Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Биологиялық прогресс

2015-09-25T13:42:50Z

Dexbot: Bot: Parsoid bug phab:T107675

'''Биологиялық прогресс''' — жүйелік топтағы даралар санының артуы, таралу аймақтарының кеңеюі, басқа да жүйілік топтарға ажырауы. Популяция мен түрдің тіршілік ортасына бейімделуі. Биологиялық эволюцияның бағыттары: ароморфоз, идиоадаптация, дегенерация.

Эволюцияның негізгі бағыты – қарапайымнан күрделіге қарай даму. Орыс биологі А.Н. Северцов органикалық дүниенің. Даму тарихында биологиялық прогресс пен биологиялық регресс болатынын ерекше бөліп көрсеткен.

Биологиялық прогресс – [[түр]]дің немесе басқа да жүйелік топтардың тіршілік үшін күресте жеңіп шығуы. Биологиялық прогрестің негізгі белгілеріне — жүйелік (систематикалық) топтағы даралар санының артуы, таралу аймақтарының ([[ареал]]дарының) кеңеюі, жеке жүйелік топтарға ажырауы және [[популяция]] мен түрдің жаңа тіршілік ортасына бейімделуі жатады. Организмдердің қоршаған ортаға бейімделуі:

а) [[түр]] дараларының саны артады;

ә) [[түр]]дің таралу аймағы кеңейеді;

б) жаңа [[популяция]]лар, [[түр]] тармақтары, [[түр]]лер түзіледі.

== Тағы қараңыз ==
[[Регресс]]
==Дереккөздер==
1. ↑ Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биология]]

{{Stub}}

Моногибридтік будандастыру

2015-09-20T12:53:42Z

Dexbot: Bot: Parsoid bug phab:T107675

[[File:Mendelian inheritance 3 1.png|thumb|281x281px|(1)Доминантты және
рецессивті фенотиптерді мұралануды бейнелейтін үлгі. (2)Ата-ананың
әрқайсысы доминантты немесе рецессивті белгіге қарасты гомозиготалы. 
 I ұрпақ
мүшелерінің барлығы гомозиготалы және бәріне ортақ фенотипқа ие.
(3)II ұрпақ фенотипі жағынан
доминантты және рецессивті белгілердің сандық ара қатынасы 3:1-ге тең болып
өзгергенін көрсетеді II.]]
'''Моногибридті
будандастыру '''— бір-бірінен тек 1 ген аллельдері ғана жауап беретін альтернативті
белгілер жұбымен өзгешеленетін түрлерді будандастыру.

Моногибридті
будандастыруда зерттелетін моногендік мұралану — пайда болуына басқа түрлері
[[аллель]] деп аталатын 1 ген жауап беретін белгілерді мұралану.

Қағида бойынша
моногибридті будандастыру екі аллель арасындағы қатынастың доминанттылығын
анықтау үшін қолданылады. Мысалы, сәйкес келетін белгілер бойынша гомозиготалы
2 өсімдікті [[будан]]дастырғанда бірі сары тұқымды өсімдік (доминантты белгі), ал
екіншісі жасыл тұқымды өсімдік (рецессивті белгі) болса, бірінші ұрпақтан
алынған будандардың барлығы сары тұқымды болады, себебі, сары тұқымдардың
аллелі жасыл [[тұқым]]дардікінен басым.

== Мысалдары ==
Моногибридті
будандастырудың мысалдарына [[Грегор Мендель]] жасаған тәжірибелерді жатқызуға
болады. Өз тәжірибелерінің бірінде, асбұршақтың тұқымдарының
сары және жасыл түсті екі сортын алып будандастырған.

== Нәтижесі ==
Бірінші [[ұрпақ]]тағы
[[моногибрид]]ті будандастырудың нәтижесі — бірінші ұрпақтың біркелкі болуы. Қызыл және ақ гүлді асбұршақты будандастырғанда
бірінші будандық ұрпақтың барлығы қызыл гүлді болып, ақ түс байқалмады.
Осы [[зерттеу]]лердің нәтижесінде Менделдің бірінші заңы — бірінші будандық
ұрпақтың белгілерінің біркелкі болу заңы қалыптасты. Мұны бірінші ұрпақ
будандарының біркелкілік заңы немесе толық доминанттылық заңы деп те атайды.

[[Санат:Биология]]

Қоңыр көмір

2015-09-20T12:52:12Z

Dexbot: Bot: Parsoid bug phab:T107675

'''''Қоңыр көмір''''' - пайдалы қазынды. Геологиялық жасы, құрамы, жанғыштығы жөнінен [[шымтезек]] пен [[тас көмір]] аралығынан орын алады. Шымтезектен тығыздығының жоғарылығымен, ал тас көмірден түрлі реңді қоңыр, қоңырқай түстерімен ажыратылады. Ауада ұсақ бөлшектерге үгілетін қоңыр көмір гумин қышқылды, су тартқыш және ылғалы мол келеді. Жанатын массасында көміртек 55 – 78%, сутек 4 – 6,5%, оттек 15 – 30%, т.б. шайыр 5 – 20%, ұшпа заттар болады, 5400 – 7400 ккал/кг жылу бөле жанады. '<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>

Генетикалық белгілеріне қарай қоңыр көмір тығыз және борпылдақ (лигниттер) болып бөлінеді. Өнеркәсіптік жіктемеде табиғи ылғалдылығы бойынша қоңыр көмір 1Б, 2Б, 3Б сатыларына бөлінеді. Сыртқы белгілері бойынша қоңыр көмір жер сияқты қопсымалы және тығыз түрлерге ажыратылады. Сыну коэффициенті 1,60 – 1,72 аралығында, органикалық массасының меншікті салмағы 1,34 – 1,60. Спирт-бензол экстрактының өнімділігі 3 – 20%, бастапқы шайыр шығымы 5 – 20%. Гумин қышқылының мөлшері 60%-ға дейін ауытқиды, кейде одан да асады. Қоңыр көмңрдің адсорбция шамасы жоғары және газ сыйымдылығы мол. Қоңыр көмір генетикалық топтарға, кластарға және петрограф типтерге бөлінеді. қазба көмірлердің көмірлену дәрежесі тұрғысынан жүйеленген тізбегінің ең бастапқы, яғни шымтезек пен тас көмір аралығындағы мүшесі; көмірлену дәрежесі нөлге тең, алайда шымтезектерден біршама каттылығымен ерекшеленеді; қоңыр немесе қоңырқай реңді қара түстерге боялған. Көмірлердің халықаралық жүйесіне сәйкес, Қ.к. мен тас көмірдің аралығындағы шекара оның ылғалды күлсіз массасының жану жылуы 5700 ккал/кг шамасында болуына сәйкес келеді деп есептеледі; Қоңыр көмірлердің орташа жану жылуы 6500—7200 ккал/кг қоңыр көмір әр түрлі геологиялық кезеңдерде қалыптасқан. Қазақстан аумағында негізінен юра кезеңінің қоңыр көмір алаптары мен кен орындары (Майкөбен, [[Торғай]], [[Қарағанды]], [[Ленгер]], [[Боралдай]], т.б.) көп.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология. А.Қ.Қүсайынов — Алматы: "Мектеп" баспасы ЖАҚ, 2003. — 248 бет. ISВN 5-7667-8188-1, ISВN 9965-16-512-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Көмір]]

{{Geology-stub}}

FGM-148 Javelin

2015-03-25T14:52:42Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Javelin3.jpg|260px|оңға|FGM-148 Javelin|нобай]]
'''FGM-148 Джавелин''' - Америкалық тасымалды, танкіге қарсы [[зымыран]] кешені.

Бротехникалық және қорғалған нысандар мен төмендеп ұшатын жылдамдығы аз нысандарды жоюға арналған қару түрі. Зымыранды 1986 жылы АҚШ-тың [[Техас]] штатындағы "Джевлин Джойнт венчерс" кәсіпорны жасап шығарды. АҚШ армиясының қаруы қатарында 1996 жылы қабылданды. Ирактағы соғыста сәтті пайдаланылды. Қару басқа да елдерге экспортқа шығарылды.

Жаңа танкіге қарсы зымыран кешенін сынау 1993 жылдың маусым айында басталды. 1994 жылдан бастап "Джевлиннің" бекітілген нұсқалары жарық көре бастады. Алғашқы кезде алты жыл АҚШ-тың құрлықтағы әскерлері мен теңіз әскерлері 74000 танкіге қарсы басқарылатын зымыранды жеткізіп беру жоспарланған еді. Бірақ, кейін тасымал мөлшері мен мерзімі азайтылды. 11 жыл ішінде 33000 зымыран жеткізу туралы шешім қабылдады.
"Джевлин" - армияның жылдам қозғалатын күштеріне арналған қару.

==Әдебиет==
* ҚАРУ-ЖАРАҚТАР. - Алматы: "Аруна" баспасы.

[[Санат:Қарулар]]

Созылмалы миелолейкоз

2015-03-25T14:44:52Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Созылмалы миелолейкоз''' қан жүйесінің өспелері тобына кіретін, миелопоэздің алдын-ала шолушы клеткаларын туындайды. Сырқат сүйек миының миелоидты гиперплазиясымен сипатталады. [[Кардиология]]лық зерттеулер кезінде миелоидты өсіндіде Филадельфиялық хромосома табылған. <ref>Ішкі аурулар пропедевтикасы,Айтбембет Б.Н,Алматы-2009.</ref>

== Клиникалық көріністері ==
Сырқаттың алғашқы белгісі болып [[миелоцит]] пен промиелоциттерде шегінген нейтрофильды лейкоцитоз болуы мүмкін. Көбіне ауру жалпы әлсіздіктен, тез шаршаудан, жүдеуден басталады. Біртіндеп [[әлсіздік]] ұлғая түсіп, дене қызуы басталады.

== Жиі кездесетін белгілері ==
Бірі - ол сол жақ [[қабырға]] астының ауруы, өйткені [[көкбауыр]] мөлшері қатты ұлғайып, оның капсуласы керіледі. Көкбауыр инфарктінде ауыру кенеттен пайда болып, дем алғанда күшейе түседі. Сүйектер ауырады. Ол миелоидты тіннің гиперплазиясының нәтижесіне байланысты өрбиді.
Миелоидты сүзгілердің әр түрлі ішкі ағзаларды зақымдауына байланысты қосымша симптомдар анықталады: [[диспепсия]], [[жөтел]], неврологиялық өзгерістер. [[Анемия]] жүрекке салмақ түсіреді, ентігу ісіну пайда болады. Тромбоцитопения нәтижесінде геморрагиялық асқынулар дамиды.
Көріп қарау арқылы сырқаттың даму кезеңін шамалаймыз: I-бастапқы кезең, II-айқындалған кезең, III-дистрофиялық соңғы кезең. Аурудың соңғы кезеңі [[кахексия]]ға ұласады. Бауыр мен көкбауырдың үлкеюінен іштің көлемі қатты өседі, яғни [[шемен]]еденеді, бұл кезде дене қызбасы тұрақты сақталады. Сүйектер сырқырайды, денеде [[некроз]] ошақтары көбейе түседі. Пальпация арқылы тексергенде үлкейген лимфа бездері, үлкейген бауыр, әсіресе қатты үлкейген көкбауыр анықталады. Басқа ешбір ауруда көкбауырдың мөлшері сонша үлкеймейді. Көкбауыр инфаркті дамыған кезде пальпация жасағанда ауырады, ал аускультация әдісімен сол жерден іш пердесінің шуылын анықтауға болады. Қанда лейкоциттер саны 300х10^9-600х10^9 г/л жетеді, бастапқыда көп өзгермей, кейін күрт өзгеріске ұшырайды. Мұндай моелолейкоздың түрін лейкемиялық деп, ал лейкоциттердің санының орташа көбеюін өсу блейкемиялық, қалыпты деңгейін - алейкемиялық деп атайды.

Қанның жағындысында негізгі клеткалар гранулоциттермен сипатталған оның ішінде дамуы жетілмеген түрлері миелоциттер, промиелоциттер, кейде [[миелобласт]]тарға дейін кездеседі. Дерттің үдеу кезеңінде тек [[миелобласт]]тар және гранулоциттер анықталып, олардың арасындағы дамып жатқан клеткалар болмайды. [[Базофильдер]] мен эозинофильдердің саны көбейеді. Базофильдердің 4-5% болуы миелолейкоздың сенімді белгісі болып табылады. Қызыл қанның өзгеруі тек аурудың II-III кезеңдерінде анемия дамығанда ғана пайда болады, түсті көрсеткіш өзгермейді. Соңғы, терминалды кезеңінде тромбоцитопения анықталады. ЭТЖ 30-70 мм/сағ дейін тездейді.
Миелограммадағы өзгерістер де осындай, бласты клеткалардың мөлшері 95%-ға дейін жетеді.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Аурулар]]

Шомылу

2015-03-25T14:38:41Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Шомылу.jpg|thumb|280px|Табиғи суда шомылу]]
'''Шомылу'''<ref>Шаңырақ (Бас редактор Р.Н.Нұрғалиев). Алматы -1991. ISBN 5-89800-035-6 (1-й з-д)</ref> - [[дем алу]] және [[шынығу]]дың бір түрі. Шомылу, сондай-ақ [[Емдеу|емдеу-профилактикалық]] мақсат үшін де пайдаланылады. Табиғи суда ([[көл]], [[өзен]], [[теңіз]]), сондай-ақ жасанды су қоймаларында (ашық, жабық жүзу және емдеу [[Бассейн|бассейндерінде]]) шомылады.

== Шомылудың пайдасы ==
Шомылу, әдетте, [[Бұлшық ет|бұлшық еттің]] өте белсенді қозғалысын ([[жүзу]], [[қозғалу]] және [[суда ойнау]]) тудырады, мұның өзі бүкіл ағзаға, ең алдымен, қозғалыс және жүріс-тұрыс мүшелері жүйесіне пайдалы. Ашық су қоймаларында шомылған кезде судың әсеріне ауаның, күн сәулесінің әсері қосылады. Тұзды суларға шомылғанда ([[Теңіз|теңізде]], [[минералды көлдер]]де, [[Тұзды көлдер|тұзды көлдерде]], [[минералды бассейндер]]де, соның ішінде [[Теңіз суы|теңіз суында]]) осында еріген [[Тұз|тұздың]] химиялық әсері білінеді. Тұз [[Тері|теріні]] тітіркендіреді, бұның өзі судан шыққан соң да (тұздың ұсақ түйіршіктері теріге сіңіп) сақталып қалады.
 
Жалпы шомылу [[Денсаулық|денсаулықты]] күшейтуге ықпал етеді, [[Қан айналымы|қан]] және [[Лимфа жүйесі|лимфа айналымын]], [[Жүйке жүйесі|жүйке]]-[[Бұлшық ет жүйесі|бұлшық ет]] аппаратының жұмысын жақсартады, [[Дем алу жүйесі|тынысты]] кеңейтіп, [[жылу алмасу]] механизмін жетілдіреді. Белгілі бір тәртіпті сақтаған жағдайда үнемі шомылу ағзаны шынықтырудың және [[суық тию]]ден болатын [[аурудың алдын алу|аурулардың алдын алудың]] тиімді жолы болып табылады.

== Шомылудың қолайсыз әсері ==
Дұрыс шомылмау және шомылу тәртібін сақтамау денсаулыққа қолайсыз әсер етуі де ықтимал. Әлсіз, аурудан тұрған адамдар мен [[қарттар]] алдын-ала [[дәрігерлік тексеру]]ден өтуі керек. Шомылардың алдында оларға алғашқы 3-5 күн бойы дайындық дауаларын (процедураларын) орындауға - белге дейін сумен сүртініп, денесін салқын суға үйретуге кеңес беріледі. [[Жүрек]]-[[Қан тамырлары|қан тамыр]] және [[Дем алу жүйесі|тыныс алу жүйелері]] ауырған жағдайда, сондай-ақ әйелдерге [[жүктілік]] кезеңінің екінші жартысында ашық су қоймаларында ([[көл]], [[өзен]], [[теңіз]]) шомылуға болмайды.

== Шомылуға қолайлы температура ==
Табиғи су қоймаларында [[Ауа температурасы|ауаның температурасы]] 22-20°С, судың температурасы 20-18°С-тан кем болмаған жағдайда ғана шомылады. Үнемі шомылуға жаттыққан адамдарға суық түскенге дейін шомылуға болады (олардың кейбіреулері - "морж" деп аталатындары қыста да шомылады).
 
[[Бала]]лар үшін судың температурасы 22-24°С-тан төмен болмауы керек. Алғашқы күні баланы сүңгітуге болмайды. Бала шомылып болған соң, тоңбауы үшін оның денесін жақсылап құрғатып сүрту қажет.

== Шомылу тәртібі мен ержелері ==
Шомылу уақыты, мезгілі және тәртібі:
* [[арақ]] ішпеу;
* тек арнайы бөлінген жерлерде ғана шомылу;
* күніне бір рет таңертең ( [[таңғы ас]]тан бұрын, немесе одан 1-1,5 сағат кейін) немесе [[түскі ас]]тан 2-3 сағат кейін шомылу;
* [[түс мезгілі|түс]] ауғаннан кейін, [[су]] мен [[ауа]] жақсы жылынған кезде шомылу (пайдалырақ);
* [[Денсаулық|денсаулығы мықты]], [[шыныққан адамдар]] арасына 3-4 сағат уақыт салып, күніне 2-3 рет шомыла алады;
* әлсіз адамдарға [[ашқарын]]ға және астан соң бір сағат өтпей, сондай-ақ [[дене еңбегі|дене]] және [[ой еңбегі]]нен кейін, [[күн ваннасы]]нан соң бірден шомылмау;
* шомылу алдында 15-20 [[минут]] дем алу;
* жылыну және денені (егер адам терлеп тұрса) кептіру қажет, ол үшін бірнеше [[дене шынықтыру жаттығулары]]н жасау;
* суға біртіндеп түсу (алдымен бетті, кеудені сулау);
* суға бірден [[сүңгу|сүңгімеу]] (суға жаттыққан, үнемі шомылып жүрген адамдар ғана бірден сүңги алады);
* шомылу ұзақтығы бастапқыда 5 минуттан аспауы тиіс, одан әрі оны 10-15 минутқа дейін жеткізуге болады;
* ешқашан [[дене]] қалтырап, тітіркенгенше шомылмау қажет;
* судан шығысымен бірден [[Сүлгі|сүлгімен]] немесе [[сейсеп]]пен сүртіну қажет, ауада кептірінуге немесе бірден күн ваннасын қабылдауға болмайды (денедегі су түйіршіктері күннің әсерінен теріні шамадан тыс күйдіріп жібереді).

