды. XX ғасырдың бас кезінен бастап жаңа әдістемелік мектептер пайда бола баста- ды. Оқытудың бұл әдісінің негізін қалаушы белгілі түркі тілдес халық ағартушыларының бірі, қоғам қайраткері И. Гаспринский болды. 
Жадидшілдер мектептерде арифметика, география, жаратылыстану, тарих сияқты басқа да зайырлы пәндерді оқыту қажеттігін дәлелдеді. Жаңа әдістемелік мектептерде білімді де білікті мұғалімдер [[сабақ]] берді, оларда қажетті оқу құралдары мен жабдықтары жеткілікті болды. Оның үстіне, оқыту әдістемесі де әлдеқайда тиімді еді Қазақстандағы ең алғашқы жаңа әдістемелік мектеп 1900 жылы [[Түркістан]] қаласында ашылды. Ондай мектептер Ақтөбе, Жаркент, Верный, Қазалы, Қостанай, Перовск, Семей сияқты басқа да қалаларда пайда бола бастады. Қазақ [[Зиялылық|зиялыларының]] едәуір бөлігі жаңа әдістемелік мектептерде білім алып шыққандар болатын. Мәселен, Уфадағы «Ғалия» медресесінде Б. Майлин, Орынбордағы «Усмания» медресесінде [[Қ. Болғанбаев]] және басқалары оқыды. Абай Құнанбаев та Семейдегі Ахмет Риза [[медресе]]сінде жаңа әдістемелік оқыту мето- дикасын жақтаушы ұстаздардан дәріс алған болатын. 
Алайда жаңа әдістемелік мектептер елге кең көлемде тарай алмады. Патша үкіметі жаңа әдістемелік мектептердің ашылуына барынша қатты қарсылық көрсетті. Себебі ондай мектептерді панисламизм мен пантүркизмнің ошақтары деп білді. Соның салдарынан 1917 жылы Қазақстан аумағында 100-ге тарта ғана жаңа әдістемелік [[мектеп]] бар еді.

