Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Ершат Ағыбайұлы Оңғаров

2016-03-14T17:29:13Z

Daniyar:

{{Тұлға
|Есімі = Оңғаров Ершат Ағыбайұлы
|Шынайы есімі =
|Сурет = Ershat Ongarov.jpg
|Сурет ені =200px
|Сурет атауы =
|Туылған кездегі есімі =
|Туылған күні = 22.03.1975
|Туылған жері = [[Қарағанды облысы]], [[Жаңарқа ауданы]], [[Ералиев ауылы]]
|Мансабы = [[ислам]]танушы
|Азаматтығы = {{flagicon|Kazakhstan}}
|Ұлты = [[қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}

'''Оңғаров Ершат Ағыбайұлы''' ({{lang-ru|Онгаров Ершат Агыбаевич}}) – белгілі [[ислам]]танушы, ғалым, PhD доктор.

== Өмірбаяны ==
1975 жылы 22 наурызда Қарағанды облысы, Жаңарқа ауданы, Ералиев ауылында дүниеге келген. 1992 жылы Жайрем кентіндегі №10 орта мектепті бітірген.
1994 жылы 13 желтоқсанда [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР Білім және ғылым министрлігінің]] жолдамасымен [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]]нда (ҚМДБ) өткен байқау арқылы [[Мысыр|Египет Араб Республикасы]] (ЕАР), [[Каир]] қаласындағы әл-Азхар университетіне оқуға түсіп, 2000 жылы аталмыш университет жанындағы Ислам ғылыми зерттеулер институтын тәмәмдап, 2004 жылы әл-Әзхар университетін «уағыз-насихат» мамандығы бойынша бакалавр академиялық дәрежесіне қол жеткізген. 2006 жылы ЕАР Жоғарғы білім министірлігі Ислам ғылыми зерттеулер жоғарғы институтында исламтану мамандығы бойынша магистр дәрежесіне ие болған. 2010 жылы [[әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] тарихында бірінші болып [[философия]], [[антропология|мәдени антропология]] мамандықтары бойынша PhD доктор дәрежесін қорғады.
Қазақ, орыс, араб және түрік тілдерін біледі.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

2007-2009 жылдары Қазақстан мұсылмандары діни басқармасында маман, бөлім бастығы, 2009-2011 Әл Фараби атындағы ҚазҰУ-де аға оқытушы болып жұмыс iстедi. 2011-2013 жылдар аралығында Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігі (ДІА) Дін мәселелері бойынша ғылыми зерттеу және сараптама орталығында Исламды зерттеу бөлімінің бастығы, ҚР ДІА Діни оқу орындармен байланыстар және [[дінтану]] сараптамасы басқармасының Бас сарапшысы болып қызмет атқарған.
2013 жылдың 27 ақпанынан бастап ҚМДБ Уағыз-насихат бөлімінің меңгерушісі болып қызмет атқаруда. ҚМДБ жанындағы ғұламалар кеңесінің хатшысы және Қазақстан Республикасының Халықаралық Ислам фиқһы (заңы) акдемиясындағы [International Islamic Fiqh Academy] тұрақты мүшесі. Үйленген, екі баласы бар.<ref>[http://e-islam.kz/ershat-ongarov www.e-islam.kz]</ref>

== Шығармалары ==
*«Мұхтасар тәжуид» ([[Құран]] оқу ережелері, [[қазақ тілі]]нде), Алматы – 2006
*«Мұхтасар тәжуид» және [[орыс тілі|орыс тілдерінде]] (Құран оқу ережелері, орыс тілінде), Алматы – 2008
*«[[Қазақ мәдениеті]] және ислам құндылықтары» ([[монография]]). ҚР БҒМ, Алматы баспа үйлері, 2014
*Құран – мағынасы мен түсініктемелері. «Алаш» тарихи-зерттеулер орталығы, [[Алматы]] – 2015 (аудармашылардың бірі)
*«Дін – насихат» Ақпараттық-насихат тобына арналған әдістемелік құралы. ҚМДБ, Астана – 2015 (құраст. бірі)
*Жұма уағызы-ІІ, ҚМДБ, Астана – 2015 (құраст. бірі)
*Дін, мәдениет, руханиат салаларына арналған 33 ғылыми-танымдық мақалалардың авторы<ref>[http://old.muftyat.kz/kz/kmdb/view?id=2 old.muftyat.kz]</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}
[[Санат:Дін]]
[[Санат:Ислам]]
{{Islam-stub}}

Интернационалист жауынгерлер ассоциациясы

2015-01-09T14:25:24Z

Daniyar: Өшіруді қажет етпейді. Қайта автор тарапынан толықтырылуы керек

'''Интернационалист жауынгерлер ассоциациясы''' - ауған-кеңес соғысы [[ардагер]]лерінің [[ұйым]]ы.

==Ұйымның құрылуы мен мақсаты==
[[1990 жыл]]ы [[Орал қаласы]]нда құрылған. Негізгі мақсаты - әлеуметтік-экономикалық бағдарламалар мен әскери-патриоттық жұмыстарды орындау, [[ауған соғысы]] [[ардагер]]лері мен запастағы [[жауынгер]]лерінің [[құқық]]тары мен [[мүдде]]лерін қорғап, оларға жан-жақты [[қолдау]] көрсету. <ref>Батыс Қазақстан облысы. Экциклопедия. Толықтырылған 2-ші басылымы. - Алматы: "Арыс" баспасы, 2010. - 580 бет + 32 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-049-0</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ұйымдар]]

Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар құқығы

2013-09-04T05:44:08Z

Daniyar: Бәлкім мақаланы түсіне алмаған шығар, жеңіл жаза беретіндей блог емес бұл!

[[Қазақстан Республикасы]]ның [[құнды қағаздар]] нарығы туралы [[заң]]дылығы [[Қазақстан]]ның [[Конституция]]сына негізделген және [[Қазақстан|ҚР]] [[Азаматтық кодекс]]інен, 2-шілде [[2003]] жылғы Құнды қағаздар нарығы туралы» ҚР заңынан және басқа ҚР нормативтік құқықтық актілерден тұрады. Егер де Қазақстан Республикасы қол қойған келісім-шарттарда заңда қарастырылғаннан басқа ережелер бекітілген болса, онда халықаралық келісім-шарт ережелері қолданылады.<ref> Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1998ж.</ref>

==Бағалы қағаздардың түсінігі және түрлері==
Азаматтық құқықтың объектілерінің бірі бағалы қағаздар болып табылады. Азаматтық кодекстің 129-бабында оған мынадай анықтама берілген: белгіленген нысан мен міндетті реквизиттерді сақтай отырып, жүзеге асырылуы тек оны көрсеткенде ғана мүмкін болатын мүліктік құқықтарды куәландыратын құжат бағалы қағаз болып табылады.

Осындай анықтамадан бағалы қағаздың ерекше сипаты шығады, ол атап айтқанда:
*[[бағалы қағаз]] — түрі және мазмұнымен заң талаптарына қатаң бағынатын құжат. Мәселен, бағалы қағаздармен куәландырылатын құқықтардың түрлері, бағалы қағаздардың міндетті реквизиттері, бағалы қағаз нысанына талаптар және басқа да қажетгі талаптар заң құжаттарымен немесе соларда белгіленген тәртіп бойынша бейнеленеді. Ал, міндетті [[реквизит]]терінің болмауы немесе бағалы қағаздың ол үшін белгіленген нысанға сәйкес келмеуі оның жарамсыз болуына әкеліп соқтырады;
*бағалы қағаз оның иеленушісінің мүліктік құқығын куәландырады;
*бағалы қағаздағы құқықты жүзеге асыру үшін оны көрсеткенде не бергенде ғана құқық іске асырылады. Айталық бағалы қағазда жасалған индоссамент бағалы қағазбен куәландырылған барлық құқықтарды бағалы қағаз бойынша құқықтар берілетін адамға — индоссантқа немесе соның бұйрығына ауыстырады. [[Индоссамент]] [[бланк]]ілік болуы мүмкін (орындауға тиіс адам көрсетілмейді).

Бағалы қағазбен куәландырылған құқықтарды жүзеге асыру, бұл құқықтарды индоссантқа бермей-ақ (сену индоссаменті) индоссаментке тапсырумен ғана шектелуі мүмкін. Бұл жағдайда индоссант өкілі ретінде әрекет жасайды (АК-тің 132-бабы).<ref>[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі]]. 27 желтоқсан 1994ж.</ref>

Азаматтық кодекс бағалы қағазды құжаттаумен бірге оны зат деп те көрсетеді. Өйткені, кез келген құжаттың түп-төркіні материалдық дүниеге қатысты келеді. Сондықтан да онда көрсетілген әріп таңбалары мен сандары, тасқа басылып не қолмен жазылған жазбалары осы құжат туралы тиісті ақпарат береді. Сонымен бірге кез келген құжаттың бағалы қағаз бола алмайтыны тағы бар, тек заңмен белгіленген шарттық белгілері сақталғаны бағалы қағаз құқығын алады.

Бағалы қағаздың міндетті реквизиттері арнайы нормативтік [[құқық]]тық құжаттарында көрсетілген (оның атауы, сериясы, нөмірі, өтініш жасау мерзімі, субъектінің қағаз бойынша керсетілген міндеті, нормалдық құны, кіріс көлемі немесе марапаттау (пайыздар), қағаз бойынша орындалу орны және басқа шарттар) талаптар болып табылады. Мұндай талаптар түгелдей сақталмаса, яғни бағалы қағаздың міндетті реквизиттерінің болмауы немесе бағалы қағаздың ол үшін белгіленген нысанға сәйкес келмеуі оның жарамсыз болуына әкеліп соқтырады (АК-тің 131-бабының 2-тармағы).

Бағалы қағаздар зат ретінде бірнеше түрге бөлінеді, әрі иеленушісінің талап-мүддесіне сәйкес бланк, қағаз парақшасы түрінде кездеседі. Бағалы қағаздың құны тиісті материалдық игіліктің құнына негізделеді.

Азаматтық кодекстің 130-бабы мүліктік құқықтар куәландыратын мазмұнына қарап бағалы қағаздарды [[облигация]], [[коносамент]], [[акция]] және [[заң]] [[акт]]ілерінде немесе соларда бекітілген тәртіппен бағалы қағаздар қатарына жатқызылған басқа да құжаттар деп негізгі түрлерге бөледі. Кодекстің 130-бабының 2-тармағына сәйкес, бағалы [[қағаз]]дар іштей ұсынбалы, атаулы және ордерлік болып жіктеледі. Ұсынбалы бағалы қағаздар құжаттың тұпнұсқасы болады, ал тұпнұсқаны ұсынушы келесітұлғаға көрсеткен сәтте өзінің өкілеттілігін жүзеге асырады. Демек ұсынбалы бағапы қағаздар онда көрсетілген мерзімде нақты құнымен басқа [[мүлік]]тік балама алуға құқық береді. Бағалы қағаздың мәтінінде оны ұсынушы үшін нақты тұлғаның есімі көрсетілмейді, тек бұл құжаттың бағалы қағаз екендігі ғана айқындалады (мысалы, [[облигация]]).