== Тағы қараңыз ==
* [[Жүзу]]

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Денсаулық]]

Энеида

2015-03-25T14:37:51Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|300px|[[Жан-Жозеф Тейясон]]. Вергилий Энеиданы Август пен Октавияға оқып беруде. 1787]]
'''«Энеида» поэмасы''' Эней батыр туралы ежелгі [[миф]]<nowiki/>тердің негізінде жазылған. [[Вергилий]]<nowiki/>дің Эней батыр жөніндегі мифтерді сұрыптап, [[Гомер]] үлгісі бойынша бұл поэманы жазып жатқандығы әдеби ортаға б.з.б. 26 жылы белгілі болды. <ref>История античной литературы. Тронский И.М. Москва. Высшая школа. 1988</ref>

Вергилий дидактикалық поэмасы «[[Георгиктер (Вергилий)|Георгиктер]]<nowiki/>ді» аяқтап, жаңа поэмасын жазуға кіріседі. Екі жылдан кейін [[Меценат]] үйірмесіне енді ғана қосылған жалынды жас ақын [[Секст Проперций]]: «римдік және грек ақындары, байқаңдар, Вергилий [[Цезарь]]<nowiki/>дың ерлігін жырлаған, «[[Илиада]]<nowiki/>дан» да асып түсетін дүние тудырайын деп жатыр» деп ескерткенімен, <ref>Вергилий. Буколики. Георгики. Энеида/Пер. С.Шервинского и С.Ошерова. Вступ. статья М.Гаспарова. М., 1979.</ref> Вергилий оны жарыққа шығаруға асықпайды. Б.з.б. 19 жылы поэманың алғашқы нұсқасы дайын болғанымен, оны өңдеуге ақын тағы үш жылын жібереді. Бірінші 12 кітапты да проза түрінде қағаз бетіне түсіріп алып, сонан соң асықпай, шабыты келгенде өлеңге айналдырып отырды. Өмірінің соңына дейін ақын бұл еңбегін аяқтамаған, оны тіпті «сәтсіз еңбек» деп танып, бірнеше рет өзгертеді. Император Августтың өзі «Энеиданы» оқып беруін қатаң талап еткеннің өзінде Вергилий 12 кітаптың үшеуін ғана – екінші, төртінші, алтыншысын оқып береді. <ref>Вергилий. Собрание сочинений. СПб., 1994.</ref> Өліп бара жатқанда ол достарынан «Энеиданың» қолжазбасын қолына беруін қанша жалынып сұрағанымен, олар бермей қояды. Себебі, қолына түссе Вергилийдің оны отқа лақтырып жіберетіндігін достары жақсы білді. Сонда амалы құрыған Вергилий достарынан өзі жариялаған дүниеден басқа ешқандай шығармасын жарыққа шығармауын өтініп сұрайды. Сонымен, «Энеида» шығармасы Вергилий қайтыс болғаннан кейін, император Августтың бақылауымен және достарының қамқорлығымен жарыққа шығады.

Тек өлімінен кейін ғана жарияланған «Энеида» поэмасын оқығанда оқырмандар поэмада Август пен акция жөнінде үстірт қана айтылып, ақын бар көңілді Август пен римдіктердің арғы бабасы саналатын Эней батырға бөлгендігін біледі.

[[Сурет:Aeneas and Turnus.jpg|thumb|left|Энеиданың Тұрнусты жеңуі (12 кітап), [[Лука Джордано]] суреті]]
Эней туралы миф ең ежелгі мифтердің біріне жатады. «Илиада» поэмасында Афродита мен Анхистың баласы Энейдің тірі қалып, кейін бүкіл үрім-бұтағымен троялықтардың ұрпағына билік жүргізгені жазылған. Грек колонизациясынан кейін бұл миф бүкіл Жерорта теңізі елдеріне тарап, Италияға келіп орнығады. Этрусстық қазбалардың арасынан Троядан Анхисты алып шығып келе жатқан Энейдің мүсіні бейнеленген статуэтка табылады. Рим іргесін көтергеннен кейін (ІІІ ғасырда) Эней туралы миф шыңдалу шегіне жетеді: Трояны тастап шыққаннан кейін, ұзақ сапар жүріп отырып, латындар мекеніне табан тіреп, Римнің негізін қалайды. Энейдің ұлы Асканий Юлийлер әулетінің бабасы Юламен теңестіріледі. Міне, Юлий Цезарь өзінің осындай тегі үшін мақтанса, Август өз ақшаларында Анхисті арқалап тұрған Энейді бейнелейді. <ref>Корыхалова Т.П. Система цвета в пейзажах «Энеиды» Вергилия. –В сб.: Проблемы античной культуры. Тбилиси, 1975</ref>

«Энеида» поэмасы он екі кітаптан тұрады. Поэма Эней сапарының 7 жылынан басталады: Италияға бара жатқанда қатты жел тұрып, кемесімен Карфаген жағалауына жетеді (І); ол Карфаген патшайымы Дидонаға Трояның құлағаны жайлы (ІІ) және өзінің басынан кешірген оқиғаларын айтады (ІІІ); Эней Дидонаны құлай сүйгенімен, сапарын әрі қарай жалғастыруға мәжбүр болады, ал жауапсыз қалған махаббат дертіне шыдай алмаған Дидона өзін-өзі өртеп жібереді (ІV). Сицилияны артқа тастап (V), Эней Италияға жетеді, Сивилламен бірге Аид патшалығына түсу арқылы Анхистың аруағынан өз ұрпақтарының болашақ тағдырын естиді (VІ). Латин патша Энейді жақсы қарсы алып, оған өз қызын әйелдікке беруге уәде береді, бірақ қыздың жігіті Турн бұған қарсы болып, ол Энейге қарсы соғыс ашады (VІІ), Эней Эвандр патшадан көмек сұрап, Вулкан мен Венерадан Римнің алдағы тарихы бейнеленген қалқанды сыйға алады (VІІІ); Турн троя әскерлерін тықсырып, жеңе бастайды (ІХ); қайта оралған Эней жаудың бетін қайтарғанымен, Турн оның досы, Эвандрдың ұлы Паллантты өлтіреді (Х); амазонка Камилла ерліктері баяндалады (ХІ); соңында Палланттың кегін қайтару үшін Эней батыр Турнмен жекпе-жекке шығып, жеңіске жетеді. <ref>Лосев А.Ф. Хтоническая ритмика аффективных структур в «Энеиде» Вергилия. –В сб.: Ритм, пространство и время в литературе и искусстве. Л., 1974.</ref>

Бұл шығарма сол кездегі Рим мектептерінде оқытылады. Бұған Помпейдегі үйлердің қабырғасынан табылған жазулар дәлел бола алады. Бізге жеткен латынның ең көне жазуларында да Вергилий шығармаларының үзінділері көптеп кездеседі.

Вергилийдің еңбектері 1469 жылы Италияда, 1475 жылы Венецияда, 1501 жылы Альда Мануци атты атақты баспаханада жарық көрген. «Энеиданы» ерте грек тіліне алғашқы император Клавдийдің босатқан адамы Полибей І ғасырда аударған. Қайта өрлеу дәуірінде бұл шығарма ағылшын, француз, итальян тілдеріне аударылған. ХVІІІ ғасырдың соңында «Энеида» шығармасын В.Петров орыс тіліне аударды. 1822 жылы В.А.Жуковский «Энеиданың» екінші кітабын «Трояның құлауы» деп атап, жарыққа шығарады. Қазіргі кітаптарда бұл шығарманың аудармасы ретінде С.А.Ошеровтың аудармалары кездеседі. «Буколиктер» мен «Георгиктердің» аудармаларын 1930 жылы С.Шервинский жасаған.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Ежелгі Рим әдебиеті]]
[[Санат:Поэзия]]

Таблиғи жамағат

2015-03-25T14:35:02Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Діни ұйым
| атауы = Таблиғи жамағат
| түпнұсқасы = تبليغي جماعت
| эмблемасы =
| ені =
| эмблема атауы =
| басқа атаулары =
| құрылуы = 1926 жыл
| негізін салушы = Мұхаммед Ілияс Кандеһләуи
| елдер = {{flag|Bangladesh}} 
{{flag|India}} 
{{flag|Pakistan}} 
{{flag|United Kingdom}} 
{{flag|Indonesia}} 
{{flag|Malaysia}} 
{{flag|Sri Lanka}} 
{{flag|Kyrgyzstan}} 
{{flag|Russia}}
| ұлттық құрамы =
| тілдері =
| саны =
| атағы =
| басшы =
| көсемдері =
| орынбасарлары =
| штаб-квартирасы =
| резиденциясы =
| бас ғибадатханасы =
| құрылды =
| таратылды =
| бұрын =
| құрылымы =
| басқару =
| бөлімдері =
| контроль =
| ЖОО =
| идеологиясы = Ислам уағызы
| құқықтық мектебі =
| сенімі = [[Ислам]]
| ордены =
| жақтастары =
| қарсыластары =
| басылымдары =
| сайты =
| қаз. сайттары =
| ескертулер =

}}

'''Таблиғи жамағат''' ({{lang-ar|جماعة التبليغ}}, {{lang-ur|تبلیغی جماعت}}, «(дін) тарату жамағаты»)— [[Үндістан]]дық Мұхаммед Ілияс Кандеһләуи ([[1303]]-[[1364]]) 1926 жылы Үндістанда құрған ағым. Исламға шақыру, Исламды тарату мақсатында құрылған. Бұл ағым өкілдері дін таратуға 3 күнге, бір жетіге, 40 күнге шығып, елді мекендерді аралап уағыз айтумен айналысады. Бұл ағымның негізін салушылар сопылық [[тариқат]]тардың өкілі болып, матуриди сенімін ұстанған<ref>[http://www.saaid.net/feraq/mthahb/9.htm جماعة التبليغ والدعوة — Saaid.net]</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Ислам ағымдары]]

Чех тілі

2015-03-25T14:34:11Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Чех тілі''' (сол тілдегі атауы — ''čeština'', ''český jazyk'') батыс славян тобына жататын, [[славян тілдері]]нің бірі. Соның ішінде словак тілімен бірге чех-словак тілдері тармағын құрайды.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Тілдер]]
[[Санат:Славян тілдері]]

Электромагниттік өзара әсерлесу

2015-03-25T14:32:11Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki article is not good

'''Электромагниттік өзара әсерлесу''' – [[электр]] [[заряд|заряды]] не магниттік моменті бар бөлшектер арасындағы электрмагниттік өріс арқылы берілетін өзара [[әсер]].

Электромагниттік өзара әсерлесудің де өзіндік әмбебап қасиеттері бар, бірақ [[Гравитациялық өзара әсерлесу|гравитациялық өзара әрекеттесуден]] бір айырмашылығы, өзара тартылыс (әр түрлі зарядтар арасында) және тебіліс (бірдей зарядтар арасында) қүбылыстары байқалады.

Электромагниттік байланыстың арқасында атомдар, молекулалар және макроскопиялық денелер пайда болады. Барлық химиялық реакциялар электромагниттік өзара әрекеттесудің нәтижесі болып табылады. Бұл принципті химия ғылымы зерттейді.

Электр туралы ғылымның дамуының алғашқы кезеңінде бұл өзара әрекеттесудің электрлік және магниттік компоненттері бір-бірне байланыссыз түрде қарастырылды. Максвелл бұл екі күштің бір-бірімен тығыз байланысты екендігін дәлелдеді.

Максвелдің электродинамикасы электромагнетизмнің аяқталған классикалық теориясы болып табылады, ол өз мәнін осы уақытқа дейін жоғалтқан жоқ. Бірақ қазіргі физика электромагнетизмнің жетілген және нақты теориясын жасалады, онда құбылыстың кван-ттық-өрістік аспектілері қарастырылған. Бұл құбылыс - кванттық электродинамика деп аталады. Физикада массаның пайда болу себебі белгісіз болса, электромагниттік зарядтың табиғаты да түсініксіз. Сондықтан теория осы зарядтың өмір сүруі туралы постулаттардан тұрады.

Электр заряды екі түрде кездеседі: электронға тән заряд - теріс заряд деп, ал позитрон мен протонға тән заряд оң заряд деп аталады. Зарядтардың өзара әрекеттесуі қозғалмалы фотондардың алмасуы арқылы жүзеге асырылады.

Әр түрлі зарядтардың әрекеттесу жағдайында тартылыс әсері, ал бірдей зарядтар әрекеттескенде тебілу әсері байқалады. Электромагниттік зарядтар қатысуымен болатын барлық процестерде заряд, импульс, энергия сақталу заңдары орындалады.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Физика]]
[[Санат:Электрмагнетизм]]
[[Санат:Электрлік құбылыстар]]

Кёрлинг

2015-03-25T14:29:11Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Brier 045.jpg|282px|right|thumb|Кёрлинг]]
'''Кёрлинг''' (ағыл. ''curling'', ''curl'' - айналдыру), гэль футболына арналған алаңда өткізілетін [[Көгалдағы хоккей|көгалдағы хоккейге]] ұқсас ирландтардың байырғы ойыны. Неміс тілді елдерде - айсшиссен. [[1992]] ж. [[Сурет:Stamp of Kazakhstan 544.jpg|right]]Альбервильде өткен ХVІ қысқы Олимпиялық ойындарда көрсетілім ұйымдастырылғанымен тек [[1998]] ж. [[Нагано]]да ерлер жене әйелдер арасында 2 медальдар комплектісі сарапқа салынды.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}

[[Санат:Спорт түрлері]]

Вьетнам тілі

2015-03-25T14:14:20Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Вьетнам тілі''' ('''вьетн'''. ''Tiếng Việt'' – тьенг вьет) — [[вьеттер]] тілі. [[Вьетнам]] елінің ресми тілі, ұлт аралық қарым-қатынас және білім жүйесінің тілі. [[Камбоджа]], [[Лаос]], [[Таиланд]], [[Малайзия]], [[Австралия]], [[Франция]], [[Германия]], [[АҚШ]], [[Канада]] сияқты елдерінде тағы да таралған. Сөйлеушілер жалпы саны 75 млн. астам адам (2005), соның ішінде шамамен 72 млн. – Вьетнамда. Австроазиялық тілдері тобының [[вьет тілдері]]не жатады. 3 диалект бар: солтүстік (орталығы – [[Ханой]] қ.), орталық ([[Хюэ]] қ.) және оңтүстік ([[Хошимин]] қ.). Қазіргі [[вьетнам жазуы]] 1910 жылы ресми түрде [[латын әліпбиі|латын графикасында]] негізделген.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.seasite.niu.edu/vietnamese/VNLanguage/SupportNS/tableofcontent.htm Онлайн сабақ]{{ref-en}}
*[http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Vietnamese Vietnamese Basic Course]{{ref-en}}

{{бастама}}

[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]
[[Санат:Тілдер]]
[[Санат:Вьетнам тілі|*]]
[[Санат:Вьетнам тілдері]]
[[Санат:Қытай тілдері]]
[[Санат:Камбоджа тілдері]]

Дүниежүзілік сауда орталығы

2015-03-25T14:13:21Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Ғимарат
| ғимараттың аты = Дүниежүзілік сауда үйі
| шынайы аты = World Trade Center
| бұрынғы атауы =
| балама аты =
| статусы = Бұзылған
| суреті = World Trade Center, New York City - aerial view (March 2001).jpg
| ені = 240px
| сурет атауы =
| позициялық карта = АҚШ
|lat_dir = |lat_deg =40 |lat_min =42 |lat_sec = 42
|lon_dir =W |lon_deg =74 |lon_min =00 |lon_sec = 45
|region = US
| карта атауы =
| карта ені =
| ғимараттың үлкен жетістігі = 1971 — 1973 жылдары ең үлкен ғимарат
| ізашары = [[Эмпайр-Стейт-Билдинг]]
| ізбасары = [[Уиллис Тауэр]]
| ғимарат түрі =
| сәулет стилі =
| қолданылуы = кеңсе орындары
| орналасуы = [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]]
| мекен жайы =
| қала =
| мемлекет =
| қазіргі жалдаушы =
| ғимараттың маңыздылығы =
| құрылысы басталды = 1 ДСҮ: Тамыз 1968 
2 ДСҮ: Қаңтар 1969 
3 ДСҮ: Желтоқсан 1979 
4, 5, & 6 ДСҮ: 1970 
7 ДСҮ: 1983
| құрылысы аяқталды = 1 ДСҮ: 23 Желтоқсан 1970 
2 ДСҮ: 19 Шілде 1971 
3 ДСҮ: Ақпан 1981 
4, 5, & 6 ДСҮ: 1975 
7 ДСҮ: 1987
| ашылған уақыты = 4 Сәуір, 1973
| жөнделген уақыты =
| жабылған уақыты =
| бұзылған уақыты = 11 қыркүйек, 2001 ж.
| құны =
| жөндеу құны =
| биіктігі =
| сәулет өнері =
| төбесі =
| антеннаның төбесі = 1 ДСҮ: 526.3 м
| шатыры =
| ең соңғы қабат = 1 ДСҮ: 411.0 м 
2 ДСҮ: 409.0 м
| обсерватория =
| құрылыс жүйесі =
| көлемі =
| диаметрі =
| басқа да өлшемдері =
| қабаттар саны = 1 & 2 ДСҮ: 110 қабат 
3 ДСҮ: 22 қабат 
4 & 5 ДСҮ: 9 қабат 
6 ДСҮ: 8 қабат 
7 ДСҮ: 47 қабат
| ғимараттың ішкі ауданы = 1 және 2 ДСҮ: 400 000 м2 
4, 5, және 6 ДСҮ: 50 000 м2 
7 ДСҮ: 170 000 м2
| лифтілер = 99
| тапсырыс беруші =
| иемденуші = Нью-Йорк және Нью-Джерси айлақтық басқармасы
| басқарушы орган =
| сәулетшісі = Минору Ямасаки 
Емери Рот және Сонс
| сәулет фирмасы =
| салушы =
| инженері = Leslie E. Robertson
| инженер-құрылысшы =
| басқа да дизайнерлер =
| сметашы =
| бас мердігер =
| марапаттары =
| дүкендер саны =
| бөлмелер саны =
| көлік тұрағы =
| сайты =
}}
'''Дүниежүзілік сауда үйі''' ({{lang-en|World Trade Center}}) — Нью-Йорк қаласында орналасқан жеті ғимараттан құралған кешен. Авторы шығу тегі жапондық американ сәулетшісі — [[Минору Ямасаки]]. Ресми ашылу салтанаты [[4 сәуір]]де [[1973]] жылы өткізілді. Кешендегі ең басты ғимараттар егіз мұнаралар болды. ДСҮ 1 немесе солтүстік мұнараның биіктігі антеннаны қоса есептегенде 526,3 м., ал оңтүстік мұнараның биіктігі 415 м құрады. Құрылысы біткеннен кейін бұл ғимараттар біраз уақыт бойы әлемдегі ең биік ғимарат болып келген. [[2001]] жылы [[11 қыркүйек]]те ланкестік шабуылдан кейін мұнаралар жермен жексен болды.