==XIX ғасырдың бірінші жартысында қазақ өлкесінде зайырлы мектептер мен оқу орындарының ашылуы==
1813 жылы Омбыда, ал 1825 жылы Орынборда [[әскери училище]]лер ашылды. Кейіннен олар Сібір және Орынбор Неплюев кадет корпустарына айналды. Бұл оқу орындарына қазақ балаларын қабылдауға едәуір шек қойылды. Ұлты қазақ кадеттер бірқатар әскери пәндерді оқып үйренуге жіберілмеді. Омбы кадет корпусын белгілі қазақ ғалымы, зерттеуші әрі ағартушы [[Шоқан Уәлиханов]] бітіріп шықты. 
1841 жылы Бөкей хандығында Жәңгір [[хан]]ның бастамасы бойынша алғашқы қазақ мектебі ашылды. Ол мектептің оқушылары орыс тілін, математиканы, географияны, бірқатар шығыс халықтарының тілдерін, сондай-ақ ислам дінінің негіздерін оқып үйренді. Қазақ [[балалар]]ының сабақ үйренуін Жәңгір ханның өзі тікелей бақылауға алып, тексеріп жүрді. Неғұрлым қабілетті деген балаларды ол Қазанға, Ресейдің басқа да қалаларына оқуға жіберіп отырды.
Казак станицаларында, бекініс-қамалдарда діни шіркеулер және казактардың балалары оқитын мектептер болды. Олардағы оқыту деңгейі тым төмен еді. Мұғалімдердің басым көпшілігін шала сауатты дьяктар, сондай-ақ қызметтік міндетін өтеген солдаттар мен казактар құрады. 
Жалпы алғанда, Қазақстанда халыққа білім беру ісі мен сауаттылық деңгейін қанағаттанарлық болды деп айтуға келмейтін. Зайырлы мектептер өте аз еді. Маман мұғалімдер жетіспеді. Көшпелі және жартылай көшпелі өмір салты жағдайында тұрақты мектептер ашу қиын болды.
==XIX ғасырдың екінші жартысы - XX ғасырдың бас кезінде зайырлы мектептердің ашылуы==
Қазақстанды [[өнеркәсіп]]тік тұрғыдан игерудің басталуына байланысты сауатты да білімді адамдарға деген сұраныс арта түсті. Сондықтан да 1850 жылы Орынборда оқу мерзімі жетіжылдық жаңа үлгідегі мектеп ашылды. Онда негізінен хатшылар мен аудармашылар даярланды, орыс тарихы, математика, география, геометрия, сондай-ақ [[ислам]]ның негіздері оқытылды. Ал 1857 жылы осындай мектеп Омбыда да ашылды. 
1861 жылы Троицкіде, басқа да қалаларда [[орыс-қазақ мектептері]] ашылды. 1867—1868 жылдардағы әкімшілік реформалары енгізілгеннен кейін және қоныс аударып келуші шаруалар қатарының арта түсуіне байланысты зайырлы мектептердің қатары көбейді. Олардағы оқу бағдарламаларын генерал-губернатордың өзі белгілеп, Халық ағарту министрлігімен келісіп алып отырды. Қазақтардың балалары орыс поселкелері мен казак станицалары жанындағы мектептерде тегін немесе азын-аулақ ақы төлеп оқуға құқықты болды. 
1879 жылы Ташкентте мұғалімдер институты ашылды. 1879 жылы Торғай облысында алғашқы екі сыныптық орыс-қазақ мектебі пайда болды. 1883 жылы Орынбор [[губерния]]сының Ор қаласында қазақтарға арналған мұғалімдер мектебі түңғыш рет ашылды. Ол мектептің ашылуына Ыбырай Алтынсариннің қосқан үлесі орасан зор болды. 
1885 жылдан бастап барлық уездерде ауыл шаруашылық мектептері ашылды. Олар қазақ өлкесінде білім және қолөнер түрлерін дамытуға бағыт ұстады.
1887 жылы барлық жерде бірдей болыстық орыс мектептері пайда бола бастады. Ал 1891 жылы Торғай, Ақтөбе, Қостанай және басқа қалаларда қыз балаларға арналған бастауыш мектептер ашылды. 1892 жылдан бастап қазақ балалары үшін ауылдық көшпелі мектептер ұйымдастырылды. 
XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап Омбы, Семей, Орал, Ақмола қалалары халыққа білім беру орталықтарына айналды. Қазақстандағы орыс тілді халықтың арасында сауатсыздардың пайызы тым жоғары болды. Мұны 1897 жылғы халық санағы айқын көрсетті. Атап айтқанда, халықтың 8,1 пайызын ғана сауатты деуге болатын еді. Соның ішінде ерлердің 12 пайызы, ал әйелдердің 3,6 пайызы ғана хат таныды. Орысша сауат ашқан қазақтардың [[пайыз]]ы бұдан да төмен болды. Ал мұсылманша оқып сауат ашқан дала қазақтарының саны өте көп еді. Бірақ олардың қанша пайызының сауатты екеңдігі халық санағын өткізу кезінде есепке алынбады. 
Ресей империясы қазақтардың орта және жоғары білім алуына жол бермеуге тырысты. Сауатты қазақтардың қатары өскен сайын олардың Ұлттық сана-сезімі тезірек оянады деп қауіптенді. Мәселен, 1885 жылы Қазақстанда орыс мектептерін ашудың басты идеологта- рының бірі Ильминский былай деп ашықтан-ашық жазған болатын: «Бізге тиімді болатын бір жағдай бар. Ол — бұратана халықтың әрбір өкілінің орысша сөйлегенде шатасып, қысыла қызарып тұратын болуы. Ол — орысша жазғанда да аяқ алып жүргізгісіз қыруар қате жіберіп, өз ойын дұрыс жеткізе алмауы. Олар губернаторлардың алдында ғана емес, сонымен қатар кез келген бастықтардың алдында да қалтырап-дірілдеп тұруы керек». XIX ғасырда ауыл [[шаруашылық]] және фельдшерлік мектептері ашыла бастады. Олар орта білімді дәрігер мамандарын даярлап шығарды. Алайда Қазақстанда бірде-бір жоғары оқу орны ашылған жоқ.
