Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Елдос Тоқтарбай

2026-07-06T20:33:26Z

Daniyal.aidarov5:

{{Жазушы|Есімі=Елдос Нүсіпұлы Тоқтарбай|Азаматтығы=Қазақстан|Ұлты=Қазақ|Туған жері=[[Балпық би]], [[Көксу ауданы]], [[Жетісу облысы]]|Суреті=Yeldos Toktarbay.jpg|Туған күні=02.01.1993|Мансабы=Жазушы, әдебиет сыншысы, алаштанушы-ғалым|Жанры=Проза, балалар әдебиеті, зерттеу, сын|Шығармашылық жылдары=2008 жылдан бері|Шығармалардың тілі=[[қазақ тілі]], [[орыс тілі]], [[түрік тілі]]|Сайты=https://toktarbay.com/|Сыйлықтары=ҚР Үкіметінің «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығы}}
'''Елдос Нүсіпұлы Тоқтарбай''' ([[2 қаңтар]] 1993, [[Балпық би (ауыл)|Балпық би]], [[Көксу ауданы]], [[Жетісу облысы]]) — қазақ жазушысы, әдебиет сыншысы, алаштанушы-ғалым, баспагер, [[Дарын мемлекеттік жастар сыйлығы|ҚР Үкіметінің «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының]] лауреаты, [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] мүшесі.<ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/2546</ref> [[Ілияс Жансүгіров]] қоғамдық қорының Президенті.<ref>https://www.instagram.com/ilyas_jansugur_qory/</ref><ref>https://egemen.kz/article/389869-surettegi-dgumbaq-dgan-kim</ref>

== Өмірбаяны ==
Ұлы жүздің Жалайыр руы, Мырза атасынан тарайды.

1993 жылдың 2 қаңтарында Алматы облысының Көксу ауданы, Балпық би кентінде дүниеге келген. Екі жасында әкесінен айырылып, 1995 жылдан бастап Талдықорған облысы (қазіргі [[Жетісу облысы]]), Қапал ауданы (қазіргі [[Ақсу ауданы]]), [[Арасан (ауыл)|Арасан ауылында]] тұратын нағашыларының тәрбиесінде өскен.<ref>https://toktarbay.com/avtor/</ref>

=== Білімі ===
Арасан ауылындағы Барлыбек Сырттанов атындағы орта мектептің түлегі. [[Арқалық педагогикалық университеті|Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институтының]] филология факультетін «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығында білім алған. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің]] магистратурасын, докторантурасын тамамдаған. РФ Ғылым академиясының Әдебиет институты (Пушкин үйі) Әдебиет теориялары мәселелері бойынша курсын оқыған. (Санкт-Петербург қаласы)

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын мұғалім ретінде бастаған Елдос Нүсіпұлы әр жылдары әртүрлі қызмет атқарған.

* 12.11.2012 – 03.06.2015 жж. Арқалық көпсалалы колледжінің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы;
* 28.08.2015 – 01.04.2016 жж. [[Сейфуллин мұражайы|С.Сейфуллин мұражайында]] Ғылыми-қор бөлімінің ғылыми қызметкері;
* 01.04.2016 – 01.02.2018 жж. Қазақстанның [[Ақ жол (партия)|«Ақ Жол» демократиялық партиясы]], идеологиялық жұмыстар бөлімінің консультанты;
* 09.10.2017 – 01.03.2018 жж. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасы|Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының]] сектор жетекшісі;
* 01.03.2018 – 01.10. 2018 жж. Ахмет Байтұрсынұлы Білім академиясының ғылыми хатшысы;
* 01.10.2018 – 10.05.2020 жж. [[Астана|Нұр-Сұлтан қаласы]] әкімдігінің «Руханият» КММ ғылыми қызметкер;
* 19.02.2019 – 28.08.2019 жж. [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің]] www.ruh.kz порталының бас редакторы міндетін атқарушы қызметін атқарып, педагогика, руханият, БАҚ саласындағы әр түрлі қызмет сатыларынан жүріп өткен.
* 2019 – 2023 жылдары Алаш тұлғаларын зерттеп, насихаттайтын республикалық [[Qyr Balasy|Qyr balasy]] қоғамдық қорының атқарушы директоры қызметін атқарған.<ref>https://qazaqadebieti.kz/41961/alash-zholynda-y-yr-balasy</ref><ref>https://egemen.kz/article/332321-alash-dgolyndaghy-qyr-balasy</ref>
* 23.07.2025 – 06.02.2026 жылдар аралығында [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағы]] Басқармасы жанындағы Балалар мен жасөспірімдер әдебиеті жанрлық кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/eldos-toqtarbai-balalar-adebietine-konil-bolmegen-ulttyn-bolasagy-zoq__10000596</ref><ref>https://qazaqadebieti.kz/58542/balalar-debietini-b-gingi-kelbeti</ref><ref>https://ult.kz/post/zhazushy-konstitutsiyadagy-til-normasy-turaly-zhazbalary-ushin-kyzmetinen-kuylganyn-aytty</ref>
* 2024 жылдан бері ATA Creative Hub баспасының бас редакторы болып жұмыс істейді.<ref>https://www.instagram.com/atacreativehub/</ref>
* 2025 жылғы 24 сәуірден бері Ілияс Жансүгіров қоғамдық қорының Президенті қызметін атқарып жатыр.

== Шығармашылығы ==
Елдос Тоқтарбайдың шығармашылық дебюті — 2015 жылы жарық көрген «Ақжелкеннің ұландары» прозалық шығармасы.

=== Көркем-әдеби еңбектері ===

==== Басқа да ====

* «Барлыбек» («Жетісу» телеарнасы мен «Jetisufilm» студиясы) көркем фильмінің және «Айтылмаған тарих» («Хабар» телеарнасы) сериялық деректі фильмдерінің сценарийін жазған. «Ілияс» көркем фильмінің кеңесшісі.
* Бірқатар пьесалары ҚР театрларында қойылып жүр.<ref>https://syrboyi.kz/aleymet/tarihi-drama-alash-idejasyn-arqaw-etti-198730/</ref>

==== Әдеби портреттік эсселері ====

* «Сөз-сәуле» (2019)
* «Жарық сәуле» (2019)

==== Публицистикалық шығармалар кітабы ====
«Мен де АрқМПИ түлегімін...» (2014)

==== Романдары ====

* «Үзілмеген үміт»
* «Серілер сүйген сұлу»

==== Прозалық кітаптары ====
* «Ақ желкеннің ұландары» (2015)<ref>https://adebiportal.kz/kz/books/view/aq-zelkennin-ulandary__3631</ref>
* «Тау құсы»<ref>https://moldir-bulak.kz/mejirim-men-izgilik-zharshysy-tau-kusy/</ref>
* «Көгершін-жүрек»

=== Ғылыми зерттеу әдеби-сын, тарихи танымдық жұмыстары ===
Елдос Тоқтарбай алаштану мен әдебиет ғылымдарында зерттеу жүргізіп, еңбек жазған ғалым. Оның зерттеу еңбектері мен монографиялары:

* «Қаламгер, ғалым, қайраткер Ахмет Байтұрсынұлының əдеби мұрасы» (2013);
* «Қазақ әдебиеті тарихындағы түрмеде жазылған шығармалар және эмигранттық кезең» (Генезис. Эволюция. Поэтика) (2015);<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/eldos-toqtarbai-adebiet-erikkennin-ermegi-emes__12058</ref>
* «Барлыбек туралы бірер сөз... Барлыбек Сырттанұлының өмірі мен қызметі туралы тарихи толғам» (2019);
* «Жетісу өңірінің аңыз-әңгімелері» (2020);
* «Абай және Алаш. ''Абайтанудың кейбір мәселелері''» (2020);
* «Түрме әдебиеті» (2021);
* «Алаш сөзі»;
* «Жетісудағы Алаш іздері»;
* «Жетісудағы «Алаш» мектебі» (2021);
* «Millet Mektebinin Yüreği» (2022);
* «Ілиястың Ресейдегі іздері (1925–1928)» (2024).
* «Арғы жағы Хазардың, бергі жағы...» (2025);

==== Балалар әдебиеті ====
Елдос Тоқтарбайдың балалар мен жасөспірімдерге арналған әңгімелері «Кəусар бұлақ» (2012), «Аңсар» (2013), «Балауса жырлар» (2014), «Тəтті алма» (2015), «Жетісуға құйылған жылғалар» (2017), «Əдеби Қазақстан» (2018), «Тәтті алма» (2019), «Қазақстан – Белоруссия» әдеби альманахы (2020), «Құлыншақ. Жетісулық балалар жазушыларының антологиясы» (2021), 10 томдық балалалар әдебиеті прозалық шығармалар антологиясына енген.

* Ілияс Жансүгірұлы кім?

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ жазушылары]]
[[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Блогерлер]]
[[Санат:Алаштанушылар]]
[[Санат:Жетісу облысында туғандар]]
[[Санат:1993 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]]

Базарбай Мәметов

2026-06-11T04:44:37Z

Daniyal.aidarov5:

'''Базарбай Мәметов''' ([[20 мамыр]] [[1888 жыл|1888]], қазіргі [[Сарқан ауданы]] – 1946) — Алаш зиялысы, [[Алашорда]] үкіметінің мүшесі, Жетісудағы Алаш қозғалысының көрнекті мүшелерінің бірі, заңгер.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Өмірбаяны==
[[Найман]] тайпасының [[Садыр]] руынан шыққан.<ref>https://adebiportal.kz/kz/news/view/19200</ref>

1888 жылы (екінші бір архивтік құжатта 1891 жылы туған деп көрсетілген) [[Жетісу облысы]], [[Лепсі уезі]], [[Балқаш-Лепсі болысы]]нда (қазіргі Сарқант ауданы) дүниеге келген. 1900-1911 жылдары [[Верный ерлер гимназиясы]]нда оқиды. Алғашында Мәскеудегі Алексеев әскери училищесіне оқуға ынтасы болғанымен, 1911 жылы [[Қазан университеті]]нің заң факультетіне түсіп, оны 1917 жылы бітіріп шығады.

ЖОО-да оқып жүргенде-ақ, ол әр түрлі жұмыстарға белсене араласады. 1916 жылы атақты «маусым» жарлығы шыққанда Қазанда оқитын қазақ студенттері ішінде Б. Мәметов те бар, тыл жұмысына бара жатқан орыс тілін білмейтін қазақ жігіттеріне бас-көз болу үшін «Қазақ» газетінің бетінен «бүкіл ақ жүрек бауырларын» шақырып, үндеу жолдайды. Бұл үндеуді [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейханов]] «Бауырларым, ден сау, жас шақтарыңда жұрт үшін жұмылыңдар!» — деп жылы қабылдайды.

Ақпан төңкерісінен соң Алаш қозғалысына белсене араласады. 1917 жылғы шілде айындағы Жалпықазақ съезінде [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысынан]] Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылып және бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне (Шоро-и-Исламға) өкіл етіп сайланады.

Ал сол жылғы желтоқсанда өткен [[Жалпы қазақ съезі|Жалпықазақ съезінде]] Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан тысқары, яғни жалпы қазақ атынан кіреді. Осының өзінен-ақ Б.Мәметовтің абыройының қаншалықты екенін аңғаруға болады.

[[Азамат соғысы]] жылдары басқа да ұлтжанды қазақ зиялылары сияқты Б.Мәметов те ақ пен қызылдың теке тіресінде тектен-текке қосақ арасында қалған қазақ жұртшылығын аман сақтап, қорғау мақсатында [[Семей]]де 1918 жылы 1 Алаш полкін жасақтауға және Жетісу жерінде қазақ жігіттерінен алаш сарбаздарын ұйымдастыруға ат салысады.
Жетісуда С. Аманжоловпен бірге аштық-күйзеліске ұшыраған жұртшылыққа көмек комитетін ұйымдастырады.

1918 жылы 10-31 тамыз аралығында Лепсіде өткен [[Алаш орда]]ның Жетісу облыстық 2 қазақ съезіне қатысып, оның кеңесінің мүшелігіне сайланады.
Колчак үкіметі тарапынан большевиктермен қатысы бар деген жалған желеумен Алашорда мүшесі Лепсі көмек комитетінің төрағасы Б.Мәметов қуғын-сүргінге ұшырайды. Қуғынға ұшыраған Алаш зиялысы Б. Мәметовке М. Тынышпаев ара түсіп, адмирал Колчакқа хат жазады.

Жетісуда казак-орыстардың қазақ ауылдарына жасаған адам айтқысыз айуандық істерін, Отыншының ерлік өлімін Семейге алғаш жеткізген және осыларды «Абай» журналына жазған Б.Мәметов пен Ы. Жайнақов болатын.

Кеңес кезеңінде де Б. Мәметов қуғын-сүргінге ұшырап, 1928 жылы ұсталынып, тұтқындалады. 1931 жылы отбасымен [[Саратов]]қа жер аударылады.

Саратов, Қарақалпақстан, Жамбыл, Талдықорғанда әр түрлі шаруашылық қызметте болып, 1946 жылы Бөрлітөбе ауданында қайтыс болды. Кеңес Одағы Жоғарғы Кеңесінің 1989 жылғы 16 қаңтардағы Жарлығының 1 – бабына сәйкес «30-40 жылдар мен 50-ші жылдардың басында қуғын-сүргінге ұшырағандар мен құрбандарына байланысты әділдік орнатуға толықтыру іс-шаралары» негізге алынып, 1989 жылы 6 сәуірде Мәметов Базарбай ақталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Алаш Орда}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:20 мамырда туғандар]]
[[Санат:1888 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарқан ауданында туғандар]]
[[Санат:1946 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:КСРО-да репрессияланғандар]]
[[Санат:КСРО-да қуғындалғандар]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]

Ғұбайдолла Берді

2026-05-16T06:55:48Z

Daniyal.aidarov5:

'''Ғұбайдолла Есқалиұлы Берді''' (1885, Қарашығанақ ауылы, [[Гурьев уезі]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] – 1921) — тұңғыш қазақ мал дәрігері<ref>Жылқыбайұлы Ж. Тұңғыш қазақ ветеринары. Зерттеу. – Алматы: Qyrbalasy ҚҚ баспасы, 2026. – 160 бет.</ref>, Алаш қайраткері.

Бердиев Ғұбайдолла Есқалиұлы 1885 жылы [[Орал облысы]] Гурьев уезінің Қарашығанақ ауылында туған. 1906 жылы [[Қазан]] малдәрігерлік институтын бітірген. Мамандығы мал дәрігері, солай бола тұра әлеуметтік жұмыстарға белсене қатысып, Алаш қозғалысының белді мүшесіне айналды.

Атасы Мүсірәлі болыс болған, көп нәрсені көңіліне тоқыған білікті адам екен. Ғұбайдолланың елшілдік, әлеуметшілдік бағыт ұстануына сол атасының ел арасындағы беделі де ықпал еткен.

Ғұбайдолла Есқалиұлы бала кезінде Есбол ауылындағы «Қызыл үй» аталатын екі сыныпты, онан соң Гурьевтегі Романов мектебіне түсіп, оны 1909 жылы тамамдайды. Сөйтіп жас кезінен [[орыс тілі]]н біршама жетік меңгерген ол Орал реалды әскери мектебіне түсіп, оқуын жалғастырады. Азамат болған шағында білім жолын куып, Қазан малдәрігерлік институтына түседі. Оқып жүрген кезінде-ақ жасырын социал-демократтар партиясының мұсылмандар «ячейкасына» қатысады. Сол ұйымға қатынаса жүріп, қоғамды, әлеуметтік тарихи жағдайларды терең түсінеді. Оның бұл [[Демократия|демократтық]] көзқарасы мен ұлтшылдық бағыты патша үкіметінің назарынан тыс қалмайды. Ақыры Қазандағы студенттер қозғалысына қатысқаны үшін қуғынға үшырайды. Оралға келген соң «Қазақ конституциялық-демократиялық» партиясын құруға атсалысып, партияның бағдарламасын даярлау жұмысына қатысады. 1911- 1913 жылдары Шәңгерей Бөкеев, Бақытжан Қаратаев, Ғұмар Қараш ұйытқы болған [[Қазақстан газеті|«Қазақстан» газетін]] шығарушылардың бірі осы Ғұбайдолла Бердиев екен. 1917 жылы бірінші жалпықазақ сиезінде Орал облысынан Бүкілресейлік құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат болып ұсынылады. Сол жылы Уақытша үкіметтің Гурьев уезіндегі комиссары болып тағайындалады. 1918- 1919 жылдары Гурьев уезінің [[Демократия|Қарабау]] болыстық жер басқармасын басқарады. 1921 жылы аурудан қайтыс болады.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Алаш қозғалысы]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{Bio-stub}}

Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев

2026-03-20T13:24:56Z

Daniyal.aidarov5: /* Марапаттары */

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Muhtar Altynbayev.jpg
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері Бас штабы бастықтары комитетінің 3-төрағасы
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg
| Реті =
| Басқара бастады = [[10 қаңтар]] [[2007 жыл|2007]]
| Басқаруын аяқтады = [[11 наурыз]] [[2010 жыл|2010]]
| Ізашары = [[Болат Керімжанұлы Дарбеков|Болат Дарбеков]]
| Ізбасары = [[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]
| Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер =
| Титулы_2 = Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = [[8 желтоқсан]] [[2001 жыл|2001]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[8 қаңтар]] [[2007 жыл|2007]]
| Ізашары_2 = [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]
| Ізбасары_2 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Титулы_3 = Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = [[30 қазан]] [[1996 жыл|1996]]
| Басқаруын аяқтады_3 = [[9 тамыз]] [[1999 жыл|1999]]
| Ізашары_3 = [[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]
| Ізбасары_3 = [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев|Бақытжан Ертаев]] міндеттерді атқарушы
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = 10.12.1945
| Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Гүлбану Рахимбайқызы Алтынбаева
| Балалары = [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев]]
| Қызмет еткен жылдары = [[1969 жыл|1969 жылдан]] бастап
| Құрамында болды =
| Әскер түрі = Әскери-әуе күштері
| Атағы = [[Сурет:20-RKGF-GEN.svg|20px]] [[Армия генералы]]
| Басқарды = Қазақстан Республикасының Әскери-әуе күштері
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Білімі = [[Кеңес Одағының Маршалы Г.К.Жуков атындағы Аэроғарыштық қорғаныс Әскери академиясы]]
| Ғылыми дәрежесі =
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Mukhtar Altynbayev
| Марапаттары =
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{Халық қаһарманы}}
{{!}}}
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{1 дәрежелі Барыс ордені}}
{{!}}}
{{{!}} style="background:transparent"
{{!}} {{2 дәрежелі Барыс ордені}} {{!!}} {{Отан ордені}} {{!!}} {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} {{!!}} {{Астана медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{ҚР ҚК 10 жыл}} {{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{!!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!!}}{{Халықаралық әскери достастықты дамытқаны үшін медалі (Қазақстан)}} {{!!}}{{ҚР ҚК 20 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{Достық ордені (Ресей)}} {{!!}} {{3 дәрежелі «КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені}} {{!!}}{{КСРО Қарулы Күштерінің ардагері медалі}}{{!!}} {{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}} {{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}} {{!!}} {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{!!}} {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}{{!!}} {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}
{{!}}-
{{!}}{{Әскери достастықты нығайтқаны үшін медалі (Ресей қорғаныс министрлігі)}}{{!!}}{{Әскери достастықты нығайтқаны үшін медалі (Ресей қорғаныс министрлігі)}}{{!!}}{{Қорғаныс министрлігіне 200 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Тәжікстан ҚК 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Украина ҚК 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Әскери достастықты нығайтқаны үшін медалі (Молдавия)}}
{{!}}-
{{!}}{{Әскери достастықты нығайтқаны үшін медалі (Қырғызстан)}}{{!!}}{{ҚырР ҚК 10 жыл}}
{{!}}}
}}
'''Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев''' ([[10 желтоқсан]], [[1945 жыл|1945]], [[Қарағанды]]) — Қазақстан мемлекет және әскери қайраткері, [[армия генералы]] (2002), [[Халық қаһарманы|Халық Қаһарманы]] (2006).<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 жыл. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref>

== Қысқаша өмірбаяны ==
* 1945 ж. 10 желтоқсанда [[Қарағанды]] қаласында туған. Қазақ.
* 1977 ж. — Армавир жоғары әскери ұшқыштар ӘШҚ училищесін бітірді.
* 1985 ж. — Кеңестер Одағының Маршалы Г.К. Жуков атындағы ӘШҚ Әскери командалық академиясын бітірді. Саяси ғылымдарының кандидаты.
* Еңбек жолын Қарағанды қаласының шахталарында бастады.
* 1962 ж. қыркүйегінен 1966 ж. қазанына дейін жұмысшы, шахта қазушысы.
* 1964 ж. өндіріс пен оқудан қол үзбестен ұшқыштар даярлау жөніндегі Қарағанды авиациялық орталығын бітірді.
* 1965 жылдың желтоқсанынан ААФЖЕҚ Кинель-Черкасск авиациялық оқу-жаттығу орталығының курсант-ұшқышы. Әскери қызметке қабылданғаннан кейін әр түрлі жауапты басшылық лауазымдарда қызмет атқарды.
* 1972—1975 жж. — авиациялық буынның командирі, авиациялық эскадрилья командирі, истребитель авиациясы полкі командирінің ұшу дайындығы жөніндегі орынбасары.
* 1979 ж. желтоқсанында Уральск әскери округінің истребитель авиациясы полкінің командирі болады. М.Алтынбаевтың қолбасшылығы кезеңінде полкте бір де бір оқыс ұшу оқиғалары болған жоқ және еліміздің Әуе шабуылына қарсы қорғаныс әскерлері арасындағы ең үздігі атанды.
* 1982 ж. тамызынан — Кеңестер Одағының Маршалы Г.К. Жуков атындағы ӘШҚ Әскери командалық академиясының тыңдаушысы.
* 1985—1988 жж. — дивизия командирінің орынбасары, [[Түркістан әскери округі]]нің әуе шабуылына қарсы қорғаныс дивизиясының командирі.
* 1992 ж. ақпанында Түркістан әскери округінің әуе шабуылына қарсы қорғаныс корпусының командирі болып тағайындалды.
* Қазақстан Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін Мұхтар Қапашұлы өз Отанына оралады және Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Жарлығына сәйкес құрылған егеменді мемлекеттің Қарулы Күштерінің қалыптасуына белсене қатысады.
* 1992 ж. мамырында ӘШҚ әскерлерінің қолбасшысы — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары болып тағайындалды.
* 1993 ж. қарашасынан Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің орынбасары.
* 1994 ж. қыркүйегінен ҚР әскери-әуе күштерінің қолбасшысы.
* 1996 ж. қазанынан — Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі.
* 2000 ж. наурызынан — Қазақстан Республикасы Әуе қорғанысы күштерінің қолбасшысы.
* 2001 ж. желтоқсанында Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі болып тағайындалды.
* 2007 ж. қаңтар-2010 ж. 11 наурыз аралығында — Штаб бастықтары комитетінің төрағасы — Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары.
* 2010 ж. 8 сәуірден - Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаты.

== Марапаттары ==
* [[Халық қаһарманы|«Халық қаһарманы]]» — ҚР Президентінің 2006 ж. мамырдың 6-ында № 112 Жарлығымен берілді;<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
* Отан ордені (2006);
* 1-дәрежелі Барыс ордені;
* 2-дәрежелі Барыс ордені;
* 3-дәрежелі Мінсіз қызметi үшін медалі;
* және тағы басқа ҚР үкіметінің мерекелік медальдері.
* "Достық" ордені (РФ, 2004);

'''Берілген баға:'''
* Ұшқыш-мерген. Жетілдірілген соңғы МиГ және Су тектес истребительдердің қазіргі заманғы барлық түрлерін шектеусіз басқаруға рұқсаты бар.
* АҚШ авиациялық базаларының бірінде атақты америка F-16 жойғыш ұшағымен ұшу өнерін көрсеткен жаңа тәуелсіз мемлекеттердің тұңғыш ұшқышы болып табылады. Осыған орай америка мамандары М.Алтынбаевтың кәсіби шеберлігіне жоғары баға берді.

==Әскери атағы==
* ''Әскери атағы'' - армия генералы. Әскери ұшқыш-мерген.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

== Отбасы ==
* Үйленген. Жұбайы — Алтынбаева Гүлбану Рахымбайқызы.
* Ұлы — [[Мүслім Мұхтарұлы Алтынбаев]], әскери қызметші.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}

[[Санат:Қазақстан әскерилері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан ұшқыштары]]
[[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Қазақстан армия генералдары]]
[[Санат:Қарағандының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жауынгерлік достастықты нығайтқаны үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Қарулы күштеріндегі Отан үшін қызмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Қарулы күштері ардагерлері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қарағанды облысының құрметті азаматтары]]

Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев

2026-03-20T13:12:22Z

Daniyal.aidarov5:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан Қорғаныс министрі]]
| Ту = Flag of Armed Forces of the Republic of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg
| Реті =
| Басқара бастады = [[13 қазан]] [[1999 жыл|1999]]
| Басқаруын аяқтады = [[8 желтоқсан]] [[2001 жыл|2001]]
| Ізашары = [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]
| Ізбасары = [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]
| Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]нің төрағасы
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Coat of arms knb1.svg
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = [[желтоқсан]] [[1993 жыл|1993]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[қараша]] [[1995 жыл|1995]]
| Ізашары_2 = [[Болат Әбдірахманұлы Баекенов|Болат Баекенов]]
| Ізбасары_2 = [[Жеңісбек Мұхамедкәрімұлы Жұманбеков|Жеңісбек Жұманбеков]]
| Президент_2 =
| Премьер_2 =
| Титулы_3 = Қазақстан Республикасы Президентінің Күзет қызметінің басшысы
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = [[қараша]] [[1995 жыл|1995]]
| Басқаруын аяқтады_3 = [[наурыз]] [[1997 жыл|1997]]
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 = Қазақстан Республикалық ұланының қолбасшысы
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 = [[желтоқсан]] [[1995 жыл|1995]]
| Басқаруын аяқтады_4 = [[13 қазан]] [[1999 жыл|1999]]
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Титулы_5 = Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 =
| Реті_5 =
| Басқара бастады_5 = [[желтоқсан]] [[2001 жыл|2001]]
| Басқаруын аяқтады_5 = [[сәуір]] [[2002 жыл|2002]]
| Ізашары_5 =
| Ізбасары_5 =
| Титулы_6 = Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің 4,5-сайланым депутаты
| Ту_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_6 =
| Реті_6 =
| Басқара бастады_6 = [[27 тамыз]] [[2007 жыл|2007]]
| Басқаруын аяқтады_6 = [[20 қаңтар]] [[2016 жыл|2016]]
| Ізашары_6 =
| Ізбасары_6 =
| Туған күні = 17.9.1939
| Туған жері = [[Іле ауданы]], [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Сәуле Мағазбекқызы Досжан
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы = [[Сурет:19-RKGF-CG.svg|20px]] [[Генерал-полковник]]
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы = [[Нұр Отан]]
| Білімі = 1)[[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] (1958-1963) 2)[[Беларусь Республикасының Ұлттық қауіпсіздік институты|Минск қ. КСРО МҚК № 302 жоғарғы мектебі]](1963-1964) 3)[[Ресей СІМ дипломатиялық академиясы|КСРО Сыртқы істер министрлігінің жоғарғы дипломатиялық мектебі]] (1971)
| Ғылыми дәрежесі =
| Мамандығы = Заңгер
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = '''[[Қазақстан]] ''' {{1 дәрежелі Барыс ордені}} {{1 дәрежелі Даңқ ордені}} {{Барыс ордені}} {{Астана медалі}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 10 жыл}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}} {{ҰҚ ардагері медалі}} {{Алтын Жұлдыз медалі}} {{Отан ордені}} '''[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ''' {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}} {{КСРО Қарулы Күштерінің ардагері медалі}} {{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}} {{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}} {{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}} {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}
}}
'''Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев''' ([[17 қыркүйек]] [[1939 жыл|1939]], [[Асқар Тоқпанов ауылы]], [[Іле ауданы]], [[Алматы облысы]]) — Қазақстан мемлекеттік қайраткері, генерал-полковник (2001), [[Халық қаһарманы|Халық Қаһарманы]] (2024).

== Өмірбаяны ==
Шыққан тегі [[Ұлы жүз]]дің [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref>
* С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1963) [[заңгер]] мамандығы бойынша;
* КСРО МҚК №302 Минск мектебін;
* КСРО СІМ Жоғары дипломатиялық мектебін (1971) бітірген.
* 1956 жылдан - Алматы облысы [[Іле ауданы]]ның «Комсомол» үжымшарында жұмысшы.
* 1957 жылдан - Алматы облысындағы Боралдай кірпіш зауытының вагоншы-жұмыскері.
* 1958 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті.
* 1963 жылдың шілде айынан -Алматы облыстық прокуратурасының тергеушісі.
* 1963 жылдың қыркүйек айынан - КСРО МҚК №302 Минск мектебінің курсанты; КСРО МҚК кадрлық офицері, жедел өкілден [[ҚазКСР]] МҚК Басқармасының бастығы лауазымына дейінгі қызмет жолын өткен.
* 1991 жылдың қараша айынан - Алматы қаласы және Алматы облысы бойынша ҚР МҚК Басқармасының бастығы.
* 1993 жылдың маусым айынан - ҚР ҰҚК төрағасының бірінші орынбасары.
* 1993 жылдың желтоқсан айынан - ҚР ҰҚК төрағасы.
* 1995 жылдың қараша айынан - [[Қазақстан президенті|ҚР Президенті]] Күзет қызметінің бастығы - ҚР Республикалық гвардиясының қолбасшысы міндетін атқарушы.
* 1997 жылдың наурыз айынан - ҚР Республикалық [[гвардия]]сының қолбасшысы.
* 1999 жылдың қазан айынан ҚР қорғаныс министрі.
* 2001 жылдың желтоқсан айынан ҚР Президентінің кеңесшісі - Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және ҚР мемлекеттік қызметкерлерінің қызмет әдебін сақтауы жөніндегі комиссияның төрағасы - ҚР Президеті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның төрағасы.
* 2002 жылдың қыркүйек айынан - «Еуро-Азия Эйр Интернэшнл» ААҚ Халықаралық еуразиялық әуе компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы.
* 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Мәжілісі 4-ші шақырылымының депутаты, Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.
* ҚР Қауіпсіздік кеңесінің мүшесі (2002 жылға дейін).

== Марапаттары ==
* [[Даңқ ордені|«Даңқ]]» (1997) ордені;
* 3-дәрежелі [[Барыс ордені|«Барыс]]» (2008) ордені;
* 1-дәрежелі [[Барыс ордені|«Барыс]]» (2019) ордені;
* [[Отан ордені|«Отан»]] (10.09.2024) ордені;
* [[Халық қаһарманы|Халық Қаһарманы]] атағы (10.09.2024);<ref>https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-halyk-kaharmany-sat-tokpakbaevka-ayryksha-erekshelik-belgisi-altyn-zhuldyz-ben-otan-ordenderin-saltanatty-turde-tabystady-1681050</ref>
* «Жылдың әскери адамы» номинациясы бойынша Жыл адамы (Алтын Адам) (2000, 2001);
* 14 мерекелік медаль (КСРО, ҚР, Қырғызстан, Тәжікстан, РФ);
* Алматы облысының құрметті азаматы;
* Алматы қаласының құрметті азаматы.

== Отбасы ==
Жұбайы — жазушы [[Сәуле Мағазбекқызы Досжан|Сәуле Досжан]].

Қызы - Гүлмира; ұлы - Дәулет. Немерелері - Әміржан,
Дәужан, Камилла, Іслем, Селима.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:17 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан ҰҚК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Қазақстан генерал-полковниктері]]
[[Санат:Даңқ орденінің иегерлері]]
[[Санат:Барыс орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:КСРО Қарулы күштерінің ардагері медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қалтқысыз қызметі үшін медалінің иегерлері]]
[[Санат:Іле ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]]
[[Санат:Алматы облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Алматының құрметті азаматтары]]

Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин

2026-02-27T06:37:10Z

Daniyal.aidarov5: «Отан орденінің иегерлері» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Жазушы
|Есімі = Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 13.06.1947
|Туған жері = [[Алматы облысы]], {{туғанжері|Ұйғыр ауданы|Ұйғыр ауданында}}, [[Үлкен Диқан]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Мансабы = [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның төрағасы ([[1996 жыл]]дан)
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры = поэзия
|Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Барыс ордені}}{{!}}{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!}}{{!}}{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = {{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}
|Қолтаңбасы =
|Сайты = [http://www.writers.kz writers.kz]
|Commons =
}}
'''Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин''' ([[13 маусым]][[1947 жыл|1947]], [[Алматы облысы]], [[Ұйғыр ауданы|Ұйғыр ауданы,]] Диқан ауылы) — [[ақын]], [[драма]]тург, мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның төрағасы (1996–2018). [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] ([[2002 жыл|2002]]). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[1998]]). [[Алматы облысы]]ның [[құрметті азамат]]ы.

== Толығырақ ==
* Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин [[1947 жыл]]ы [[13 маусым]]да [[Алматы облысы]] [[Ұйғыр ауданы]] Диқан ауылында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Алмабеков Т.
|бөлімі = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы =
|сілтеме = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
|уикитека =
|жауапты =
|басылым =
|орны = Алматы
|баспасы =
|жыл = 2003
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 1352
|сериясы =
|isbn = 9965-00-838-8
|тиражы =
}}</ref>
* [[1965]] жылы ол мектепті күміс медальмен бітірді.
* [[1965]] - [[1970]] жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің (бұрынғы С.М.Киров атындағы Мемлекеттік университеті)нің [[филология]] факультетін бітірген.
* [[1970]] жылы ол еңбек жолын "Қазақстан пионері" (қазіргі "Ұлан") газетінде әдеби қызметкер болып істеді.
* [[1972]]-[[1984]] жылдар аралығында [[Қазақстан Республикасы]] мәдениет министрлігінің репертуарлық-редакциялық коллегиясында редактор, аға редактор, бас редактор қызметтерін атқарды.
* [[1984]]-[[1986]] жылдарда Республикалық [[қуыршақ театры]]ның директоры болды.
* [[1986]] жылы Қазақстан театр қайраткерлері одағының I съезінде Одақ Басқармасының бірінші секретары болып сайланды.
* [[1986]] жылы өткен [[КСРО]] театр қайраткерлері Одағының I съезінде Басқарма құрамына енді.
* [[1990]] жылдар аралығында [[Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесі XII шақырылуының депутаты болды (Ұлт саясаты, мәдениет пен тілді дамыту жөніндегі Комитет Төрағасының орынбасары қызметін атқарды).
* [[1991]] жылдарда КСРО Жоғарғы Кеңесінің Жоғарғы Палатасында ғылым, білім және мәдениет Комитеті төрағасының орынбасары.
* [[1993]]-[[1996]] жылдар аралығында "[[Егемен Қазақстан]]" газетінің '''бас редакторы''' қызметтерін атқарды.
* [[1996]] жылы Қазақстан Жазушыларының XI съезінде Одақ Басқармасының Бірінші секретары болып сайланды.
* [[2002]] жылы Қазақстан жазушыларының XII съезінде Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы болып қайта сайланды.