== Құрылысы ==

{{Аса биік ғимараттар}}
[[Санат:Нью-Йорк қаласы ғимараттары мен құрылыстары]]

[[fi:World Trade Center]]

Халид ибн Уәлид

2015-03-25T14:09:00Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Khaled Ebn El-Walid Mosque3.jpg|thumb|300px|Халид ибн Уәлид мешіті, Сирия [[Хомс]]]]

'''Халид ибн Уәлид''' ({{lang-ar|خالد بن الوليد}}), 592-642. [[Мұхаммед]] пайғамбардың сахабаларынан, '''Сайфуллах''' (Аллаһтың қылышы) деген атқа ие болған адам<ref> [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B4 Орыс википедиясы] </ref>. Толық есімі: Халид ибн Уәлид ибн әл-Муғира әл-Махзуми әл-Құрайши, Арабша: خالد بن الوليد بن المغيرة المخزومي القرشي. <ref> [http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%AF_%D8%A8%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%84%D9%8A%D8%AF Араб википедиясы] </ref>

==Исламнан бұрын==

===Ухуд шайқасында===

==Мұсылман болуы==

==Халид басқарған жорықтар==

{{Үлгі:Сахаба}}
== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Дін]]
[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Сахабалар]]

Хандақ шайқасы

2015-03-25T14:08:50Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Infobox military conflict
| conflict=Хандақ шайқасы
|partof=[[Мұсылман]]-[[Құрайыш]] соғыстары|\
|image=
|caption=
|date= наурыз 31 сәуір 627<ref name="Watt 1956"/> ([[шәууәл]], 5 [[һижра]])<ref>[http://www.pbuh.us/prophetMuhammad.php?f=BT_Trench]</ref>
|place= [[Медине]] қаласының маңайы
|result=Мұсылмандардың жеңісі
|combatant1=Мұсылмандар
|combatant2=конфедерация
*Құрайыштар пагандары
*Еврей/Араб тайпалары: [[Бану Қайнуқа]] және [[Бану Надир]]
*Өзге пагандық араб тайпалары [[Бану Мурра]], [[Хайбар]], [[Хуйай ибн Ауф Мурри]], [[Бану Ғатафан]], [[Бани Ассад]], [[Бану Шуджа]], және өзгелер
|commander1=[[Мухаммад ибн Абдуллаһ]] {{РАА}}
|commander2=[[Абу Суфян ибн Харб]]
|strength1=3,000<ref name="Rodinson 208"/>
|strength2=10,000<ref name="Rodinson 208"/>
|casualties1=Жеңіл<ref name = statesman/>
|casualties2=Өте ауыр<ref name = statesman/>
}}
[[Сурет:Al-Ahzab Battle map-2.svg|right|250px|thumb|<center>Хандақ шайқасы]]
[[Сурет:Battle of trench site.JPG|thumb|Хандақ шайқасы өткен жер, Медине]]
[[Сурет:Battle of trench, Medina.JPG|thumb|]]
[[Сурет:Mosque Salaman pharsi, battle of trench, Medina.JPG|thumb|Салман парсы мешіті, Хандақ шайқасы, Медине]]
Хандақ [[:ar:غزوة الخندق]] немесе Ахзаб [[:ar:غزوة الأحزاب]] шайқасы.

Хандақ [[араб тілі]]нде ор, қазылған шұңқыр деген мағына береді. Бұл [[Медине]] қаласының айналасында [[мұсылман]]дар мен [[Мекке]]ліктер және [[яһуди]]лердің арасында болған соғыстың аты.<ref>Ибн Хишам. 725—740; al-Waqidi. Kitab al-Maghazi, tr. J. Wellhausen . Berlin. 1882. 175—190</ref> Хандақ соғысы Медине қаласын қоршаумен басталады. Бану Надир, құрайштар, Ғатафан тайпасы және Бану Қурайза руларының мұсылмандарға қарсы шығуы. Олар Медине қаласына 627 жылы 31 наурызда келіп, қаланы екі аптаға қоршауға алады. <ref> [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D1%83_%D1%80%D0%B2%D0%B0 Орыс википедиясы] </ref>

== Шайқастың басталуы ==
[[627 жыл]]ы [[Хайбар]]ға көшіп келген яһудилер мұсылмандарға соғыс ашамыз деп Меккеліктермен байланыс орнатады. Олар мұсылмандарға қарсы күш біріктіріп, он мыңдық әскермен Мәдинаға жорыққа аттанады.
Мұны естіген Мұхаммед пайғамбар [[сахабалар]]ымен ақылдасады. Нәтижеде [[Салман әл-Фариси]]дің пікірін мақұл көріп, қаланы айналдыра ор қазады. Мүшріктер қалаға жақындағанда ор қазылып бітеді. <ref> Пайғамбарлар тарихы, Қалмахан Сейтұлы, Алматы 2011. 314-бет. </ref>

== Шайқастың болған жері ==
Шайқастың алдында әдеттегіше мұсылмандар жекпе-жек күш сынасады. Мүшріктер жағынан батырлығымен танымал Амр ибн Абди Уәдд ортаға шығады. Әуелгіде онымен шайқасуға ешкімнің батылы жете қоймады. Сол кезде қаһарман Әли Аллаһ елшісінен рұқсат сұрап онымен жекпежек шайқасады. Шайқас Әлидің жеңісімен аяқталады. Амрдің өлі денесін көрген дұшпан мұсылмандардан кәдімгідей сескеніп қалады. Меккеліктердің Мәдинаға шабуылы кезінде мұсылмандарға қарсы әркетке бармаймыз деп ант-су ішкен Құрайза тайпасының яһудилері арадағы келісімді бұзып, мұсылмандарға қарсы жақтың қатарын толықтыра түсті.

Екі жақ та бір-бірін ала алмай, шайқас ұзаққа созылады. Бұл шайқастан меккеліктер мезі болады. Бұл кездеҒатафан руынан Нуайм өз еркімен мұсылмандықты қабылдайды. Ол Мұхаммед пайғамбармен жасырын кездесіп, жауды ішінен ірітіп бір-біріне қарсы қоя алатындығын айтады. Пайғамбардан келісім алған соң құрайза яһудилеріне келіп былай дейді: "Меккеліктер бұл жерде ұзақ қалмайды. Олар кетісімен Мұхаммед сендерді өлтіреді. Сондықтан сақтық үшін құрайыштан кепілдікке адам сұраңдар. Кепілдер қастарыңда болса, олар оңайлықпен кете алмайды".

Содан кейін құрайштарға жолығып: "Құрайзалықтар Мұхаммедпен арадағы ынтымағын бұзғанына өкініш білдіруде. Қайтадан сол бірлікті сақтау үшін сендерден бірнеше адамды кепілдікке сұрамақшы. Мұхаммедпен қайтадан одақтасу үшін кепілге алған адамдарды өлтіріп пайғамбардың сеніміне кірмекші" дейді.

Келесі күні яһудилер мен Меккеліктер Нуаймның сөзіне сеніп, бір-бірімен сөзге келіп қалады. Мұндай соғыс тәсілі арабтарға жат болатын. Әдетте шайқас көпке созылмайтын. Жеңген жақ жеңіп, жеңілген жақ өз жөніне кететін.Әрі қыс мезгілі де таяп қалған еді. Осыны ескерген Әбу Суфиян жаппай шабуылға шығуға бұйрық береді. Алайдаәскері ордан өте алмай тұмсығы тасқа тірелді.сөйтсе де шайқас қас қарайғанша жалғасты. Бірмезет төңіректіқою қараңғылық басып, демарасында мүшіріктер тұрған аумақта дауыл көтеріледі.Мүшіріктер алай-дүлей дауылдан дал болып тұрғанда, сарбаздарынан бұрын қимылдаған Әбу Суфиян өз басын сауғалап майдан даласын тастай қашады. Оны көрген мүшіріктер де кері қайтады. Мұсылмандардың Мәдинағакіргені сол еді, Пайғамбарға Жебрейіл періште: "Уа, Аллаһтың елшісі! Ұлы Аллаһ тағала саған құрайзалықтарға майдан ашуды бұйырды" дейді.

== Ахзап шайқасы жайлы Құран кәрімде ==
9. Ей, момындар, Аллаһтың сендерге берген нығметiн--сендерге (қарсы түрлi топтардан құрылған) әскерлер келген кезiнде, Бiз олардың үстiне самал-жел және сендер көрмеген әскерлердi (яғни, перiштелердi) жiбергенiмiздi еске алыңдар! Аллаһ iстеп жатқан амалдарыңды Көрiп тұрушы.

10. Сол кезде, олар сендердiң жоғары жоқтарыңнан да, сендерден төменiрек жақтан да (бастырып) келген едi. Сол кезде, көздер қарауытып, жүректер алқымдарға тығылып қалған және сендер Аллаһ туралы (әртүрлi) күмандар жасай бастаған едiңдер.

11. Мiне, сол Жерде момындар (тағы бiр рет) сыналды және (бұл қорқыныштан) қатты теңселген едi.

12. Сол кезде мұнафықтар және жүректерiнде дерт болғандар (яғни, сенiмдерi әлсiз болғандар):"Аллаһ және Оның пайғамбары бiздерге тек қана жалған уәде берген екен - дей бастады.

13. Сол кезде, олардан бiр топ адам айтты:"Ей, Ясриб (яғни, Медине) халқы, сендер үшiн (бұл дәрежеде көп санақты жауға қарсы) тұру мүмкiншiлiгi жоқ, сондықтан (өз үйлерiңе) қайтып кетiңдер". Олардан мұнафықтардан және бір тобы болса үйлеріміз ашық-шашық (қалған деп) рұқсат сұрайтын едi. Негiзiнен, (үйлерi) ашық-шашық емес едi. Олар тек қана (соғыс майданынан) қашуды ғана қалайтын едi.

14. Егер, олардың (мұнафықтардың) үстiне (Мединенiң жан) жағынан (бастырып) кiрiлсе де, сосын, олардан пiтна (яғни, мұсылмандарға) қарсы (алдау қиянат-опасыздық жасау) талап етiлсе шәк-шүбәсiз олар көп (ойланып) тұрмастан (қиянат-опасыздық жасап, момындарды алдауға разылық) берген болар едi.

15. Негiзiнен, олар бұрын артқа шегiнбеулерi туралы Аллаһқа уәде-серт берген. Аллаһқа берген уәде-серт болса, (Ақырет Күнiнде) сұралушы едi.

16. (Ей Мухаммед алейһис-сәлем), айтыңыз: "Егер, сендер өлуден не өлтiрiлуден қашсаңдар, бұл қашу сендерге ешбiр пайда бермейдi, демек, сендер өте аз (яғни ажалдарың жеткенше) пайдаланасыңдар",

17. Айтыңыз:"Егер, Аллаһ сендерге жаманшылықты қаласа қайсы бiр адам сендердi одан қорғай алады немесе Ол сендерге мәрхаматты-жақсылықты қаласа, (кiм оны тоса-қайтара алады)?! Олар өздерi үшiн Аллаһтан басқа бiр дос та, немесе бiр жәрдемшi де таба алмайды.

18-19. Аллаһ сендердiң араларыңыздағы (жиһадқа-соғысқа) тосқауылдық қылатын және өз достарына "бiз жаққа өтiңдер"- дейтiндердi анық бiледi. Олар соғысқа кемден-кем, сендерге (яғни, сендердiң жеңiске жетiп, олжаларға ие болуларыңа) iштарлық-сарандықтары ұстаған күйде ғана шығады. Ал, ендi, қашан, (дұшпан жақтан) қауiп келсе, Сiз оларды өлiм орап (шайтан тиiп) қалған сияқты көздерi ойнап, Сiз жаққа қарап жатқанын көресiз. Ендi, қашан, қауiп кетсе, олар игiлiк (яғни олжалар туралы) ашкөздiк жасап, сендердi өткiр тiлдерiмен ренжiтедi. Олар (шын жүректен) иман келтiрмеген, сондықтан, Аллаһ олардың амалдарын зая кеткiздi. Бұл - Аллаһқа жеңiл болған iс.

20. Олар (яғни, мұнапықтар қорқақтықтары себептi, кәпiр топтар Медине айналасынан таралып кеткендерiнен кейiн де), ол топтарды кетпеген деп ойлайды, ендi егер ол топтар (тағы қайтадан) келiп қалса, (мұнафықтар қалада, сендердiң араларында емес, керісінше шөлде) көшпеншi бәдеуилердiң арасында болып, сендердiң хал-хабарларың жайлы сұрап бiлiп тұруды тәуiр көредi. Егер, олар сендердiң араларыңда болған кездерiнде де, кемнен-кем соғысқан болар едi.

21. (Ей момындар) сендер үшiн-Аллаһ және Акырет Күнiнен үмiткер болған және де Аллаһты көп еске алғандар үшiн Аллаһтың пайғамбарының (иман-сенiмiнде және мiнiз-құлқында) көркем үлгi-өрнек бар.

22. Момындар ол (жау) топтарды көрген кездерінде :"Бұл Аллаһ және (оның) Пайғамбары бiздерге уәде еткен нәрсе (яғни, сынақ). Аллаһтың және(оның) Пайғамбарының сөзi шын", дестi. Және (үстерiне бастырып келе жатқан жаулардың сан-санақсыз көптiгi қорқытпауы) олардың (Аллаһқа деген) иман және итағаттарын тағы да арттырды. <ref> Құран кәрім Ахзаб сүресі, 9-22 аяттар </ref>

=== Құран аятына түсініктеме ===
Түсiнiк: Жоғарыдағы (9-20) аяттарда һижраттың (Меккеден Мединеге көшудiң) бесiншi жылында болып өткен және Ислам тарихында "қандақ соғысы" деген ат пенен қалған бiр соғыс толық баян етiлдi. Тәпсiршi ғұламалардың жазуларына қарағанда, окиға былай болған екен: Мекке және Медине маңайындағы бiрнеше ру-тайпалар мұсылмандарды жоқ ету үшiн тiл бiрiктiрiп он екi мыңнан астам әскер жинайды және Мединеге жорық жасайды. Бұл жаман хабар мәлiм болған соң , пайғамбар алейһис-сәлем үш мыңдай әскерiмен Мединенiң сыртына шығып, сахабалардан Салман парсының кеңестерiне сай, теңдiкпен қаланың төрт жағынан хандақ-ор қазады және өздерiн қорғауға әзiр болып турады. Сол арада, әр жақтан жетiп келген әртүрлi топтардың жолын осы уақытқа дейiн араб соғыстарында қолданылмаған бiр тәсiл-хандақ тосады, сонда, олар Мединенi төрт жағынан қоршап қамал жасайды, бiрақ, қала iшiне кiру шарасын таба алмайды. Қала халқы болса, қоршап қамал жасап тұрған дұшпанның айбатынан қорқуға түседi, сонда, кiм момын, кiм мұнафық екендiгi ажыралып қалады: момындар Аллаһ тағаланың жәрдемiне көз тұтып, пайғамбар алейһис-сәлемнiң айналасына бұрынғыдан тығыз бiрiгiп алады),мунафықтар болса, мүлдем, үмiтсiздiкке түсiп, басқаларды да опасыздыққа азғыра бастайды. Мiне, сол хәлде бiр айға жақын уақыт өткеннен кейiн, бiр күнi кенеттен ауа-райы суып, қатты боран тұрады да, қамал, жасап - қоршап тұрғандардың жаққан оттарын өшiрiп, тiккен шатыр-отауларын ұшырып кетедi. Сонда, олар Мединеге кiруден үмiттерi үзiлiп, арттарына қайтып кетуден басқа шара таба алмай қалады. Сөйтiп "Аллаһ тағала осы ауыр сәттерде момындардың имандарын тағы бiр рет сынақ қылады және тiл ұшында иман келтiрсе де, жүректерiнде дерт-екi жүздiлiк болғандардың қылмыстарын ашып тастайды. Осы оқиға, айтып өткеніміздей, осыдан он төрт ғасыр ілгері өткен болса да, сол хизб-топтардың құйрықтары, бүгінгі күнде де бар екендігі ешкімге сыр емес. Демек, әр уақытта міне осындай хизбтар-топтар әр түрлі жалтырақ ұрандар менен мусылмандардың арасына кіріп, оларды бөліп жіберуге, бір-бірлеріне дұшпан етіп қоюға ұрынғандарында, шынайы иманды мусылмандар өз айналасына Пайғамбар алейһис-сәлемнен мирас болып қалған мағнауи хандақ-ор қазып алулары яғни, Құрани Кәрім және хадис шәріптің мағыналарынан жақсы хабардар болып, олардағы Илаһи көрсетпелерге ізшіл амал етулері нәтижесінде ондай шайтани хизбтарды өздеріне жақындатпауы керек болады. Сонда ол қылмыскер хизбтар мусылмандарға ешбір зиян жеткізе алмай жоқ болып кетеді.Бірақ исламнан хабарсыз, білімсіз кісілер және мұнафықтар қалай хизбтың сырнайына ойнағандарын білмей қалады. Әлбетте мұнда ақыл иелері үшін ғибраттар бар. <ref> Құран кәрімнің қазақша мағына және-түсінігі, Қазақ тіліне аударған Әбсаттар Сманов. </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Діни соғыстар]]
[[Санат:Ислам тарихы]]
[[Санат:Шайқастар]]

Редвуд (ұлттық парк)

2015-03-25T13:57:00Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Қорық аймақ
| name = Redwood National and State Parks
| iucn_category = Ia
| image = Redwood_National_Park,_fog_in_the_forest.jpg
| caption =
| locator_x =
| locator_y =
| location = [[АҚШ]], [[Калифорния]]
| lat_degrees = 41
| lat_minutes = 31
| lat_seconds = 45
| lat_direction = N
| long_degrees = -124
| long_minutes = 3
| long_seconds = 30
| long_direction = E
| area = 540
| established = [[1968]] жылдың [[қазанның 2]]
| governing_body =
| world_heritage_site =
| website = http://www.nps.gov/redw/index.htm
}}

'''Редвуд ұлттық паркі''' - [[АҚШ|АҚШ-тың]] [[Калифорния]] [[штат|штатындағы]] ұлттық паркі.