Ордерлік бағалы қағаз да құжат болып табылады, ол бойынша міндетті субъект құжат мәтінінде көрсетілген тұлғаға міндеттенген нәрсені орындауды ұсынады, немесе өзі де белгіленген ереже бойынша құжат мәтінінде көрсетіледі. Ордерлік бағалы қағаз құқықтың субъектісі болып табылатын белгілі бір тұлғаға беріледі.

Сонымен бір мезгілде мүліктік құқықтың айналым қабілеттілігін жақсарту мақсатында ордерлік қағаздар үшін оны тапсырудың ерекше механизмі жасалған. Ордерлік бағалы қағаз бойынша құқықтар бұл қағаз берілген жазу — индоссамент арқылы беріледі. Борышқор бұл талапты міндетті түрде сақтауы тиіс. Ордерлік бағалы қағаз бойынша құқық берілетін адам (индоссант) құқықтың болуы үшін ғана емес, оның жүзеге асырылуы үшін де жауапты болады. [[Индоссамент]] құжатта (әдетте сыртқы бетінде) жазылады және оның екі түрі болады, яғни бірінде иесі аталып, құқық мирасқорының аты жазылады, ал екінішісі әлгі айтқандай, бланктік болады, онда бағалы қағаздың тапсырылғаны туралы жазылады, бірақ құжаттың жаңа иесінің аты көрсетілмейді.

Бағалы қағаздың [[ордер]]лік түрін иеленуші индоссамент бланкісімен қоса құжатты берерде бағалы қағазды ұсынушыға тапсыру тәсілін таңдап, бағалы қағазды табыстауға, бағалы қағазды басқа адамға атаулы индоссамент бойынша тапсыруға және индоссаментке өзінің атьш жазуға құқылы болады.

Бланктік индоссаментке қандай да бір атауды енгізумен бағалы қағаздарды ұсынушыға беру тәсілі құжатты тапсырғанға дейін жүзеге асырылады.

Бағалы қағазды тапсыру кезінде жазылатын жазулар ретіменжазылады. Ал мүліктік құқықты тапсыруда ордерлік бағалы қағаз қолданылады. Құжаттың иесі құжаттың тұпнұсқасындағы міндеттерді орындау үшін ұсынарда индоссаментттердің реті бұзылып кетсе, одан бас тартуға құқылы. Бұл реттердің үзілмеуі база формальдық белгілермен айқындалады, аталған индоссамент бойынша берілетін құжаттың атымен қатар бағалы қағазда қабылдаушының да аты жазылады.

Ордерлік бағалы қағаз жоғалып кетсе, оған оны ұстаушының өзі жауап береді ("[[Қазақстан Республикасы]]ндағы 141 вексельдік қатынастар туралы" Заңның 96-бабын қараңыз). Ордерлік қағаздың иесі айрылып қалған құжаты кімнің қолында екенін білсе, кұжатты қайтаруға ликдикациялық талап қоюға құқылы. Егер кейінгі индоссамент бланктік болса, жоғалған құжатқа құқық меншігін дәлелдеу іс жүзінде мүмкін болмайды. Мұндай қағазды жоғалтқанда оның орындалуына да үміт аз. Ал ордер қағазы жойылып кетсе, онда құжаттың балама данасын беруге болмайды.

[[Атаулы бағалы қағаз]] — бұл мүліктік сипаты бар құжат, оның иесі кім екендігі құжаттың мәтінівде көрсетіледі. Яғни атаулы бағалы қағаз бойынша құқықты талап ету сонда көрсетілген адамға ғана тиесілі болады.

Азаматтық кодекстің 130-бабында бағалы қағаздардың әр түрінің белгілерін қамтитын бағалы қағазды шығару көзделген. Оған мысал ретінде атаулы түрін ұстаушының жүргізуін талап ететін "Бағалы қағаздар нарығы туралы" Заңның 34-[[баб]]ының нормасын келтіруге болады.

[[Эмиссия]]лық бағалы қағаздарды топтастыру мемлекеттік және мемлекеттік емес деп бөлінетін болғандықтан оның заңдық маңызы болады. "Бюджет жүйесі туралы" және "Мемлекеттің кепілімен қарыз алу және мемлекеттік борыш туралы" зандарға сәйкес мемлекеттік бағалы қағаздар мемлекеттің шеттен алуына орай ішкі және сыртқы инвесторларда шығарылады (олар шет мемлекеттер мен халықаралық ұйымдардың заңды және жеке тұлғалары болып табылады). Оны шеттен алу Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе [[Ұлттық банк]] арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару негізінен алғанда республикалық [[бюджет]]тің жетіспеуіне байланысты. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздарды әлемдік [[нарық]]тарға шығарады (еврооблигациялар), сондай-ақ Қазақстан аумағында қазыналық міңдеттемеде және қазыналық облигацияда жүреді. "Бағалы қағаздар нарығы туралы" Заңның 14-бабына сәйкес мемлекеттік бағалы қағаздар эмиссиясын жүзеге асыру тәртібі және эмиссия көлемі арнаулы заңмен реттеледі. Мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздар эмитентінің жарғылық капиталын қалыптастыру үшін шығарылады немесе заемдык қаржыны тарту мақсатында да қолданылады, ал олардың эмиссияларының тәртібі "Бағалы қағаздар нарығы туралы" Заңмен реттеледі.

Бағалы қағаздар жөніндегі қазіргі қолданылып жүрген заңдар құжатталмаған бағалы қағаздар ұғымына сәйкестендірілген. Азаматтық кодекстің 135-бабында құжатталмаған бағалы қағаздардың мүліктік құқықтарының бірнеше түрі келтірілген.

[[Құжат]]талмаған құнды қағаздар шын мәнінде бағалы қағаздың мазмұнын куәландыратын мүліктік құқы болып есептеледі. Ондай бағалы қағаздармен құқықтық қатынасқа түскен кезде оның тізілімдегі жазбаға енгізілуі жарамды бола береді. <ref>"Құнды қағаздар және қор биржасы туралы" №2227 [[Президент]]тің заң күші бар жарлығы, [[1995 жыл]]]ғы [[21 сәуір]]де. Оған: 1995ж. 12.05. №2672; 1995ж. 12.23. №2720 - заңдарымен өзгерістер енгізілген.</ref>

==Бағалы қағаздарды есепке алу және тіркеу==
[[Қазақстан]]да тұрғындардың сақталған қорларын банк және құнды қағаздар арқылы жұмылдырып өндіріске тарту, оның құрылымын жетілдіру үшін [[инвестиция]]лау бүгінгі күні ең ұтымды саясат бағыты ретінде танылып отыр. Шетелдік [[капитал]] өздеріне қажетті Қазақстанның [[шикізат]]-[[энергетика]] өндірісіне жұмылуда. Қазақстанның ішкі қажеттіліктерін өтейтін жеңіл өнеркәсіп, машина жасау, дайын өнім өндіру салаларына шетелдік инвестициялар бармай отыр. Сондықтан өзімізге қажетті өнімді өндіру саласына негізінен ішкі қаржы ресурстарын жұмылдырып қарастыруга болатыны түсінікті болған сияқты. Егер ішкі өндіріс көтерілсе, онда ішкі ұлттық нарық қалыптасады, кәсіпорындар мен тұрғындардың табысы өседі, ал бұл болса Қазақстанда ішкі ұлттық капиталдың қорланып өсуіне жол ашады, осының негізінде құнды қағаздар нарығы да тиімді қызмет атқаратын болады.

Қорытып айтқанда, бағалы қағаздардың қалыптасуы және оның тиімді жұмыс істеуі Қазақстандағы ұлттық капитал мен табыстардың өсіп шоғырлануына тікелей байланысты деуге болады. Ұлттық капиталдың шоғырланып өсуіұлттықтабыстың жұмсалуына байланысты келеді. Қазақстан жағдайында тұрғындар өздерінің табыстарын негізінен шетелдік тауарларға жұмсайды, яғни олар шетел фирмаларын жанама түрде инвестициялап қаржыландырып тұрады. Ұлттық кәсіпкерлік пен өндіріс шоғырланып өсуі үшін тұрғындардың табысы ұлттық өнеркәсіп орындары өндірген өнімге жұмсалуы қажет. Сондықтан да Қазақстан Үкіметі ішкі тауар өндіруші кәсіпкерлерді қорғау және қолдау саясатын ұстанып отыр.

[[Ұлттық экономика]]ның өсіп-өркендеуі ішкі өнімнен түсетін таза табыстың Қазақстан банкілерінде сақталып, Ұлттық қаржы-капитал резервтерінің шоғырлануына байланысты келеді. Қазақстанда шикізат өнімдерін экспортқа өндіретін ең ірі өнеркәсіп органдары шетелдік компаниялардың басқаруында екені белгілі. Мамандардың айтуына қарағанда, осы шетелдерге басқаруға берілген компаниялардан бюджетке салық түрінде табыс өте аз көлемде түсетін болған. Мұның негізгісебебін білетін мамандар былай түсіндіреді: Қазақстанда жұмыс істейтін компаниялардың шет негізінен офф-шорлық аймақтарда тіркелген филиалдары бар. Қазақстандағы компаниялар шикізат өнімдерін екі есе төмен бағамен өздерінің шетелдік филиалдарына өткізеді екен, ал соңғылары Қазақстан экономикасына көптеген есепке алынбаған және көзге көрінбейтін зиян келтіреді екен.

Біріншіден, бюджетке қажетті табыс түспейді, екіншіден ішкі өнімнен түскен таза табыс шетелге кетіп, Қазақстан банкілерінің ресурстарын шектейді, олар өздеріне қажеттіқаржыны шетелден тартуға мәжбүр болады.

Соңғы кездері Қазақстан Үкіметінің құрамында Кіріс министрлігі құрылғаны және Салық комитетінің міндеттері менкұкығы кеңейтілгені белгілі. Соңғы мәліметтерге қарағанда, Кіріс министрлігі Қазақстандағы ең ірі деген 100 кәсіпорынды өзінің тұрақты бақылауына алған көрінеді. <ref>"Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы" ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы. 30 наурыз, 1995 ж.</ref>

==Бағалы қағаздардың нормативтік құқықтық базасы==
Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногында (қор биржасында) айналыста болатын құжатты және құжатсыз, эмиссиялық және эмиссиялық емес, атамалы, ұсынбалы және ордерлік бағалы қағаздар тиісті тұлғаның (жеке тұлғаның, заңды тұлғаның немесе өзге де тұлғаның) мүліктік құкығын куәландырады.