== Шығармашылығы ==
* Нұрлан Оразалин қаламынан ондаған көркем дүниелер туды. Ер жылдарда "Беймаза көңіл", "Көктем көші", "Жетінші құрлық", "Азаматқа аманат", "Қүралайдың салқыны", "Ғасырмен қоштасу", "Сырнайлы шақ" атты жыр жинақтары мен "Азаматтық айдыны" атты көркем публицистикалық-эссе толғаулар кітабы жарық көрді. Сондай-ақ Нұрлан Оразалиннің қаламынан туған "Шырақжанған тун", "Тас киіктер", "Аққүс туралы аңыз" ("Бойтүмар"), "Қарымта", "Қилы заман", (М.Әуезовтың аттас шығармасының ізімен жазылған), "Бастықтың бір күні", "Қарақазан ғасыр", "Көктемнің соңғы кеші" тәрізді драмалық шығармалары көп жылдар бойы Қазақстан театрларында табыспен жүріп, теле-радио спектакльдерінің арқауына айналды.
* Нұрлан Оразалин орыс жазушысы Г.Свиридовтың "Жанкешті сапар" романын, үнді классигі Р.Тагордың "Пошта", қалмақдраматургі А.Балақаевтың" Ана жүрегі", әзірбайжан драматургі Р.Гейдардың "Бір ендіктің тынысы", неміс драматургы Х.Каллаудың "Зәйтүн толы қүмыра", белорус драматургы А.Петрашкевичтің "Дабыл" пьесаларын қазақшаға аударды.
* "Шырақ жанған тун", "Аққүс туралы аңыз" пьесалары орыс, қырғыз тілдеріне аударылып, өлеңдері орыс, украин, болгар, түрік, молдаван, қырғыз, өзбек тілдеріне тәржімаланды.
* Ақынның "Шырақ жанған түн", "Аққүс туралы аңыз" пьесалары орыс, украин, молдаван, қырғыз, өзбек тілдеріне тәржімаланды. Нұрлан Оразалин еліміздің саяси, мәдени, өміріне қоян-қолтықараласып келеді. Стамбүл қаласындағы Еуразия Қорының түрақты мүшесі, Қор қасынан шығатын "ДА" ("Диалог Авразия") журналының алқа мүшесі. Ол, сондай-ақ, Мәскеу қаласындағы Жазушылар Үйымдарының Халықаралық Қауымдастығы төрағасының орынбасары, Халықаралық Әдеби Қордың теңтөрағасы, Орта Азия халықтары Мәдени Ассамблеясының Вице-Президенті.
* Нұрлан үшін "Қараңғы түн де", "Аруақтарға мекен болған көк аспан да", "Кеудесін қысқан Дәуірдің қасіретті толғағы да", бәрі-бәрі "Жүрегін жұлқыған Тәңір сөзіндей" елестейді. Ақын үшін оқшау ескі обалар кешегі "ғұндар мен сақтардан қалып қойған оқылмаған кітаптай" көрінеді".''
{{start citation}}
:Мен осы өзіммін бе, басқамын ба?
:Пендемін бір жүрген құр бас қамында?
:Жанымды мазалайды қайдағы ойлар,
:Жиі жасын ойнайды аспанымда.
:Қара нөсер төгеді көктен құйып,
: Қара аспанның көңілі кеткен бе иіп?!
: Жүрегім елеңдейді жиі-жиі,
:Найзағайлы ғарышым неткен биік?!
{{end citation}}<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
Г.Свиридовтың "Жанкешті сапар" романын, Р.Тагор, А.Балақаев, Р.Гейдар, Х.Каллау, А.Петрашкевич пьесаларын қазақ тіліне аударған."Зеленая огонь" өлеңдері орыс тілінде жарық көрді. Шығармалары "француз", "ағылшын", "қытай", "түрік", "болғар", "өзбек", "қырғыз", "украин" т.б. тілдерге аударылған.

== Марапаттары ==
* [[2017]] - ІІІ дәрежелі [[Барыс ордені]]
* [[2010]] - [[Парасат ордені]]
* [[2005]] - [[Құрмет ордені]]
* [[2002]] - "Ғасырмен қоштасу" өлендер жинағы үшін, [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] берілді.
* [[1998]] - [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағы берілді.
* Алматы қаласының құрметті азаматы
* Алматы облысының құрметті азаматы
* ҚР көптеген мерекелік медалдарымен және президенттің алғыс хаттарымен марапатталған.
* [[2022 жыл|2022]] - І дәрежелі [[Барыс ордені]]<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-nagradil-ryad-kazahstantsev-464516/ Президент Токаев наградил ряд казахстанцев. tengrinews.kz]</ref>
* [[2024 жыл|2024]] - Отан ордені, Қазақстан Республикасының жоғарғы марапаты.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}

[[Санат:Қазақ ақындары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Алматының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Алматы облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]

Шолпан Әбішева

2026-02-27T05:57:49Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Sholpan Abisheva.jpg|нобай|299x299 нүкте|Шолпан Әбішеваның Құрмет орденімен марапатталу сәті. 15 тамыз 2025 жыл.]]
'''Әбішева Шолпан Шәріпбайқызы''' ([[12 қаңтар]] [[1969 жыл|1969]], [[Қызылжарма]], [[Қызылорда|Қызылорда қаласы]]) – ұстаз, ҚР Үздік педагогы (2022), ''"Қазақстан мұғалімі Ұлттық сыйлығы"'' конкурсының үздік 50 финалистінің бірі<ref>https://dknews.kz/ru/dk-life/337754-uchitel-kazahstana-top-50-finalistov-nacionalnoy</ref>, [[Құрмет ордені|Құрмет орденінің]] иегері (2025)<ref>https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-nagradalarymen-nagradtau-turaly-zharlykka-kol-koydy-1575332</ref>.

== Өмірбаяны ==
1969 жылы 12 қаңтар күні Қызылорда облысы, Сырдария ауданының [[Қызылжарма|Қызылжарма ауылында]] (қазіргі Қызылорда қаласына қарасты) дүниеге келген. 1986 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] химия факультетіне түсіп, 1991 жылы бітірген. Университет бітірген соң, өзінің еңбек жолын Қазақ ұлттық университетінің химия кафедрасында инженер, кіші ғылыми қызметкер болып бастады.

2011 жылы Шолпан Әбішева өзінің ұстаздық жолын [[Алматы]] қаласындағы 173 мектеп-лицейде химия пәнінің мұғалімі болып бастады.

2015 жылдан бастап Алматы қаласы Наурызбай ауданындағы [[Назарбаев Зияткерлік мектептері|Назарбаев Зияткерлік мектебінде]] химия пәнінің мұғалімі болып жұмыс істей бастады.

[[BilimLand]] электронды оқыту платформасына Химия пәні бойынша 10-сыныпқа арналған тақырыптарға материал дайындады. Бұл еңбегі Қазақстан оқушыларына [[COVID-19 пандемиясы]] кезінде қашықтан оқуға мүмкіндік берді.

2023 жылы "Science on Stage Kazakhstan" ұлттық іріктеу кезеңінде топ жарып, жеңімпаз атанды.<ref>https://dknews.kz/ru/dk-life/303110-ot-kazahstana-do-finlyandii-uchitelya-iz-almaty-na</ref>

2024 жылы Финляндияның Турку қаласында өткен "Science on Stage-2024" дүниежүзілік фестивальде Қазақстанның атынан қатысқан '''7 мұғалімнің бірі'''. Бұл шараға әлемнің 30 елінен 500-ге жуық мұғалім қатысады. Бұл фестивальде "STEAM in Education. Our formula for inventiveness" атты баяндамамен қатысты.<ref>https://www.science-on-stage.eu/news/sons2024-kazakh-projects-selected</ref>

Шәкірті Бақытбекова Еңлік:
* 2022, 2023, 2024 жылдары "Туймаада" халықаралық олимпиадасының 1-ші, 2-ші және 3-ші орын иегері атанды.
* 2024 жылы Қытайда өткен химия пәнінен оқушыларға арналған 58-ші Халықаралық Менделеев олимпиадасының қола медаль иегері атанды.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/759853</ref>
* 2025 жылы шілдеде Дубай қаласында өткен IChO (International Chemistry Olympiad) – Халықаралық химия олимпиадасының күміс медалінің иегері атанды.<ref>https://stan.kz/alemdegi-en-uzdik-zhas-himik-kazakstandik-okushilar-tor-420644/</ref>
Одан бөлек, Шолпан Шәріпбайқызының шәкірттері Республикалық ғылыми жобалар конкурсының (РҒЖК) жеңімпаздары. Мәселен, Қыдырбай Дархан және Айдынұлы Болат 2026 жылғы байқаудың, Айдаров Даниял мен Жұмаділлаев Шоқан 2023 жылғы байқаудың<ref>https://www.instagram.com/p/Cq1-8XOI8tv/</ref>, Тұраш Аружан мен Шақанова Айгерім 2022 жылғы байқаудың<ref>https://www.nis.edu.kz/ru/news/respublikalyq-gylymi-zobalar-baiqauynda-nis-tin-qola-medal-kollekciiasy-tolyqty</ref> жүлдегерлері. Оған қоса, Шолпан Әбішеваның оқушылары Сейдін Аяжан, Оралбекова Аида Республикалық "ХІІ Наурыз кездесулері" байқауының жеңімпаздары<ref>https://www.nis.edu.kz/kk/news/biomedicina-inzeneriia-zane-texnologiialar-atty-xii-nauryz-kezdesulerinin-zenimpazdary-men-zuldegerleri</ref>. Ал Орал Арайлым мен Бақытбек Елзада "INFOMATRIX-ASIA" халықаралық жобалар конкурсының алтын медаль иегерлері<ref>https://nis.edu.kz/kk/news/ziiatkerler-infomatrix-asia-2023-xalyqaralyq-baiqauynda-28-medal-zenip-aldy</ref>.

2024 жылы "Орта білім беру ісінің үздігі" құрметті дипломымен марапатталды.<ref>https://schools.nis.edu.kz/kk/school/nzm-almaty-nauryzbai/news/491{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

2024 жылы қазанда Астанада өткен “Nobel Fest-Teacher’s summit” халықаралық форумда “Қазақстан мұғалімі” Ұлттық премиясының ақтық кезеңінде “Өз ісіне адал мұғалім” сыйлықтың иегері атанды. Бұл номинация Global Teacher Education Summit аясында тағайындалатын халықаралық премия.

2025 жылы тамызда Мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] қолынан ''білім саласына сіңірген ерен еңбегі'' үшін [[Құрмет ордені|'''Құрмет орденімен''']] марапатталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1969 жылы туғандар]]
[[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]

Ілия Жақанов

2026-02-08T11:48:45Z

Daniyal.aidarov5:

'''Ілия Жақанұлы Жақанов''' ([[6 мамыр]] [[1936 жыл|1936]], [[Жамбыл облысы]], [[Сарысу ауданы]], [[Ақтоғай (Жамбыл облысы)|Ақтоғай]] ауылы) — қазақ жазушысы, [[Сазгер|композиторы]], музыкатанушысы, публицист, [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2022), Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1998), Қырғызстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1994).

1936 жылы Жамбыл облысының Сарысу ауданында туған. С. М. Киров атындағы Қазақтың мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген. Жақанов ҚазССР Министрлер Кеңесінің теледидар мен радио жөніндегі Мемлекеттік комитеті жүйесінде әдеби редактор, Қазақ радиосының музыкалық редакциясында бас редактор болып қызмет атқарды. Қазіргі кезде еркін шығармашылықпен айналысуда. I. Жақановтың әндері жастар арасында жақсы танымал. Ол "Алматы кешінде", "Асылым", "Жайлаукөл кештері" және т. б. әндердің авторы "Екі жирен", "Бірінші концерт" әңгімелер жинағының, "Аққулар қонған айдын көл", "Ықылас" романының музыка және музыканттар туралы зерттеулердің авторы.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Өмірбаяны ==
* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетін]] бітірген (1959).
* 1959-1963 жылдары ''“Қазақстан пионері”'' (қазіргі “[[Ұлан (газет)|Ұлан]]”) газетінің әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі,
* 1963-1984 жылдары Қазақстан теледидар және радиохабарлар жөніндегі мемлекеттік комитетінде редактор, аға редактор, [[Қазақ радиосы]] музыка редакциясының бас редакторы қызметтерін атқарған.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

== Кітаптары==
1. Әнші бұлбұл кітабы, 2007 ж, 74 бет
* ''“Қайта оралған ән”'' (1968),
* ''“Хош бол, вальс”'' (1969) кітаптары.
* Қазақтың ұлы күйшісі, қобызшы [[Ықылас]] туралы романы ''“Кертологоо”'' (1989) деген атпен алғаш қырғыз тілінде, кейін қазақ тілінде ''“Ықылас”'' (1990) деген атпен жарық көрді.
Қазақ өнері қайраткерлерінің өмірін зерттеу негізінде:
* ''“Екі жирен”'' (1976),
* ''“Бірінші концерт”'' (1971),
* ''“Махаббат вальсі”'' (1983),
* ''“Аққулар қонған айдын көл”'' (1988) атты деректі жинақтары, сондай-ақ,
* ''“Қарабура”'' (1997) тарихи-танымдық шығармасы жарық көрген.

== Әндері ==
Жақанов:
* ''“Әселім әнім”'',
* ''“Даниярдың әні”'',
* ''“Еділ мен Жайық”'', т.б. халық арасында кең таралған әндердің авторы.

== Аудармалары ==
* Қырғыз жазушысы Т.Қасымбековтің ''“Сынған қылыш”'' тарихи дилогиясын қазақ тіліне аударған (1981).

== Зерттеулері ==
* ''“Біржан сал”''
* ''“Ақан сері”''
* ''“Үкілі Ыбырай”''
* ''“Естай әнші”''
* ''“Жаяу Мұса”''
* ''“Мәди”''
* ''“Майра”''
* ''“Балуан Шолақ”'', т.б. сал-серілер ғұмырнамалар.
[[Қазақстан]] композиторлары
* [[Мұқан Төлебаев|М.Төлебаев]]
* [[Латиф Хамиди]]
* С.Мұхамеджанов
* Қ.Мусин
* Б.Байқадамовтардың шығармашыдық портреттерін сомдаған шығармалары

== Сценарийлері ==
* ''“Шоқан және музыка”''
* ''“Жамбыл және музыка”''
* ''“Сәкен және музыка”'' атты деректі фильмдері бар.

== Жетістіктері ==
* [[Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері]] (1990),
* Қырғызстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері (1994),
* [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1998).
* ''Халықаралық Жамбыл атындағы сыйлық'' лауреаты (1997).<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
* [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]] (2022)<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-nagradil-ryad-kazahstantsev-464516/ Президент Токаев наградил ряд казахстанцев. tengrinews.kz]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:6 мамырда туғандар]]
[[Санат:1936 жылы туғандар]]
[[Санат:Сарысу ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:XX ғасыр жазушылары]]
[[Санат:XXI ғасыр жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:XX ғасыр сазгерлері]]
[[Санат:XXI ғасыр сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан өнертанушылары]]
[[Санат:КСРО өнертанушылары]]
[[Санат:XX ғасыр өнертанушылары]]
[[Санат:XXI ғасыр өнертанушылары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкерлері]]
[[Санат:Қырғызстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақ радиосы редакторлары]]
[[Санат:Ұлан газеті қызметкерлері]]
[[Санат:Халықаралық Жамбыл атындағы сыйлықтың иегерлері]]
[[Санат:Атырау облысының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері]]

Сәуле Жүнісқызы Әбішева

2026-02-01T06:01:20Z

Daniyal.aidarov5: «Профессорлар» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

'''Сәуле Жүнісқызы Әбішева''' (27 наурыз [[1955 жыл|1955]], [[Алматы]]) —филология ғылымның докторы ([[2003 жыл|2003]]), [[профессор]] ([[2005 жыл|2005]]).

1976 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]] бітіріп, 1987 жылы сонда аспирантурасын тамамдады. Алматы қаласындағы орта мектепте мұғалім ([[1976 жыл|1976]]–[[1983 жыл|1983]]), 1987 жылдан бері [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|ҚазПИ]]-де оқытушы, диссертациялық кеңестің ғалым-хатшысы (1993–1998, 2002–2005), ал 2006 жылдан осы университте кафедра меңгерушісі қызметін атқарады. «Табиғат әлемінің» поэтикалық жүйесі: құрылымы мен семантикасы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми-зертеу жұмыстарының негізгі бағыты – ХХ ғасырдағы қазақ және орыс поэзиясын қарастыру, өлеңтану, поэтикалық мәтін жүйелілігінің теориялық мәселелері. Әбішева 130 ғылыми жұмыстың, оның ішінде 1 монография авторы.
==Шығармалары: ==
* «Табиғат әлемінің» поэтикалық жүйесі: құрылымы мен семантикасы», [[2002]];
* «Табиғаттану жүйелері эстетикасы», [[2004]]
== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.kaznpu.kz/kz/?lnk=ling]
<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]
[[Санат:Профессорлар]]

{{stub}}

Ғалым Қалибекұлы

2026-02-01T02:35:01Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Ғалым Қалибекұлы.png|right|thumb]]
'''Ғалым Қалибекұлы''' (29 наурыз [[1963 жыл|1963]], [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]], [[Алтай аймағы]], Көктоғай ауданы, Қарабұлғын ауылы) — ақын, халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері, Қазақстан Жазушылар одағының төраға орынбасары.