[[Сан-Франциско|Сан-Францисконың]] солтүстігінде орналасқан.

[[1968 жыл]]ы [[қазанның 2]], президент [[Линдон Бэйнс Джонсон]] бұйрығы бойынша құрылған.

Ежелгі [[секвойя]] ормандарымен жабулы.

[[Санат:География]]

Тимбалэнд

2015-03-25T13:56:40Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

19 '''Тимбалэнд''' ({{lang-en| Timbaland}}, шын аты: Тимоти Закари Мосли ({{lang-en| Timothy Zachery Mosley}}); 10 наурыз 1971 жыл, Норфолк, Виргиния, АҚШ) – американдық рэппер, музыкалық продюссер, аранжировка жасаушы және әндердің авторы.
<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8D%D0%BD%D0%B4</ref>. '''Mosley Music Group''' лейблінің негізін қалаушы, екі рет '''«Грэмми» сыйлығы'''на ие болған. Мансабын [[1990 жыл]]дары бастаған Тимбаленд досы Магумен бірге дуэт құрып ән айтқан. Сонымен қатар өзінің мектеп кезіндегі құрбысы Мисси Элиотқа әндер жазып, композицияларына аранжировка жасаған. [[2006 жыл]]дарға қарай ол үлкен дәрежелерге жеткен. [[2007 жыл]]ы шыққан Тимбалендтің ''«Timbaland Presents: Shock Value»'' адьбомы көптеген елдерде платиналы болып, [[АҚШ]]-тың өзінде миллиондаған данасы сатылады. Көптеген әншілер Тимбалендпен жұмыс істейді, себебі оның жасап шығарған туындылары үлкен жетістіктерге жететіні сөзсіз.
==Дереккөздер==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Музыка]]

Георг Бюхнер

2015-03-25T13:54:30Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Георг Бюхнер''' ({{ lang-dutch|Georg Büchner}}; 17 қазан 1813 жыл, [[Гедделау]] –19 ақпан 1837 жыл, [[Цюрих]]) – неміс ақыны, аудармашы және драматург.<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%8E%D1%85%D0%BD%D0%B5%D1%80,_%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B3
</ref>

[[Страсбург]] және Гиссен қалаларында білім алады. 1834 жылы Гиссендегі революциялық қозғалысқа қатысады. Саяси памфлеттері үшін іздеу салынады. 1835 жылы Страсбургке қашып келіп, осында философиямен айналысады.

Ол бүкіл өмірінде үш драмалық шығарма жазған. Дармштат қаласында ''«Дантонның өлімі»'' («Dantons Tod, dramatische Bilderausder Schreckenzeit»; Франкфурт, 1835) атты заманауи драманың алғашқы үлгілері болып саналатын драмасын бірнеше аптада жазып шығады. 1835 жылы Виктор Гюгоның«Лукреция Борджиа» және «Мария Тюдор» атты пьесаларын аударады. 1923 жылдан бастап Бюхнер атындағы сыйлық тағайындалады.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Неміс әдебиеті]]

Die Aktion

2015-03-25T13:54:20Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''«Die Aktion»''' – 1911-1932 жылдар аралығында Франц Пфемферттің қолдауымен айына екі рет жарық көретін әдеби неміс журналы.<ref>«Nautilus» сайтында</ref>.

Бас редакторы: [[Франц Пфемферт]].

Пфемферт басылымның алғашқы санын [[1911 жыл]]дың [[20 ақпан]]ында жарыққа шығарған. Бастапқы уақытта апта сайын жарық көрсе, [[1926 жыл]]дан бастап мүлде тұрақсыз таратылған.

[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] тұсында басылым бетінде саяси мақалалардың жарияланғаны үшін басылым тәркіленген, ал соғыс қимылдары кезінде цензура мүлде күшейтілген. Редактор журнал таралымының тоқтап, жарыққа шықпай қалуынан қорқып, басылым беттерінде тек қана әдеби шығармаларды ғана жариялаған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Журналдар]]

Альберто Контадор

2015-03-25T13:51:50Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Велошабандоз
| есімі = Альберто Контадор
| сурет = [[Сурет:Alberto Contador Tour 2010 team presentation.jpg|250px]]
| толық есімі = Альберто Контадор Веласко
| шынайы есімі = Alberto Contador Velasco
| лақап аты = «El Pistoletto»
| туылған күні = 6.12.1982
| туылған жері = [[Пинто (Мадрид)|Пинто]], [[Испания]]
| бойы =
| салмағы =
| азаматтығы = {{ESP}}
| қазіргі команда = [[Team Saxo Bank-SunGard]]
| протур рейтингі =
| мамандануы = көпкүндік жарыстар, таулы этаптар
| кәсіпқой командалар =
| кәсіпқой жылдар =
| кәсіби жылдар =
| кәсіби командалар =
| жеңістер =
| жаңарту =
}}

'''Альберто Контадор''' ({{lang-es|Alberto Contador Velasco}}, [[1982 жыл]], [[6 желтоқсан]] – [[Пинто]], [[Испания]]) – Saxo Bank-SunGard командасында өнер көрсететін Испания велошабандозы, ([[2007]], [[2009]] және [[2010]]) жылғы Астана командасының құрамында Тур де Франстың үш дүркін жеңімпазы, ([[2008]] және [[2011]]) Джиро д’[[Италия]]ның екі дүркін жеңімпазы, ([[2008]]) Испания Вуэльтасының жеңімпазы.

Спорттағы лақап аты – El Pistoletto. [[2007 жыл]]ы, 23 қазанда Контадор [[2008 жыл]]ы [[Астана]] командасына кететінін жариялайды. [[2011 жыл]]ы Астана командасынан ''Team Saxo Bank'' командасына ауысады.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Спорт]]
[[Санат:Велоспорт]]
[[Санат:Pro Team Astana]]

Искендерун

2015-03-25T13:49:40Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Искендерун''' (қала) – [[Түркия]]ның оңтүстігіндегі, [[Хатай илі]]ндегі қала және аудан<ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%BD</ref>.

Халық саны 305 мың адам ([[2008 жыл]]). Хатай иліндегі ең ірі қала. [[Жерорта теңізі]]нің [[Искендерун шығанағы]]ның жағалауындағы ірі порт. Қара металлургия өндірісі дамыған. [[ХVI ғасыр]]да [[Осман империясы]]ның құрамына кіреді. Бірінші дүниежүзілік соғыс бітіп, Сан-Ремода өткен конференциядан кейін қала аумағы [[Франция]]ның қарамағына өтеді. [[1921 жыл]]ғы 20 қазанда Франк-түрік келісімшартына сәйкес Александретта санджагы француз мандаты ішінде арнайы автономды әкімшілік аймақ болады. Қалада араб және армяндардан басқа, түрік тұрғындарының саны басым болған. [[1938 жыл]]ы 7 қыркүйекте [[Сирия]]ның солтүстік-батысында Александретта санджагының аймағында [[Хатай мемлекеті]] құрылып, [[1939 жыл]]ы 29 маусымда Түркия тарапынан аннексияланады.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қалалар]]
[[Санат:Түркия]]
[[Санат:География]]

The New York Times

2015-03-25T13:48:49Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[File:3336286.jpeg|thumb|оңға|The New York Times]]
'''«The New York Times»''' (немесе NYT, {{lang-kk|Нью-Йорк таймс}}) – күнделікті [[АҚШ]] басылымы. Танымалдығы жөнінен Америкада үшінші орында тұр («[[The Wall Street Journal]]» мен «[[USA Today]]-ден» кейінгі). Нью-Йорк қаласында 1851 жылдың 18 қыркүйегінде негізі қаланып, сол уақыттан бері үзіліссіз басылып келеді. 112 рет Пулецеровский премиясын ұтып алды. Оның вебсайты Америкадағы ең таңымал сайттардың бірі, ал ұлттық газеттердің арасында бірінші орынды алып отыр - ай сайынғы келермендер саны 30 миллионнан асады.

Газет басылымының нұсқасы ең үлкен жергілікті астаналық басылым, ал көлемі жағынан Құрама Штаттардағы The Wall Street Journal мен USA Today-ден кейінгі үшінші орынды алады. The Times газетінің лақап аты "сұр ханым" ұзақ уақыт "есептеме газеті" болып саналып келді. Ол International Herald Tribune мен басқа да 18 газет сияқты Нью-Йорк компаниясына тиесілі. Компанияның төрағасы Артур Окс Сульцбергер, оның отбасы газетті 1896 жылдан бері басқарып келеді.

Газеттің ұраны - "Жаңалықтың барлығы да басылып шығарылуға лайықты" - алғашқы беттің үстінгі сол жақ бұрышында басылады. Вебсайты "Жаңалықтың барлығы да шертуге арналған" деп дағдыландырылған. Ол бірнеше бөлімдерге бөлінген: жаңалықтар, пікірлер, бизнес, өнер, ғылым, спорт, стиль, үй іші және ерекшеліктер. The New York Times көптеген газеттер алты бағанаға көшкеннен кейін де бірнеше жыл газеттің сегіз бағанасын сақтады, және ең соңғылардың бірі болып түрлі-түсті фотосуреттерді қолданды.

=== Тарихы ===
1851 жылдың 18 қыркүйегінде журналист және политик Генри Джарвис Рэймонд пен кезінде банкир болған Джордж Джонсо басында New-York Daily Times деп аталған The New York Times газетінің негізін қалады. Бір пенниге сатылған алғашқы басылым әртүрлі көзқаратар, мақсаттар мен мүдделерге арналды:
'' Біз қоғамға пайда әкеледі деген жағдайда консерватор боламыз; және біздің ойымызша радикалдық реформалар мен радикалдық
өңдеу талап етілген жағдайда радикал боламыз. Біз қоғамда барлығы да не жақсы, не жаман деп ойламаймыз; біз жақсыны сақтап
қалып, оны жақсартқымыз келеді; жаманды жойғымыз немесе өзгерткіміз келеді. ''
Басылым саны (2005 жылы) 1 млн 131 мың дана жай күндері, 1 млн 681 мың дана жексенбілік шығарылымды құраған. Дүние жүзіне таралады.The New York Times америка газеттерінің басым бөлігі сияқты аймақтық басылым ретінде шыға бастады. Алайда басылымның аймақтық концепциясы оның әлемдік деңгейдегі ықпалды газеттердің біріне айналуына еш кедергі бола алмады.

=== Иесі ===
1896 жылдан бері The New York Times-тің иесі Сульцбергерлер отбасы. Қазіргі таңда Сульцбергерлер отбасына Б класты акцияның 88%-ы тиесілі.<ref>http://www.nytimes.com/</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Газеттер]]

{{stub}}

Әл-Қатиф

2015-03-25T13:45:40Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Эль-Катиф қаласы''' (Сауд Арабия) – [[Парсы шығанағы]]ның жағалауында орналасқан қала. Халық саны 97 765 адам (2010 жылғы халық санағы бойынша). Бұл жерлерде адамдар алғаш рет біздің заманымызға дейінгі 3500 жыл бұрын мекендеген. Көптеген ғасырлар бойы қала Эль-Хатт деп аталды. Ал көне гректер қаланы – Катеус деп атаған. Қала жағалауда орналасқандықтан, көптеген әулеттер мен мемлекеттер қалаға билігін жүргізу үшін таласты. Қаланы карматтар, Джабрид әулеті мен [[Парсы шығанағы|Осман империясы]] билеген. 1913 жылы Эль-Катиф [[Сауд Арабиясы]]ның құрамына кірді.<ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=adfhimoq&msz=1500&geo=-185|title=Saudi Arabia: largest cities and towns and statistics of their population|archiveurl=http://archive.is/Ovfn|archivedate=2012-09-19}} World Gazetteer</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:География]]

Крак де Шевалье

2015-03-25T13:44:19Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{Infobox Military Structure
|name=Krak des Chevaliers قلعة الحصن
|location=Near [[Homs]], [[Syria]]
|coordinates=
|image=[[Сурет:Crac des chevaliers syria.jpeg|300px]]
|caption=Krak des Chevaliers from the South-West
|map_type=Syria
|latitude=34.756944
|longitude=36.294444
|map_size=250
|type=Castle
|built=1031 and from 1150–1250
|builder=
|controlledby=
|materials=[[Limestone]]
|height=
|used=
|condition=Partly ruined
|ownership=
|open_to_public= Yes
*Jan–Oct: 9am–6pm
*Nov–Dec: 9am–4pm
}}
[[Сурет:Krak des chevaliers cloitre.jpg|thumb|right|170px|Крак де Шевалье залдарында]]

'''Крак де Шевалье''' немесе '''Крак де л'Оспиталь''' ({{lang-ar|قلعة الحصن}}, {{lang-fr|Krak des Chevaliers}}, {{lang-fr|Krak de l'Hospital}}) — [[госпитальерлер]] қамалы, [[Сирия]]да ливанның [[Триполи (Ливан)|Триполиынан шығысқа қарай]] 650 метрлік қырдың қиясында, [[Антиохия]]дан [[Бейрут]]ке апаратын жолдан және [[Жерорта теңізі]]нен алыс емес жерде. Ең жақын сириялық қала — [[Хомс]] —қамалдың шығысына қарай 65 шақырымда.

Әлемдегі госпитальерлерден сақталҒан ҚамалдардыҢ біріов в мире. [[2006 жыл]]ы [[Салах ад-Дин бекінісі]]мен бірге қамал [[ЮНЕСКО]] [[Әлемдік мұра]] тізіміне қосылды.

== Қамал тарихы ==
[[Сурет:Krak des chavaliers plaine.jpg|thumb|220px|left|Қамал көрінісі]]
[[Сурет:Krak des chevaliers - artist rendering.jpg|thumb|left|220px|Қамалды қайта қалпына келтіру]]

Арабтар деректері бойынша [[1031 жыл]]ы қамалды [[Алеппо]] әмірі [[күрттер]] гарнизоны билеген. Ол кезде қамал '''Хасн әл-Акрад''' («Күрд қамалы») аталған. Атына байланысты франктар қамалды Крат ({{lang-fr|Le Krat}}), кейінірек араб «карак» (қамал, бекініс) сөзіне ұқсас Крак ({{lang-fr|Le Krak}}) деп атап кетті.
[[1099 жыл]]ы [[Крест жорықтары]] кезінде қамалды [[Раймунд IV (Тулуза графы)]] жаулап алады, бірақ олар қамалды тастап ары қарай жорықтарын [[әл-Құдыс]]қа қарай жалғастырады.

[[1110 жыл]]ы қамалды қайтадан [[Таренттік Танкред|Танкред]] бағындырды, [[Галилея]] князі, ал [[1142 жыл]]ы [[Раймунд II, Триполи графы]] Крак де Шевальені ықтимал [[Мосул]] мен Алеппо түркілер басшысы Занги ибн Ақ-Соңқырдың гарнизоны шабуылдарынан қорғау үшін госпитальерлер орденіне берді.

Госпитальерлер қамалды қайта қалпы келтіріп, әрі көптеген қосымша бөлмелер салып, қамалды крест жорықшылары үшін [[Қасиетті жер]]дегі ең мықты бекінісіне айналдырады. Қамал айналасында қалыңдығы 3-тен 30 метрге дейін барлау мұнарасын орнатты, оның бірінде госпитальерлердің Ұлы Магистрі тұрған. Сыртқы қабырға шеңбері ішінде алаң арқылы ішкі бөлмелерге — зал, кіші шіркеу (кейінірек оны мұсылмандар мешітке айналдырған) және 120 ұзын қоймаларға кіруге болған. Басқа қоймалық бөлмелер қамал тұрған жартастар ішінде жасырылған, осының арқасында Крак де Шевалье ұзақ уақыт қоршауларға төтеп бере алған. XII ғасыр соңы—XIII ғасырларда бірнеше жер сілкіністер қамалды аздап бүлдіргендіктен оны қайта қалпына келтіруге тура келген.