==Дала өлкесінде ауыл мектептерінің пайда болуы==
1901 жылғы [[маусым]] айында Дала [[генерал-губернаторы]] Сухотин Ақмола және Семей облыстарының әскери губернаторларына орыс-қазақ мектептерін ашуға ұсыныс жасады. Алғашқыда бұл идеяға [[қазақтар]] қауіптеніп сақтыкпен қарады. Балаларын орыстандырумен қатар шоқындырып жібереді деп қауіптенді. Қазақтардың және бір қорыққан нәрсесі — орыс-қазақ мектептері арқылы балаларды орыс шаруаларына айналдырып жіберер, содан соң әскер қатарында міндетті қызмет атқаруға мәжбүр етер деп шошынды. 
Сондықтан Акмола облысындағы Халық училищесінің директоры А.Е. Алекторов ел арасында жаңа мектептерді ашудың мақсат-міндеттерін түсіндірді. Орыс-қазақ мектептерінің материалдық базасын қамтамасыз етуге баса назар аударды. Ол [[ауыл]] мектептеріне арналған «Ақмола және Семей облыстарындағы ауыл мектептерінде сабақ берудің тәсілдері мен оқулықтары», «[[Қырғыз хрестоматиясы]]» әдістемелік оқу құралдарын құрастырды. Оқудың қазақтардың ана тілінде жүргізілуі туралы айтты. Сонымен қатар ол қазақ өлкесін шоқындыруға бағытталған діни миссионерлік қызметін де белсенді түрде өрістете түсті. 1902 жылы Далалық өлкеде осындай 14 мектеп ашылған болатын. Олардағы оқу мерзімі екі жыл еді. Оқушылар қазақ және орыс тілдерін, арифметиканы оқыды. Кейінірек ислам дінінің негіздерін оқытуға да рұқсат етілді. Бірақ бұл ретте жұмсалатын қаржыны мұсылмандар өз қалталарынан төлеуге тиісті болды. 
1904 жылы болыстық жерлерде бір сыныптық және екі сыныптық училищелер жұмыс істей бастады. Бір сыныптық училищелерде балалар төрт жыл оқыды. Олар онда орыс тілін, дін оқуын, қазақ тілін, арифметиканы, ән сабағын оқып үйренді. Ал екі сыныптық училищелердегі оқу мерзімі алты жыл болды. Олар әлгі пәндерден тыс географияны, жаратылыстануды, сызуды, геометрияны және орыс тарихын оқыды. Оқу алғашқыда екі жылда қазақ тілінде, содан соң орыс тілінде жүргізілді. Алайда орыс-қазақ мектептерінде мұғалімдер жетіспеді. Өйткені олардың жалақы мөлшері төмен болды. Оның үстіне, ол мектептердің материалдық-техникалық базасы да қанағаттанарлық дәрежеде қамтамасыз етілмеді.
==Омбы — Далалық өлкенің ірі білім орталығы==
[[«Алаш қозғалысы. Движение Алаш»|«Алаш» қозғалысы]] қайраткерлерінің бірі [[С. Сәдуақасов]]тың пікірі бойынша, Ақмола облысының Омбы уезі Қазақстанның ең ірі ағартушы аймақтарының бірі болды. Ал Омбы қаласы іс жүзінде бүкіл Қазақстан үшін ең әйгілі білім орталықтарының біріне айналды. 1789 жылы Омбыда Азия мектебі ашылды. Ол отаршыл аппарат үшін шенеунік кадрлар даярлаумен айналысты. XIX ғасырдың бас кезінде қазақ ақсүйектері өздерінің балаларын [[Омбы]]дағы оқу орындарына жібере бастады. Мәселен, 1827 жылы Уәли ханның ұлы [[Шыңғыс Сұлтан]] казак әскерлерінің Сібір шебіндегі училищесіне түсті. 
1865 жылы Қазақ өлкесін шаруашылық тұрғысынан игеру қажеттігінің тууына байланысты жергілікті әкімшілік алғашқы қазақ мектебін ашты. Онда Ақмола мен Семей облыстарынан 20 бала оқыды, 1872 жылы Омбыда мұғалімдер семинариясы ашылды. Ол іс жүзінде бүкіл Қазақстан үшін мұғалім кадрларын даярлайтын орталыққа айналды. Онда бастауыш училищелер үшін мұғалімдер даярланды. 
1877 жылы Омбыда, сондай-ақ Көкшетау мен Ақмолада қазақ балалары үшін жатып оқитын интернаттар ашылды. Оларға жұмсалатын шығынды қазақтар қайырымдылық көмек есебінен өздері төлейтін болды. Әр қазақ болысынан оқуға жылына 2 баладан жіберіп түру келісілді.
1882 жылы Омбыда техникалық училище ашылды. Ол [[зауыт]]тар мен фабрикалар үшін, сондай-ақ көлік саласындағы қызмет үшін орта білімді басшы маман кадрлар даярлауға тиісті болды. Атап айтқанда, осы училищені Қарқаралы уезінің түлегі, болашақ көрнекті қоғам қайраткері Әлихан Бөкейханов бітіріп шықты.
1852 жылы негізі қаланған Омбы мал-дәрігерлік-фельдшерлік мектебінде көптеген қазақ балалары оқыды. Бұл мектеп осы салада бүкіл Қазақстан үшін маман кадрлар даярлайтын бірден-бір арнаулы оқу орны болды. 