1979–1981 жылдары Алтай аймақтық техникумында оқыды. 1984—1986 жылдары «Алтай газетінде» [[тілші]], бөлім редакторы( 1987 –1993 жылдары «Партия тұрмысы» журналында бөлім редакторы, [[суретші]] болып қызмет атқарды. 1989 — 1991 жылдары Шыңжаң педагогикалық институтында [[қытай тілі]] мамандығы бойынша сырттай оқыды.

Шыңжаң Жазушылар одағының, Шыңжаң Аудармашылар одағының мүшесі. 1983 жылы тұңғыш өлеңі «Іле өрендері» газетінде жарияланған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
1993 жылы Қазақстанға оралды.

==Шығармалары==
* Шерлі домбыра. Өлеңдер мен поэмалар. «Қазақстан», 1997;
* Бозжусан. Өлеңдер мен поэмалар. «Ақбота-Ш», 2002;
* Өмір-ай! Әңгімелер мен хикаяттар. «ҚазАқпарат», 2002.

==Дереккөздер==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=Қ&ID=827 ҚАЛИБЕКҰЛЫ ҒАЛЫМ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402020435/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D2%9A&ID=827 |date=2013-04-02 }}

[[Санат:29 наурызда туғандар]]
[[Санат:1963 жылы туғандар]]
[[Санат:Шыңжаңда туғандар]]
[[Санат:Қытай қазақтары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]

Иранбек Оразбаев

2026-01-11T13:37:14Z

Daniyal.aidarov5: + Уикилендірілсін деп белгіледі (белгілегіш)

{{Уикилендірілсін}}
{{Тұлға|Есімі=Иран-Ғайып|Туған күні=1947|Азаматтығы={{KAZ}}}}

'''Иранбек Оразбаев (Иран-Ғайып) Әбітайулы''' ({{Туғанкүні|3=1947}}) — ақын, драматург.

Иранбек Оразбаев 1947 жылы Қызылорда облысы, Сырдария ауданында туған. [[Арғын]] руынан шыққан.<ref>https://tilalemi.kz/books/7231.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210918190025/https://tilalemi.kz/books/7231.pdf |date=2021-09-18 }}</ref>

== Өмірбаяны ==
Қазақ политехникалық институтының тау-кен факультетін (1970), Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы жоғары әдеби курсты бітірген (1980). Әр жылдары Қызылорда облысы "Білім" қоғамында референт, "Жазушы" баспасында редактор, "Қазақ әдебиеті" газеті редакциясында поэзия бөлімінің меңгерушісі, ҚР Білім, мәдениет комитетінің редакциялық-репертуарлық коллегиясының бас редакторы қызметтерін атқарды. 1998 жылдан Қазақтың мемлекеттік Ғ.Мүсірепов атындағы Жастар мен балалар театрының әдебиет бөлімін басқарды.
Алғашқы "Жүрек жырлайды" атты жыр жинағы 1974 жылы жарық көрді. Кейін "Тың құрбаны", "Хайуандық комедия" "Күшігімен таланған", "Мен ішпеген у бар ма?", "Батқан кеменің бейбақтары", "Желжуан", "Құдай қарғағандар", "Жамбылдың қызыл жолбарысы", "Негізгі шаруа", Қанына тартқан қыңырлар", "Алтын адам", "Алтын ажал", "Киелі күнә", "Хан-Абылай-Сабалақ", "Жәбек-шаған", "Гүл-Нәр", "Театр Романы", "Қорқыттың көрі", "Мауглидің оралуы", "Махамбет", "Қашғария", "Былыққа батқан қала", "Кркеткен" атты драмалық дастандарын жазды. "Глаза ночи" (1983), "Царь слова" (1984), "Наследник" (1988) атты кітаптары орыс тілінде жарық көрді. 1990 жылы 3 томдық, ал 2006 жылы 13 томдық таңдамалысы оқырмандар қолына тиді.
2002 жылы "Қорқыттың көрі" атты жыр кітабы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды. Тәуелсіз Қазақстан Республикасының тұңғыш өткен жазба ақындар жыр-мүшайрасының бас жүлдегері."Оның ''«Жүрекжырлайды», «Түннің көзі», «Өмір-өлең»'' т. б. өлеңдер мен поэмалар жинақтары жарық көрді.

[[Абай]] өмірінің соңғы көзеңіне арналған «Мен ішпеген у бар ма?» атты драмалық дастаны театр сахналарында қойылып келеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==Оның ''«Жүрекжырлайды», «Түннің көзі», «Өмір-өлең»'' т. б. өлеңдер мен поэмалар жинақтары жарық көрді.

[[Абай]] өмірінің соңғы көзеңіне арналған «Мен ішпеген у бар ма?» атты драмалық дастаны театр сахналарында қойылып келеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>)Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/ Құраст.: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса. - Алматы: "Ан Арыс" баспасы, 2009 - 480 бет.

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}
[[Санат:Алфавит бойынша ақындар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Алфавит бойынша драматургтер]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]

Айбар Қайнарұлы Олжаев

2025-12-31T06:20:31Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Айбар Олжаев 2024.jpg|нобай|Айбар Олжаев]]
'''Айбар Қайнарұлы Олжаев''' ([[1 тамыз]] [[1983 жыл|1983]], Алматы) – белгілі [[Қоғаммен қарым-қатынас|PR]] маманы, журналист, публицист, қазақша коммуникация бойынша [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ОБСЕ]] ұлттық кеңесшісі, "PR-шы" клубының экс вице-президенті.<ref name=":0">https://kz.linkedin.com/in/%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80-%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D0%B2-a59548109</ref>

== Өмірбаяны ==
Айбар Олжай 1983 жылдың 1 тамыз күні [[Алматы]] қаласының [[Медеу ауданы]]нда журналистер отбасында дүниеге келген. Орта жүздің [[Наймандар|Найман]] руынан шыққан.

Үш жасында әкесінің қызмет бабымен [[Қарағанды]] қаласына көшеді. [[1988 жыл]]ы [[Алматы]]ға қайтып оралады. 1990 жылы Алматыдағы №123 мектепке оқуға барады. 1994 жылы №141 орта мектепке ауысып, 2000 жылы сол мектепті аяқтап, [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіне]] "теле/радио журналистика" кафедрасына түседі. 2004 жылы оқуын тәмамдайды.<ref name=":1">https://teletype.in/@aibarpr/olzhay</ref>

=== Қызметі ===
Студент кезінде 2003 жылы "Оңтүстік астана" телеарнасында жұмыс істей бастайды. [[2007 жыл]]ы "Астана" телеарнасының Алматы қаласындағы меншікті тілшісі қызметіне ауысады. 2009 жылы "Жетінші арнаның" Алматыдағы бюросында сарапшы қызметіне кірісіп, артынан бюро басшысы болып тағайындалады. [[2012 жыл]]ы [[Almaty TV|"Алматы" телеарнасына]] Бас директордың орынбасары қызметіне шақырту алады. Ол қызметінде Айбар Олжаев ішкі телеөндіріс, шығармашылық жұмыс және жарнама тарту бағыттарына жауапты болады.<ref name=":1" /> 2014 жылы оны [[Алматы|Алматы қаласы]] әкімі [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]] өзінің баспасөз-хатшысы/баспасөз-қызметінің жетекшісі қызметіне жұмысқа шақырады.<ref>https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/press-sekretar-akima-almatyi-ushel-s-posta-279420/</ref>

2015 жылы Алматы әкімі ауысқаннан кейін, "Қазақстанның Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі" АҚ баспасөз-хатшысы қызметіне шақырту алады. Ал 2017 жылы банктің акционері болып табылатын "Бәйтерек" Ұлттық басқарушы холдингінің баспасөз-қызметі Айбар Олжаевты бас кеңсеге, Астана қаласына шақыртады.

2018 жылдың наурыз айында Қазақстанның тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] «7-20-25» ипотекасы туралы жариялап, оны іске асыруды Қазақстан Республикасының [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкіне]] тапсырды. Ұлттық банк ол үшін шұғыл түрде «Баспана» еншілес ұйымын құрды. 2018 жылдың маусым айында «Баспана» ипотекалық ұйымының басшылығы Айбар Олжаевты жаңа ипотеканы насихаттау мен коммуникациясын жүргізу мақсатында қызметке шақырады. 2018 жылдың 5 шілдесінде алғашқы ипотекалық несиенің берілуімен «7-20-25» бағдарламасы ресми түрде өз жұмысын бастады. Айбар Олжаев қазіргі таңда ең танымал «7-20-25» ипотекасының коммуникациялық қызметін әу бастан, үздіксіз жүргізіп келеді.

«Баспана» ипотекалық ұйымы 2019 жылдың соңында тұрғындардың сұранысын қанағаттандыру мақсатында қолданыста болған үйлерге несие беретін коммерциялық ипотеканы іске қосты. Сол кезде Айбар Олжаев оған «Баспана Хит» деген ат ойлап тапты. «Баспана Хит» толық циклін сәтті өткеріп, 600 миллиард теңге ипотека берді және жоспарлы түрде 2021 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.

2020 жылы «Баспана» Ұлттық банктің басқа еншілес ұйымы – Қазақстанның орнықтылық қорымен біріктірілді. Айбар Олжаев "Баспана" командасымен бірге біріккен компанияға ауысты.

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінде "ЮНЕСКО және коммуникация" кафедрасында лектор.<ref>https://pps.kaznu.kz/ru/Main/Personal/132/446/20361/%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%B5%D0%B2%20%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%20%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Алматы Менеджмент Университеті|AlmaU университетінің]] медиа және кино мектебінде сыртқы лектор.<ref name=":0" />

=== Отбасы ===
Әкесі [[Қайнар Қалиақпарұлы Олжай]] – қаламгер, журналистика майталманы, "Қазақстан РТРК" АҚ Басқарма төрағасының орынбасары. "Жер мен аспан арасындағы дастан", "Қой баққан қиын" кітаптарының авторы.<ref name=":1" /><ref>[[Қайнар Қалиақпарұлы Олжай]]</ref>

Анасы Гүлжанат Шаймерденқызы Құстанова – журналист, "Мектептегі психология. Психология в школе", "Білім кілті – Ключ знаний", "Педагог", "Мектептегі мерекелер" журналдарының бас редакторы.<ref name=":1" /><ref>https://egemen.kz/article/106884-tort-basylymdy-torge-shygharghan</ref>

Айбар Олжаев Алмагүл Олжаевамен 2005 жылдан бері шаңырақ көтерген. Үш баласы бар. Қызы - Олжаева Адел [[Түркия]]дағы Эгей университетінде акушер-гинеколог мамандығы бойынша білім алады. Ұлдары Данияр мен Санжар Олжаевтар 2024 жылғы жағдай бойынша орта мектептің жоғарғы сыныптарында оқиды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Журналистер]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:1981 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Блогерлер]]

Рафиқа Бекенқызы Нұртазина

2025-12-26T15:03:56Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Нұртазина Рафиқа Бекенқызы.JPG|thumb|Нұртазина Рафиқа Бекенқызы]]{{wikify}}

'''Рафиқа Бекенқызы Нұртазина''' ([[8 наурыз]] [[1921 жыл|1921]], 6-ауыл, [[Павлодар ауданы]], [[Павлодар облысы]] – 1 сәуір 2013, Алматы) — қазақ ұстазы, педагог-әдістемеші, [[ғалым]], Қазақ КСР-іне еңбек сіңірген мұғалімі (1966), [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] (1968), педагогика ғылым кандидаты (1974).

Қазақтың мемлекеттік қыздар педигогика институтының филология факультетін бітірген (1951). 1951 – 71 жылдары Алматыдағы №12 қазақ орта мектебінде орыс тілі мен әдебиетінің мұғалімі, оқу ісінің меңгерушісі, 1971 жылдан сол мектептің директоры болды. 1972 жылы республикалық педагогика қоғамның төрағасы болып сайланды. Нұртазина – 40-тан астам ғылыми әдістемелік еңбектің (орыс тілінде) авторы, ол қазақ мектептеріндегі орыс тілі мен әдебиетін оқыту бағдарламасын әзірлеуге қатысты. Ленин (1968), “Құрмет белгісі” (1966) ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.

== Отбасы ==
Жұбайы — Сүлейменов Дүйсен Әлібайұлы (1914-2000),
мал дәрігері болған, [[Ұлы Отан соғысы|соғыс]] ардагері (49-шы кавалериялық дивизияның капитаны), Отан соғысының II дәрежелі орденімен, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, көптеген медальдар және құрмет грамоталарымен марапатталған.

Балалары:

* Сүлейменова Гүлнұр Дүйсенқызы (1943 жылы туған) дәрігер;
* Сүлейменова Элеонора Дүйсенқызы (1945 жылы туған), ЖМ ХГА академигі, филология ғылымдарының докторы, әл-Фараби атындағы [[Қазақ ұлттық университеті]]нің жалпы тіл білімі кафедрасының [[Профессор|профессоры]];
* Сүлейменова Баян Дүйсенқызы (1949 жылы туған), орыс тілінің оқытушысы, дефектолог-логопед, [[Алматы|Алматы қаласындағы]] №9 мектеп-интернаттың директоры;
* Сүлейменов Нұрлан Дүйсенұлы (1952 жылы туған), биолог.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

==Шығармашылығы==
*Занимательнай грамматика, А., 1973
*Книга для чтения для 5 класса казахской школы, А., 1974
*Сабақ жалғасы, А., 1996
*Мирастың кітабы (телавтор), А., 1998.

==Дереккөздер==
<references />
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан тілтанушылары]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:1921 жылы туғандар]]
[[Санат:Павлодар облысында туғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты түлектері]]
[[Санат:Ленин орденінің иегерлері]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Мектеп оқулықтарының авторлары]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:8 наурызда туғандар]]
[[Санат:2013 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:КОКП мүшелері]]
[[Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген ұстаздары]]

Жақыпбек Алтайұлы Алтаев

2025-12-26T14:50:34Z

Daniyal.aidarov5:

'''Жақыпбек Алтаев''' (21 сәуір 1948, [[Қазығұрт]], [[Қазығұрт ауданы]], [[Түркістан облысы]]) – [[Фарабитану|фарабитанушы]]-ғалым, философия ғылымының докторы ([[1997 жыл|1997]]), профессор ([[1998 жыл|1998]]).

== Өмірбаяны ==
Ташкент мемлекеттік университетiнiң философия және экономика факультетiн бiтiрген ([[1972 жыл|1972]]). [[1972 жыл|1972]]–[[1976 жыл|1976]] ж. [[Шымкент педагогикалық институты]]ның философия кафедрасының оқытушысы. 1980–1985 ж. [[ALT Университеті|Қазақ көлiк және коммуникация академиясы]] (бұрынғы Алматы транспорт және көлік инженерлері институты) философия кафедрасының аға оқытушысы, доцент. 1985 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-да]] философия және саясаттану факультетiнде философия және әлеуметтік таным методологиясы кафедрасының меңгерушiсi болды.

«Қазақ философиясының қалыптасуы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Алтаев қазақ философиясы, мәдениет тарихы мен теориясы мәселелерiн зерттеумен шұғылданады. 50-ден астам ғылыми мақалалары, 2 монография, 4 оқулық, бес оқу құралы жарық көрген. Студенттерге, магистранттар мен аспиранттарға [[философиялық антропология|«философиялық антропология]]», [[құқық философиясы|«құқық философиясы]]», «Әл-Фараби және қазақ халқының рухани мұралары», [[Ислам философиясы|«Ислам философиясы]]», «мәдениет тарихы мен теориясы» атты арнайы курстар жүргiзiп келедi. 1993 жылы [[Иран|Иран Ислам Республикасының]] Тегеран университетінде халықаралық ғылыми конференцияға қатысып, баяндама жасады.

==Ғылыми дәрежесі==

* 1997 жылы философия ғылымдарының докторы атанды.
* 1998 жылы Профессор ғылыми дәрежесін алды.
* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] философия кафедрасының профессоры, Әл-Фараби ғылыми-зерттеу орталығының директоры.

==Еңбек тәжірибесі мен марапаттаулары==
2011 жылы Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігінің “Үздік оқытушы” грантының иегері. 2008 ж. Қазығұрт ауданының “Құрметті азаматы”. 2008 ж. Қазақстан ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін ҚР Білім және Ғылым министрлігінің медалімен марапатталды.

2018 ж. [[Фарабитану]] ғылымына қосқан үлесі үшін "Әл-Фараби” алтын медалі берілді.

==Қысқаша ғылыми қызметі==
Ж.Алтаев 7 монографиялық зерттеудің, 15-тен аса оқулық пен оқу құралдарының авторы, ғылыми еңбектерінің жалпы саны 300-ден астам. 2018 ж. 7 томдық шығармалар жинағы «Қазақ университеті» баспасынан жарық көрді.

Ж.Алтаевтың жетекшілігімен 30 ғылым кандидаты, 4 ғылым докторы, 5 (PhD) философия докторы, қазіргі уақытта 2 (PhD) докторантқа ғылыми жетекші.