[[Бағалы қағаз]]дарға Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 136, 139-баптарында және «Бағалы қағаздар туралы» Қазақстан Республикасы занының 11, 12, 15-18-баптарында және өзге де заңнамалық және заңға тәуелді нормативтік құқықтық актілерде айқындалған акциялар, облигациялар, Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерзімді валюталық, ноталары, қазақстандық депозитарлық қолхат және т.б. жатады.

Бағалы қағаздармен куәландырылатын құқықтардың түрлері, бағалы қағаздардың міндетті реквизиттері, бағалы қағаздар нысанына қойылатын талаптар, сондай-ақ өзге де қажетті талаптар заңи құжаттармен немесе соларда көзделген тәртіп негізінде белгіленеді.

Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногының объектілеріне:
#Қазақстан Республикасы резиденттерінің – ұйымдарының мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
#Қазақстан Республикасының резиденті емес – ұйымдардың шығарылымы шет мемлекеттің заңнамасына сай тіркелген мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
#Қазақстан Республикасының резиденттері – ұйымдардың шығарылымы шет мемлекеттің заңнамасына сай тіркелген мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздары;
#Халықаралық қаржылық ұйымдардың Қазақстан Республикасында ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногына айналысқа жіберілген эмиссиялық бағалы қағаздары;
#Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар;
#Туынды бағалы қағаздар;
#Өзге де қаржылық құралдар жатады.

Мемлекеттік және мемлекеттік емес эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару Қазақстан Республикасының тиісті заңнамалық актісінде белгіленген талаптар мен тәртіп негізінде уәкілетті орган жүзеге асыратын міндетті мемлекеттік тіркеуден өтеді. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік және коммерциялық банктер бағалы қағаздар рыногында эмиссиялық, инвестициялық, кәсіби қызметтерін және бағалы қағаздар рыногына көрсететін қызметіне байланысты басқа да операцияларды жүзеге асырады. Сонымен қатар Екінші деңгейлі банктер бағалы қағаздар рыногына қызметтер көрсету барысында тиісті тұлғаларға бағалы қағаздар сатып алуға қажетті банктік кредиттер береді, облигациялар мен өзге де бағалы қағаздар шығару бойынша банктік кепілдік береді; эмитенттердің төлемдік агенттері функциясын орындайды; кепілге қойылған бағалы қағаздарға орай банктік кредит береді;бағалы қағаздар рыногы қатысушыларының банктік шоттарын жүргізеді; бағалы кағаздар рыногындағы операциялардың қорытындысы бойынша ақшалай есеп айырысуды жүзеге асырады.

Екінші деңгейлі банктер бағалы қағаздар рыногындағы тиісті (кәсіби) операцияларын тек уәкілетті мемлекеттік орган беретін лицензия (лар) негізінде жүзеге асыра алады.Бағалы қағаздар рыногындағы банктер өз клиенттеріне қызметтер көрсету процесінде аталмыш рынокка байланысты коммерциялық және операциялық кызмет құпиясын құрайтын мәліметтердің жарияланбауына, сондай-ақ бөтен тұлғалардың пайдалануына жол бермеуге мүмкіндік беретін талаптардың сақталуын камтамасыз етуге міндетті.Екінші деңгейлі банктердің бағалы қағаздармен жасайтын түрлі операциялары Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 129—134, 136,139-баптарымен, 715-бабының 3-тармағымен, 716-бабының 2-тармағымен; «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Қазақстан Республикасы заңының 8-бабынына), б)-тармақшаларымен, 27, 28-баптарымен, 33-бабымен, 35-бабымен, 36—2-бабымен, 36-3-бабымен, 52— 1-бабының 1), 2), 3), 4), 5) және 6)-тармақшаларымен, 54-бабының тиісті ережелерімен, 56-бабының а), б), в)-тармақшаларымен, 57-бабының тиісті ережелерімен, 58-бабының тиісті ережелерімен; 42-бабының 1-тармағымен; «Акционерлік қоғамдар туралы» Қазақстан Республикасы заңының 3-бабының 1, 2, 4-тармақтарымен, 11-бабының 1-тармағымен, 12, 13-баптарымен, 16-32-баптарымен; «Бағалы қағаздар рыногы туралы» Қазақстан Республикасы заңының 3-бабымен, 4-30-баптарымен, 44, 45- баптарымен, 50-бабымен, 55-бабымен, 63-бабымен, 65-бабымен, 69-бабымен, 73, 74-бап-тарымен, 83, 84-баптарымен; «Каржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы» Қазақстан Республикасы заңының 9-бабымен, 12-бабымен; Қазақстан Ұттық Банкі мен Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау жөніндегі Қазақстан Республикасы Агенттігінің тиісті нормативтік құқықтық актілерімен, кейбір операциялар бойынша тиісті шарттармен реттеледі. <ref> Төлеуғалиев Ғ. «Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы», Алматы – 2001</ref>

==Бағалы қағаздар рыногы==
Бағалы қағаздар рыногының мәні өндірістің құлдырауына жол бермеуде және қаржы жүйесінің сауықтандырылуында маңызды мағынаға ие. Бұл рыноктың дамыған сатысында қоғамдық өндірістің тиімді құрылымы пайда болып, тапшылықсыз экономика жүзеге асады. Қоғамдық өндіріс көбіне қоғамдык сұранысқа сәйкес келеді. Бағалы қағаздарды щығарушы өндірісін кеңейтуге мүмкіндік беретін қосымша ресурстары болғанда ғана пайда табады, өндірістің эмитентпен кеңейтілуі және кәсіпорын табыстылығы дәрежесінің жоғарлауы осы кәсіпорынның, бағасы күнделікті өсіп отырған акцияларын иеленетін инвестор үшін тиімді болып табылады. Сонымен, бағалы қағаздар нарығы ұлттық экономиканы дамытуда қолданылатын өте қуатты да икемді құрал екені белгілі. Сонымен қатар, бұл өте өткір құрал, оны дұрыс падалана білу қажет. [[Оңтүстік-Шығыс Азия]], [[Латын Америкасы]] елдерінде керек десеңіз, көрші [[Ресей]]де қалыптасқан қаржы дағдарыстарының тәжірибесі көрсетіп отырғандай, құнды қағаздар арқылы капитал қаншама тез және ауқымды көлемде шоғырланған болса, сонша аз уақытта және болжауға келмейтін тосын жағдайларға байланысты тарап кетеді екен..

[[Қазақстан]]ның болашағы, [[экономика]]лық-[[әлеумет]]тік дамуы өзінің қолындағы табиғи ресурстары мен байлығын дұрыс та ұтымды пайдаланып, іске асыруына байланысты екені белгілі. Қазақстан кәсіпорындары шығарған акциялар болсын, Қазақстан [[банк]]ілерінің қаржылық қағаздары болсын, Үкіметтің міндеттемелері болсын, барлық бағалы қағаздар құнын, түптеп келгенде, Қазақстанның табиғи [[ресурс]]тары анықтайды деуге болады.

== Дереккөздер ==
<references/>

{{stub:Заң}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Заң]]

Портал:Арал

2012-12-30T12:43:27Z

Daniyar:

'''[[Арал]] [[портал]]ына қош келдіңіз! Жобада {{Мақала саны}} бар ([{{fullurl:Портал:Арал|action=purge}} Жаңарту])'''
{{Портал:Арал/Сыртқы бөлімдер}}
{{Портал:Арал/Жоғарғы бөлім}}

{| style="width:100%" cellspacing="2" cellpadding="0"
| style="width:50%" valign="top"|

{{Портал:Арал/Бөлім | x=0 | Сурет = | Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Таңдаулы мақала'''</big>
{{Портал:Арал/Таңдаулы мақала}}
|[[Портал:Арал/Таңдаулы мақала/Үміткерлер|Үміткерлер]]|[[Портал:Арал/Таңдаулы мақала/Мұрағат|Мұрағат]]|[[Портал:Арал/Таңдаулы мақала|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=0 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Үздік сурет'''</big>
{{Портал:Арал/Үздік сурет}}
|[[Портал:Арал/Үздік сурет|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=0 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Мәдениет'''</big>
{{Портал:Арал/Мәдениет}}
|[[Портал:Арал/Мәдениет|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=0 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Сіз білесіз бе?'''</big>
{{Портал:Арал/Сіз білесіз бе}}
|[[Портал:Арал/Сіз білесіз бе/Мұрағат|Мұрағат]]|[[Портал:Арал/Сіз білесіз бе|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=0 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Көмек көрсету'''</big>
{{Портал:Арал/Көмек көрсету}}
|[[Жоба:Арал|Жоба]]|[[Портал:Арал/Көмек көрсету|Қарау]]
}}

|
|style="width:49%" valign="top"|

{{Портал:Арал/Бөлім | x=1 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Таңдаулы тұлға'''</big>
{{Портал:Арал/Таңдаулы тұлға}}
|[[Портал:Арал/Таңдаулы тұлға/Үміткерлер|Үміткерлер]]|[[Портал:Арал/Таңдаулы тұлға/Мұрағат|Мұрағат]]|[[Портал:Арал/Таңдаулы тұлға|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=1 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Жаңалықтар'''</big>
{{Портал:Арал/Жаңалықтар}}
|[[Портал:Арал/Жаңалықтар|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=1 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Әдебиет'''</big>
{{Портал:Арал/Әдебиет}}
|[[Портал:Арал/Әдебиет|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=1 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Жаңа мақалалар'''</big>
{{Портал:Арал/Жаңа мақалалар}}
|[[Портал:Арал/Жаңа мақалалар|Қарау]]
}}

{{Портал:Арал/Бөлім | x=1 | Сурет =| Тақырып =| Мазмұн = <big>'''Санаттар'''</big>
{{Портал:Арал/Санаттар}}
|[[Портал:Арал/Санаттар|Қарау]]
}}

|-
|colspan="3"|

{{Портал:Арал/Бөлім | x=2 | Сурет =| Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Мақалалар тізімі'''</big>
{{Портал:Арал/Мақалалар}}
|[[Портал:Арал/Мақалалар|Қарау]]
}}
{{Портал:Арал/Бөлім | x=2 | Тақырып = | Мазмұн = <big>'''Уикимедиа жобалары'''</big>
{{Портал:Арал/Уикимедиа жобалары}}
|[[Портал:Арал/Уикимедиа жобалары|Қарау]]
}}
|}
__NOTOC____NOEDITSECTION__

[[Санат:Порталдар]]
[[Санат:Портал:Арал]]
[[Санат:Арал ауданы]]
[[Санат:Арал]]
[[Санат:Арал теңізі]]

Санат:Олимпиада ойындарының нәтижесі

2012-07-29T15:44:33Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Олимпиада ойындары

[[Санат:Олимпиада ойындары]]

Санат:Google бағдарламалары

2012-06-27T15:58:44Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Google

[[Санат:Google]]

Санат:Географиялық терминдер

2012-05-16T08:17:00Z

Daniyar: 88.204.242.26 (талқылауы) істеген нөмір 918500 түзетуін жоққа шығарды

[[Санат:География]]
[[Санат:Терминология]]

Ай таранған түн (кітап)

2012-05-15T17:54:36Z

Daniyar: «Кітап» деген санат аласталды; келесі санат қосылды: «Санат:Кітаптар» (HotCat құралының көмегімен)

'''«Ай таранған түн»''' – қазақ жырында өзіндік орны бар көрнекті шайыр [[Светқали Нұржан|Светқали Нұржанның]] өдеңдер жинағы.