Крак де Шевалье шынымен де алынбайтын қамал болған. Оны талай рет қоршауға алған, бірақ барлығы да сәтсіз. [[1188 жыл]]ы қамал алдында атақты [[Салахаддин]]нің армиясы да тұрды. Сол қоршауда арабтарға [[кастелан]]ды тұтқындап алады. Салахаддин жауынгерлері оны қамал керегесіне әкеліп өз гарнизонына қамал қақпасын ашқызуды талап етеді. Кастелан басында арбша қамалды беруге бұйрық беріп, бірақ сосын француз тілінде соңғы адам қалғанша күресуге бұйрық береді.

Крак де Шевальені тек қулықпен ғана алынған, [[Бейбарыс]] сұлтан қамалға Триполи графы берілсін деген бұйрық айтылған жалған хат жіберіп қамалды [[сәуірдің 8]] [[1271 жыл]]ы басып алады.

[[1272 жылы]] [[тоғызыншы крест жорығы]]нда ағылшын патшасы [[Эдуард I]] қамалды көріп қайран қалады, сондықтан ол Кракты үлгі ретінде алып [[Англия]] мен [[Уэльс]]те қамалдар салады.

[[Аравия Лоуренсы]] тамызда [[1909 жыл]]ы көргенде оны «әлемдегі ең керемет қамал болар» деген еді.

[[2003 жыл]]ы ресей «Баязет» телесериялы түсіріледі<ref>[http://www.salon.ru/article.plx?id=2669 Старая-старая крепость] — журнал «Салон-интерьер», № 6 за 2003 год</ref> по [[Баязет (роман)|одноимённому роману]] [[Пикуль, Валентин Саввич|Валентина Пикуля]].

== Сілтемелер ==
{{викисклад-кат|Krak_des_Chevaliers}}
* [http://militera.lib.ru/h/pernaud/index.html Крак де Шевалье в книге Режин Перну «Крестоносцы»]
* [http://flickr.com/photos/tags/krakdeschevaliers/ Flickr.com торбетіндегі қамал фотосуреттері]
* [http://www.allcastles.ru/syria/krak-des-chevaliers.html История и архитектура Крак де Шевалье]
* [http://online.wsj.com/article/SB123335398205734847.html Крак де Шевалье жайлы Wall Street Journal газетінің қаңтардың 31, 2009 жылғы нөмірі] {{ref-en}}

<references/>
{{castle-stub}}

[[Санат:Сирия]]
[[Санат:Сирия қамалдары]]
[[Санат:Крест жорықтары]]
[[Санат:Әлемдік мұра]]

Аббат театры

2015-03-25T13:40:09Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Abbey Theatre exterior.jpg|thumb|Аббат театры]]
'''«Аббат театры»''' («Эбби») (Abbey Theatre), [[Дублин театры]], [[Ирландия|ирландтық]] әдебиет театрынан бастау алып дамыған. 1899 жылы [[Уильям Батлер Йитс]] пен [[А. Грегори ханым]]ның ирланд драматургиясын дамыту мақсатында қолға алған істері негізінде негізі қаланған. 1904 жылы труппа Эбби-стрит көшесіндегі театрдың жаңа ғимаратына көшкен соң театр негізін қалаушылар Д.М.Сингпен бірігіп, өз шығармаларын, сонымен қатар, Шона О Кейсидің және т.б. драматургтардың пьесаларын сахнаға шығарады. Негізгі қойылымдары: О Кейсидің: Жарайсың Удалой – Батыстың мақтанышы (1907), Синга мен Плуг және жұлдыздар (1926). «Эбби » театры ағылшын тілді елдердің театрлары арасында мемлекеттік дотация алған ең алғашқы театр болды (1924). Театрдың алғашқы ғимараты өртеніп кеткен (1951), жаңа ғимараты 1966 жылы салынды.<ref>Encyclopedia Britannica ISBN 978-5-17-038532-4</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Әдебиет]]

{{stub}}

Евфроний

2015-03-25T13:36:59Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Евфроний''' — [[қызыл]] пішін стилінің аса ірі шебері, аттикалық құмыра өрнекшісі, көзеші, [[Афина|Афиныда]] жұмыс істеді, творчествосының гүлденген шағы б. э. бұрынғы 520—500 жж. Суретті тамаша салатын Евфроний [[нәзіктік|нәзік]] архаикалық өнер жағдайында, сонау қара пішін стилінде жұмыс істеген аға буын шеберлер арасында өсті. Оның дарын қуаты мінсіз де мөлдір ғажайып суреттер желісі арқылы ашылды. Ефроний [[құл]] болған, кейін еркіндік алып, көзе [[шеберхана]]сына иелік еткен дейтін жорамал бар. Бұл шебердің қолы қойылған 15 көзе сақталған. Мифологиялык, сюжеттермен қатар ол тұрмыстық, жанрлық оқиғаларды бейнелеген. Евфроний творчествосы о. э. бұрынғы V ғасырдың басындағы көптеген афинылық құмыра өрнекшілеріне зор ықпал жасады. Оның ең танымал шығармалары: «Гераклдың Герионмен шайқасы», «Салт атуы» (екеуі де Мюнхенде) киликтері,[[Геракл]]дың Антеймен айқасы» [[Лувр]]) және «Палестрдегі жігіт» (Берлин) кратерлері, Евфронийдің екі құмырасы Эрмитажда сақталады.<ref>Өнердің ықшам тарихы—Антик өнері — Алматы, «Өнер» баспасы, 1988.—360 бет ISBN 5-89840-030-3</ref>

==Дереккөздер==

<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Өнер]]

Аватара

2015-03-25T13:35:59Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Аватара''' - [[Вишну|Вишну құдайдың]] бір түрі. Дүниені қиындықтан [[қорғау]] немесе құтқару үшін аң немесе [[адам]] бейнесінде жерге түседі.
<ref>Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия өнері.— Алматы: Өнер, 1990. ISBN 5-89840-221-7</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
{{wikify}}

[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Мәдениет]]

Ихуан әл-Муслимин

2015-03-25T13:34:19Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

{{мағына|Ихуан}}
[[Сурет:Mohammed Badiea.jpg|thumb|right|Ихуан әл-Муслиминнің қазіргі күнгі жетекшісі {{аж3|Мұхаммед Бәдиғ||en|Mohammed Badie}}]]
'''Әл-Ихуан Әл-Муслимин''' («''Мұсылман бауырлар''») — [[мұсылман]] бауырлар ассоциациясы қоғамы діни-саяси ұйымының мүшелері. Оны [[Мысыр]]да [[1928]] жылы шайқы [[Хасан әл-Банна]] құрған. Хасан әл-Банна ([[1906]] - 49) Махмудияда (төменгі Мысыр) мұғалімдер әулетінде дүниеге келген. «Дар әл-улум»-ды тәмәмдаған, мамандығы — мектеп мұғалімі. [[1918]]-[[1928]] жылдары ол [[сопылық]] бауырластар ұйымының қызметіне белсене араласты. 20-жылдардың басында [[Мысыр]] антиимпериалистік қозғалыстарына қатысты. «''Мұсылман бауырлар ассоциациясы''» құрылғаннан бастап, өмірінің ақырына дейін оның «жоғары тәлімгері» болды. Хасан әл-Банның көзқарасының қалыптасуына [[Әбу Хамид әл-Ғазали]]дің, сондай-ақ [[Мұхаммед Абдо]]ның, [[Джамалуддин әл-Афғани]]дің, [[Рашид Ридо]]ның еңбектерінің ықпалы зор болды. Хасан әл-Банна Исламның сүннит бағытына сүйене отырып, әл-Афғани мен Ридоның панисламизм идеяларын одан әрі өрістетті, яғни Исламның ұлттық сипаты — «Ислам мемлекетінің» саясаты бағдарламасын жасады. Хасан әл-Банна өзінің көзқарастарын сәлем хат тұрғысында жазды. Мұсылман бауырлар идеологиясын қалыптастыруда [[Сәийд Қутб]] шығармаларының [[Мұхаммед әл-Ғазали]]дің (алдыңғы ғасырда өмір сүрген ғалым), [[Мұстафа әс-Сибаи]]дың еңбектерінің мәні зор.

Мұсылман бауырлар идеологиясының негізінде панисламизм жатыр. «Ассоциация» [[Ислам]] тараған елдерде (Мысырдан бастап) «Ислам әділеттігіне» сүйенген [[Құран]]<nowiki/>да және шариғатта тұжырымдалған Ислам парыздарын қатаң сақтайтын қоғам құруды өзінің басты мақсаты етіп ұстады. Хасан әл-Банна өлгеннен кейін олардың арасына іріткі түсіп, жеке-жеке топқа бөлініп, «Таяу және Орта Шығыс Мұсылман бауырлар қозғалысы» деп аталатын ұйымдар жұмыс істей бастады. Қазіргі кезде «Мұсылман бауырлар қозғалысы» үш бағытта жұмыс істейді: «салауаттылар» — бұлар Хасан әл-Банна мен Сәийд Қутбтың іліміне сүйенушілер; «''Ислам демократтары''» мен «''Ислам социализмі''» жазушылардың әртүрлі бағыттарын біріктіреді; көптеген оң қанатты экстремистік топтар. Исламды қорғау партиясы да осы топқа жатады. Олар мұсылман бауырлар ассоциациясына бөлінген болатын, қазір барлық араб елдерінде кұрылған және жасырын жұмыс істейді. Оның идеологиясы мен саясаты реакциялық мәнге ие және көптеген елдерде олардың қызметіне тыйым салынған. Олардың ұйымының кейбірінің қызметі Батыс [[Еуропа]]да орналасқан орталықтар арқылы үйлестіріледі.

Ислам әдебиеттерінде әл-ихуанийа, яғни кең және тар деп алатын екі ұғым бар. Тар мағынасында өздерін «мұсылман бауырлар» деп атайтындарға байланысты нақты қозғалыс мүшелері кірелі. Ал, кең мағынасында Ислам елдерінде кең тараған, яғни «мұсылман интегризмі» деп аталатын топ жатады. Бұл бағыттың өкілдері Исламды алғашқы таза нұсқасына көшіруді насихаттайды. Құран мен Сүннеттің қоғам игілігі үшін бүгінгі ғылым мен техниканың жетістіктерінен қашпай саяси, экономикалық, әлеуметтік және заң жүйесінде пайдаланылуын жақтайды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,
2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ислам]]
[[Санат:Ислам ағымдары]]
[[Санат:Ислами партиялар]]

{{Islam-stub}}

Жаһаннам

2015-03-25T13:34:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Жаһаннам, Джаханнам''' - [[Ислам]]да тозақтың негізгі атауларының бірі.
Құранда және мұсылмандық ақырзаман
туралы ілімде адамдардың, дінсіздер мен
күнәһарлардың жазаланатын орны. Жаһаннамның
синонимдері әннар (көбірек тарағаны), ниран, саир, лахаб, эл-жаһим (''«от»'', ''«жалын»'') сақар, әл-хутама (''«қиратушы»''),
хауийа (''«түпсіз шыңырау»''). Дозақ азабын бейнелеу Құран уағызында маңызды
орын алып, тыңдаушыларды иландыру мен
үрейлендірудің басты тәсілінің бірі болды.
Жаһаннам құрбандары отқа жанады; ''«Ал енді сорлылар, тозақта қатты азап шеғеді»''. ''«Біз оларды жедел тозаққа саламыз да, олардың терілері жанған сайын азапты тартулары үшін, оны басқа терілерге ауыстырамыз»''.
«Олардың беттерін от шалып, онда күңгірт
болып көрінеді. Күнәкарлар онда шынжырмен бұғауланады. Олардың тамағы -
Жаһаннам түбінде өсетін заққұм ағашы - ''«Оның
жемістері шайтанның басындай»''. ''«Сусыны - «ішек-қарынды тілетін» қайнап тұрған су және сасық су»''. ''«Оны жұтуға тырысады, бірақ тамағынан өткізе алмайды,
сонда оған әр тараптан ажал келеді. Ол өле
алмайды, оның артынан тағы ауыр азап
келеді»''. Жаһаннамның тағы бір азабы - ызғарлы
суық. Күнәкарлардың әрқилысы Жаһаннамның
әр қабатына орналасады, оған әр түрлі
қақпалар арқылы кірелі. Жаһаннамды періште
сақшылар күзетеді. Оның бас сақшысы -
Мәлік есімді пері.

Құраннан кейінгі аңыздар Жаһаннамда болатын сасық және қайнап тұрған суы бар
тоғандарды, шыңырау құдықтарды, т.б.
суреттейді. Құранда Жаһаннамның бейнесі туралы екі түсінік белгілі. Біреуі - ''«ашуы
сыртына тепкен»'' қорқынышты, дүлей,
күнәкарларды жұтып қоятын аң кейпінде.
Бұл түсінік кейін қосымша түсініктермен,
[[әл-Ғазали ад-Дурр әл-Фа-хир]]дің трактатында сұрыпталған. Келесі бір түсінік
бойынша ол жеті қақпа арқылы кіретін
терең шыңырау. Бұл сипаттау біртіндеп
әрқилы күнәһарларды бөліп тұратын айналма қабаттары бар жанартаудың түпсіз
тұңғиығы бейнесіне айналады. Төзақтың
бұл бейнесі көне Шығыс дәстүріне негізделеді. Мұсылмандық түрінде ол дозақтың құрылымы жөніндегі ортағасырлық
еуропалық түсінікке, соның ішінде Дантенің ''«Құдіретті комедиясындағы»'' сипаттауларға да әсер етті.

Жаһаннамның Құранда сипатталуы мұсылмандық
дін ілімінің алдында бірнеше мәселелерді
қойды. Бірі - күнәһарлардың Жаһаннамда мүлдем қалуы. Құранның аяттары мәңгілікті
де, уақытша жазалауды да айтуға мүмкіндік береді. Екінші [[мәсе]]ле Жаһаннамның жаратылуы мен ғұмыры туралы. Бұлардың ішінде
ең көп тарағаны Жаһаннамның мутазилашылар
тұжырымдайтындай [[Қиямет]] күніне жасалынбайтыны, жәннат тектес жаратылғаны
жөніндегі көзқарас.

Сондай-ақ, Жаһаннамды сппаттауда рәміздік
түсіндіру мәселесі де әрдайым кездес у отырады. Мутазилашылар дәстүрлі
түсініктердің дөрекі келген айшықты
бейнелерін осылайша ұғындыруға тырысты: соның ішінде, олар Жаһаннам үстінде
қылкөпірдің бар екендігін жоққа шығарды. Жаһаннамның кейбір сынақтары мен
азаитарының рухани мінезін әртүрлі
бағыттағы дін ғұламалары, мәселен әлҒазали мен ибн Сина атап өтті. Жаһаннамның сипатталуын символдық түрде түсіндіруге
қазіргі мұсылман модернистері де ыңғай
танытыл отыр. Керісінше дәстүрді берік
ұстанушылар Жаһаннамның мұсылмандық бейнелеуін өздерінің жолын ұстаушыларға
әсер ету үшін табысты пайдаланып
келеді.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,
2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Дін]]
[[Санат:Ислам]]

{{Islam-stub}}

Жасуша ядросы

2015-03-25T13:32:19Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Ядро]] - [[хромосомалар]]ы бар жасушаның негізгі органоиды. Жоғары сатыдағы көптеген өсімдіктер, [[жануарлар]] мен [[саңырауқұлақтар]]дың жасушаларында бір ядро бар. Қарапайымдар мен төменгі сатыдағы [[өсімдіктер]]дің бірнеше ядросы болады. Ядроның диаметрі - 3-10 мкм. Оның екі жарғақшадан тұратын қабығы бар. Ядро жарғақшасының шұрықтары өте көп, сол шұрықтар арқылы ядро мен [[цитоплазма]] арасында заттардың белсенді тасымалы іске асады. Сыртқы жарғақша эндоплазмалық тор өзекшелерімен қосылып, өзекшелердің біртұтас жүйесін түзеді.
[[Сурет:Biological cell.svg|thumb|400px|Жасуша]]
Ядрода ядро шырын сөлі, хроматин және бір немесе бірнеше [[ядрошық]] болады. Ядро шырын сөлі ядроның құрылым аралық кеңістігін толтыратын мөлдірлеу тұтқыр сұйықтық, болып саналады. [[Ядро]] шырын сөлінің құрамында [[нәруыз]]дар, ядро ферменттері, хроматин нәруыздары, бос нуклеотидтер, РНҚ-ның барлық түрлері, ядрошық пен [[хроматин]] әрекеттерінің өнімі болады.

[[Хроматин]] дегеніміз - [[ДНҚ]] және нәруыздары бар ядроның жіп тәрізді құрылымы. Ол хромосомалардың шиыршықтана ширатылған және тығыз үлескісі болып есептеледі.

[[Хромосома]]дан бірінші реттік кермеленуді немесе центромерді ажыратып көруге болады, ол хромосоманы екі иыққа бөледі. Ағзаның тәндік (жынысқа жатпайтын) жасушалардың барлығындағы хромосома саны бірдей, қосарлы, ал жыныс жасушаларында хромосомалар екі есе аз - жеке жиынтық болады. Бір түрге жататын ағзалардың барлығының жасушаларындағы хромосомалардың құрылысы, саны мен мөлшері бірдей. Ағзаның тәндік [[жасуша]]ларының хромосомаларының барлық белгілерінің жиынтығы [[кариотип]] деп аталады. Ағзалар түрінің көпшілігінде хромосомалар саны тақ болып келеді. Тәндік жасушаларда пішіні мен мөлшері бірдей екі хромосома болады, оның біреуі - аналық ағзадан, екіншісі - аталық ағзадан тұрады. Сондықтан пішіні, мөлшері және құрамы бойынша бірдей хромосомалар ұқсас хромосомалар деп аталады. Тәндік жасушаның екі еселенген хромосома жиынтығы диплоидты [[Хромосомалар|хромосома]] деп аталып, 2n арқылы белгіленеді.

[[Жыныс жасушалары|Жыныс жасушалар]] - [[гамета]]лар пісіп жетілген кезде ұқсас хромосомалардың барлығынан жасушалардың әрқайсысына тек біреуі ғана түседі. Сондықтан гаметаларындағы хромосома жиынтығы екі есе аз болады. Ол біреу ғана болады, сондықтан даралық немесе гаплоидты деп аталып, 1n болып белгіленеді.