==Ғылыми бағыттары==
Қазақ философиясы, Фарабитану, Ислам философиясы, философия тарихы.

==Оқитын пәндері==
“Қазақ философиясы”, “Әл-Фараби және қазіргі заман”, “Ғылым тарихы мен философиясы”, “Орта ғасыр классикалық ислам философиясы”.

==Шығармашылығы==
*Қазақ философиясының тарихына кіріспе, А., 1994;
*Қазақ даласының ойшылдары IX - XII ғғ., (телавтор), А., 1995;
*Қазақ философиясы, А., 1996;
* Философия және мәдениеттану, А., 1998;
*Қазақ халқының рухани мұралары, А., 1998;
* Философия тарихы, А., 1998;
*Основы философии, А., 2001;
*Философия, оқулық, А., 2004.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><ref>[[Қазақ энциклопедиясы|"Қазақ энциклопедиясы"]]</ref>
*“Әл-Фараби және Ислам философиясы” Алматы, «Қазақ университеті» 2012, 162 б.
*“Ислам философиясы” Алматы, «Эверо» 2014, 500 б.
*“Ортағасыр Классикалық Ислам философиясы” Алматы, 2016, 343 б.
*“Философия тарихы ” Алматы, «Қазақ университеті» 2017, 337 б.
*Көптомдық шығармалар жинағы (1-7 том) Алматы, «Қазақ университеті» 2017.

== Сыртқы сілтемелер ==
*[http://kaznu.kz/ru/9979/page Алтаев Жакипбек Алтаевич] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161117225815/http://www.kaznu.kz/ru/9979/page |date=2016-11-17 }}
*[http://www.baiterek.kz/index.php?journal=37&page=649 статья Ж.Алтаева "Интеллект, освященный духом"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305013707/http://www.baiterek.kz/index.php?journal=37&page=649 |date=2016-03-05 }}
*[http://www.baiterek.kz/index.php?journal=28&page=388 статья Ж.Алтаева "Смотрясь в него, как в зеркало"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080614034019/http://www.baiterek.kz/index.php?journal=28&page=388 |date=2008-06-14 }}
*[http://www.abay.nabrk.kzhttp://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Tehran/ University of Tehran ]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.mathnet.ru/php/organisation.phtml?option_lang=rus&orgid=1910 Ташкентский государственный университет]
*[http://www.e-kitaptar.com/%D3%A9%D3%99%D0%BA-%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0/%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F философиялық антропология]

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1948 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан философтары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстан профессорлары]]
[[Санат:Қазығұрт ауданында туғандар]]

Тұманбай Молдағалиев

2025-12-26T14:47:43Z

Daniyal.aidarov5: «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері» деген санатты қо

{{Тұлға
|Есімі = Тұманбай Молдағалиев
|Шынайы есімі =
|Сурет =|200px
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 20.03.1935
|Туған жері = Жарсу кеңшары, {{туғанжері|Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ ауданында}}, [[Алматы облысы]]
|Мансабы = [[ақын]]
|Азаматтығы = {{USSR}} {{KAZ}}
|Ұлты =
|Қайтыс болған күні = 10.10.2011
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы = Күлтай Қасымова
|Балалары =
|Марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{1 дәрежелі Достық ордені}}{{!!}}{{Парасат ордені}}
{{!}}
{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты}}
{{!}}}
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Тұманбай Молдағалиев''' ([[20 наурыз]] [[1935 жыл|1935]], "Жарсу" кеңшары, [[Еңбекшіқазақ ауданы]], [[Алматы облысы]] – [[10 қазан]] [[2011 жыл|2011]], [[Алматы]]) — қазақ ақыны, [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақстан Халық жазушысы]] (1996).

==Қызмет жолы==
[[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://blog.daniyar.info/2016/01/%d1%88%d0%b0%d0%bf%d1%8b%d1%80%d0%b0%d1%88%d1%82%d1%8b-%d0%b6%d0%b0%d2%93%d1%8b%d0%bc%d0%bf%d0%b0%d0%b7%d0%b4%d0%b0%d1%80%d1%8b/|title=Шапырашты жағымпаздары|website=TriLingua Daniyar NAURYZ|date=2016-01-16|access-date=2021-03-20}}</ref>
* 1956 жылы – [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақтың Мемлекеттік университетінің]] [[филология]] факультетін бітірді.
* 1970-1973 жылдары "[[Пионер журналы|Пионер]]" журналында жұмыс іетеді.
* 1970-1973 жылдары "[[Балдырған журналы|Балдырған]]" журналының жауапты хатшысы болды.
* 1973 жылдан "[[Жазушы баспасы|Жазушы]]" баспасы жанындағы Балалар жөне жастар әдебиетінің бас редакциясы мен "Жалын" альманағының бас редакторы.
* 2011 жылы 10 қазанда Алматыда қайтыс болды. [[Кеңсай зираты|Кеңсай зиратында]] жерленген.

==Шығармашылығы==
* Тұңғыш өлеңі "Украина қызына" 1954 жылы жарияланды.
* Алғашқы өлеңдер жинағы "Студент дәптері" 1957 жылы жарық көрді.
Тұманбай Молдағалиев нәзік сырлы, ойлы да отты жырлармен танылды.
* "Кәмила" (1960)
* "Көктем таңы" (1961)
* "Алатау қызы" (1963)
* "Ферюза туралы жыр" (1964)
* "Зулайды күндер" (1965)
* "Жүрегім менің сапарда" (1966) т. б. жинақтары шықты.
* 1967 жылы жарық көрген "Жаңа дәптер" атты кітабы үшін Қазақстан комсомолы сыйлығының лауреаты атанды (1968).
* "Ескерткіш" (1969)
* "Шақырады жаз мені" (1970)
* "Жүрек ояу қашанда" (1972) атты кітаптары да оқушылардың ілтипатына бөленді.
* "Қош, көктем" атты таңдамалы өлеңдер кітабы (1971)
* "Хаттар" атты поэмалар жинағы (1974) жарық көрді.
* Т.Молдағалиевтің орыс тілінде "Я — сын Семиречья" (1962)
* "Первая встреча" (1968)
* "Новая тетрадь" (1969) атты өлеңдер жинақтары шықты.

==Музыка==
Тұманбай Молдағалиев көптеген ән мәтіндерінің авторы.
* "Құстар қайтып барады", "Құстар әні" (әні [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Н.Тілендиевтікі]])
* "Куә бол" (әні Н. Тілендиевтікі)
* "Бақыт құшағында"
* "Әнім сен едің" (әні [[Шәмші Қалдаяқов|Ш.Қалдаяқовтікі]])
* "Ертіс вальсі" (әні Жамақаевтікі)
* "Шақырады көктем" (әні [[Әсет Көпбайұлы Бейсеуов|Ә.Бейсеуовтікі]]) атты әндерге жазылған өлеңдері халық арасында кең тараған.

== Аудармалары ==
Ол Байрон, [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М. Ю. Лермонтов]], [[Тарас Григорьевич Шевченко|Т.Г.Шевченко]], О. Туманян, С. Капутикян, К. Ғұлам, X. Ғұлям, Р. Гамзатов, Ұйғын, Зулфия, Д. Жалсараев т.б. ақындардың шығармаларын қазақ тіліне аударды.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>

==Абай поэзиясы==
Молдағалиевтің Абай поэзиясының идеялық - көркемдік мазмұнын, сезім шынайылығын, тіл шұрайын сөз ететін «Ұрпаққа тілек» («Қазақстан пионері», 1971, 21 мамыр) атты мақаласы жарияланды. Абай рухына арнап «Қайда барсам алдымнан» («Семей таңы», 1983, 13 шілде), «Абай ағам бастаған» (Жалын, 1985, N95) және «Абай аға аулында» (топтама, [[Тынық мұхит]] дәптері, А., 1985) т. б. өлеңдер жазды.

== Марапаттары ==
* 1-дәрежелі [[Достық ордені]] (2010);
* [[Парасат ордені]];
* [[Қазақстанның халық жазушысы|Қазақстанның Халық жазушысы]] атағы (1996);
* Қазақ КСР-інің мемлекеттік сыйлығы — ''«Жүректегі жазулар» өлеңдер жинағы үшін'' (1882);
* Халықаралық Физули сыйлығының лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас
редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

==Отбасы==
* Жары — Қасымова Күлтай.
* Ұлы - Дәурен (1966 жылы туған);
* Қыздары:
** Зәуреш (1959 жылы туған)
** Жазира (1962 жылы туған) — Қазақ ұлттық университетінде доцент;<ref>https://pps.kaznu.kz/ru/Main/Personal/133/123/3098/%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0%20%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0%20%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0</ref>
** Жанна (1964 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:КСРО ақындары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Кеңсай зиратында жерленгендер]]
[[Санат:Ақындар]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Тұманбай Молдағалиев

2025-12-26T14:47:43Z

Daniyal.aidarov5: «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері» деген санатты қо

Тұманбай Молдағалиев

2025-12-26T14:47:43Z

Daniyal.aidarov5: «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері» деген санатты қо

Тұманбай Молдағалиев

2025-12-26T14:47:43Z

Daniyal.aidarov5: «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері» деген санатты қо

Хамит Ерғалиев

2025-12-26T14:45:49Z

Daniyal.aidarov5:

{{cleanup}}
{{Infobox Biography
|subject_name = Хамит Ерғалиев
| image_name = Хамит Ерғалиев.jpg
| image_size =
| image_caption = Хамит Ерғалиев
| date_of_birth = 14.10.1916
| place_of_birth = [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]] , [[Новобогат селосы]]
| date_of_death = 13.12.1997
| occupation = [[ақын]]
| spouse =
}}
'''Хамит Ерғалиев''' (14 қазан [[1916 жыл|1916]], [[Атырау облысы]], [[Махамбет ауданы]], [[Хамит Ерғалиев ауылы|Новобогат ауылы]] – 13 желтоқсан [[1997 жыл|1997]]) — қазақ [[ақын]]ы, [[Қазақстанның халық жазушысы]].

Шын есімі — Ғабдолхамит. Руы: Кіші Жүз, Жетіру, Тама.<ref>https://hamit.kz/page/8/</ref>

[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] филология факультетінде оқыған. [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысты (1941–1945). Тұңғыш өлеңдері Атырау облыстық газетінде 1936 жылы жарияланды. Ол көптеген өлеңдер, публицистикалық мақалалар, эпикалық поэмалар, прозалық шығармалар жазды. Epғалиев 2-дүниежүзілік соғысқа қатысқан. 1945-50 жылдары [[Егемен Қазақстан|«Социалистік Қазақстан»]] (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің әдеби қызметкері, 1950-57 жылдары [[Қазақстан жазушылар одағы]] поэзия секциясының меңгерушісі, 1958-59 жылдары Қазақстан мемлекеттік әдебиет баспасы поэзия редакциясының меңгерушісі болып қызмет атқарған.

[[Исатай ауданы]] мен [[Атырау|Атырау қаласының]] құрметті азаматы.

Epғалиев - 30-ға тарта жыр жинақтарының, «Әке сыры», «Үлкен жолдың үстінде», «Біздің ауылдың қызы», «Сенің өзенің», «Оралдағы отты күн», «Аңыз ата», «Құрманғазы», «Күй дастан», «Жылдар, жылдар» деп аталатын поэмалардың авторы.

Epғалиев Қаныш Сәтбаевты үш рет жақыннан көргені туралы естелігінде («Беделіндей елімнің биік еді», «Заңғар», «Айқос», А., 1999) ұлы ғалымның қарапайым әрі кішіпейілділігіне тәнті болады. 1949 жылы [[Ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым Академиясының]] Үлкен Алтай проблемасы жөніндегі көшпелі сессиясы [[Өскемен|Өскемен қаласында]] өткен кезде, сессия барысынан күн сайын хабар ұйымдастыру үшін «Социалистік Қазақстан» газетінің тілшісі Epғалиевтің журналистік жұмысына академиктің өзі кеңесші болып, көмек көрсеткенін еске алады. Epғалиев ұлы ғалымның рухына арнап, «Ғарыштағы Қаныш» деген баллада («Социалистік Қазақстан». 1989, 12 сәуір) жазды.<ref>Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]], 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8</ref>

==Шығармалары==
Хамит Ерғалиев — 20-дан астам кітаптың авторы. Ақын шығармашылығының тақырыбы әр алуан. Ол қазақ халқының өткен өмірін, Октябрь революциясынан кейінгі азат заманның, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы майдан мен тылдың бірлігін, жауынгерлердің ерлігі мен тыл адамдарының еңбегін, соғыстан кейінгі коммунизмге қарыштай қадам басқан бүкіл халықтық қозғалысты жырлады. "Әке сыры" (1947) поэмасында ақын совет адамдарының Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ересен ерлігін, халықтардың бейбітшілік жолындагы жанқиярлық күресін жырлады. "Үлкен жолдың үстінде" (1949) поэмасында социалистік өмірді жаңа қарқынмен орнатып жатқан жұмысшы табының қажырлы еңбегін суреттеді. Хамит Ерғалиевтің бұл поэмасында [[Мойынты (кент)|Мойынты]]-[[Шу]] темір жол құрылысындағы еңбек адамдарының ерлік істері, рухани өскендігі бейнеленген. "Біздің ауылдың қызы" (1950), "Сенің өзенің" (1953) поэмаларында қуаңшылық жайлаған шөл даланы суландырған, жасыл орман өсіріп, сол даланы гүл-бақшаға айналдырған адамдардың еңбегі суреттелген. Бүл төрт поэма да— эпикалық екпінмен жазылған, қазақ поэзиясында белгілі орын алған көркем туындылар. "Оралдағы отты күн" (1956) поэмасында азамат соғысында аты аңызға айналған Чапаевты, оның майдандас серіктерін жырлады. "Аңыз ата" (1965) поэмасын украин халқының ұлы ақыны [[Тарас Шевченко]]ға арнады. Ал "Құрманғазы" (1962) поэмасында қазақ халқының ұлы композиторы Қ.Сағырбаевтың, "Күй дастан" (1970) поэмасында академик композитор А.Жұбановтың бейнесін жасады. "Жылдар, жылдар" (1966) дастанында коммунистік дәуірді жырлады. X.Ерғалиев көркем очерк, публицистикалық мақалалар арқылы заманымыздың көкейкесті мөселелеріне үн қосып отырады. Таңдамалы прозалық шығармалары "Шындық шырқайды" деген атпен 1966 жылы жеке кітап болып шықты.

Ақын аударма саласында да еңбек етеді. [[Джордж Байрон|Д.Байронның]], [[Уильям Шекспир|У.Шекспирдің]], П.Неруданың, Н.Хикметтің, [[Александр Сергеевич Пушкин|А.Пушкиннің]], [[Михаил Юрьевич Лермонтов|М.Лермонтовтың]], [[Некрасов|А.Некрасовтың]], [[Владимир Владимирович Маяковский|В.Маяковскийдің]], Д.Бедныйдың, А.Сурковтың, [[Расул Хамзатұлы Хамзатов|Р.Ғамзатовтың]] таңдаулы шығармаларын қазақ тіліне аударды. Қырғыздың "[[Манас дастаны|Манас]]", қарақалпақтың "Қырыққыз" эпостарын қазақ тіліне аударушылардың бірі болды. Ерғалиевтың негізгі шығармалары орыс тіліне, басқа да туысқан халықтар мен шетел тілдеріне (чех, венгр, украин, карақалпақ, қырғыз, өзбек, тәжік, поляк) аударылды.