«Тарғыл тағы» дастанында 1870 жылы орыс отаршылдығына қарсы шыққан [[Адай көтерілісі]] суреттеледі. Сонымен қатар жинаққа «Еңсегей бойлы ер Есім» дастаны да кірді.

Аталған жинақ [[Қазақстан Республикасы]] [[Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігінің]] «Әлеуметтік маңызды әдебиет түрлерін шығару» бағдарламасы аясында басылды.

Жинақ 2008 жылы [[«Жазушы» баспасы|«Жазушы» баспасынан]] жарыққа шықты.

Таралымы 2000 дана. ISBN 978-601-200-133-44

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Кітаптар]]
[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Поэзия]]
[[Санат:ISBN]]

Санат:Телекоммуникация тарихы

2012-05-05T11:07:44Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Телекоммуникация

[[Санат:Телекоммуникация]]

Санат:Еуровидение ән конкурсы

2012-03-09T13:54:32Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Мәдениет» (HotCat құралының көмегімен)

==Е==
*[[Еуровидение ән конкурсы]]
*[[Еуровидение 2010 ән конкурсы ]]
*[[Еуровидение ән конкурсы 2012]]

[[Санат:Мәдениет]]

Санат:Кафе

2012-02-25T17:43:39Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Интернет Санат:Қоғам

[[Санат:Интернет]]
[[Санат:Қоғам]]

Санат:Криптография

2012-02-09T13:21:16Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Математика

[[Санат:Математика]]

Санат:Шерлок Холмс

2012-02-02T11:38:44Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Телесериалдар» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Көркем әдебиет]]
[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:Детективтік телесериалдар

2012-02-02T11:38:15Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Телесериалдар» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Кино]]
[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:Драмалық телесериалдар

2012-02-02T11:37:56Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Телесериалдар» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Кино]]
[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:Шерлок Холмс туралы фильмдер

2012-02-02T11:37:46Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Телесериалдар

[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:BBC телеарнасының телесериалдары

2012-02-02T11:37:43Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Телесериалдар

[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:Ұлыбритания телесериалдары

2012-02-02T11:37:35Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Телесериалдар

[[Санат:Телесериалдар]]

Санат:Тіл мәдениеті

2012-01-30T12:33:16Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Қазақ тілі» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Лингвистика]]
[[Санат:Қазақ тілі]]

Көп Арналы Байланыс

2012-01-26T14:10:36Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Интернет»; {{uncategorized}} аласталды (HotCat құралының көмегімен)

'''Көп Арналы Байланыс'''– хабарды (радио, телевизия, телефон, факс, интернет, т.б.) ортақ байланыс желісі арқылы бір мезгілде әрі бір-біріне тәуелсіз таратушылардан қабылдаушыларға жеткізу. К. а. б. жүйелерінде байланыс желісін тығыздау (негізінен, жиіліктік) әдісі қолданылады.
[[Санат:Интернет]]

Ұялы аралы

2012-01-26T13:53:49Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Арал теңізінің аралдары» (HotCat құралының көмегімен)

[[File:Каспийское море.jpg|thumb|left|Арал теңізі]]
'''Ұялы аралы''' — [[Арал теңізі|Арал теңізінің]] қазақстандық бөлігіндегі бұрынғы [[арал]]. [[1980]] жылға дейін арал жағалаудан 8 км жерде жатқан. Ұзындығы 18 км, ені 2 км-дей болған. Ол Арал теңізінің оңтүстік-шығысындағы Сұлу бұғазының солтүстігінде орналасқан. [[Теңіз]] толық кезінде мұнда Ұялы аралы болды. Ауылда ''“Ұялы”'' [[балық]] ұжымшары, моторлы [[балық аулау]] ст. (МРС), балық қабылдайтын пункт, балық өңдейтін [[цех|цехтар]], қойма, шағын [[айлақ]] жұмыс істеді. Өсімдігінің денін үрме құм шоқаттарға шығатын бұталар мен шоқаттардың етегіндегі ыза суы бар жерлерде өсетін [[Сораң|сораңдар]] құрайды. Арал теңізінің тартылуына байланысты арал жағалауымен бірігіп кетті.

== Сілтемелер ==
[[Қазақ Энциклопедиясы|"Қазақ Энциклопедиясы"]], 9 том

[[Санат: География]]
[[Санат: Аралдар]]
[[Санат:Арал теңізі]]
[[Санат:Арал теңізінің аралдары]]

{{wikify}}

Санат:Әлеумет

2012-01-26T13:32:30Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Қоғам» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Әлеуметтану]]
[[Санат:Қоғам]]

Санат:Ғарыш зерттеулері

2012-01-25T15:52:41Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Астрономия» (HotCat құралының көмегімен)

[[Санат:Ғарыштану]]
[[Санат:Астрономия]]

Мергенсай

2012-01-24T16:48:47Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Арал теңізі» (HotCat құралының көмегімен)

'''Мергенсай''' – [[Арал теңізі | Арал теңізінің]] Көктырнақ түбегіндегі жер аты. Мергенсай ауылдық округінің Жалаңаш ауылында орналасқан. Жалпы жер аумағы 34553 га, оның 29027 га-сы қырдың жайылымы. [[Арал ауданы| Арал ауданының]] орталығынан 64 км. Тұрғындары мал шаруашылығымен айналысады.

==Сілтемелер==
[[Сыр елі энциклопедиясы| "Сыр елі энциклопедиясы"]]
{{stub}}
{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Жер аттары]]
[[Санат:Арал теңізі]]

Жанкент

2012-01-24T16:43:08Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Арал ауданы» (HotCat құралының көмегімен)

'''Жанкент'''— орта ғасырлардан сақталған көне қала орны. [[Сырдария|Сырдарияның]] [[Арал]] теңізіне құяр тұсында орналасқан. [[Жувейни|Жувейнидің]], [[Несеви|Несевидің]] және [[Омари|Омаридің]] кейбір еңбектерінде ол “[[Шаҝаркент]]” деп те берілген. В.В. Бартольдтің пайымдауынша, [[Жанкент]] 10 — 11 ғасырларда [[Оғыз]] мемлекеттік бірлестігі билеушілерінің қысқы ордасы болған. Жанкентте 1867 жылы [[П.И. Лерх]] және [[М.К. Приоровтар]] кішігірім қазба жұмыстарын жүргізіп, жобасын түсірген. Зерттеуді келесі жылы (1868) [[В.В. Верещагин]] жалғастырды. Ал 1946 жылы [[Хорезм]] археолия-этнография экспедициясы (жетекшісі [[С.П. Толстов]]) кешенді зерттеу жұмыстарын жүргізіп, қаланың нақты жобасын сызып, әуеден суретке түсірген. Қаланың жобасы шығыстан батысқа созылған, бұрыштары тік келген, көл. 375225 метр cолтүстік-батыс бұрышында орналасқан цитаделінің көлемі 100100 метр, биіктігі 7 — 8 метр. Сыртқы қорғаныс қабырғасының сақталған бөлігінің биіктігі 8 метр, оның бұрыштарында орналасқан күзет мұнараларының оқ ататын қуыстарына дейін бұзылмаған. Ортағасырлық деректерде Ж. қаласын мұсылмандар қоныстанған. Гардизидің жазбаларында Ертіс өзенінің бойын жайлаған қимақтарға апаратын сауда жолына Жанкент арқылы өткен. Сондай-ақ, Сырдың бойымен [[Мауераннахр|Мауераннахрдан]] Жанкентке астық тасылған. Қаланың өрлеген шағы [[Шыңғыс хан]] шапқыншылығына дейінгі уақыт, яғни 10 — 12 ғасырлар аралығы. Оның парсыша аты [[Дех-и-Нау]], арабша [[әл-Карьят әл-Хадиса]], түрікше [[Янгикент]], қазақша Жанкент, демек “Жаңа қала” деген мағынаны білдіреді. Қаланың 15 ғасырдан кейінгі тағдыры белгісіз, жазба деректерде де ешқандай мәлімет кездеспейді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Пайдаланған әдебиет==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
[[Санат:Арал ауданы]]

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}

Қараалып

2012-01-24T16:35:46Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Арал теңізі» (HotCat құралының көмегімен)

'''Қараалып''' – [[Арал теңізі]]нің солтүстік-шығысындағы төбе. [[Қызылорда облысы]] Арал ауданы Сексеуілді кентінің оңтүстік-батысында 60 км жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 180 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 3 км-ге созылып жатыр. Енді жері 1 км шамасында. Көлбеу беткейі жонды-адырлы жазыққа ұласады. Солтүстігінде Бестөбе төбесі, шығысында Кіші Борсық құмы, оңтүстігінде Шот, батысында Шаршаған (Соршаған) төбелері орналасқан. Аллювийлі жазығындағы сортаңды қоңыр топырағында [[қара жусан]], [[сұр жусан]], [[бұйырғын]], [[тасбұйырғын]], т.б. өседі. <ref>[[Қазақстан Энциклопедиясы]]</ref>

==Сілтемелер==
<references />

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: География]]
[[Санат: Қазақстан Географиясы]]
[[Санат: Қызылорда облысы]]
[[Санат:Арал теңізі]]

Қаражиде

2012-01-24T16:28:32Z

Daniyar: келесі санат қосылды: «Санат:Арал теңізі» (HotCat құралының көмегімен)

'''Қаражиде''' – [[Кіші Арал теңізі|Кіші Арал теңізінің]] оңтүстік-батысындағы төбе. [[Қызылорда облысы]] Арал ауданы Ақтасты ауылының оңтүстігінде 6 км жерде орналасқан. Абсолюттік Биіктігі 148 м. Батыстан шығысқа қарай 2,5 км-ге созылып жатыр, енді жері 1 км шамасында. Оңтүстік бөлігі тік жарлы, қалған беткейлері жайпақ. Құмайтты топырағында [[шөл өсімдіктері]] өседі.<ref> [[Қазақ Энциклопедиясы]] </ref>

==Сілтемелер==
<references />

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
[[Санат:Төбелер]]
[[Санат:Арал теңізі]]

Санат:Арал теңізінің аралдары

2012-01-24T16:27:14Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Арал теңізі

[[Санат:Арал теңізі]]

Халықаралық студенттер күні

2012-01-23T11:11:59Z

Daniyar:

'''Халықаралық студенттер күні''' - [[1939 жыл]]дың қарашасында [[Прага]]да [[студент]] Ян Оплеталды жерледі. Ол [[неміс]] басқыншыларына қарсы шыққан студенттік шеруде алған жарақаттардан көз жұмды. Студенттердің көтерілісінің нәтижесінде [[1939 жыл]]дың [[17 қараша]]сында чех жоғары оқу орындарын жауып, 10 студентті атып, 1200 көтеріліске қатысқан студентті [[концлагерь]]ге жапты. Бұл тарихи оқиға болған күн ''Халықаралық студенттер күні'' деген атау алды.<ref>http://kaz.newsfactory.kz/22551.html</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Мейрамдар]]

Үлгі:ХҒС схемасы

2012-01-16T17:42:30Z

Daniyar:

{{familytree/start|style=font-size:78%;line-height:100%;line-width:100%;border:2px dotted #AAA;}} 
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|,|-|SGM2|-|
SGM2 = '''[[Поиск (ХҒС модулі)|Поиск]]'''
|boxstyle_SGM2 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|!| |}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | |AMS|~|ZVEZDA|~|AMS|
AMS = [[Противоосколочная панель|П.О. панель]]
|ZVEZDA = '''[[Звезда (ХҒС модулі)|Звезда]]'''
|PIRS = '''[[Пирс (ХҒС модулі)|Пирс]]'''
|boxstyle_ZVEZDA = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_AMS = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_PIRS = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|!| |}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|`|-|PIRS|-|MLM|~|ERA|
PIRS = '''[[Пирс (ХҒС модулі)|Пирс]]'''
|MLM = '''[[Многофункциональный лабораторный модуль|МЛМ]]'''
|ERA = '''[[Европейский манипулятор ERA|ERA]]'''
|boxstyle_PIRS = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_MLM = border: 2px solid #6699ff;
|boxstyle_ERA = border: 2px solid #6699ff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |ZARYA|
ZARYA = '''[[Заря (ХҒС модулі)|Заря]]'''
|boxstyle_ZARYA = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|`|-|SGM1|-|
SGM1 = '''[[Рассвет (ХҒС модулі)|Рассвет]]'''
|boxstyle_SGM1 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |PMA1|
PMA1 = [[Герметичный стыковочный переходник|Гермо- адаптер 1]]
|boxstyle_PMA1 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | |FZ1|-|.|!|,|-|PMA3|-|
FZ1 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма Z1]]'''
|PMA3 = '''[[Герметичный стыковочный переходник|Гермо- адаптер 3]]'''
|boxstyle_FZ1 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_PMA3 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |!|!|!|}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | |QUEST|-|UNITY|-|NOD3|-|CUPOLA|
UNITY = '''[[Юнити (ХҒС модулі)|Юнити]]'''
|QUEST = '''[[Квест (ХҒС модулі)|Квест]]'''
|NOD3 = '''[[Спокойствие (ХҒС модулі)|Спокойствие]]'''
|CUPOLA = '''[[Купол (ХҒС модулі)|Купол]]'''
|boxstyle_UNITY = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_QUEST = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_NOD3 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_CUPOLA = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | |ESP2| | |!|
ESP2 = '''[[Внешние складские платформы#ESP-2|ВСП-2]]'''
|boxstyle_ESP2 = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree|FE0|7| | | | |FE|7| | | | | |!| | | | | |F|FE| | | | |F|FE|
FE = [[Солнечная батарея|Фотоэлемент]]
|FE0 = [[Солнечная батарея|Фотоэлемент]]
|boxstyle_FE = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FE0 = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | |:| | | | | | | |:|RADIATOR| | |!| | |RADIATOR|:| | | | | | | |:|
RADIATOR = Радиатор
|boxstyle_RADIATOR = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | |:| | | | |ELC|:| |:| | | |:| | | |:| |:|ESP3| | | | |:|
ELC = [[Траснспортно-складские палеты|ТСП 2,3]]
|ESP3 = '''[[Внешние складские платформы#ESP-3|ВСП-3]]'''
|boxstyle_ESP3 = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_ELC = border: 1px solid #6699ff;}}
{{familytree|FS6|*|FS5|-|FS34|*|FS1|-|FS0|-|FP1|*|FP34|-|FP5|*|FP6|
FS6 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма S6]]'''
|FS5 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма S5]]'''
|FS34 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Фермы S3 и S4]]'''
|FS1 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма S1]]'''
|FS0 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма S0]]'''
|FP1 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма P1]]'''
|FP34 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Фермы P3 и P4]]'''
|FP5 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма P5]]'''
|FP6 = '''[[Ферменные конструкции МКС|Ферма P6]]'''
|boxstyle_FS6 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FS5 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FS34 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FS1 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FS0 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FP1 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FP34 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FP5 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FP6 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | |:| | | | |ELC4|:| | |F|~|J|:|L|~|7| | |:|ELC1| | | | |:|
ELC4 = [[Траснспортно-складские палеты|ТСП 4]]
|ELC1 = [[Траснспортно-складские палеты|ТСП 1]]
|boxstyle_ELC1 = border: 1px solid #6699ff;
|boxstyle_ELC4 = border: 1px solid #6699ff;}}
{{familytree| | | |:| | | | | | | |:| |DEXTR| |!| |CANADARM| |:| | | | | | | |:|
CANADARM = '''[[Канадарм2]]'''
|DEXTR = '''[[Декстр]]'''
|boxstyle_CANADARM = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_DEXTR = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree|FE0|J| | | | |FE|J| | | | | |!| | | | | |L|FE| | | | |L|FE|
FE0 = [[Солнечные батареи|Фотоэлемент]]
|FE = [[Солнечные батареи|Фотоэлемент]]
|boxstyle_FE0 = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_FE = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_ELC = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |DESTYNY|ESP1| |
DESTYNY = '''[[Дестини (ХҒС модулі)|Дестини]]'''
|ESP1 = '''[[Внешние складские платформы#ESP-1|ВСП-1]]'''
|boxstyle_DESTYNY = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_ESP1 = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|,|-| | |F|~|ELMPS|
ELMPS = '''[[Кибо (ХҒС модулі)|Кибо (PS)]]'''
|boxstyle_ELMPS= border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | |COLUMBUS|-|HARMONY|-|KIBO|~|KIBOEF|
HARMONY = '''[[Гармония (ХҒС модулі)|Гармония]]'''
|COLUMBUS = '''[[Коламбус (ХҒС модулі)|Коламбус]]'''
|KIBO = '''[[Кибо (ХҒС модулі)|Кибо (PM)]]'''
|KIBOEF = '''[[Кибо (ХҒС модулі)|Кибо (EF)]]'''
|boxstyle_HARMONY = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_COLUMBUS = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_KIBO = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;
|boxstyle_KIBOEF = border: 1px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | |-|'|!|}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | |PMA2|
PMA2 = '''[[Герметичный стыковочный переходник|Гермо- адаптер 2]]'''
|boxstyle_PMA2 = border: 2px solid #6699ff; background:#ccddff;}}
{{familytree| | | | | | | | | | | | | | | | | |!|}}
{{familytree/end|nocat=1}}<noinclude>
[[Санат:Ғарыш|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>

Санат:Ғарыш станциялары

2012-01-16T15:54:08Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Ғарыш

[[Санат:Ғарыш]]

Санат:Халықаралық ғарыш станциясы

2012-01-16T15:54:06Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Ғарыш

[[Санат:Ғарыш]]

Санат:Компьютерлер желісі

2012-01-15T17:46:38Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Компьютер Санат:Интернет

[[Санат:Компьютер]]
[[Санат:Интернет]]

Уеб-ТВ

2012-01-15T17:07:01Z

Daniyar: Веб-ТВ дегенді Уеб-ТВ дегенге жылжытты

'''Уеб-ТВ''' – теледидарға қосылатын қосымша құралдан көп каналды байланыс желісі арқылы [[Интернет]]ке шығып, телебағдарламаларды көруге мүмкіндік жасайды. <ref> Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. – Алматы: «ҚазАқпарат», 2009, 1-т. – 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5ISBN 978-601-03-0070-5</ref>

Сол сияқты өзіңіз ұнатқан фильмге тапсырыс беріп, қолайлы уақытта көресіз. Телешоппинг принципімен сауда жасайсыз, мейрамханадан, қонақүйден орын алу сияқты операцияларды да жүзеге асырасыз. Бұл нағыз [[компьютер]], теледидар мен Интернеттің біртұтастыққа жеткен үлгісі.

Соңғы уақытта қол [[телефон]]дардың жетілуіне байланысты жаңа коммуникациялық мүмкіндіктерге ие болды. Солардың қатарында телевизиялық хабарларды қабылдау мүмкіндігі артты. Тіпті сандық хабарларды көру жүйесі қалыптасты. Мысалы, жаңалықтарды іріктеп, өзіңді қызықтыратындарын ғана таңдап көретін дәрежеге жеттік. Іздеу машинасы арқылы телеақпаратты сүзіп алып, соның ішінде қалағаныңды ғана көресің, өзгесіне уақыт шығындап жатпайсың.

Осыған байланысты Интернет қызметтері де дүниеге келді. [[Google]] жүйесінің тез дамуы осы технологияға негізделгенінде жатыр. Ол арқылы қалаған телехабарыңызды қолайлы уақытта ғана көріп қоймайсыз, бүкіл ақпараттық тасқынды өзіңіз басқарасыз, қажетінше пайдаланасыз. Мысалы, [[онлайн]] режимінде Жер серіктерінің көмегімен Жерді қашықтан көресіз, карталар мен жеке нысандарды қарайсыз деген сияқты шексіз мүмкіндіктерге жол ашылған.