[[Ген]] - белгілі бір нәруыз жөнінде жазылған ақпараты бар [[хромосомалар]] үлескісі.

Барлық жасушалардың ядроларында 1-ден 3-5-ке дейін жұмыр пішінді ядрошық болады. [[Ядрошық]]тар рРНҚ құрылымы туралы ақпараттар кодталған хромосомалардың белгілі үлескілерінде түзіледі. Ядрошықтарда рРНҚ және рибосомалар түзіледі де, соңынан цитоплазмаға өтеді.

Ядрода ағзаның қасиеттері мен ерекшеліктерін анықтайтын тұқым қуалау ақпараттары болады. Онда РНҚ-ның барлық түрлері синтезделеді; ДНҚ екі еселенеді және рибосома бөліктері пайда болады.
== Ядро шырыны ==
Ядроның негізгі бөлігі- ядро шырыны немесе кариоплазма - ядроның қаңқасы қызметін атқаратын түпнегізден: сұйық бөліктен және басқа қоспалардан тұрады. Шырынның сұйық бөлігін,цитоплазманікі сияқты, ферменттер және жартылай ыдыраған бейорганикалық заттар құрайды.

Ядроның түпнегізі шырын мен ядрошықты түгел қамтитын қышқылды ақуыздан тұрады. Ядро шырынында цитоплазмадан әр түрлі заттар өтеді және ядродан цитоплазмаға өтетін заттардың бәрі соған жиналады.
== Ядрошық ==
Ядрошықтың саны бір немесе бірнешеу болады. Ядрошықтың 15 пайызы ДНҚ мен 80 пайызы ақуыздан тұрады. Олар рибосомды нуклеин қышқылдары және рибосомаларды синтездеу қызметтерін атқарады. Митоздың (жасушаның бөлінуі) бөліну кезінде ядрошықтар жойылып кетеді және жаңа жасуша пайда бола бастағанда қайтадан синтезделе бастайды, интерфаза сатысында олардың синтезделуі толығымен аяқталады. <ref>Қасымбаева Т.,"Тіршіліктану",10-11,2003,50 б,ISBN 9965-16-200-X</ref>

== Эукариоттар және прокариоттар ==
Жасушалық құрылысы бар тірі ағзалардың барлығы ядросыздар (прокариоттар) және ядролылар (эукариоттар) болып екі топқа бөлінеді.

Жасушалық құрылысы ұқсас өсімдіктердің, жануарлардың және саңырауқұлақтардың барлығы эукариоттарға жатады. Сонымен бірге өсімдіктер, жануарлар және саңырауқұлақтар ағзалары жасушаларының аралығында тіршілік әрекеті үдерістерінің құрылысы мен физиологиялық ерекшеліктерінде айырмашылық бар.

Өсімдіктер жасушасына пластидтердің, ірі вакуольдің және жасунықтан тұратын жасуша қабығы болуы тән қасиет. Өсімдік жасушаларындағы қор заттары крахмал болып есептеледі.

Саңырауқұлақтар жасушаларының қабырғасы хитиннен түзілген, пластидтері болмайды. Қорға жиналған зат - гликоген.

[[Жануарлар]]дың жасушаларында жасуша қабырғасы тығыз болмайды, пластид және нағыз вакуоль жоқ. Жануарлар жасушаларында да көмірсулар қоры - гликоген.

[[Бактериялар]], олардың ішінде [[цианобактериялар]] [[прокариоттар]]ға жатады. [[Эукариоттар]]дан айырмашылығы - бактерия жасушаларында толық жаратылған ядролар жоқ, онда сақиналы ДНҚ-ның тек бір молекуласы ғана болады. Оны жарғақша қоршамайды, сондықтан тікелей [[цитоплазма]]да жатады. Бактерия жасушасының қасиеттері туралы ақпараттардың барлығы сонда жазылады. Прокариот цитоплазмасында ұсақ, қарапайым құрылысты [[рибосома]]лар болады. Прокариот жасушаларында митохондриялар мен хлоропластар жоқ, олардың рөлін арнаулы жарғақша қатпарлары атқарады. Прокариот жасушасы қоршаған ортаны қолайсыз жағдайлардан қорғайтын жасуша қабығымен немесе сілемейлі қалташамен қорғалған плазмалы жарғақша каптайды.<ref>Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Commonscat|Cell nucleus}}

{{wikify}}

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

Бейғам тынығу

2015-03-25T13:31:49Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Бейғам тынығу''' (''Пассивный отдых'') — [[жұмыс]] істеу қабілетін қалпына келтіру мақсатында [[жұмыс]] істемейтін [[уақыт]]та немесе [[жұмыс]] арасындағы үзілістерде қимылдың барлық түрін [[құрт]] тоқтатып, босаңсып, [[тыныштық]] жағдайға қошу.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
– Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Экология]]
[[Санат:Табиғатты қорғау]]

Газ разрядті плазма

2015-03-25T13:29:59Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki doesn't exist

'''Газ разрядті плазма''' - [[газ разряды]]нда болатын [[плазма]].<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>

== Тағы қараныз: ==
* [[Плазма]]
* [[Газ]]
* [[Газ разряды]]

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Физика]]

{{Stub}}

Романтизм ағымы

2015-03-25T13:29:28Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki article is not good

XIX [[ғасыр]]дың 30-[[жыл]]дары өнерде жаңа көркемдік бағыт — [[романтизм]] өркен жайды. [[Хореография]]да бұл ағымның ықпалы спектакльдерде жаңа тақырып, жаңа сахналық тәсілдердің пайда болуымен ерекшеленді. Барлық романтикалық балеттер бір тәсілмен құрылатын. Онда екі өмір — шынайы өмір мен фантастикалық арман өмір бір-біріне карама-қарсы келді. Бұл спектакльдің көркемдігіне, оның бүкіл [[атмосфера]]сына әсерін тигізді. 1832 жылы [[Париж]]де "Гранд операда" Филиппо Тальонидің "Силъфида" [[балет]]і бірінші рет көрсетілді. Бұл балетті Филиппо Тальони өзінің қызы үшін, атақты биші Мария Тальони үшін шығарған.

Арман әлемін бейнелеу балетмейстер мен бишіден бидегі барлық қимыл-қозғалыстың тұрмыстық дәлділігін талап етпеді. Бұл сол кезде жинақталған бүкіл [[балет]] техникасын қолдануға мүмкіндік берді және классикалық бидің ары қарай дамуына әсерін тигізді.

[[Сильфида]] — [[ЖЕР БЕТІ|жер бетіне]] жиі келетін ауа перісін балетмейстер биде жеңіл де жоғары секірулер, сахна бетінде ауадай нәзік қимыл-қозғалыстар арқылы жеткізген. Сильфида рөлін орындаушы үлпілдеген көйлек-пачкамен кейіпкерінің салмақсыздығын сездіру үшін сахнада аяғының ұшымен ғана жүрді. Осыдан біз қазір білетін аяқтың ұшымен биленетін би қалыптасты. Бірақ ол кезде ұшы мен табаны қатты пуанте атты арнайы аяқкиім болған жоқ, сондықтан бишілер жұмсақ балет туфлилерімен өз саусақтарының ұшына тұрды.

Бірінші рет балетте саусақтың ұшымен Мария Тальони "Сильфида" балетінде және орыс бишісі Авдотья Истомина "Зефир мен Флора" балетінде биледі деген болжам бар.

Романтикалық балетте жетекші бишінің рөлі мен әйелдер кордебалетінің маңызы арта түсті.

==Мария Тальони==
{{Infobox Biography
|subject_name = Мария Тальони
| image_name = MarieTaglioniballerina.jpg
| image_size = 200px
| image_caption =Мария Тальони
| date_of_birth = {{birth date|1804|04|23}}
| date_of_death = {{death date and age|1884|04|22|1804|04|23}}
| occupation = [[балет]] артисі, [[романтизм]] дәуірі [[балет]] театрының көрнекті бишілерінің бірі
| nationality = италия
}}
'''Мария Тальони''' (1804—1884) — [[италия]] [[балет]] артисі, [[романтизм]] дәуірі [[балет]] театрының көрнекті бишілерінің бірі. Өз әкесі, белгілі балетмейстер Ф.Тальониден оқыды. Өнер жолын 1822 жылы Венада бастады. 1827—-1835 жылдары Парижде қызмет етті. Шнейцгоффердің "Сильфида" балетінде Сильфида партиясын орындау арқылы дүниежүзілік даңққа ие болды. Тальони шығармашылығы балет өнерінің дамуына зор ықпал жасады. Мария Тальони тамаша тұрақтылығымен ерекшеленді, ұзак уақыт бойы аяғының ұшында тұратын және секіргенде сахна үстінде қалықтап, ауада ұшып жүргендей әсер қалдыратын. Ол, әсіресе пуанты билерін тартымды әрі таза билеу арқылы көзге түсті. Гастрольдік сапармен Петербургте (1837—1842), Лондонда өнер көрсетті. 1847 жылы сахнадан мүлдем қол үзді. Мария Тальонидің өмірін, биінің жеңілдігін талай ақындар мен суретшілер дәріптеп, мадақтап кеткен.

==Жюль Жозеф Перро==
[[Сурет:Edgar Germain Hilaire Degas 021.jpg|thumb|200px|left]]
'''Жюль Жозеф Перро''' (1810—1892) — [[француз]] балет артисі, [[балетмейстер]]. Романтикалық [[балет]] саласындағы аса көрнекті [[Хореография|хореографтардың]] бірі. Классикалық би бойынша О.Вестристен сабақ алды. Өнер жолын 1830 жылы [[Лондон]]нан бастады. 1830—1835 жылдары Париж операсында биледі. Замандастары Перроны Мария Тальони өнерімен салыстырды. Бірақ атақты балерина бұл өнерде тек жалғыз болу үшін Жюль Перромен билеуден бас тартқандықтан, ол үшін Париж операсының есігі жабылады. 1834—1848 жылдары Лондондағы Корольдық театрда, ал 1848—1859 жылдары Ресейде, Петербургте қызмет етті. Перро орындаушылық қызметтен спектакльдер қоюға көшеді. Қойған негізгі балеттері: Ч.Пуньидің "Ундина", "Эсмералъда" (1843—1844) және "Катаринасы" (1846), тағы басқа. Әдеби шығармалардың мазмұнына терең бойлай отырып, Перро сахналық күшті, жарқын характерлер жасады. Мәселен, Жюль Перроның "Падекатр" атты миниатюрасы хореографияның тарихына енген болатын. Оның бірінші қойылымында атақты төрт биші — Мария Тальони, Карлотта Гризи, Фанни Черрито және Люсиль Гран биледі. Би нәзік те жеңіл қозғалыстар мен әдемі I қимылдарға негізделді. Әр бишінің өзінің ерекше биі болды. Бүгінде "Па-де-катрды" әлемнің ең үздік балериналары орындайды, әлі күнге дейін ол романтикалық хореографияның тамаша үлгісі болып табылады. Романтикалық балеттің шыңы — А.Аданның музыкасына қойылған Жюль Перроның "Жизель" спектаклі болды. "Жизель" — [[хореография]] мен [[балет]] [[драматургия]]сының, музыка мен би байланысының классикалық үлгісі. Бұл балетте би органикалық әрекетті түрде пантомимамен тығыз байланыскан. Перро 1859 жылы Ресейден кеткеннен кейін театрдан қол үзді. 1892 жылы Перро қайтыс болғаннан кейін оның идеялары ұмытылды. Тек 1909 жылы [[Париж]]де өткен Орыс маусымдары кезінде көрсетілген "Жизельден" кейін бүкіл әлем қайтадан оның өнерін есіне алды.<ref>Өнер: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы
11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
ISBN 9965-33-998-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Өнер]]

Фотосинтездің жарық және қараңғы фазалары

2015-03-25T13:29:18Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki doesn't exist

[[Сурет:Blatt-wiki.jpg|thumb|300 px|Өсімдік жапырағы]]
[[Фотосинтез]]ді зерттеу барысындағы ең басты мәселелердің бірі — осы процестің өсімдіктердің жасыл жапырақтарында жүзеге асуы құбылысын ашу. Бұл сұраққа нақты жауап берген неміс ғалымы Т.В.Энгельман болды. Ол фотосинтез процесінің хлоропластарда жүретінін дәлелдеу үшін жасушаның әр түрлі бөліктерін кішкене сәуле шоқтарымен жарықтандыруға болатын микроскоп құрастырды. Жасушаның жеке бөліктерін жарықтандыра отырып, оның қай бөлігінің фотосинтезге кабілетті екенін зерттеді. Сөйтіп, ол жасушаның қай бөлігі фотосинтез процесі үшін жарық қабылдағышы бола алатынын дәлелдеді. Фотосинтездік белсенділікке талдау жасау үшін ол тек [[Анаэробтар|анаэробты]] жағдайды ғана талдап алды. Ол үшін қозғала алатын және оттектің концентрациясы жоғары болатын аймақ бағытына қарай жылжитын бактерияларды қолданды. Сонда Т.В.Энгельман бактериялардың жасушаның жарық түскен хлоропластарына жылжитынын басқа жарық түскен органоидтеріне жылжымайтынын байқаған. Бұдан Энгельман: "[[Хлоропласт]]ар жасушалары оттек орталығы болып табылады және фотосинтез процесі нәтижесінде оттек бөлінеді" деген тұжырым жасаған. Сонымен фотосинтез процесі кезіндегі жарықтың сіңірілуі мен оттектің бөлінуі тек хлоропластарда жүретіні анықталды.
==Жарық және қараңғы фазалары==
[[Сурет:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|thumb|300 px|Өсімдік жапырағындағы хлоропласттар]]
Фотосинтез процесі екі сатыға бөлінеді. Жарық және қараңғы фазалары. Жарық фазасының реакциялары хлоропластың бетіндегі [[мембрана]]лық түзілім — [[ламелла]]да жүрсе, караңғы фазасының реакциялары хлоропласт денесінде немесе стромасында өтеді. Фотосинтездің жарық фазасы реакцияларының әлементарлық өлшем бірлігі — [[квантосома]]лар болып табылады. Оның құрамына [[Хлорофилл|хлорофилдің]] 230 молекуласы және электрон тізбегін тасымалдауға қатысатын [[нәруыз]]дар — цитохром b, с және ферредоксин кіреді.
===Жарық фазасы===
Энергетикалық процестер тікелей жарық фазасында жүреді. Жарық [[квант]]ы хлоропласта орналасқан хлорофилл пигменті арқылы қабылданады. Жарық кванты мен хлорофилдер әрекеттескенде, электрондар пайда болады. Олардың ежелгі және қазіргі өсімдік организміндегі жүру жолдары бірдей емес.
Ежелгі фотосинтездеуші бактериялар мен төменгі сатылы балдырларда электрондар электронды тасымалдаушы тізбек арқылы тасымалданғанда, бейорганикалық фосфат пен [[аденозиндифосфат]]тан (АДФ) [[аденозинтрифосфат]] (АТФ) түзіледі. Бұл процесте электрондар хлорофилге қайтып оралатындықтан, циклдік фотофосфорлану деп аталады. Хлоропласт ламелласының квантосомаларында орналасқан циклді фотофосфорлану тек кана фотосинтездеуші микроорганизмдер мен төменгі сатыдағы балдырларда ғана емес, жасыл өсімдіктерде де жүреді. Циклді фотофосфорлану жүретін құрылым — I фотожүйе деп аталады. I [[фотожүйе]] құрамында хлорофилл a, с бар. Олар 700 нм-де жарық сіңіреді. Жасыл өсімдіктердің фотосинтезін зерттеуде [[Хилл|Р.Хилл]] 1937 жылы үлкен үлес қосты. Ол алғаш рет судың фотолизі кезіндегі молекулалық оттектің бөлінуі фотосинтездің жарық фазасында жүретін реакция екендігін аныңтаған. Бұл реакция жүзеге асу үшін міндетті түрде [[электрон]]дар [[акцептор]]ы қатысуы қажет, мысалы, [[феррицианид]] немесе энергия жұмсау арқылы жинайды. Осы циклдік емес фотофосфорланудың пайда болуы нәтижесінде жоғары сатыдағы (жасыл) балдырлар мен жасыл өсімдіктер атмосфераға оттек бөле бастады. Ал олардың пайда болуына дейін атмосферада оттек болмаған. Жасыл өсімдіктердің арқасында аэробты тіршілік және аэробты организмдер эволюциясы пайда болды.