== Кітаптары ==
[[File:Khamit Yergaliyev memorial plate in Atyrau.jpg|thumb|Атыраудағы [[Атырау мемлекеттік университеті|университет]] маңындағы Хамит Ерғалиев тақтасы]]
* Екі поэма. А., ҚМ КӨБ, 1949;
* Біздің ауылдың қызы. Поэма. А., ҚМ КӨБ, 1950;
* Сенің өзенің. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1953;
* Жайық жырлары. Өлеңдер мен поэма. А., ҚМ КӨБ, 1955;
* Құрманғазы. Поэма. А., ҚМКӘБ, 1958;
* Дәуір дабылы. Өлеңдер, поэмалар. А., ҚМ КӨБ, 1963;
* Өз көзімен өмірдің. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1965;
* Күн күмбез. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
* Күй дастан. Поэма, өлеңдер. А., «Жазушы», 1970;
* Құтты қоныс. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974;
* Санаттағы сарбаз. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
* Жанарымда жұмыр жер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978;
* Алтын зерең. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981;
* Таңдамалы. Шығармаларының үш томдығы. 1982—1984;
* Өмір өрнегі. Эссе, очерк, публицистика. А., «Жалын», 1986;
* Жедел толғау. Өлеңдер, балладалар, поэмалары., «Жазушы», 1988;
* Демарш. Стихи, баллады, поэмы. А., «Жазушы», 1992;
* Шер толғау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1993;
* Сонеттер. А., «Жалын», 1995;
* Ғұмырнама. Естелік-эссе. А., «Өлке», 1996;
* Жақсыдан шарапат. Эссе, очерк, көркемсөз. А., «Қайнар», 1996;
* Ұлтым дедім, ұлғайдым. Жыр кітабы. А., «Жазушы», 1997.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Марапаттары==
[[Сурет:Khamit Yerghaliyev1.jpg|thumb|right|200px|Хамит Ерғалиевтің [[Кеңсай зираты|Кеңсайдағы]] зираты]]Қазақстан мемлекеттік сыйлық лауреаты (1981), екі мәрте [[Еңбек Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту]], [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі»]] және 1, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, бірқатар медальдармен марапатталған

==Дереккөздер==
<references/>

==Сілтемелер==
* [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/795 Хамит Ерғалиев] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында
* [https://hamit.kz/ Хамит Ерғалиевке арналған сайт]

{{Хамит Ерғалиев шығармалары}}

[[Санат:4 қазанда туғандар]]
[[Санат:1916 жылы туғандар]]
[[Санат:Махамбет ауданында туғандар]]
[[Санат:13 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]

Асхат Советханұлы Жұмабеков

2025-12-22T11:53:02Z

Daniyal.aidarov5: «Қазақстан педагогтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)

{{Тұлға
|Есімі = Асхат Советханұлы Жұмабеков
|Шынайы есімі =
|Сурет = Асхат Советханұлы Жұмабеков.jpg
|Сурет ені = 250px
|Сурет атауы = Асхат Жұмабеков, 2021 жыл
|Туған күні = 05.07.1989
|Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Абай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} → {{KAZ}}
| Қызметі = [[ұстаз]], [[ғалым]]
|Мансабы = [[ұстаз]], [[ғалым]]
| Мамандығы = 1) Физика пәнінің мұғалімі (2013)
 2) Білім беруді басқару (2016)
|Білімі= 1) [[Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті|Семей мемлекеттік педагогикалық институты]] (2013) 2) JAMK University of Applied Sciences (2016)
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
|Сыйлықтары =
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары = {{Қатар
|{{Шапағат медалі|2025}}
}}
{{Қатар
|{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
}}
}}
'''Асхат Советханұлы Жұмабеков''' ([[5 шілде]] [[1989 жыл]], [[Семей]]) — [[қазақстан]]дық педагог, ғалым. [[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері|Қазақстан Республикасының Білім Беру ісінің құрметті қызметкері]] (2024). [[Шапағат медалі|«Шапағат]]» медалімен марапатталған (2025)<ref>{{cite web|url =https://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/press/news/details/1092780?lang=kk|title = Республика күніне орай Дархан Сатыбалды Мемлекет басшысының атынан алматылықтарға мемлекеттік наградалар табыстады|lang= kk|publisher=Алматы қаласының әкімдігі|date=2025-10-24|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Global Teacher Prize Әлемнің үздік ТОП-50 педагогтердің қатарына кірген алғашқы қазақстандық мұғалімі, Global Teacher Prize [[Елші|Елшісі]]<ref>{{cite web|url = https://egemen.kz/article/289639-alemninh-uzdik-ustazy|title = Әлемнің үздік ұстазы |lang= kk|publisher= EGEMEN QAZAQSTAN |date=2021-09-20|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://kaz.inform.kz/news/semeylik-mugalim-alemdegi-en-uzdik-50-ustazdyn-katarynda-1-mln-dollar-ushin-bak-synaydy_a3834431|title = Семейлік мұғалім әлемдегі ең үздік 50 ұстаздың қатарында 1 млн доллар үшін бақ сынайды |lang= kk|publisher=«Казинформ» халықаралық ақпарат агенттігі|date=2021-09-09|accessdate=2025-10-31}}</ref>. [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасының]] [[Үздік педагог атағы|«Үздік педагог-2018»]] атағының иегері<ref>{{cite web|url = https://sputnik.kz/20181002/uzdik-mugalimder-tizimi-7439944.html|title= Биылғы жылдың үздік 64 мұғалімі|lang= kk|publisher= Sputnik Қазақстан |date=2018-10-02|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.bilim.expert/post/2018/10/02/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D1%8F%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-%D0%BF%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B0-%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3-2018-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0|title= Объявлены победители республиканского конкурса «Лучший педагог - 2018 года»|lang= ru|publisher= Bilim Expert. Республиканский информационно-аналитический журнал "Современное образование"|date=2018-10-02|accessdate=2025-10-31}}</ref>. «Қазақстан мұғалімі Ұлттық сыйлығы» конкурсының үздік 10 финалистінің бірі<ref>{{cite web|url = https://dalanews.kz/kz/article/semeylik-ustaz-alem-mugalimi-jahandiq-siyliginin-nomynanti.html|title= Семейлік ұстаз - «Әлем мұғалімі» жаһандық сыйлығының номинанты|lang= kk|publisher= DALA NEWS|date=2019-10-06|accessdate=2025-10-31}}</ref>. «Семей қаласының дамуына қосқан үлесі үшін» төсбелгісінің иегері (2019)<ref>{{cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/1931353-semeilik-ustaz-alemdegi-en-uzdik-50-mugalimnin-qataryna-endi-foto-video|title=Семейлік ұстаз әлемдегі ең үздік 50 мұғалімнің қатарына енді|lang=kk|publisher= NUR.KZ|date= 2021-09-10|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{citeweb|url = https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazahstanets-popal-top-50-uchiteley-mira-poboretsya-million-448078|title=Казахстанец попал в топ-50 учителей мира и поборется за миллион долларов|lang= ru|publisher= TENGRI NEWS|date= 2021-09-09|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bilimdinews.kz/?p=168014|title=Преподаватель из Семея вошел в ТОП 50 учителей мира|lang= ru|publisher= Bilimdi News|date= 2021-09-10|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

== Өмірбаяны ==
Асхат Жұмабеков 1989 жылғы 5 шілде күні Семей қаласында дүниеге келген. Көпбалалы отбасыда туып өсті. Орта жүздің [[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руынан шыққан<ref>{{cite web|url = https://baigenews.kz/znamenityy_uchitel_fiziki_131463|title=О выгорании и новых вызовах — знаменитый учитель физики Асхат Жумабеков в гостях у “Детей маминой подруги”|lang= ru|publisher= BAIGENEWS|date= 2022-05-03|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Бала кезінде мектеп хорында, кейін 5 жыл бойы Семейдегі «Айнхайт» қалалық мәдениет сарайында неміс әні мен биі ансамблінің солисі болған. Сонымен қатар, [[конькимен жүгіру]] спортымен айналысқан<ref>{{cite web|url = https://ustinka.kz/kz/vko/72132.html|title=Әлемнің үздік ұстазы А. Жұмабеков: “Ұстаз үнемі ізденісте болуы керек”|lang= kk|publisher= Устинка LIVE. Ustinka.kz|date= 2022-03-18|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

=== Білімі ===
Мектепті бітіргеннен кейін [[2009 жыл|2009 жылы]] мемлекеттік грант негізінде [[Шәкәрім университеті|Семей мемлекеттік педагогикалық институтының]] физика-математика факультетіне оқуға түсіп, [[2013 жыл|2013 жылы]] оны үздік бітірді. Үш мәрте президенттік стипендияның иегері атанды<ref>{{cite web|url = https://rgmedia.kz/e/action/ShowInfo.php?classid=52&id=38869|title=Асхат Жұмабеков: Шәкірттерге өзіңді қорқытып сыйлатқыза алмайсың|lang= kk|publisher= RGMEDIA.KZ|date= 2022-04-29|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.caravan.kz/news/blagopoluchie-i-podderzhka-kazakhstancev-glavnyjj-prioritet-810346|title=Благополучие и поддержка казахстанцев – главный приоритет|lang= ru|publisher= Медиа портал «Караван»|date= 2022-01-27|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

[[2014 жыл|2014 жылы]] [[Қазақстан-Американдық еркін университеті|Қазақстан-Американдық еркін университетін]] бітіріп, [[магистр]] дәрежесін алды.

[[2016 жыл|2016 жылы]] халықаралық «[[Болашақ (стипендия)|Болашақ]]» бағдарламасы аясында<ref>{{cite web|url = https://bolashak.gov.kz/ru/allnews/success-story|title=SUCCESS STORY|lang= kk|publisher= «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ ресми сайты|date= 2021-04-27|accessdate=2025-10-31}}</ref> Финляндияның JAMK University of Applied Sciences университетінде білім алып, [[PhD-доктор|PhD дәрежесіне]] үміткер атанды<ref>{{cite web|url = https://rudnyi-altai.kz/v-chisle-luchshih-uchitelej-mira/|title=В числе лучших учителей мира|lang= ru|publisher= Общественно-политическая газета «Рудный Алтай»|date= 2021-09-16|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

[[2022 жыл|2022 жылы]] [[Шәкәрім университеті|Семей қаласының Шәкәрім атындағы университетінің]] докторантурасын тәмамдады.

Жұмабеков Асхат «Болашақ» бағдарламасының түлегі, PhD кандидаты<ref>{{cite web|url = https://bilimdinews.kz/?p=203870|title=Асхат Жұмабеков – “Жыл патриоты” атанды|lang= kk|publisher= BILIMDI NEWS|date= 2022-06-04|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Үш тілді жетік меңгерген, ол Сингапур, Финляндия, Чехия және Ресейде халықаралық тағылымдамадан өтті<ref>{{cite web|url = https://dknews.kz/ru/eksklyuziv-dk/204757-urok-fiziki-dlya-pokoleniya-z-to-chto-ne-nayti-v-seti|title=Урок физики для «поколения Z» – то, что не найти в сети|lang= ru|publisher= DKN World News|date= 2021-10-22|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

== Еңбек жолы ==
2013-2024 жылдары [[Назарбаев Зияткерлік мектептері|«Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ]] филиалдарында жұмыс атқарды.

2013-2022 жылдары «Семей қаласындағы физика-математика бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің» дербес білім беру ұйымының физика мұғалімдері әдістемелік бірлестігінің жетекшісі, физика пәнінің [[Педагог зерттеуші|мұғалімі-зерттеушісі]] болып жұмыс істеген.

2022-2024 жылдары «Алматы қаласындағы химия-биология бағытындағы Назарбаев Зияткерлік мектебінің» дербес білім беру ұйымының директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары және физика пәнінің мұғалім-зерттеушісі қызметін атқарды.

2022-2024 жылдары [[Алматы]] қаласындағы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің]] физика пәнінің оқытушысы болып еңбек етті.

2024 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін Алматы қаласындағы «Shoqan Academy» директорының орынбасары және физика пәнінің мұғалімі.

Асхат Советханұлының түлектері – [[Стэнфорд университеті]], [[Джорджия технологиялық университеті]], [[Гонконг Политехникалық университеті]], [[Нью-Йорк университеті]], [[Карнеги Меллон Университеті]], [[Джорджтаун университеті]], [[Будапешт университеті]], [[Назарбаев Университеті]] және басқалар сияқты жетекші университеттердің стипендиаттары болып табылады<ref>{{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=B2vJYMvpQbY|title=Простой учитель физики получит $1.000.000? Как Асхат Жумабеков попал в ТОП 50 учителей планеты?|lang= ru|publisher= YouTube «Ашығын айтқанда». Timur Balymbetov|date= 2021-10-06|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

== Қоғамдық және педагогикалық қызметі ==

=== Global Teacher Prize ===
2019 жылы Асхат Жұмабеков «Қазақстан мұғалімі Ұлттық сыйлығының» конкурсының номинанты атанып, жаһандық «Әлем мұғалімі» сыйлығына үміткер болды<ref>{{cite web|url = https://bugin.kz/8412-semeylik-ustaz-nazarbaevanynh-qolynan-nominatsiya-aldy|title=Семейлік ұстаз Назарбаеваның қолынан номинация алды|lang= kk|publisher= BUGIN|date= 2019-10-04|accessdate=2025-10-31}}</ref>. 2021 жылы Асхат Советханұлы Жұмабековтің есімі педагогикалық еңбегі үшін Әлемнің үздік 50 мұғалімінің қатарына кірді<ref>{{cite web|url = https://azattyq-ruhy.kz/news/28222-semeilik-pedagog-lemnin-uzdik-50-ustazynyn-kataryna-endi|title=Семейлік педагог әлемнің үздік 50 ұстазының қатарына енді|lang= kk|publisher= Azattyq Rýhy|date= 2021-09-10|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Бұл ретте Асхат Советханұлы Global Teacher Prize сыйлығының 50 финалист-мұғалімінің бірі атанды<ref>{{cite web|url = https://www.youtube.com/watch?v=trK20tHQ4tI&t=43s|title=Асхат Жұмабеков “Әлем мұғалімі” байқауының финалына өтті|lang= kk|publisher= «Қазақстан» Ұлттық арнасы. «TAŃSHOLPAN» ақпаратты-сазды бағдарламасы|date= 2021-09-13|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Бұл тізімде Жұмабеков 11-орынды иеленді<ref>{{cite web|url = https://ulysmedia.kz/news/51172-dazhe-khleba-ne-bylo-kazakhstanets-voshedshii-v-chislo-luchshikh-uchitelei-mira-priznalsia-chto-golodal|title="Даже хлеба не было": казахстанец, вошедший в число лучших учителей мира, признался, что голодал|lang= ru|publisher= ULYS MEDIA|date= 2025-05-07|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://astanatimes.com/2021/09/global-teacher-prize-teacher-from-kazakhstans-semey-competes-for-1-million-award|title=Global Teacher Prize: Teacher from Kazakhstan’s Semey Competes for $1 Million Award|lang= en|publisher= THE ASTANA TIMES|date= 2021-09-13|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Оған қоса, Асхат Жұмабеков Global Teacher Prize сыйлығының елшісі (амбассадоры) атанды<ref>{{cite web|url = https://baigenews.kz/kazahstanets-stavshiy-odnim-iz-luchshih-uchiteley-mira-rasskazal-kak-izmenilas-ego-zhizn_156836|title=Казахстанец, ставший одним из лучших учителей мира, рассказал как изменилась его жизнь|lang= ru|publisher= BAIGENEWS|date= 2023-07-25|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Global Teacher Prize сыйлығы – педагогтар арасында ең беделді жаһандық марапат, оны педагогтарға берілетін «Нобель сыйлығы» деп те атайды<ref>{{cite web|url = https://sk-trust.kz/kk/2021/09/25/%D2%9Baza%D2%9Bstan-m%D2%B1%D2%93alimi-2021-finalister-million-dollarly%D2%9B-zh%D2%AFldesi-bar-%D3%99lem-m%D2%B1%D2%93alimi-zha%D2%BBandy%D2%9B-syjly%D2%9B-%D2%AFshin-k%D2%AF/|title=«Қазақстан мұғалімі – 2021»: финалистер миллион долларлық жүлдесі бар Әлем мұғалімі Жаһандық сыйлық үшін күреседі|lang= kk|publisher= “Samruk Kazyna Trust” әлеуметтік жобаларды дамыту Қоры|date= 2021-09-25|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://time.kz/articles/chastnyj/2019/10/09/ekzamen-dlya-uchitelya|title=Экзамен для учителя|lang= ru|publisher= Общественно-политическая газета «Время»|date= 2019-10-09|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

=== Қоғамдық қызметі ===
2011 жылдан бері [[Невада-Семей|«Невада-Семей»]] ядролық жарылыстарға қарсы халықаралық қозғалыстың белсенді мүшесі. Қазақстан Республикасының Ұлттық ядролық орталығымен серіктесе отырып, радиациядан туатын мәселелер мен Семей полигонының проблемалары жайында ғылыми жұмыс жүргізіп<ref>{{cite web|url = https://www.theatomproject.org/2019/08/nevada-semipalatinsk-movement-activists-release-book-kazakhstans-initiatives-building-nuclear-weapon-free-world|title=Nevada-Semipalatinsk Movement Activists to Release Book about Kazakhstan’s Initiatives in Building Nuclear Weapon Free World|lang= en|publisher= THE ATOM PROJECT|date= 2019-08-20|accessdate=2025-10-31}}</ref>, бірқатар мақала жариялады<ref>{{cite web|url = https://vestisemey.kz/2164/interesnye-proekty-uchaschihsya.html|title=Интересные проекты учащихся|lang= ru|publisher= VESTI SEMEY|date= 2015-01-24|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Қозғалыстың президенті [[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]] Жұмабековтің осы еңбегін жоғары бағалап<ref>{{cite web|url = https://semeylib.kz/?p=6335|title=«Казахстанский путь безъядерного мира» кітабының тұсаукесері|lang= kk|publisher= «Абай атындағы облыстық әмбебап кітапханасы». SEMEYLIB|date= 2015-11-27|accessdate=2025-10-31}}</ref>, 2019 жылы мерейтойлық медальмен марапаттаған еді<ref>{{cite web|url =https://bilimainasy.kz/%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF-%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B0-%D1%81%D0%B5%D0%BC/|title=Зияткерлік мектеп ұстазы «Невада-Семей» антиядролық қозғалысының мерекелік медалімен марапатталды|lang= kk|publisher= БІЛІМ АЙНАСЫ|date= 2019-09-26|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

Асхат Жұмабеков – 3 кітаптың, 1 монографияның, 5 авторлық бағдарламаның, 10 авторлық құқықтың авторы, және де журнал мен газеттерде, материалдар жинақтарында, Қазақстан, Германия, Финляндия, Ұлыбритания, Ресей Федерациясы және Украина жоғары оқу орындарының хабаршыларында жарияланған 70-тен астам ғылыми жұмыстар мен мақалалардың авторы<ref>{{cite web|url = https://stan.kz/elimizdin-bilim-dengeyin-zhogari-darezhege-shigargim-ke-352384/|title=“Еліміздің білім деңгейін жоғары дәрежеге шығарғым келеді”: Әлемнің үздік 50 ұстазының қатарына кірген педагог бұл атақты қалай иеленгенін айтты|lang= kk|publisher= STAN.KZ|date= 2021-09-14|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://bilimainasy.kz/%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B9%D1%8B-%D0%B0%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BD-%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82/|title=Абыройы артқан Асхат|lang= kk|publisher= БІЛІМ АЙНАСЫ|date= 2018-02-24|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