Айталық, жолға шығар алдында [[GPRS]] картасына ғана назар аудармайсыз, көшелердегі көлік кептелісін де ескеріп, тиімді маршрутты таңдауыңыз мүмкін. [[You Tube]] қызметі де сіздің ұдайы ақпарат тасқынының бел ортасында болуыңызға арналған.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Интернет]]
[[Санат: Техника]]

Санат:Компьютерлік техника

2012-01-14T13:29:27Z

Daniyar:

[[Санат:Компьютер]]
[[Санат:Интернет]]

Интернет жүйесі

2012-01-14T13:12:07Z

Daniyar:

'''Интернет жүйесі''' жиырмасыншы ғасырдың аяғында пайда болған '''Интернет''' қазір жер шарының әр түкпірін байланыстырып сан алуан адамдарды, елдер мен құрлықтарды біріктіріп отыр. <ref>ГАФФИН А.Путеводитель по глобальной компьютерной сети Internet.- М.: Артос, 1996.- 274 с.- (Просто о сложном). </ref>

Интернет 1960 жылдары [[АҚШ]]-та дүниеге келдi.Оны соғыс бола қалған жағдайда бір-бірімен [[телефон арналары]] арқылы қосылған [[компьютер желісі|компьютер желілерімен]] байланысып отыру үшін АҚШ-ның орталық барлау басқармасының қызметкерлері ойлап тапқан.Алпысыншы жылдардың аяғында [[Пентагон]] ядролық соғыс бола қалғанда [[компьютер]] желісінің үзілмеуі үшін арнайы жүйе жасады, тaжiрибенiң ойдағыдай жүргiзiлу барысында [[ARPA net желiсi]] пайда болып, ол Калифорниядағы жaне Юта штаты зерттеу орталықтарындағы үш компьютердi ғана бiрiктiрдi.Кейiн ARPAnet бейбiт мақсатқа қызмет еттi, оны негізінен ғалымдар мен мамандар пайдаланды.Сексенінші жылдардың басында Интернет деген термин пайда болды.Бұл ағылшынның халықаралық желі деген сөзі.<ref>ГИЛСТЕР П.Навигатор INTERNET: Путеводитель для человека с компьютером и модемом.- М.: Джон Уайли энд Санз, 1995.- 735 с. </ref>

1990-шы жылдары Интернетке енушілер саны күрт өсті, ал 2000 жылы оған 5 млн компьютер қосылып, пайдаланушылар саны 200 миллионнан асты.
Интернеттiң мүмкiндiгi шексiз.Талғамыңыз бен көңiл күйiңiзге қарай одан сiздi қызықтыратын көп нәрсе табуға болады.Yйден шықпай газеттiң тың номерiн парақтағыңыз келеме, мейiлiңiз, тек [[WWW]] немесе [[Web]] деп аталатын aлемдiк шырмауықты қолдансаңыз жетедi. Гиперсiлтеме жүйесi арқылы қажеттi басылымықызды санаулы минуттар iшiнде тауып аласыз.

[[Планета]]мыздың кез келген нүктесiндегi ауа райын, ақпараттық агенттiктiң соңғы жаnалықтарын бiлгiңiз келсе Интернет жaрдем беруге aзiр. Шалғай елдерге сапар шексеңiз сiзге қажет елмен, қаламен, қонақ үймен таныса аласыз.Интернеттен ғалым да, бизнесмен де, компьютерлiк ойын әуесқойы да, бәрi-бәрi қажет ақпарат таба алады. Интернет күнделiктi тұрмыс пен жұмыстың айнымас құралына айналып келедi.
Интернеттің негізі АҚШ-да жасалғанымен, оның нақты қожайыны жоқ. Әрбір үкімет, компания, университет ақпараттық қызмет ұсына отырып , бұл желінің тек қана өз бөлігіне иелік жасайды.<ref>СОЛОМЕНЧУК В.Интернет: краткий курс: Пособие для ускоренного обучения.- СПб.: Питер, 2000.- 288 с.: ил.</ref>

Алайда, Интернетке жеке дара ешкім де қожалық жасай алмайды. Сондықтан ол шын мәнінде адамзаттың әлемдік қазынасы болып табылады.

TCP/IP – Интернет желісіне қосылған компьютерлер арасында ақпарат алмасуды қамтамасыз ететін мәліметтерді бір жүйеге келтіру ережелері немесе оларды құрастыру хаттамасы.

IP (Internet Protocol) – мәліметтерді оны алушының адресі көрсетілген шағын тақырыптары бар бірнеше бөліктерге немесе дестелерге бµлетін желіаралық хаттама.

TCP (Transmission Control Protocol) – мәліметті жөнелту ісін басқаратын хаттама, ол желідегі ақпарат дестелерін дұрыс жеткізу үшін жауапты болып саналады

==Интернеттiң негiзгi қосымшалары==
E-mail (Electronic Mail) - электрондық почта. Желі тұтынушылары арасында мәлімет алмасу ісін жүзеге асыратын қызмет жүйесі. Ол арнайы почта программалары көмегімен жүзеге асырылады, мысал ретінде, Outlook Express программасын атауға болады. Оның көмегімен сіз санаулы минуттар ішінде хабарды жеткізе аласыз. Ол үшін клавиатурада тиісті хабар мәтінін теріп, белгілі электрондық адреске жіберсеңіз болғаны. Осынау тәсілдеме арқылы достарыңызбен, әріптестеріңізбен араласуға болады.<ref>Интернетке кіріспе «Бүкілдүниежүзілік өрмек»: Әдістемелік құрал.-Алматы, 1999.-25б.</ref>

E-mail адрестік құрылымы:

есім@ мекеме.домен
Мысалы:

common@pushkinlibrary.kz

dina_m@mail.kz

Usenet - бір-бірімен жаңалықтар алмасып отыратын бейкоммерциялық, бейформалдық,анархиялық жүйелер тобы. Белгілі бір серверде кездеседі.
Usenet – тегі жаңалықтар тобы – дүние жүзіндегі адамдардыњ пікірлесетін, яғни ақпарат алмасуына арналған электрондық пікірталас топтары.Мұндай жаңалық топтарында белгілі бір тақырыпқа арналған көптеген мақалаларды оқуға болады, олар әртүрлі тақырыптарды талқылауға да арналады. Usenet-тегі жаңалықтар ретінде оқыған мақалаңызға жауап беруге және өз ойларыңызды мақала ретінде жариялауға болады

[[FTP (File Transfer Protocol)]] - Файлдарды жіберу протоколы– бұл көбінде үлкен көлемдегі файлдарды жіберу кезінде қолданылатын Интернеттің қосымшасы. FTP көмегімен кез келген файлдарды жіберуге және қабылдауға болады.

[[Чат (IRC –Internet Real Chat)]] –Интернеттің тағы да бір қосымшасы,желіде нақтылы уақытта интерактивті сұхбаттасу. Әңгімелесушілер бір-бірімен өз компьютерлеріндегі клавиатурада сөздерді теріп жібереді және ол сөздер бірнеше секундтардан кейін сұхбаттасушыларға монитордан көрінеді, осындай тәсілмен әңгімелесулеріне болады.

[[World Wide Web]] (WWW немесе Web) - гипермәтіндік құжат. Интернет мәліметтерін жеңіл көруге болатын графикалық интерфейс мүмкіндігін береді.

Web-тің әр бетінің басқа парақтармен байланысын көрсететін сілтеме белгілері бар, оны бір-бірімен байланысқан парақтардан тұратын өте үлкен кітапхана деуге болады.Бір тораптық компьютерде орналасқан мәліметтер Web кітабы секілді, ал оның беттері кітап парақтарын көзге елестетеді.Бұл беттердегі мәліметтер дүниенің кез келген нүктесінде орналаса береді.Солар арқылы жер шарындағы барлық серверлік компьютерлердегі ақпараттар көз алдыңызда орналасады, мұнда қашықтағы-қымбат, жақындағы-арзан деген ұғым жоқ, олардың бағасы тек мәліметтің көлеміне немесе сіздің байланысып отырған уақытыңыздың ұзақтығына байланысты.

Түйінді компьютерлердегі мәліметтің бірінші беті кітаптың мазмұны тәрізді, әрбір беттің [[URL (Universal Resorse Locator)]] форматында берілген өзіндік адресі болады.Ол беттердегі мәліметті оқу «көру жабдықтары» деп аталатын арнайы программалар арқылы орындалады.

==Көру жабдықтары==
Веб парақтардағы мәліметтерді оқу “көру жабдықтары” деп аталатын арнайы программалар арқылы орындалады, ол “to browse” парақтау, қарау деген ағылшын сөзінен шыққан атау. Интернеттегі Web- парақтарын оқып, экранда көрсетуге арналған программалардың кең тараған түрлері [[Microsoft Internet Explorer]], [[Netscape Navigator]].<ref>Шөкіш А. Интернет – Америка барлаушылырының туындысы немесе ғаламдық ақпараттар туралы не білеміз?//Алтын орда.-2002.- ақпан.-Б.19</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Интернет]]

Санат:Қазақ тілді сайттар

2012-01-13T14:33:18Z

Daniyar:

[[Санат:Сайттар]]
[[Санат:Қазақ тілі]]

Санат:Финикия

2012-01-02T12:42:10Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Тілдер

[[Санат:Тілдер]]

Санат:Солтүстік-батыс семит тілдері

2012-01-02T12:42:07Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Тілдер

[[Санат:Тілдер]]

Санат:Сирияның тілдері

2012-01-02T12:41:44Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Тілдер

[[Санат:Тілдер]]

Аяз би (ертегі)

2012-01-02T11:12:14Z

Daniyar:

'''Аяз би''' - қазақ ертегісі.

Ертегідегі Жаман – [[қазақ]] [[ауыз әдебиет]]індегі ел басшысының үлгілі бейнесі. Ол – қарапайым, парасатты, адал, шыншыл, көреген, тапқыр, кішіпейіл, іззетті, көпшіл, қайырымды, қанағатшыл. Бұл қарапайым халық бұқарасының «елді осындай адам басқарса» деген арманынан туған бейне.

Аяз би туралы айтылатын [[ертегі]]-[[аңыз]]дардың бәрінде дерлік Жаман қойшының Мадан хан сынынан өтуі, үйленуі, ханның күншіл, ақылсыз қырық уәзірін өлімнен құтқаруы, оның даналығын, достыққа адал, сертке беріктігін, әділдігін мойындаған хан өз тағын беруі сөз болады. Жаман хан болғаннан кейін де жыртық тоны мен жаман тымағын хан сарайы босағасына ілдіріп қояды. «Кей-кейде хандық тақтың буымен көңілім тасып, асып бара жатқандай болсам, соған көзім түседі де, тез тәубама келемін» дейді екен. Сөйтіп ол жыртық тоны мен жаман тымағын көрген сайын тәубасынан жаңылмай, өзіне-өзі: «Аяз би әліңді біл, құмырсқа жолыңды біл» деп отыратын болған.

Өмірдегі реалды нәрсенің өзін әдейі өзгертіп көрсету – ертегі жанрының өзіндік қасиеті болғандықтан, ертегіші де оның мазмұнын барынша әсірелеп көрсетуге, сырлы да ғажайып етіп көрсетуге күш салады. Мәселен, «Аяз би» ертегісіндегі ханның әлсіз, жоқ-жітік, жаман қойшының ақыл-парасатын мойындап, оған хандық тағын сыйлап беруі өмірде әсте болуы мүмкін емес жағдай. Бірақ ертегіші осылай баяндайды, тыңдаушы оған иланады. Өйткені ертегіні айтушы да, тыңдаушы да өмірде бір рет болса да солай болғанын қалайды, соны армандайды. Қысқасы, Аяз биді өмірде болған тарихи тұлға дегеннен гөрі, халықтың «ел басқаратын адам осылай болу керек» деген арманынан туған Арман ханы, ел билеушіге тым ертеде ескерткен халық даналығы мен асқақ мұратының көрінісі деген орынды.