===Қараңғы фазасы===
Фотосинтездің II сатысы жарық квантын қажет етпегендіктен, фотосинтездің қараңғы сатысы деп аталған. Бұл сатыда С02-ні игеру және көмірсуларды синтездеу үшін АТФ пен НАДФН энергиялары жұмсалынады. Мұнда құрамында 3—7 көміртек атомдары болатын әр алуан көміртекті қосылыстардың айналымы сияқты күрделі процестер жүреді. Бұл процесте бейорганикалық С02-ні игеретін негізгі фермент — рибулозобифосфаткарбоксилаза. Оны қысқаша "рубиско" деп атайды. Мұндай көміртектің фотосинтездік ассимиляциялану жолын [[Кальвин жолы]] деп атайды. Фотосинтездік бұл реакциялар жиынтығы фотосинтездің жарықтағы және қараңғыдағы сатысын біріктіреді. Мұнда судың құрамындағы [[сутек]] атомы [[көміртек диоксиді]]нің тотықсыздануына жұмсалады. Ал оттек молекула күйінде бөлініп шығады.
==Фотосинтез - органикалық заттарды жинақтаушы==
Тек фотосинтез процесі ғана Жерде органикалық заттардың жиналуын қамтамасыз етеді. Барлық тірі организмдер үшін өмір сүруге қажетті жағдайлар осы процестің нәтижесінде жүзеге асады. Қазіргі уақытта адамдар маңызды энергия көзі ретінде ежелгі өсімдік организмдері әрекеттерінің нәтижесінде пайда болған — тас көмірді, мұнай мен газды пайдаланады. Осыдан жүздеген миллион жылдар бұрын ауадағы көмірқышқыл газының концентрациясы қазіргі уақыттағы концентрация мөлшерінен ондаған есе жоғары болып, соған байланысты [[булану эффекті]]лері байқалған. Қазіргі кезге қарағанда сол уақытта Жер бетіндегі температура мен [[ылғалдылық]] мөлшері де жоғары болды. Жер беті [[ТРОПИКТІК БЕЛДЕУЛЕР|тропиктік]] және субтропиктік климатта болып, фотосинтез нәтижесінде өсімдіктердің [[биомасса]]лар қоры көп мөлшерде жинақталды. Осы кезеңдерде салмағы 100 т-ға жуық алып денелі, шөпкоректі [[динозаврлар]] тіршілік еткен. Барлық тас көмір кен орындары осы кезеңде пайда болған, соның ішіндегі ірі кен орындардың бірі — Қазақстандағы [[Екібастұз]]. Тас көмір кен орындары тіптен [[солтүстік полюс]]ке жақын жерде, мысалы, [[Шпицберген аралы]]нда да бар. Сол кезеңдермен салыстырғанда, қазіргі уақытта климат жағдайлары қатты өзгерді. Сөйте тұрса да, Жер бетінде өсімдіктердің биомассасы өте жоғары мөлшерде жинақталатын аймақтар бар. Бірақ ондай аймақтар көп емес. Сондай жердің бірі — [[Амазонка]] өзенінің бассейні. Ғалымдардың айтуынша, мұнда Жер шары жасыл өсімдіктерінен бөлінетін барлық оттек мөлшерінің төрттен бір бөлігі (1/4) түзіледі екен. Егер біз өсімдіктерді биологиялық өнімділігі жағынан жеке қарастыратын болсақ, онда ең жоғары үлес [[қант қамысы]]на тиеді. Ол 1 га-дан 200 т өнім береді. Қант қамысының жоғары өнімділік көрсетуінің басты себебі, ол С4 — өсімдіктер тобына жатады. Олар көмірқышқыл газын байланыстырып, төрт атомды көміртек қосылысы [[оксалоацетат]] түзеді. Қарапайым өсімдіктермен салыстырғанда көмірқышқыл газын [[ассимиляция]]лаудың Бұл жолында энергия көп жұмсалады. Қарапайым өсімдіктерде бір молекула көмірқышқыл газын байланыстыру үшін үш молекула АТФ жұмсалса, С4—өсімдіктері үшін 5 молекула АТФ жұмсалады және Бұл процесс өте жоғары температура жағдайында жүреді. Сондықтан да температура 30—45°С аралығында көмірқышқыл газын көп сіңіретін ең жоғары фотосинтездік өнімділік қасиетін көрсетеді.

==Фотосинтез бен тыныс алу==
Ендігі кезекте фотосинтез бен тыныс алу процестерінің арасындағы байланысты қарастырайық. Барлық көп жасушалы организмдер сияқты өсімдік жасушаларының құрамында аэробты тыныс алудың жасуша орталығы — [[митохондрия]] бар. Сондықтан барлық өсімдік жасушалары тыныс алады және тыныс алу кезінде [[оттек]]ті сіңіреді. Тыныс алу фотосинтезге қарама-қарсы процесс. Тыныс алу кезінде органикалық қосылыстар ауадағы оттектің көмегімен тотығып, энергия және көмірқышқыл газы бөлінеді. Тыныс алу жасушаның энергетикалық қажеттілігін өтеу үшін керек. Әсіресе ол өсімдіктің фотосинтезге қатыспайтын мүшелері — тамыр, сабақ және гүлдері үшін маңызды. Тыныс алу және фотосинтез процестерінің энергетикалық қарқындылығын салыстырамыз. Қалыпты күн жарығында өсімдіктер оттекті сіңіргеніне қарағанда 20—30 есе көп мөлшерде бөліп шығарады. Фотосинтез нәтижесінде бөлініп шығатын энергия мөлшері тыныс алу нәтижесінде бөлінетін энергиядан ондаған есе көп болады. Ал жарық жоқ кезде өсімдіктер оттекті көп сіңіреді. Сондықтан да дәрігерлер өсімдігі көп бөлмеде ұйықтауға болмайтындығын ескертеді.

Фотосинтез процесінің нәтижесінде 1 м2 жапырақта 1 сағ ішінде 1 г органикалық зат түзіледі. Жер бетінде бір жылдың ішінде 400 млрд т органикалық зат өндіріледі. Көмір, шымтезек ([[торф]]), мұнай фотосинтез процесінің нәтижесінде осыдан миллион жыл бұрын пайда болған. Біраз жыл өсіп түрған 10—12 ағаш, бір адамды жыл бойына оттекпен қамтамасыз ете алады екен.

==Хемосинтез==
Хемосинтез процесін 1887 жылы орыс ғалымы С.Н. Виноградский ашқан. Ол күн сәулесі қатыспаса да, [[көмір қышқыл газы]]н ассимиляциялайтын хемосинтездеуші микроорганизмдерді тапқан.

Қазіргі кезде электрон донорлары ретінде H2S сияқты заттарды және әр түрлі металл иондарын қолдана отырып, С09 [[ассимиляция]]сын жүзеге асыратын хемосинтездеуші микроорганизмдер табылған. Олардың барлығы энергияны әр түрлі бейорганикалық заттардың тотығу-тотықсыздану реакцияларынан алады. Осы микроорганизмдердің тіршілік әрекеті нәтижесінде [[күкірт]] және металл кен орындары пайда болды. [[Қазақстан]]да хемосинтездеуші микроорганизмдерді іздестіру жүргізілуде және оларды практикада су құрамында болатын улы, ауыр металдарды бейтараптандыруға қолданады. Сол сияқты алтын, т.б. бағалы металл кендерін байыту мақсатында қолдану сияқты ғылыми зерттеу жұмыстары да кеңінен жүргізілуде.

===Хемосинтездеуші реакцияға мысал:===
Хемосинтездеуші микроорганизмдер: H2S+C02->(CH20)n +S

==Қорытынды==
# Фотосинтез дегеніміз — жасыл жапырақ хлоропластары арқылы күн сәулесі энергиясының химиялық байланыс энергиясына айналу процесі.
# Фотосинтездің жарық және қараңғы фазалы сатылары бар. Жарық фазасында ежелгі балдырларда циклді [[фотофосфорлану]] реакциясы жүреді.
# Квант жарығының электрондарымен хлорофилдерден ығысып шықкан энергия АДФ мен фосфаттан АТФ-тың синтезделуіне жұмсалады.
# Жоғары сатыдағы өсімдіктердің жарың фазасының негізін циклді емес фотофосфорлану құрайды.
# Мұнда электрондар энергиясы АТФ-тың синтезделуіне, молекулалық оттектің бөлінуі арқылы судың ыдырауына ([[фотолиз]]) және НАДФН синтезіне жұмсалады.
# Фотосинтездің қараңғы фазасында көмірқышқыл газын пайдалану және соның негізінде органикалық қосылыстарды синтездеу үшін АТФ және НАДФН энергиясы қолданылады. Хемосинтез — тотығу процесі нәтижесінде CO, газынан органикалық заттардың бейорганикалық заттардан (H2S, әр түрлі металл иондары) түзілу процесі.<ref>Сартаев А., Гильманов М. С22 Жалпы биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-634-2</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

Француз музыкасы

2015-03-25T13:28:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Music band in Montmartre.jpg|right|thumb|[[Монмартре]]дегі [[музыкант]]тар тобы]]
'''Франция музыкасы''' - қазіргі [[Франция]] аумағында бұрынғы замандарда тұрған [[галл]] және [[франк тайпасы|франк тайпалары]] [[фольклор]]ынан бастау алады. Француз музыкасының іргетасын кұрған — халық ән мәдениеті және [[галло-рим мәдениеті]] болған. Соның ішінде [[шіркеу музыкалары]] көп орын алған. IV ғасырда христиандардың табыну формасы шыға бастады, бірақ VIII—IX ғасырлар бұл формаларды [[григориандық литургия]] ығыстырып жіберді. IX ғасырда шіркеу музыкасының жаңа формалары, соның ішінде [[секвенция]] ([[проза]]), [[тропа]]лар пайда болды. [[Литургиялық драма]] да осы кезде пайда болды.

==XIV-XVIII ғасырлардағы Француз музыкасы==
[[Сурет:Attribué à Joseph Aved, Portrait de Jean-Philippe Rameau (vers 1728) - 001.jpg|left|thumb|[[Рамо, Жан-Филипп]]]]
XIV ғасырда [["Ars nova"]] жаңа бағыты пайда болды. Оның идеологі — [[Филипп де Витри]]. XV—XVI ғасырлар француздың музыкалық мәдениетінде үлкен орын алған [[франко-фламан]]дық мектептің сазгерлері: Ж.[[Беншуа]], Г.[[Дюфаи]], И.[[Окегем]], Я.[[Обрехт]], Ж.[[Депре]].
XVII ғасырда Парижде италиялық сазгерлер мен әншілер жұмыс істеді. Ең алғаш ұлттық операларды жарыққа шығарған Э.[[Жаке де ла Гер]] ("Махаббат триумфы"), сазгер Р.[[Камбер]] және ақын П.[[Перрен]] (Пастороль) болған. 1671 жылы "[[Музыка және бидің корольдық академиясы]]" ашылды. Басшысы хореограф Ж.Б. [[Люлли]] болды.
Ж.Б.Люлли — [[Ұлттық опера мектебі]]нің лирикалық трагедия жанрына көп үлес қосқан адам. XVIII ғасырда [[опера]] басты жанр болған, сол кезде [[Рамо]] операға жаңа реформалар жасап, [[гармония]] туралы ұғым енгізді. XVIII ғасырда ортасында [[Жәрмеңке театр]]лардың өткір сатиралық койылымдары ерекше орын алды.

==XIX-XX ғасырлардағы Француз музыкасының бағыты мен сазгерлері==
[[Сурет:Roussel Albert 1913.jpg|right|thumb|[[Альбер Руссель]]]]
80—90-жылдары француз музыкасында XIX ғасырда кең тараған жаңа [[импрессионизм бағыты]] пайда болды. Көптеген француз сазгерлері орыс музыкасына көп көңіл аудара бастады, бүкіл әлемдік көрме кезінде [[Париж]]де өткен (1889) орыс концерті Франция өмірінде үлкен оқиға болды. XIX ғасырда аяғы — XX ғасырда бірінші жартысында А.[[Руссель]]дің, Ш.[[Кеклен]]нің, Ж.[[Роже-Дюкас]]тың, Л.[[Обер]]дің және т.б. шығармалары жаксы дамып жатты.
XX ғасырда алғашқы он жылдығында [[урбонизм эстетикасы]]н жақтаған бунтарлық — антибуржуазиялық көзқарастағы Э.[[Сати]] және Ж.[[Кокто]] өздеріне көп көңіл аудартты. Олардың басқаруымен сазгерлердің шығармашылық бірлестігі — "[[Алтылық]]" ашылды. Бұл бірлестікке шығармашылық көзқарастары әр түрлі болса да ұлттық дәстүрге деген "махаббаты" жаңалыққа, сонымен бірге карапайымдылыққа ұмтылыс біріктіріп отырған Д.[[Мийо]], А.[[Онеггер]], Ф.[[Пуленк]], Ж.[[Орик]], Л. [[Дюрей]], Ж. [[Тайфер]] тәрізді сазгерлер кірді. "Алтылық" ыдырап кеткеннен кейін Сати жаңадан жас сазгерлер тобын құрды, яғни "Аркеи" мектебін ашты, бұл мектепке өліатағы шықпаған А. [[Соге]], Д. [[Дезормьер]], М. [[Жакоб]], т.б. сазгерлер кірген еді.
Француз музыкасының XX ғасырда ортасындағы ірі өкілі, опералық [[ораториялық жанр]]да жазған Онеггер және барлық дерлік жанрда жазған Мийо болған. 30-жылдары кейбір сазгерлердің шығармасында модернистік тенденциялары күшейе түсті.

==Париждегі музыканың дамуы==
[[Сурет:Palais Garnier.jpg|left|thumb|[[Опера Гарнье]]]]
1918 жылы Парижде американдық [["Фонтенбло" консерваториясы]] және т.б. музыкалық ғылыми зерттеу орталықтары, Париж университеті жанындағы музыкатану институты пайда болды. 1935 жылы [[Ұлттық музыкалық федерация]] қалыптасты, бұған А. [[Руссель]], Ш. [[Кеклен]], Л. [[Дюрей]], Д. [[Мийо]], А. [[Онеггер]], т.б. және жазушылар Л. [[Арагон]], Л. [[Муссинак]] енді. 1967 жылы [[Франция радиосында жаңа филармониялық оркестр]] ашылды.
1977 жылы [[Ұлттық сазгерлер бірлестігі]] ашылды. Париж — [[ЮНЕСКО]] жанындағы Халықаралық музыкалық кеңес резиденциясы. Францияда [[Халықаралық пианистер мен скрипкашылар конкурсы|Халықаралық пианистер мен скрипкашылар конкурстары]] өтеді. 1964 жылы [[Халықаралық гитара аспабында ойнау конкурсы]] өтті. [[Тулуз қаласында вокалистер конкурсы]] өтеді (1954 жылдан бері), 1951 жылдан бері [[Безансон]]да [[Жас дирижерлер фестивалі]] өтеді.
Көптеген Франция қалаларында 60-жылдары опера театрлары, [[симфониялық оркестр]]лер, [[музыкалық оку орыны|музыкалық оку орындары]] ашылды.<ref>Өнер: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-33-998-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
:Өнер
{{wikify}}

[[Санат:Өнер]]

{{stub}}

Гипертония

2015-03-25T13:27:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Гипертония''' — [[жүрек]] [[қан]]
тамырлары жүйесінің ең көп тараған ауруларының бірі. Оның белгісі — [[тамыр]] тонусы
реттелуінің бұзылуынан туған [[артерия]]лық
қысымның (гипертензия) көтерілуі. Гипертония ауруы жүйке жүйесіне ұдайы күш түсуінен,
[[психика]]лық зақымданудан, шамадан тыс
артық тамақтанудан, жүріс-тұрыстың, жалпы'
қимылдың аздығынан болады. Ол әдетте 40
жастан кейін дамиды, бірақ жас кезде де
кездесе береді.

Гипертония ауруының бастапқы сатысында
артериялық қысымның уақытша көтерілуі
үстіне бастық оқтын-оқтын ауруы, жүректің
жиі соғуы, кейде жүрек тұсының ауруы,
желке тұстан ауырлық сезінуі мүмкін. Одан
әрі — [[ба]]с айналады, қолдың саусақтары мен
аяқ бақайлары ұйып, баста [[қан]] тасу сезімі,
көз алдында «шіркейлердің ұшып жүруі»
байқалғандай болады. Науқас тез шаршайды,
ұйқы бұзылады.

Гипертония ауруы асқыну мүмкіндігімен
(миокард инфаркті, инсульт, бүйрек сырқаты)
қатерлі және ұзақ уақыт бойы табандылықпен
емдеуді талап етеді, ал емнің қонуы аурудың
сатысына, науқастық құлқына байланысты.
Науқас дәрігерге неғұрлым ерте көрінсе,
дәрігердің ақыл-кеңесін неғұрлым қалтқысыз
орындаса, емдеу соғұрлым тез пайда береді.
Режимнің зор маңызы бар: науқас денеге
және әсіресе жүйкеге күш түсуінен мүмкіндігінше аулақ болғаны, еңбек ету мен тынығу
режимін қатаң сақтағаны, темекі мен спирт
ішімдіктерінен бас тартқаны жөн; күніне
кемінде 8 сағат ұйықтау керек.

Артериялық қысымның көтерілуі бүйректің
хлорлы натрийді бөлуінің азаюымен тікелей
байланысты болғандықтан, гипертония ауруы
үдеуінің алдын алатын және науқастық жаіікүйін жақсартатын маңызды шаралар қатарына мыналар жатады: тамақ рациойында
тұзды шектеу, тұзды тағамдарды, маринад
тарды рационнан шығарыл тастау, солдай-ақ
дәрігердің тағайындауы бойынша организмнен тұздық бөлінуін ұлғайтатын, несеп айдайтын дәрі-дәрмектер ішу. Қозғалыс белсенділігін. жаяу серуен, спорттық жеңіл түрлері,
дене еңбегі гипертония ауруының үдеуінен
сақтайды және оның алдын алатын маңызды
фактор болып табылады. Дәрігер тағайындаған емдеу комплексі, оның ішінде артериялық
қысымды түсіретін дәрі-дәрмектер ішу науқастық жай-күйін тез жақсарта алады. Алайда, бұл уақытша әсер, ол аурудан жазылғандық
емес, сондықтан дәрігердің айтқандарының
бәрін орындау қажет. Емдеу ді негізсіз үзіп
тастау, режимді бұзу, психиялық-қызбалық
жасау аурудың барысын нашарлатуы, гипертония асқынуына — [[ми]]ды, бірсыпыра реттерде басқа да органдарды қанмен жабдықтаудың бұзылуына т. б. әкеліп соғуы мүмкін.
Науқастық жағдайы қатты нашарласа, дереу
дәрігер шақыру керек. Ол келгенге дейін
науқас төсекте немесе ыңғайлы креслода
жантайып отыруы қажет. Табаны мен тізесін
қыздырып, ([[грелка]] қойып, орап тастау),
30—35 тамшы корвалол немесе валокордин
ішу, сондай-ақ, бұрын тағайындалған, қысымды түсіретін дәріні ішу керек. Тамақ ішпеу
қажет. Кеуде ауырса, тілдің астына нитроглицерин салған жөн.