Республикалық және халықаралық деңгейдегі олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының 100-ден астам жүлдегерлерін тәрбиеледі<ref>{{cite web|url = https://aikyn.kz/172917/ashat-zhumabekov-okushylarym-ushin-finlyandiyaga-barudan-bas-tarttym|title=Асхат Жұмабеков: Оқушыларым үшін Финляндияға барудан бас тарттым|lang= kk|publisher= AIQYN. Aikyn.kz|date= 2021-11-28|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/semeylk-okushyilar-onertabyisyi-ushn-avtorlyik-kukyikka-ie-305115/|title=Семейлік оқушылар өнертабысы үшін авторлық құқыққа ие болды|lang= kk|publisher= TENGRI NEWS|date= 2020-02-13|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://dalanews.kz/kz/article/asxat-alem-mugalimi.html|title=Асхат – әлем мұғалімі|lang= kk|publisher= DALA NEWS|date= 2021-11-25|accessdate=2025-10-31}}</ref>. 2021 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің басшылығымен ТМД мұғалімдерінің съезінде делегация құрамында болды<ref>{{cite web|url = https://qazdauiri.kz/news/tmd-mugalimderinin-quryltaiy-22|title=ТМД мұғалімдерінің құрылтайы|lang= kk|publisher= QAZAQSTAN DAUIRI|date= 2021-11-18|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Жыл сайын [[физика]] пәні бойынша негізгі орта және жалпы орта білім берудің мемлекеттік міндетті стандартының жобасын әзірлеу және жетілдіру бойынша [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы|Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының]] жұмыс тобының құрамына қатысады<ref>{{cite web|url = https://el.kz/uzdik-pedagog-bayqauynyn-zhenimpazy-ustazdyq-unemi-izdenisti-qazhet-etedi_134621|title=«Үздік педагог» байқауының жеңімпазы: Ұстаздық – үнемі ізденісті қажет етеді|lang= kk|publisher= EL.KZ|date= 2024-10-05|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

Асхат Жұмабеков педагогикалық қауымдастықтың атынан жиі сөз сөйлейді, жас мамандармен және студенттермен кездеседі<ref>{{cite web|url = https://bilimdinews.kz/?p=139258|title=JASTAR TALKS: Үздік ұстаз жастармен жүздесті|lang= kk|publisher= BILIMDI NEWS|date= 2021-03-04|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Ол ұстаздық жолындағы жетістіктері мен тәжірибесін бөлісу мақсатында түрлі форумдарда, конференцияларда және жастарға арналған іс-шараларда баяндама жасайды<ref>{{cite web|url = https://tengrinews.kz/news/v-stolitse-proshel-molodejnyiy-forum-tauelszdk-urpaktaryi-454866/|title=В столице прошел молодежный форум “Тәуелсіздік ұрпақтары”|lang= ru|publisher= TENGRINEWS|date= 2021-11-24|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Болашақ педагогтерді даярлауға белсенді атсалысып, студенттерге мұғалімдік мамандыққа бейімделу жолында қолдау көрсетеді<ref>{{cite web|url = https://semeynews.kz/kk/news/4411/|title=«Тарих беттерінде»|lang= kk|publisher= SEMEY NEWS|date= 2021-05-24|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://vestisemey.kz/8173/neformalnaya-vstrecha-s-uchitelem.html|title=Неформальная встреча с учителем|lang= ru|publisher= VESTI SEMEY|date= 2021-03-10|accessdate=2025-10-31}}</ref>. Асхат Советханұлы өз білімін мен тәжірибесін ел және шетелдік педагогтермен бөліседі<ref>{{cite web|url = https://semeynews.kz/kk/news/4411/|title=«Тарих беттерінде»|lang= kk|publisher= SEMEY NEWS|date= 2021-05-24|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.nis.edu.kz/kz/novosti/lemni-zdik-50-stazy-ataryna-engen-nis-malimi-teachers-summit-te-sz-sjledi|title=Әлемнің үздік 50 ұстазы қатарына енген NIS мұғалімі «Teachers’ Summit-те» сөз сөйледі|lang= kk|publisher= «Назарбаев Зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымы.NIS.EDU.KZ|date= 2024-10-10|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

== Марапаттары ==
* 2014 жылы — [[Ұлттық ядролық орталық|Қазақстан Республикасы Ұлттық Ядролық Орталығының]] мерейтойлық төсбелгісі;
* 2016 жылы — Ресей Федерациясының Білім және ғылым министрлігінің алғыс хаты;
* 2018 жылы — Ресей Федерациясының Білім және ғылым министрлігінің құрмет грамотасы;
* 2018 жылы — [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасының «Үздік педагог-2018» атағының иегері]];
* 2019 жылы — [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің]] құрмет грамотасы;
* 2019 жылы — [[Невада-Семей]] халықаралық антиядролық қозғалысының мерейтойлық [[Медаль|медалі]];
* 2019 жылы — «Семей қаласының дамуына қосқан үлесі үшін» медалінің иегері;
* 2020 жылы — [[Корея Республикасы білім, ғылым және техника министрлігі|Корея Республикасының Білім министрлігінің]] алғыс хаты;
* 2021 жылы — Тәжікстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің алғыс хаты;
* 2021 жылы — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрлігінің]] алғыс хаты;
* 2022 жылы — Ресей Федерациясының Ғылым және жоғары білім министрлігінің алғыс хаты;
* 2022 жылы — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің]] «Ғылым және білім» саласы бойынша «Жыл патриоты» атағы<ref>{{cite web|url = https://baq.kz/ashat-aymagambetov-gylym-zhane-bilim-salasynyn-patriotyn-marapattady_279925|title= Асхат Аймағамбетов «Ғылым және білім» саласының патриотын марапаттады|lang= kk|publisher=BAQ.KZ|date= 2022-06-04|accessdate=2025-10-31}}</ref>;
* 2022 жылы — Global Teacher Prize сыйлығының амбассадоры<ref>{{cite web|url = https://www.arnapress.kz/nauka-i-obrazovanie/220904-uchitel-iz-semeya-stal-obladatelem-zvaniya-patriot-goda-v-kazahstane?category=181|title= Учитель из Семея стал обладателем звания "Патриот года" в Казахстане|lang= ru|publisher=TENGRINEWS|date= 2022-06-04|accessdate=2025-10-31}}</ref>;
* 2023 жылы — [[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] құрмет грамотасы;
* 2023 жылы — [[Нобель сыйлығы]] лауреатының алғыс хаты;
* 2023 жылы — Chegg және [[Билл Клинтон]] қорының алғыс хаты;
* 2024 жылы — Әзірбайжан Республикасы Ғылым және білім министрлігінің алғыс хаты;
* 2024 жылы — «[[Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері]]» атағы<ref>{{cite web|url = https://ulysmedia.kz/news/39034-vasha-rabota-eto-iskusstvo-akim-almaty-dosaev-pozdravil-pedagogov-s-dniom-uchitelia/|title="Ваша работа это искусство": аким Алматы Досаев поздравил педагогов с Днём учителя|lang= ru|publisher= ULYSMEDIA.KZ|date=2024-10-05|accessdate=2025-10-31}}</ref>;
* 2025 жылы — Қазақстан Республикасы Президентінің 2025 жылғы 21 қазандағы Жарлығымен білім беру саласындағы сіңірген еңбегі, жас ұрпақты тәрбиелеу мен дамытуға қосқан елеулі үлесі, сондай-ақ гуманизм, тәлімгерлік және ағартушылық қызметі үшін «[[Шапағат медалі|Шапағат]]» медалімен марапатталды<ref>{{cite web|url = https://www.akorda.kz/kz/prezident-respublika-kuni-karsanynda-bir-top-azamatty-memlekettik-nagradalarmen-marapattau-turaly-zharlykka-kol-koydy-2391626|title= Президент Республика күні қарсаңында бір топ азаматты мемлекеттік наградалармен марапаттау туралы Жарлыққа қол қойды|lang= kk|publisher= Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2025-10-24|accessdate=2025-10-31}}</ref><ref>{{cite web|url = https://vecher.kz/ru/article/nagrajdennye-nakanune-dnia-respubliki-gosnagradami-almatinsy-podelilis-svoimi-vpechatleniiami.html|title= Награжденные накануне Дня Республики госнаградами алматинцы поделились своими впечатлениями|lang= ru|publisher= Городская газета «Вечерний Алматы» Vecher.kz|date=2025-10-24|accessdate=2025-10-31}}</ref>.

== Фильмографиясы ==
* 2021 — «Замандастар» (Герои нашего времени). Асхат Жумабеков. [[Хабар (телеарна)|Хабар (телеарнасы)]] — өз-өзін сомдаған.

== Дереккөздер ==

[[Санат:Қазақстан педагогтары]]

Ауғанбай Қалиұлы Қалиев

2025-12-22T11:52:31Z

Daniyal.aidarov5:

{{Тұлға
|Есімі = Ауғанбай Қалиұлы Қалиев
|Шынайы есімі =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Туған күні = 1934
|Туған жері = {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[РКФСР]]
|Мансабы = [[педагог]]
|Азаматтығы = {{KAZ}} {{USSR}} (1934-1991)
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Ауғанбай Қалиұлы Қалиев''' (1934 жылы туған, [[Маңғыстау ауданы]]) – [[педагог]], Қазақ КСР-і «Халық ағарту ісінің үздігі» (1978).

== Өмірбаяны ==
ҚазПИ-дің (қазіргі ҚазҰПУ) физикалық-математикалық факультетін бітірген (1955).

1956 – 59 жылы [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]] Жамбыл орта мектебінде оқытушы, 1959 – 62 жылы [[Алматы]] Қыздар педагогикалық институттында оқытушы, 1962 – 67 жылы ҚазҰПУ-дың аспиранты, аға оқытушы, [[доцент]] және 1967 жылдан физикалық-математикалық факультеті деканының орынбасары, 1981 – 91 ж О.А. Жәутіков атындағы республикалық физикалық-математикалық мектебінде физика пәнінің мұғалімі болды.

== Еңбектері мен марапаттары ==
Қалиев жоғары оқу орындары мен мектептерде физиканы оқыту, физика тарихы, оқу процесін және өз бетімен оқу жұмысын ұйымдастыру сияқты мәселелеріне арналған 60-қа жуық ғылыми-әдістемелік еңбектер мен мақалалардың авторы, физика мен физика әдістемелігінен көптеген оқу бағдарламаларын қазақшаға аударған. Білім минститутнің Құрмет грамотасымен марапатталған (1988).

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан педагогтары]]

Серікбай Оспанов

2025-12-22T01:48:08Z

Daniyal.aidarov5:

[[File:301-324-38.png|thumb]]
'''Серікбай Оспанов''' (1 сәуір [[1945 жыл|1945]], «Балдай» қонысы, «Шилі» кеңшары, [[Жангелді ауданы]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]]) — қазақ ақыны, филология ғылымдарының кандидаты, Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлық иегері.

1968 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ ұлттық университетінің]] журналистикафакультетін бітірген. 1968 — 1978жж. [[Қазақ радиосы]]нда, республикалық «Жалын» баспасында бөлім меңгерушісі болып қызмет істеді. А. Байтұрсынов атындағы [[Қостанай мемлекеттік университеті]]нде аға оқытушы, кафедра меңгерушісі, доцент қызметтерін атқарған. Қазір Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтының қазақ әдебиеті кафедрасының меңгерушісі.

Алғашқы топтама өлеңі
* 1967 жылы «Жер жүрегі»,
* 1969 жылы «Жас керуен» атты ұжымдық жинақтарға енген.
Бірнеше жыр жинақтарының, аударма өлеңдердің, балаларға арналған тақпақтардың авторы.
== Шығармалары: ==

* Жүрек лүпілі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971;
* Жарқын жастық. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
* Қайнар бұлақ. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1977;
* Қоңырау гүл. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1979;
* Ай гүл. Өлеңдер. А., «Жалын», 1981;
* Алтын арқау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1982;
* Батыр туралы баллада. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984;
* Тіршілік тамыры. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1985;
* Назқоңыр. А., «Жалын», 1987;
* Балдай таудың баурайында. А., «Жалын», 1990;
* Шашу. А., «Жалын», 1992;
* Бесік. А., «Өнер», 1992;
* Қадір түні. А., «Жалын», 1995;
* С.Мәуленов - журналист, публицист. А., «Ғылым», 2001;
* Публицистика. А., «Сага», 2001;
* Ахмет өскен ақындық орта. А., 2004;
* Қараторғай. А., «Жазушы», 2004;
* Алтынсариннің айналасындағы адамдар. 2006;
* Ең жақын кім адамға?. А., «Балалар әдебиеті», 2007;
* Сағындым Алматымды. Қостанай. «Шапақ», 2009.

«Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. Жамбыл атындағы халықаралық сыйлықтың, А. Байтұрсынов атындағы сыйлықтың лауреаты. «Жаңа ғасыр, жаңа ән» сайысының бас жүлдегері. 2001 жылы облыс әкімінің сыйлығын иеленген. Бірнеше бәйгелердің жүлдегері. 200-ден аса ән мәтіндерінің авторы. Филология ғылымдарының кандидаты, доцент.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:1945 жылы туғандар]]
[[Санат:Жангелді ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]

Мұхамеджан Қарабайұлы Қарабаев

2025-12-11T16:05:56Z

Daniyal.aidarov5: + Уикилендірілсін деп белгіледі (белгілегіш)

{{Уикилендірілсін}}
{{Тұлға
|Есімі = '''Қарабаев Мұхамеджан Қарабайұлы'''
|Туылған күні = [[1858]]
|Туылған жері = Торғай облысы
|Мансабы = дәрігер
|Азаматтығы =
|Ұлты = [[қазақ]]
|Қайтыс болған күні = 10. 01. 1928
|Қайтыс болған жері = [[Қостанай]]
}}
'''Қарабаев Мұхамеджан Қарабайұлы''' ([[1858]], Торғай облысы, Николаев уезі, №4 ауыл, — 10. 01. [[1928]], [[Қостанай]]) — алғашқы қазақ дәрігерлерінің бірі. Троицк гимназиясын ([[1881]]), [[Қазан университеті|Қазан университетінің]] мед. факультетін бітірген ([[1887]]). Сол жылы Қазан және Орынборда клиника дәрігері. [[1888]]-[[1899]] жылдары Қостанайда қалалық аурухана дәрігері, Ырғыз уезінде дәрігер ([[1907]]-[[1911]]). [[1911]]-[[1916]] жылдары Якут облысына жіберіліп, онда ел арасында көп тараған алапес ауруын емдеді. Өзінің 40 жылдық дәрігерлік еңбегімен республикамыздың денсаулық сақтау ісін ұйымдастыру, дамытуға елеулі еңбек сіңірді. <ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref>
[[Найман]] тайпасының [[Ергенекті]] руынан шыққан.

== Дереккөздер ==
<references/>
[[Санат:1858 жылы туғандар]]
[[Санат:1928 жылы қайтыс болғандар]]

[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]
[[Санат:Қазан университеті түлектері]]

Әбдіуақап Қара

2025-12-01T10:56:23Z

Daniyal.aidarov5:

{{Тұлға
|Есімі = Әбдіуақап Қара
|Шынайы есімі = Abdulvahap Kara
|Сурет =
|Сурет атауы =
|Туған кездегі есімі =
|Толық есімі =
|Туған күні = 19.11.1961
|Туған жері = {{TUR}}, [[Ыстанбұл]]
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{TUR}}
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = түрколог, мұстафашоқайтанушы
|Әкесі =
|Анасы =
|Жұбайы =
|Балалары =
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}
'''Әбдіуақап Қара''' — ғалым, түрколог, мұстафашоқайтанушы. 1961 жылы 19 қарашада [[Түркия]]ның [[Ыстанбұл]] қаласында туған. Ата-бабалары қазіргі Қазақстанның шығысындағы Марқакөл аймағында мекендеген. Әбдіуақап Қара [[Есберді батыр]]дың жетінші ұрпағы.

Ыстамбұлдың Этилер ауданында тұратын Мұстафа Шоқайдың рухани перзенті Әлім Алмат 2018 жылы 1 ақпан күні 101 жасында дүниеден озды. 1917 жылы Ырғызда дүниеге келген Әлім Алмат дүниежүзілік соғыста немістерге тұтқынға түсіп, Түркістан легионында болған. Соғыстан кейін Париж қаласына барып Шоқайдың зайыбы Мария апамызды тапқан. Музыкант жас жігітке көмектескен Мария оны Түркияға жібереді. Түркияда мемлекеттік консерваторияда ұзақ жылдар скрипкашы болып қызмет атқарды.

Әлім ағамызбен Шоқайтанушы болғаннан кейін араласып тұратынмын. Ақ көңіл, әңгімешіл, кішіпейіл, Мұстафа Шоқай десе ішкен асын жерге қоятын керемет кісі еді. Шоқай немесе легион туралы жаңа еңбек жазғанда міндетті түрде бірінші ағамызға апарып оқып, пікірін алып тұратынмын. Сонда ол жаңа шыққан кітаптарымды көріп қуанып батасын беріп отыратын.