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың бас кезінде Омбының оқу орындарында қазақ халқының көрнекті өкілдері, [[мемлекет]] және қоғам қайраткерлері Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Айдархан Тұрлыбаев, Отыншы Әлжанов, Жақып Ақбаев, Райымжан Мәрсеков. Ережеп Итбаев, Сейілбек Жанайдаров, Асылбек, Мұратбек және Мұсылманбек Сейітовтер, [[Мағжан Жұмабаев]], [[Сәкен Сейфуллин]], Қошке Кемеңгеров, Дінше Әділов, Смағүл Сәдуақасов, Ғаббас Тоғжанов, Жұмат Шанин, Әбілқайыр Досов, Бекмұхамед Серкебаев, Бірмұхамед Айбасұлы, Әміре Исин, Мұхтар Саматұлы, Мұқан Әйтпенов, Көлбай Тоғысов, Нығмет Нұрмақов, Шәймерден Әлжанов сияқты көптеген азаматтар оқып бітіріп шықты. Олардың бәрі де халық ағарту ісіне, Қазақ өлкесіндегі Ұлттық-демократиялық қозғалысқа, сондай-ақ туып-өскен өлкені ғылыми тұрғыдан зерттеуге лайықты үлес қосты. Басым көпшілігі кейінірек, Кеңес өкіметі кезінде, саяси қуғын-сүргінге ұшырады, атылып кетті.
==Ресей империясының жоғары оқу орындарындағы қазақ студенттері==
[[Сурет:Studentwokan.JPG|thumb|right|450px|Қазанда оқитын қазақ жастары. 1896 жыл.]]
Бірінші орыс революциясының ықпалымен қазақтардың Ұлттық сана-сезімі елеулі түрде өсті. Неғұрлым алыстан болжап, көре білетін қазақтар өздерінің балаларын Ресей мен шетелдердің орта және жоғары оқу орындарына оқуға жіберетін болды. Олар білім алуды өздерінің тапталып, аяққа басылып келген құқықтарын бұдан былайғы жерде сеніммен қорғаудың кепілі деп білді. Қазақ жастарының елеулі бөлігінің заң факультеттерін тандауы тіпті де тегін емес болатын. XIX—XX ғасырлар тоғысында тек Қазан қаласының өзінде ғана (императорлық Қазан университетінде, Қазан мал-дәрігерлік институтында, Қазан мұғалімдер семинариясында) 100-ге жуық қазақ жастары оқыды. Көптеген қазақ жастары Санкт-Петербург, Мәскеу, Томск, Саратов, Киев, Тарту, Каир, Бомбей, Стамбұл және Варшава университеттерінде оқыды. Мәселен, Санкт-Петербург университетінің заң факультетін [[Мұстафа Шоқай|М. Шоқай]] мен A. Тұрлыбаев алтын медальмен бітіріп шықты. Ал [[Әлихан Бөкейханов|Ә. Бөкейханов]] Санкт-Петербург Орман институтын, С. Асфендияров Санкт-Петербург әскери медицина академиясын, А. Сейітов Томск университетінің медицина факультетін, Ж. Досмұхамедов Тарту университетінің заң факультетін, М. Ғабдолғазизов Каир университетін, 0. Тұрмағанбетов Бомбей университетін, X. Нұржанов Киев университетінің заң факультетін бітірді. Басқа да көптеген қазақ студенттері болды. 
Қарқаралыдан түлеп ұшқан [[Дінмұхамед Сұлтанғазин]] (1867—1918) өте сирек кездесетін талантты студент болды. Ол 1890 жылы Томск университетінің медицина факультетін, ал 1895 жылы Санкт-Петербург университетінің шығыстану факультетін, 1897 жылы заң факультетін бітіріп шықты. 1908 жылы Петербург әйелдер медицина институтын Асфендиярова Гүлсім Жағыпарқызы (1880— 1941), одан кейін Асфендиярова Мәриям Сейітжағыпарқызы (1887—1937) бітірді.
Қазақтардың жаппай білім алуға көшуі олардың патша үкіметіне қарсы Ұлт-азаттық қозғалысынын күшейе түсуіне, өз алдына автономия алуға ұмтылысына жеткізді.<ref>Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамұра, 2008. — 352 бет, суретті, карталы. ISBN 9965-34-816-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Қазақстан тарихы]]

Жаз (өлең)

2021-10-22T09:40:49Z

Dimash Kenesbek:

'''Жаз''' — [[Абай]]дың өлені, қ. «[[Жаздыкүн шілде болғанда...]]» <ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

{{stub}}

Мензипа Есманова

2021-09-25T15:21:53Z

Dimash Kenesbek:

'''Мензипа Есманова''' ([[1937 жыл]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]] Жаңқала ауданы) — жоғары санатты дәрігер-невропатолог. Орал медицина училищесін (1957), [[Ақтөбе]] мемлекеттік медицина институтын (қазіргі [[Батыс Қазақстан]] медицина академиясы) бітірген (1968). 1968 жылдан облысы ауруханада дәрігер-невропатолог, бөлімше меңгерушісі. [[КСРО]] «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» (1976), ҚР «Денсаулық сақтау ісінің үздігі» белгілерімен марапатталған (1997).<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
</ref>
<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
</ref>
<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{Stub}}