[[Санат:Әдебиет]]
[[Санат:Қазақ ертегілері]]

Жер қойнауындағы өнімді іздеу және барлау жұмыстары

2011-12-26T15:22:25Z

Daniyar:

'''Іздеу және барлау жұмыстары''' - жер койнауында мұнай-газ кендерінің барлығын анықтау, ашу, олардың қорларының санын есептеу және кен орындарының игеру жобаларының жасау мақсатында жүргізіледі. Кешенді іздестіру-барлау жұмыстарына алаңды геологиялық,геофизикалық және геохимиялық тұрғыдан зерттеу жатады, одан әрі кен орындарын түгелдей барлап,кемерлеу үшін ұңғыларды қазу әдістері белгіленеді.

=='''Іздеу жұмыстары бірнеше кезеңнен тұрады'''==

Бірінші кезеңде- жер бедерінің жалпы геологиялық көрініс картасы жасалады. Осымен байланысты табиғи қалыптасқан тау жыныстарының ашылуына дейін жер бедері тазартылады да оның геологиялық бет-бедерлерінің мүсіндері корсетіледі.

Екінші кезеңде-зерттелетін алаңның геологиялық құрылысын,негізгі қабаттардың тұрпаты мен пішінін көрсету мақсатында тереңдігі 20м-ден 300м-ге дейін картировтық және құрылымдық ұңғылар қазылады. Алынған мағлұматтар бойынша шартты белгілерді пайдалана отырып,жер қабаттарының көнелігі мен аумағы көрсетілген геологиялықкарта сызылады. Бұл карта ұңғымалардың тілмесі,геологиялық пішіндерарқылы толықтырылып жазылады.

Құрастырылған стратиграфиялық тілмеде жер қойнауының қазылып өтілген тау жыныстарының сипаттамалары колонка арқылы көрсетіледі.
Геологиялық пішіндер қабаттың көтеріңкі бағытына қарама-қарсы бағытта масштаб бойынша тік жазықтыққа түсіріледі <ref>Шуров В.И. Техника итехнология добычи нефти</ref>.

Табылған кен орнының пішінін толық дәлелдеу мақсатында геологиялық картаға қосымша материал ретінде, қазылған ұңғымалардың көрсеткіштері бойынша,құрылым картасы жасалады. Құрылым картасында зерттелетін қабаттың бет-бедері (ойлықырлығы)жарма сызықтар арқылы көрсетіледі.
Зерттелетін құрылымының А және В сызықтары арқылы оңашаланған қабаттарын теңіз деңгейінен бастап, аралық шама бойынша әрбір 100м қашықтықта орналасқан жазықтық арқылы кесіп өтеді. Горизонталь сызықтардың қабаттың бетімен кездескен жеріндегі нүктелерін масштаб бойынша планға түсіреді. Теңіз деңгейінен төмен орналасқан тереңдігін көрсететін жарма сызықтар цифрларын қосу (+) белгісімен, ал теңіз деңгейінен жоғары орналасқан жармаларды алу (-) белгісімен көрсетеді. Сөйтіп, құрылым картасы шығарылады.

Мұнай-газ кендерінің құрылымдарын жете көрсету, ондағы қордың мөлшері, ұңғымаларды қазу керектігін дәлелдеп көрсету мақсатында іздестірудің екінші кезеңіндегі геофизикалық және геохимиялық зерттеулер жасалады.

Жоспарланған жұмыстар орындалып болғаннан кейін үшінші кезеңдік – ұңғымаларды тереңдеп қазу басталады. Алғашқы қазылған ұңғыма тілмесінде мұнай-газ белгісі пайда болып, өнім алынған жағдайда кен орындарын нақтылы барлау әдісі жүргізіледі. Құнарлы алаңдарда кемерлеу ұңғымалары қазылып, кен орнының аумағы, қалыңдығы, мұнай-су шекаралықтары анықталады. Одан кейін бағалау, тергеу егжей-тегжейлі тексеру мақсатында т.б. категориялар скважиналар тағайындалып, қазыла бастайды.

Кен орнының көлемі мен қоры сияқты қажетті мағлұматтар анықталып біткеннен кейін, барлау жұмыстары аяқталып, енді мұнай мен газды игеру жұмыстары басталады, яғни бұл өндіру ұңғымаларын қазуға ұштасады. Мұндай ұңғымаларды арнайы, рет бойынша кен орындарына орналастырып қазып, олардан өнім алу мақсатында ғылыми-зерттеу институттарында немесе жергілікті ғылыми лабораторияларда игеру проектілері (жобалары) жасалады.

Мұнай-газ кен орындарын іздеу-барлау жұмыстарының табысты болуы бастапқы кезеңде неофизикалық және геохимиялық зерттеу әдістерінің ең нәтижелі бағыттарын іріктеп, таңдап алып, оларды іске асырумен тығыз байланысты.

===Геофизикалық және геохимиялық барлау әдістері===

Геофизикалық барлау әдістерінің бірнеше түрі бар,олардың негізгілері сейсмикалық және электрлік әдіс.

Сейсмикалық барлау әдісі. Мұнай барлау тау жыныстарының,қабаттарының жарылған оқ дәрілер арқылы пайда болатын серпінді толқындарды өз бойларынан өткізуі, я болмаса кейін серпуі арқылы алынатын көрсеткіштер арқылы зерттеледі. Жер қойнауындағы қабаттардың қайсыбірінде серпінді толқындар жылдам, ал қайсыбірінде жәй тарайтыны белгілі . Сейсмикалаық барлау жұмысын жүргізу үшін белгілі бір қашықтықта щұңқырлар өазылып, олардың ішіне токтың әсерімен жарылатын дәрі салынады(1-14сурет). Оқ дәрінің жарылуына байланысты жер қыртыстарына тараған толқындар тау жыныстарының әр қабаттарынан түрліше жылдамдықпен өткенін жер үстіндегі сейсмограф таспаға жазып тұрады. Қатты тау жыныстарынан құралған қабаттардан толқын жылдамырақ өтеді де,ол жұмсақ жыныстардан тұратын қабаттардан толқын баяулау өтеді. Алынған көрсеткіштер арқылы жер қабаттарының тереңдігі өлшеніп, карталары тұрғызылады <ref>Умаров М., Баймухаметов М.А. Скважинная добыча нефти</ref>.

Бұл әдіс мұнай және газ кендерін барлау жұмыстарына кеңінен пайдаланылады. Сейсмикалық барлау әдістерін алғашқы рет Г.А. Гамбурцев ойлап шығарған.

Электрлік барлау әдісі тау жыныстарының өз бойынан электр тогын өткізуге байланысты жүргізіледі. Мысалы, кейбір тау жыныстары (гранит, әктас, бойына тұзды су сіңген құмтастар) өз бойларынан электр тогын жақсы, ал басқалары (саз, мұнай сіңген құм, құмтастар) нашар өткізетіні белгілі. Осымен байланысты бойынан электр тогын өткізбейтін тау жыныстарының электрлік кедергісінің мағынасы көп болады. Әр түрлі тау жыныстарының электрлік кедергісінің өзгеруі, олардың табиғи орналасу тәртіптерін зерттеп білуге мүмкіндік туады.

Электрлік барлау жумыстарын жүргізгенде әр жерге қысқа темір қазықтар қағып, олар арқылы электр тоғын жібереді. Әрбір қазықтың арасында тау жыныстары арқылы электр тоғының қандай жылдамдықпен жүретінін өлшеп тұратын құралдар орнатылған. Құралдардағы көрсеткіштерден жер қабаттарының пішіндерін немесе құрама қатарларының кескіні түсіріледі.

Электрлік зерттеу әдістері қазылып өткен ұнғымалардың тілмелерін тексеругеде кеңінен қолданылып келеді. Ол үшін ұнғыманың ішіне үш электродтан тұратын әдейі қабық жіберіледі де, ал төртінші электродты ұнғыманың бетіне жақын жерге орналастырады (қондырылады). Одан соң сол электродтар арқылы тоқ жіберіледі.

Әдейі аспаптар (приборлар) көрсеткіштері бойынша құбыр бойындағы тау жыныстарының потенциалдық айырмашылықтары және кедергілері таспаға жазылады.

Бұл жағдайда әктас мұнай сіңген құмтастардың электрлік кедергілерінің мәні жоғары, ал саз бен сулы құмтастар кедергілерінің мәні төмнн болады. Кедергі мәндерін салыстыра отырып, мұнай-газ горизонттарының қай аралықта орналасқанын болжауға болады <ref>Мищенко И.Т. Расчеты в добыче нефти М. Недра 1989 г.</ref>.

Далалық геофизикалық әдістерге гравитациялық, магниттік барлау және ұңғымаларды зерттеу әдістері жатады.

Гравитациялық барлау әдісі тау жыныстарының тартылу күші мен тығыздығын өлшеуге қолданылады. Жер қабаттарын құрайтын әр түрлі тау жыныстарының тығыздығы бірдей болмайтындығы белгілі.

Құрамында темір, гранит кездесетін тау жыныстарының тығыздығы мұнайлы және сулы құмтастардан әлдеқайда жоғары.
Заттың тығыздығы төменде көрсетілген тәртіп бойынша өлшенеді. Заттың бір бөлімшесін алып таразы арқылы салмағын өлшейді де оның көлемін табады. Содан соң грамдық салмағын, текше сантиметрмен алынған көлеміне бөледі. Далада барлау жұмыстарын жүргізген кезде тығыздықты өлшеудің қиындығы бар, бұл көп уақыт алады. Сондықтан айналмалы таразы қолданылады. Бұл таразы құрылысының негізгі бөлшегі иін ағаш. Иін ағаштың бір ұшына жіпке ілінген салмағы бар зат байланған. Бұл иін ағаштың екінші ұшындағы сондай салмақпен тепе –тең тұрады.

Жіңішке жіп арқылы салмағы бар зат байланған. Бұл салмақ иін ағаштың екінші ұшына ілінген сондай салмақпен тепе-теңдесіп тұрады. Егер де жер қабатындағы тау жыныстарының тығыздықтары бңрдей болса, салмақты зат бұзылмайды да, оған ілінген жіп өзгеріссіз өозғалмай тұрады.
Ал барлаушының жүруімен байланысты, оның алдынан тығыздығы аз өабаттар кездессе, жаңағы ілінген салмақты зат кейін шегінеді, жер де ауыр салмақты тау жыныстарының бағытына қарай ауытқи бастайды, басқаша айтқанда қабат ілінген салмақты өзіне тартады. Таразыға ілінген салмақты өзгеруі таспаға жазыла береді. Бұл жазулар арқылы гравитациялық карталар жасалып, олар болашақ барлау жұмыстарын жүргізуде есепке алынады. Күрделі гравиметрия аспаптарын жасап шығарғандығы үшін П.п.Лукавченко және В.в.Федьянский деген геофизиктер мезгілінде мемлекеттік сыйлықтарға ие болды.