Гипертония ауруымен сырқаттанғандар диспансерлік байқауда болады. Көп жылғы
тәжірибеге қарағанда үнемі емделіп, режимді
дұрыс сақтаған жағдайда науқас ұзақ жылдар
бойы жұмыс қабілеттілігін сақтайтыны
дәлелдейді<ref>Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Жүрек аурулары]]

Апогамия

2015-03-25T13:25:29Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Апогамия''' ({{lang-el|аро}} - мойындамау және гамия) - жұмыртқадан емес [[гаметофит]]тің вегетативтік клеткаларынан спорофиттік жыныссыз дамуы. Мысалы: гаметофита қырыққұлақтардың өскіншесінің бір [[жасуша]]сынан немесе жабық тұқымдыларда синергид немесе антиподтан дамуы.<ref name="name">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ISBN 9965-08-286-3</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Биология]]

{{Biosci-stub}}

Струма

2015-03-25T13:25:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Goitre.jpg|thumb|right|200px]]'''Струма''' (''Struma'' - зоб - жемсау) - струма, жемсау. [[Қалқанша без]]дің ұлғаюы.<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]
[[Санат:Патология]]

{{Stub}}

Дрейфус іci

2015-03-25T13:24:28Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Дрейфус іci''' - [[Француз тілі|француз]] [[интеллигенция]]сынын көпшілігінін позициялары анықталған [[19 ғ.]] Аяғы мен [[20 ғ.]] басындағы француз саясатындағы танымал іс. [[Альфред Дрейфус]] ([[1859]]-[[1935]]) әскери трибуналмен жалған құжаттар үшін бірақ шын мәнінде [[антисемитизм]] себебімен сотталған [[еврей]] офицері болды. Соңында ол ақталды. Негізінен ''Dreyfusards'' деп Дрейфустың жақтастарын атайды, олар [[радикалдар]] болды, ал оның қарсыластары консервативті немесе авторитарлы күштердің өкілдері болды.<ref name=a1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – [[Павлодар]]: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. – 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Әлеуметтану]]
[[Санат:Саясаттану]]

{{stub}}

Нейробластома

2015-03-25T13:22:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Нейробластома''' – симпатикалық [[жүйке жүйесі]]нде болатын қатерлі ісік. Нейробластома [[дифференцирленбейтін ісік]], құрамы ұсақ қара нүктелі жасушалы ядросымен.
== Аурушандылық ==
Нейробластома тек қана балаларда кездеседі. Аурушандылық 15 жасқа дейінгі 100000 балаға санағанда 0,85-11 жағдайды құрайды. Орташа жас – 2 жыл. 90% жағдайда 5 жасқа дейін анықталады. Нейробластома жиі ерте жаста қатерлі түзіледі (14%), кейбір жағдайларда туған уақытында анықталынады және туа пайда болған ақаулармен жүреді.

== Ісіктің ерекшелігі ==
Нейробластома басқа қатерлі пайда болған ісіктерден өзгеше қасиеттерге ие:

1. Жетілуге қабілеттілігі: нейробластомалар [[ісік]]тердің үлкен көлемі болғанына және аурудың [[метостаз]]ына қарамастан өздігінен дами алады.

2. Жетілуге деген қабілеті: [[қатерсіз ісік]]ті тасымалдауы аз

3. Тез агрессивті ағыммен және [[метостаз]] даму қасиеті.

== Клиникалық белгілері ==
[[Ісік]]тердің көбісі құрсақ артқы аймақта анықталады, өте жиі – [[бүйрек үсті безі]]нде. Кеуде және мойында аз кездеседі.
Клиникалық белгілері [[ісік]]тің пайда болу орнына, [[метостаз]]дың орнына байланысты.

Нейробластоманың негізгі клиникалық белгілері:

1. Құрсақ аймағындағы [[ісік]]

2. Ісіну

3. Арықтау

4. Сүйектерде ауру сезімі, [[метоздану]]ға байланысты

5. [[Анемия]]

6. Қызба

Негізгі шағымдары ауру сезіміне (30% жағдай), қызбаға (25-30% жағдай), салмақ жоғалту (20% жағдай). Кеуде артындағы [[ісік]] өскен уақытта балалaр тұрақты жөтелге, тыныс бүзылысына, [[дисфогия]]ға және құсуға шағымданады; кеуде клеткасының [[деформация]]сы байқалады. Сүйек [[ми]]ы зақымдалуында [[анемия]] және [[гемморагиялық синдром]] байқалады. [[Ісік]]тің [[ретробульбарлық кеңістік]]те өсуі [[экзофталь]]мен «[[көзілдірік синдромы]]» пайда болады. Егерде нейробластома құрсақ артында пайда болса онда ол тез [[жұлын ми]] каналына өтіп, консистенциясы тас сияқты аралас емес, дөңес [[ісік]] болып пальпацияланады. Ісітің кеуде қуысынан құрсақ қуысына [[диафрагма]]лдық арқылы таралуы құм сағаты немесе гантель тәрізді түрге енеді. Нейробластоманың [[метастаз]]дары теріде тығыз консистенциялы көкшіл түйін ретінде болады.
Нейробластоманың [[метостаз]]дары жиі сүйектерде, сүйек [[ми]]ында және [[лимфа түйіндері]]нде пайда болады. [[Метостаз]]дар теріде және [[бауыр]]да аз болады, өте аз бас [[ми]]ында. Қай ағза [[метастаз]]бен зақымдалса симптоматикасы соған байланысты көрінеді.

1.[[Бауыр]]дың тез ұлғайуы

2. Терідегі көкшіл түйіндердің пайда болуы.

3. Сүйектерде ауру сезімі

4. [[Лимфа түйіндері]]нің ұлғайуы

5. [[Анемия]], қан құйылу және т.б. [[лейкоз]]ға тән белгілер

== Диагностикасы ==
Нейробластоманың диагностикасы [[ісік]]ті [[гистология]]лық және оның [[метастаз]]ын зерттеу арқылы жүргізіледі. Сонымен қоса сүйек [[ми]]ындағы процесске [[катохаломин]]дердің жоғарлауы немесе олардың туындылар: [[ванилилминдаль]]ды, [[гомованилинды қышқыл]] және қандағы [[дофамин]]. [[Ванилилминдаль]]ды және [[гомованилинды қышқыл]] деңгейі 85 % жоғары науқастарда кездеседі, [[дофамин]] деңгейі – 90 % нейробластомасы бар науқастарда кездеседі.
Осы заттың құрамын қадағалау ісіктің қалай өсіп жатқаның бағалауға көмектеседі.
Басқа әдістер арқылы аурудың даму дәрежесін анықтауға болады.

Жергілікті біріншілікті [[ісік]] – [[УЗИ]], [[КТ]], [[МРТ]].

Кеуде клеткасы – [[рентгенография]], [[КТ]].

Құрсақ қуысы – [[УЗИ]], [[КТ]].

[[Остеосцинтиграфия]] Те 99-бен және изотоптын гиперфиксация ошағын анықтауға арналған [[рентгенография]].

[[Сцинтиграфия]] 131 J-мен.

Сүйек [[ми]]ының [[аспирационды]]қ [[биопсия]]сы.

Сүйек миының [[трипанобиопсия]]сын [[гистология]]лық және [[иммуногистохимия]]лық зерттеу.

Ошақ [[биопсия]]сы, [[ісік]] [[метастаз]]ына күдіктену.

== Емі ==
Нейробластоманың емінде келесі [[ісік]]ке қарсы терапия қолданылады:

1. [[Хирургия]]лық әдіс

2. [[Химиотерапия]]

3. [[Сәулелі терапия]]

4. Сүйек [[ми]]ы [[трансплантация]]сы

[[Ісік]]ті уақытылы анықтаған жағдайда [[ісік]] түйінің біріншілікті алу жүргізіледі. Басқа [[қатерлі ісік]]терден айырмашылығы [[ісік]] [[жасуша]]лары қалған жағдайда [[рецидив]] бермейді.
Нейробластома [[химиотерапия]]да [[винкристин]], [[циклофосфамид]], [[цисплатин]], [[доксорубицин]], [[вепезид]], [[тенипозид]] және [[мелфалан]] қолданады. Нейробластомалардың [[ісік]]ке қарсы белсенділік [[фосфамид]] және [[карбоплатин]]ге ие.
[[Сәулелі терапия]] барлық жағдайда қолданылмайды, себебі бала организіміне қауіпті. Бірақ та [[химиотерапия]] қолданудың тиімділігі аз болған жағдайда немесе [[рецидив]] болып қалған уақытта қолдану керек.
І және ІІ сатысында емді [[хирургия]]лық араласу арқылы, ал нейробластоманың ІІІ сатысының ағымы қолайсыз, алдымен операция алдында [[химиотерапия]] курсы өткізеді, бұл [[ісік]]тің резектабельді көлеміне дейін жету қажет. ІV сатыда міндетті түрде жоғары мөлшерлі [[химиотерапия]], [[хирургия]]лық операция және сүйек кемігін ауыстыру операциясы жүргізіледі.

== Болжамы ==
Қалыптыда нейробластоманы ІV сатысында [[диагностика]]лайды, операциядан кейін 5 жылдық өмір сүруі 20 %-дан аспайды. Ерте жастағы балалардағы болжамы қолайлы, әсіресе сүйек кемігінде [[метастаз]] болмағанда. Жалпы науқастардың өмір сүруі 50% құрайды. Өмір сүру деңгейі бойынша І сатыда 100 %-ға дейін, ІІ сатыда 94 % -ға дейін, ІІІ сатыда 60 %, ІV сатыда 10-20 % дейін.4S деңгейінің 1 жасқа дейінгі балалардың өмір сүру деңгейі 75 % құрайды.

== Дереккөздер ==

http://www.curemed.ru/endocrinology/hormonetumors/neuroblastoma/

http://it-med.ru/library/n/neiroblastoma.htm

https://archive.is/20121225064724/deti-blood.narod.ru/neuro.htm

[[Санат:Медицина]]
[[Санат:Патология]]

Фотография

2015-03-25T13:21:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki article is not good

[[Сурет:View from the Window at Le Gras, Joseph Nicéphore Niépce.jpg|thumb|right|300px|Дүниедегі ең алғашқы фотография]]
'''Фотография''' - фотосезгіш материалдарда [[кескін]]ді алудың және [[физика]]лық немесе басқа процестер кезіндегі [[Сәулелену реакциясы|сәулеленулерді]] тіркеудің тәсілдері.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref>

Фотография процесі төмендегідей кезеңдерден тұрады:ЖСҚ-тың кескінін не сигнал әсеріне сәйкес жарықталынуы; түскен жарық әсерінен ЖСҚ–та химиялық не физикалық өзгерістердің күшейе түсуі;алынған кескінді( не сигналды) ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін өзгерістердің тұрақтануы;алынған кескінді тексеру,санау,өлшеу, т.б. Фотография кинемотография мен түрлі түсті фтографияның пайда болуына жол ашты. Мұның өзі фотографияның адам өміріндегі рөлі мен мәнін арттырды. Ақпарат пен құжат дайындауда,кино өнерінде, полиграфияда және ғылым мен техниканың көптеген саласында фотография негізгі құрал ретінде пайдаланылады.
====Фотографиялық аппарат====
Фотоаппарат(фотокамера)– нәрсенің оптикалық кескінін фотопленканың, фотопластинканың не басқа фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына түсіруге арналған оптикалық–механаникалық құрылғы. Оның әуесқойлық,кәсіби және арнаулы түрлері бар. Әуесқойлық және кәсіби фотографиялық аппаратпен адам, портрет, табиғат көріністері мен спорт жарыстары суретке түсіріледі. Фотографиялық аппараттың арнаулы түрі фототехникалық жұмыстарда,аэрофототүсіруде,микрофотографияда, т.б. қолданылады. Фотографиялық аппарат жарық өткізбейтін камера,фокустау тетігі бар линзалы не айналы–линзалы суретке түсіргіш объектив, кескін іздеуіш, фотографиялық жапқы,кассета және фотопленканы кері орау механизмінен құралады. Жарық өткізбейтін камера фотографиялық аппараттың қалған бөліктерінен тұтастырып біріктіретін қорап түрінде болады. Суретке түсіргіш объектив фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына нәрсенің оптикалық нақты кескін түсіреді. Кейбір фотографиялық аппараттар алмалы-салмалы объективтермен(фокус аралығы айнымалы болып келетін) жабдықталады. Объективті фокустау арнайы сақинаны бұрау,объектив жиегінде межеленген индексті қашықтықты көрсететін шкала мен үйлестіру немесе бұлыңғыр шыныдағы нәрсе кескінін кмера ішіндегі нәрсе кескінімен дәл беттестіру арқылы да жүзеге асырылады. Кескін іздеуіш суретке түсірілетін нәрсенің кадрдағы орналасу қалпын анықтау үшін пайданалынады. Фотографиялық жапқы жарық сезгіш қабатқа белгілі бір уақыт аралығында жарық шоғын жіберіп отырады. Мұны сезгіш қабатқа ұзақтығы әртүрлі жарық шоғын автоматты түрде түсіру үшін фотографиялық жапқы арнаулы құрылғанымен( кідірту механизмі деп аталатын) жабдықталады.
== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Фототехника]]
[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Фотография]]

Өнеркәсіп қалдықтарын пайда асыру

2015-03-25T13:20:38Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Kathmandu-Müllabfuhr.jpg|thumb]]
[[Сурет:Landfill Hawaii.jpg|thumb]]
'''Өнеркәсіп қалдықтарын пайда асыру''' (Утилизация промышленных отходов) — өнеркәсіп қалдықтарын қайтара пайдаланылатын шикізат, отын, тыңайтқыш және т.б. ретінде қолдану.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
– Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

[[Санат:Экология]]
[[Санат:Табиғатты қорғау]]

Круп

2015-03-25T13:19:58Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Croup steeple sign.jpg|thumb|right|200px]]
'''Круп''' ( ''croup'' - круп) - Кейбір жедел инфекциялық ауруларда болатын жедел [[ларингит]] немесе [[ларинготрахеит]], оларға қоса көмейдің спастикалық стенозы болады, басты белгілері - дауыстың қарлығуы, қатты (үрген даусына ұқсас) жөтел және инспираторлық [[демікпе]].<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]
[[Санат:Патология]]

{{Stub}}

Морфинизм

2015-03-25T13:19:48Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata) - The interwiki article is not good

'''Морфинизм''' - [[морфин]]ді тұтынудан туындайтын [[есірткі кұмарлық]]. Морфинге деген дертті [[ынтықтық]].<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub:Заң}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]

Татуировка

2015-03-25T13:19:38Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Tattoo-arm.jpg|right|250px]]
[[Сурет:Tattoo creating.jpg|250px|right]]
'''Татуировка''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''tattoo''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Tảtowierung f'') - Тері астына бояуыштарды ендіру жолымен салынатын адам денесіндегі сурет.

[[Криминалистика|Криминалистер]] үшін бәрінен бұрын дене суреті, жеке басты сипаттау кезінде танытушы белгі ретінде қызығушылық тудырады; көбінесе ол дене суреті бар адамның әлеуметтік қоршаған ортасы туралы түйіндер жасауға мүмкіндік береді.

Дене суретті жою бойынша жасалған барлық операциялардан соң іздер қалады, бұл да өз кезегінде жеке басты танытуы мүмкін белгілер қатарына жатқызылады.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref>
== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub:Заң}}

[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]

Сионизм

2015-03-25T13:19:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Сионизм''' - «барлық [[Еврейлер|еврейлердің»]] олардың алыс [[ата-баба]]ларының жерлеріне - [[Иерусалим]] жанындағы Сион тауына - қазір [[Израиль]] Мемлекетіне қоныс аударуымен [[байланыс]]ты ұлттық [[идеология]] мен [[саясат]]тың бір түрі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

== Дереккөздер ==

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{stub}}

Вильгельм Райх

2015-03-25T13:18:58Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[File:Wilhelm Reich in his mid-twenties.JPG|thumb|Вильгельм Райх]]
'''Вильгельм Райх''' (1897- 1957) - австриялық [[психолог]] және [[әлеумет]]тік ойшыл, фрейдо-марксизмнің негізін салушы.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

== Дереккөздер ==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{stub}}

Даун ауруы

2015-03-25T13:18:48Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Drill.jpg|thumb|right|200px| Даун ауруымен ауратын бала]]
'''Даун ауруы''' (J. Down [[1828]]-[[1896]]) - [[Хромосомалар|Хромосоманың]] 21-ші жұбында [[трисомия]] болуына байланысты дамитын хромосомдық ауру. Онын белгілері: [[гофрения]], [[бұлшық ет гипотониясы]], эндокриндік бездер жетіспеушілігі және осы ауруға тән сырт пішін (қисық орналасқан ұясы, кең жапырылған кеңсірік үсті, [[эпикантус]], жартылай ашық ауыз, қысқа саусақтар).<ref>Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе. ISBN 9965-437-40-8</ref>
[[Сурет:Brushfield eyes.jpg|thumb|right|200px| Даун ауруымен ауратын бала]]
== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Медицина]]
[[Санат:Патология]]

{{Stub}}

Валюталық резервтер

2015-03-25T13:18:08Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

'''Валюталық резервтер''' - орталық банктерге, [[қазыналық]]қа және арнайы [[үкімет]]тік валюталық органдардың ішіндегі банктердің шоттарына түсетін шетел валютасынын, сондай-ақ, шетел [[Банкнота|банкноттары]], [[монета]]лары мен алтынның қорлары.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{stub}}

Нюрнберг үрдісі

2015-03-25T13:17:58Z

Dexbot: Removing Link GA template (handled by wikidata)

[[Сурет:Здание суда присяжных.Нюрнберг.jpg|200px|right|thumb|Сот мүшелерiнiң сот ғимараты]]
'''Нюрнберг үрдісі''' - [[Нюрнберг]]те өткізілген басты ұлтшыл әскери [[қылмыскер]]лер тобына жүргізілген [[сот|сот процесі]].<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б.
ISBN 9965-808-89-9</ref>

==Дереккөздер==

<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Ғылым]]
[[Санат:Саясат әлеуметтануы]]

{{stub}}