Магниттік барлау жұмыстары тау жыныстарымен кен орындарының магниттік қасиеттерін зерттеу арқылы жүргізіледі. Әр түрлі денелер магнит стрелкасының қозғалуына әсер етеді: кейбіреулері оны өзіне тартады, ал бірқатары стрелканы тартпайды, яғни әсер етпейді немесе оны өзінен алшақтатады. Барлаушылар өте сезгіш сагниттік таразыларды пайдаланады. Жүрумен байланысты магниттік таразы стрелкасының жағдайы өне бойы жазылып отырады. Бұл көрсеткіштер арқылы магниттік карталар тұрғызылады.

1934 жылы орыс оқымыстысы А.А.Логачев самолет арқылы шапшаң жазылатын магниттік аспап ойлап шығарды. Осымен байланысты магниттік аэросъемкалар жасалып келеді.

Геохимиялық барлау жұмыстарының қатарына газ барлау әдісі жатады. Газдар тереңдікте орналасқанымен сезгіш аспаптар арқылы олардың аз да болса жер бетіне шығып жататынын байқауға болады. Әрине газдың қабаттардан өту мөлшері өте нашар, мыңнан бір пайыз болуы мүмкін. Бірақ та осы нәзік көрсеткіштер арқылы жер қойнауында газ кенінің барлығын байқауға болады.

Әр жерден алынған сынама (проба) арқылы газдың құрамына байланысты карталар тұрғызылады. Бұл әдісті орыс ғалымы В.А.Соколов ойлап шығарды.

Мұнай тектес газдардың құрамында да мұнай ішінде тіршілік ететін бактериялардың бар екендігі анықталды. Кейінгі кездерде бактериялық мұнай барлау әдісін іс жүзінде Г.А.Могилевский қолданып, жаңа мұнай газ кен орындарын ашуға көмегінің бар екенін анықтады. Бұл әдіс геохимиялық зерттеудің қатарына жатады.

1934 жылы инженер М.И.Бальзамов геохимиялық газ каратажын ойлап шығарды. Газ каротажының төмендегі жағдайы негізделген: ұңғымада қазу процесі жүріп жатқан кезде бұрғы ерітіндісін зерттеу арқылы оның құрамында жер қабатынан бөлініп шыққан газдарды жікке бөліп шығуын зерттеп, олардың мөлшерін диаграмма ретінде таспаға жазып тұрады. Осы диаграмма арқылы жер қойнауындағы мұнай газ кендерінің қандай тереңдіктерде кездесетіні болжайды. Ол барлау жұмысын жүргізуде ойдағыдай пайда келтіреді.

Өндірісте ұңғымалар бойын геофизикалық әдістермен зерттеудің гамма − каратаж, нейтрондық гамма − каратаж, терокаратаж, т.б. түрлері кездеседі. Олардың барлығы да ұңғыма тілмесін өндіріс геофизикалық зерттеу әдістерінің қатарына жатады.

==Дереккөздер==
<references>

[[Санат:Геология]]

Ұңғымадағы штангалық сорапты қондырғы

2011-12-26T15:09:49Z

Daniyar:

'''Ұңғымадағы штангалық сорапты қондырғы''' - [[мұнай]] және [[газ]] өндірудегі әлемге кең тараған жабдық. Өнім өндірудің фонтанды, терең сорапты, газ лифтілі әдістерінің терең сорапты әдісінде кең қолданылатын кешенді жабдық.

Тербелмелі станок – штангінің плунжермен жоғарылы-төменді жүрісіндегі электроқозғалтқыш білігінің айнымалы қозғалысын тудыратын және сұйықты айдау үрдісіндегі күштерді қабылдайтын механизмдер болып табылады. Олар жүк көтергіштігі мен жетектеуші конструкциясы бойынша, теңгерілу түрі (роторлық немесе балансирлік) мен штоктың жүріс ұзындығының диапазоны және тербеліс саны бойынша ерекшеленеді <ref>Нұрсұлтанов Ғ.М, Абайылданов Қ.М. «Мұнай және Газды өндіріп, өңдеу» беттер[296…307]. Оқулық – Алматы: ҚазҰТУ, 2003 жыл.</ref>.

==Конструкциясы==

Штангалық сораптармен ұңғымаларды пайдалану әдісінің негізіне ұңғымаға түсірлетін іс-әрекеті қайтымды көлемдік сораптар кіреді және олар жер бетінде орналасқан жетектеуші механизммен механикалық түрде байланысқан. Барлық мұндай [[жабдықтар]] кешені штангалық ұңғымалы сорапты қоңдырғы деп аталады (ШҰСҚ).
Штангалық сорапты қоңдырғы сағалық жабдықтан, штангалық сораптардың тізбегінен, сораптық компрессорлы құбырлардың тізбегінен, ұңғымалы сораптан және қосымша жер асты қоңдырғысынан тұрады. Бөлек жағдайларда қандайда бір элемент орын алмауы мүмкін, сол кезде оның қызметін ШҰСҚ-ң басқа элементтері атқарады.
Сораптық штангілердің тізбегі бір-бірімен бұрандалармен байланысқан және штангалардан құралған өзекше (стержен) түрінде келтірілген. Сораптық штангалар тізбегі механикалық энергияны жетек механизмінен ұңғыманың сорабына береді. Ұңғымалық сорап (негізінен плунжерлі болып келеді) қайтымды-ілгерілмелі қозғалатын штангалардың механикалық энергиясын қабаттық сұйықтарды тартып шығару энергиясына түрлендіреді <ref>Шуров В.Т.« Технология и техника добычи нефти».М.1983г.</ref>.

Көп жағдайда ШҰСҚ-да жетек ретінде балансирлы тербелмелі-станоктарды қолданады (1-сурет). Балансирлі тербелмелі-станоктар массалы фундаментте 1 орналасқан рамадан 2 құралған. Рамада тірек 9 құрылып, онда топсаның көмегімен балансир 10 бекітілген, оның бір шетінде басшық 12 орналасқан, екінші шетінде оны шатунмен байланыстыратын топса бар. Шатун редуктордың шығар білігінде бекітілген кривошиппен 5 біріктірілген. Редуктордың кіру білігіне сына (клин) тәрізді белдікті беріліс арқылы электро-қозғалтқышы 3 жалғанған. Балансирдің басына штангалар тізбегі арқанды ілгіштің көмегімен 13 байланысады.

Сораптың арқанды ілгіші сораптық штангалар тізбегін тереңдікте орналасқан ұңғылық сораптың плунжерлерімен жалғастырады. Тізбек жеке штангалардан 17 жиналады. Штангалардың ұзындығы 6-дан 10 м дейін, диаметірі 12 ден 25 мм-ден жоғары және бір бірімен муфталар 23 арқылы жалғасады. Жылтыратылған штоктың жоғары класты тазалықпен өңделген беті болады, кейде оны бірінші немесе сальникті штанга деп те атайды.

Сораптық компрессорлы құбырлар тізбегі қабаттық сұйықты жер бетіне шығарады және сағалық арматураны тереңдегі ұңғылық сораптың цилиндірімен біріктіреді. Ол жеке құбырлардан 18 құралған, ұзындықтары 8-12м, диаметрі 48-114мм және шығар жердегі құбырлар буынымен біріктірілген.
СКҚ-ды герметизациялау үшін тізбек құрылғысының жоғарғы бөлігінде сағалық сальник орнатылған. Сальник арқылы жылтыратылған штанга өткізілген ұңғыма сағасының жабдықтарынан өндірілетін сұйықты алып кететін жері болады және ол арқылы сұйық алынады да, сүзгі тор арқылы өндіріске жіберіледі.
Әрекеті бір жақты ұңғымалық сорапты қарастырайық ІІІ. Ол СКҚ тізбегіне жалғанған цилиндрден 24 және штанга тізбегіне жалғанған плунжерден 25 тұрады. Айдау клапаны 26 плунжерге, ал сору клапаны 27 - цилиндрдің төменгі бөлігінде орнатылған.
Сораптың төменгі бөлігінде қажетті жағдайда газды IV немесе құмды сұйықтан бөлетін якорь орнатылған. Газ құбырсыртындағы кеңістікке СКҚ 18 және шегендеу 16 құбырлар тізбегінің арасы арқылы өтеді, құм якорьдің корпусында тұнып қалады <ref>Мищенко И.Т. Скважинная добыча нефти.Учебное пособие для вузов. – М.:ФГП Изд-во «Нефть газ» РГУ нефти и газа им. И.М.Губкина,2003г. </ref>.

ШҰСҚ-ның жұмыс істеуі кезінде оған энергия электрлі қозғалтқыштан редуктор арқылы кривошипті-шатунды механизмге беріліп, оның көмегімен айналмалы қозғалыс штангалар тізбегінің қайтымды-ілгерілмелі қозғалысқа түрленеді. Тізбекпен байланысқан плунжер де қайтымды-ілгерілмелі түрде қозғалады. Плунжердің жоғары қарай қозғалысында айдау клапаны плунжердің үстіндегі сұйық қысымымен жабылады да, ол СКҚ бойымен жоғары көтеріледі. Сол уақытта сору клапаны ашылып, плунжердің астындағы цилиндр көлемі сұйыққа толады.
Плунжердің төмен қарай жүрісі кезінде сору клапаны сұйық бағанасының қысымымен жабылады да, айдау клапаны ашылып сұйық плунжердің үстіндегі кеңістікке жиналады.Үстіңгі бетке көтерілген сұйық сағалық сальниктің бүйіріндегі бұрып алу тесігі арқылы өндірістік коллекторға жіберіледі.
Сағалық штоктың жүріс ұзындығын, шатунды кривашиппен бекітілген жерінен жылжту арқылы өзгертеді. Балансирдің тербеліс саны, электроқозғалтқыштың шкив диаметрін ұлғайтуға немесе азайтуға байланысты болады. Кәсіпшіліктердеөлшемдері мен конструкциясы әр түрлі сораптар қолданылады. Неғұрлым кең тараған сораптардың екі түрі – салынбайтын (құбырлық) және салынатын сораптар.

Салынбайтын сораптың цилиндрін ұңғымаға, сорапты компрессорлы құбырмен(СКҚ), ал клапындар мен плунжер штангімен түсіріледі. Цилиндрді жоғарыға шығару үшін барлық жабдықтарды көтеру қажет (штангіні клапындармен, плунжермен және сорапты құбырды).
Салынатын сораптың цилиндрі (плунжермен, клапындармен бірге жиналып) ұңғымаға штангі арқылы түсіріледі және сол сияқты жиналған түрде штангі арқылы жоғарыға шығарады(құбырлар орнында қалады)

===Дереккөздер===
<references/>

{{Geology-stub}}
[[Санат:Технология]]

Санат:Ел

2011-11-23T10:06:56Z

Daniyar: Жаңа бетте: Санат:Мемлекет

[[Санат:Мемлекет]]