Туған ағамдай жақсы көретін Әлекеңнің өзі де мені жақсы көрді. Үйіне әр барғанымда, телефон соғып, хал-жағдайын сұрағанымда қуанып қалатын. Бірақ өзі ешқашан маған телефон соғып шақырмайтын. Оның себебін “Сен ғалым адамсың, жұмысың көп, телефон соғып үйіме шақырып уақтынды алғым келмейді. Қолы бос болса, өзі келеді деп күтіп отырамын” дейтін.

Оған келіп-кетіп жүрген бір Шоқайтанушы; “Сізше кім мықты Шоқайтанушы Әбекең бе? Мен бе? Оны көбірек жақсы көресіз бе, мені ме?” деп сұраған көрінеді. Сонда ешкімнің көңілін қалдырғысы келмейтін ағамыз “Шоқайды кім зерттесе, азды көпті еңбек жазса, барлығын бірдей жақсы көрем, құрмет тұтам. Олардың ешқайсысын бір-бірінен айырмаймын. Бәрі мен үшін бірдей қымбат” деп жауап берген екен.

== Өмірбаяны ==
1982 жылы Боғазичи университетінің Электроника бөлімін бітірді. Еңбек жолын Стамбул қаласындағы Ататурк әуежайында электроника департаментінде техник маман болудан бастады. 1986 жылы Стамбұл университетінің тарих факультетін бітіреді. 1986-1988 жылдары Стамбұлда «Қазақ түркілері қорында» басқару алқасы мүшелігіне сайланады. 1987-1988 жылдары Стамбұлдағы Осман Мемлекеті мұрағатында жұмыс істейді. 1988- 1995 жылдары [[Германия]]ның [[Мюнхен]] қаласындағы «Азаттық» радиосының қазақ редакциясында жұмыс істеді. 1994 жылдары Мюнхен қаласында «Еуропа Қазақтары» деген атпен кітапша шығарған. 1995 жылы Германиядан Түркияға қайтып, Мимар Синан университетіне оқытушы және ғылыми қызметкер ретінде жұмысқа кірді. 1997 жылы осы университетте «1986 жылғы Желтоқсан оқиғалары» атты магистрлік, 2002 жылы «Мұстафа Шоқайдың әмірі мен күресі» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. Осы жылдың қараша айында докторлык диссертациясы «Түркістан жалыны. Мұстафа Шоқайдың өмірі мен күресі» деген атпен Стамбұлда жарық көрді. 2004 жылы бұл кітап қазақшаға аударылып, «Мұстафа Шоқай. өмірі, күресі, шығармашылығы» деген атпен Алматыда «Арыс» баспасынан жарық көрді.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>

== Еңбектері ==
*Түркістан отының өмірі мен күресі Мұстафа Шоқай (2002)
*Свастика мен Қызыл Жұлдыздың арасында, Автор Дженгиз Дагжы (2006)
*Қазақстанның жаңғыруы 1986 Желтоқсан оқиғасы (2006)
*Түрік кәсіпкерлері мен инвесторларына арналған Қазақстандық нұсқаулық (2008)
*Бостандық рухы Нұрғожай Батырдың Осман Батыр туралы естеліктері (2009): Астанада басылған.
*Еуразияның өсіп келе жатқан жұлдызы Қазақстан (2011)
*Свастика-ерлер мен Қызыл Джулдыз Канталас арасындағы Түркістан легионының сабақтастығы авторлық құқық,
*Әмір Темір және оның мұрасы симпозиумының материалдары (2007)
*Исламға дейінгі дәуірден қазіргі түрік әлеміне проф. Dr. Гүлчин Чандарлыоглуға сыйлық (2008)
*Қазақстан-Түркия қатынастары және біздің дәуірдегі түрік әлемі, Бағдад Әміреев, Қазақстан елшісі (2011) редакциясы
*Қазақстан Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауындағы Жаңа Қазақстан (2007 ж.)
*Қазақстан және қазақтар көне заманнан бүгінге дейін (2007)
*проф. Dr. Немат Келімбетов «Қызғаныш» (2011), «Кәрілік» (2011) және «Ұлыма хаттар» (2011) аударма кітаптары
Түркия мен Қазақстанда көптеген мақалалары жарық көрді.
== Марапаттары ==
*2003 жылы наурызда Түркия Жазушылар Одағының өмірбаян сыйлығы (Түркістан оты кітабы үшін)
*Қазақ түріктерінің бүкіл тарихы мен мәдениеті бойынша дайындаған еңбектері үшін 2007 жылдың қазан айында Қазақстан Алматы әкімдігінің Құрмет наградасы.
*2008 жылғы шілдеде Қазақстан Президентінің Астана қаласының 10 жылдығына арналған медалімен,
*2008 жылы тамызда ҚР Мәдениет және ғылым министрлігі Тіл комитетінің «Қазақ түрік тіліне сіңірген еңбегі» медалі.
*2011 жылы қыркүйекте ТҮРКСОЙ-ның ақын Қасым Аманжоловтың 100 жылдығы медалі.
*2011 жылдың қарашасы ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Қазақстан ғылымына қызмет көрсету» медалі.
*2011 жылы желтоқсанда Қазақстанның Анкара елшілігінің «Қазақстан-Түркия қатынастары қызметі» медалімен марапатталды.
*Ол 2010 жылы Қазақстандағы «Жас Қазақ университеті» газетінің шешімімен Қазақ диаспорасындағы «Жыл адамы» атанды.

==Дереккөздер==
<references/>

== Сілтемелер ==
*[http://www.cte-seslenis.adalet.gov.tr/makale/abdulvahap_kara.htm Dokuz Taş makalesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702204117/http://www.cte-seslenis.adalet.gov.tr/makale/abdulvahap_kara.htm |date=2010-07-02 }}
*[http://www.turkbirlik.gen.tr/lang-tr/Makale/97-abdulvahap-kara/162-abdulvahap-kara-kimdir.html Abdulvahap Kara ömürü ve eserleri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004201447/http://www.turkbirlik.gen.tr/lang-tr/Makale/97-abdulvahap-kara/162-abdulvahap-kara-kimdir.html |date=2011-10-04 }} Abdulvahap Kara ömürbeyanı.
*[http://guneyturkistan.wordpress.com/2009/12/21/urumci-hapishanelerinde-yazilan-tarihi-roman-suc Doğu Türkistanda yazılmış tarihi bir roman tanıtımı]
*[http://www.candarlioglu.com/ogrenci.htm Doç. Dr. Abdulvahap Kara ve meslek arkadaşları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070128091138/http://www.candarlioglu.com/ogrenci.htm |date=2007-01-28 }}
*[http://www.zaman.com.tr/haber.do?haberno=912980 Kitaplar yüzünden evini terk eden yazarlar]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.arpacik.net/guncel_detay.asp?id=151 Kazak Türklerinde Kartalla Avcılılık]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.inform.kz/kaz?select=ShowArticle&id=1166908 Желтоқсан көтерілісі,Түркиядағы қандастар жөнінде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072541/http://www.inform.kz/kaz?select=ShowArticle&id=1166908 |date=2016-03-05 }}

[[Санат:Алаш қозғалысы]]

Халық қаһарманы

2025-11-20T04:02:45Z

Daniyal.aidarov5: /* Марапатталғандар */

{{Жүлде
| атауы = Халық қаһарманы
| суреті = [[Сурет:Halyk kaharmany original 1270249959254.jpg|130px]]
| фон түсі =
| шынайы атауы =
| мемлекет = {{KAZ}}
| түрі =
| үшін марапатталған =
| негіз =
| жағдайы = беріледі
| тапсырушы =
| негізделді = [[1993 жыл|1993 жылы]]
| алғашқы иегері = [[23 мамыр]] [[1994 жыл|1994 жылы]]
| соңғы иегері = [[10 қыркүйек]] [[2024 жыл|2024 жылы]]
| барынша ұсынылған = 37 адам
| жоғары марапаты =
| төменгі марапаты = [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]]
| сайты =
| Commons = Hero of Kazakhstan
}}
'''«Халық қаһарманы» атағы''' – [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ндағы «[[Алтын Қыран ордені|Алтын Қыран]]» ордені және «[[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]]» атағымен бірге жоғары дәрежелі ерекшелік белгісі. «Халық қаһарманы» атағы Қазақстан Республикасына сiңiрген аса үздiк еңбегi, оның бостандығы мен тәуелсiздiгi жолындағы жауынгерлiк ерлiктерi үшiн берiледi.

«Халық қаhарманы» атағына ие болған адамдарға айрықша ерекшелiк белгiсi – Алтын жұлдыз және «Отан» ордені тапсырылады.

== Тарихы ==
Жоғары ерекшелік белгісі «Халық қаһарманы» атағы Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк наградалары туралы» 1993 жылғы 1 сәуiрдегi № 2069-ХІІ Заңымен бекітілген және Қазақстан Республикасына сiңiрген аса үздiк еңбегi, оның бостандығы мен тәуелсiздiгi жолындағы жауынгерлiк ерлiктерi үшiн берiледi.

1995 жылғы 12 желтоқсанда жаңа «Қазақстан Республикасының мемлекеттік наградалары туралы» № 2676 Заңы қабылданып, бұрынғы нормотивтік-құқықтық актінің күшін жойып, бұрынғы заңмен бекітілген мемлекеттік наградалар қатарына жаңалары қосылды. Ең жоғары ерекшелік белгісі «Халық қаһарманы» атағымен бірге, «Алтын Қыран» ордені белгіленді. «Халық қаhарманы» атағына ие болған адамдарға айрықша ерекшелiк белгiсi Алтын жұлдызбен бірге «Отан» ордені тапсырылатын болды.

1999 жылы Алтын Жұлдызға өзгерістер енгізілді.

2008 жылғы 1 желтоқсанда ең жоғары ерекшелік белгілері қатарына «Қазақстанның Еңбек Ері» атағы қосылды.

== Марапатталғандар ==
Ағымда 36 адам марапатталған, соның ішінде:
# [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] — [[армия генералы]], Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі (1994 жылғы 24 мамыр);
# [[Ахат Сәлемхатұлы Күленов]] — «Өскемен қорғасын мырыш комбинаты» акционерлік қоғамының президенті (1994 жылғы 15 қазан);
# [[Христенко Александр Федорович]] — Қарағанды облысы Тельман ауданындағы кеңшар-институттың бас директоры (1994 жылғы 15 қазан);
#[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] — Қазақстанның 1-ші [[Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы|ғарышкер-ұшқышы]], Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Ұлт қауіпсіздігі және қорғаныс жөніндегі комитетінің төрағасы (1995 жылғы 12 қаңтар);
# [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] — Қазақстанның 2-ші [[Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы|ғарышкер-ұшқышы]], Ю.Гагарин атындағы Ғарышкерлер даярлау орталығының ғарышкер-сынаушысы (1995 жылғы 12 қаңтар);
# [[Маленченко Юрий Иванович]] — Қазақстанның 3-ші [[Қазақстанның ғарышкер-ұшқышы|ғарышкер-ұшқышы]], Ю.Гагарин атындағы Ғарышкерлер даярлау орталығының ғарышкер-сынаушысы (1995 жылғы 12 қаңтар);
# [[Қасым Қайсенов]] — жазушы, 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері (1995 жылғы 24 сәуір);
# [[Кулаков Алексей Карпович]] - зейнеткер, 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Қарағанды облысының Осакаров ауданы (1995 жылғы 24 сәуір);
# [[Таипов Мурдин]] — зейнеткер, 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері,, Алматы облысының Ұйғыр ауданы (1995 жылғы 24 сәуір);
# [[Мұхтар Әлиұлы Әлиев]] — А.Н.Сызғанов атындағы хирургия ғылыми орталығының директоры (1995 жылғы 29 желтоқсан);
# [[Аким Иванович Атмачиди]] — «Семей» қаржы-өнеркәсіп тобының президенті (1995 жылғы 29 желтоқсан);
# [[Шапық Шөкіұлы Шөкин]] — академик (1996 жылғы 7 маусым);
# [[Роза Тәжібайқызы Бағланова]] — [[КСРО халық әртісі]] (1996 жылғы 9 желтоқсан);
# [[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] — [[Желтоқсан көтерілісі|1986 жылғы Желтоқсан көтерілісі]]нің қаһарманы, Алматы сәулет-құрылыс институтының бұрынғы студенті (1996 жылғы 9 желтоқсан);
# [[Бақтыораз Бейсекбаев]] — кіші сержант, 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысына]] қатысушы, марқұм (1998 жылғы 6 мамыр);
# [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] — композитор, дирижер, дәулескер домбырашы (1998 жылғы 24 тамыз);
# [[Рақымжан Қошқарбаев]] — Рейхстагқа алғашқылардың бірі болып Жеңіс туын тігуші, марқұм (1999 жылғы 7 мамыр);
# [[Әзірбайжан Мәдиұлы Мәмбетов]] — Астана қаласындағы Қ. Қуанышбаев атындағы қазақ музыкалық драма театрының көркемдік жетекшісі (2000 жылғы 24 қазан);
# [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] — еңбек ардагері, 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның қатысушы (2004 жылғы 7 желтоқсан);
# Қалмырза Мәулен Реметұлы — 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның қатысушы (2005 жыл);
# Капорин Александр Емельянович — 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның қатысушы (2005 жыл);
# [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] — Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі, армия генералы (2006 жылғы 6 мамыр);
# [[Азамат Тілеуханұлы Жұмәділов]] — 55078 әскери бөлімінің денешынықтыру дайындығы және спорт бастығы, аға лейтенант (2007 жылғы 7 желтоқсан);
# [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев]] — Қазақстан Қарулы Күштері Штабтары бастықтары комитеті төрағасының орынбасары, генерал-лейтенант (2008 жылғы 5 желтоқсан);
# [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] — Жамбыл облысы ішкі істер департаменті жол полициясы жеке батальонының взвод командирі (марқұм) (2011 жылғы 5 желтоқсан);
# [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] — Қазақстан Республикасының ғарышкері (2015 жылғы 14 қазан);
# Родин Дмитрий Олегович — «Fokker-100» әуе кемесінің командирі, Алматы қаласы (2016 жылғы 3 мамыр);
# Үмбетов Қайрат Жарылқасынұлы — Ұлттық ұлан «Орталық» өңірлік қолбасшылығының штаб бастығы – 6505 әскери бөлімі командирінің бірінші орынбасары (2016 жылғы 3 мамыр);
# [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті (2019 жылғы 20 наурыз);
# [[Мейіржан Қақпасынұлы Айманов]] — Жамбыл облысы төтенше жағдайлар департаменті өрт сөндіру және авариялық-құтқару жұмыстары қызметі бастығының орынбасары (марқұм) (2021 жылғы 29 тамыз);
# [[Төлеуғали Насырханұлы Әбдібеков]] — 8-ші гвардиялық Қызылтулы атқыштар дивизиясы 302-ші гвардия атқыштар полкі 2-ші атқыштар ротасының мергені (марқұм) (2022 жылғы 5 мамыр);
# Несмиянов Александр Александрович — 126-шы Горловка Қызылтулы атқыштар дивизиясы 690-шы атқыштар полкі 1-ші атқыштар батальонының командирі (марқұм) (2022 жылғы 5 мамыр);
# [[Ыбырайым Сүлейменов]] — 100-ші бөлек атқыштар бригадасы атқыштар батальоны 2-ші бөлімшесінің мергені-бақылаушысы (марқұм) (2022 жылғы 5 мамыр);
# [[Қайырбек Шошанұлы Сүлейменов]] - ішкі істер органының ардагері, генерал-полковник, Астана қаласы (2022 жылғы 14 қазан);
# Әбдіғали Қаймолдин — 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері (2023 жылғы 5 мамыр);<ref>https://akorda.kz/kz/a-kaymoldinge-halyk-kaharmany-atagyn-beru-turaly-845448</ref>
# Иван Степанович Гапич — 1941—1945 жж. [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, Жеңіс парадына қатысушы (2023 жылғы 5 мамыр);
# [[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев]] — генерал-полковник, ҚР ҰҚК төрағасы, ҚР Қорғаныс министрі (2024 жылғы 10 қыркүйек).<ref>https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-halyk-kaharmany-sat-tokpakbaevka-ayryksha-erekshelik-belgisi-altyn-zhuldyz-ben-otan-ordenderin-saltanatty-turde-tabystady-1681050</ref>

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары|Қазақстанның мемлекеттік марапаттары]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан марапаттары}}

[[Санат:Жоғары дәрежелік ерекшелік белгілері]]
[[Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]]
[[Санат:Қазақстан марапаттары]]

Жансая Даниярқызы Әбдімәлік

2025-07-22T13:24:38Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Zhansaya Abdumalik FIDE Women's Grand Prix 2023 Munich.jpg|thumb|right|240px|Жансая Әбдімәлік (2023)]]'''Жансая Даниярқызы Әбдімәлік''' ([[12 қаңтар]] [[2000 жыл|2000]], [[Алматы]]) — қазақ шахматшы қызы, халықаралық гроссмейстер-әйел (2014)<ref>{{cite web | url=http://vesti.kz/chess/187115// | title=Шахматы. Жансая Абдумалик получила звание международного гроссмейстера среди женщин}}</ref>, "халықаралық гроссмейстер" атағын [[Қазақстан|Қазақстаннан]] алған алғашқы әйел (2021).

== Өмірбаяны ==
[[Суан]] тайпасының Бағыс руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.kz/news/jansaya-abdumalik-nazvala-svoy-ru|title=Жансая Абдумалик назвала свой ру - Шахматы|website=Sports.kz|access-date=2023-02-12}}</ref>

Алғашқы тренері – әкесі Данияр Әшіров.

2012 жылғы жастар әлем чемпионатының күміс жүлдегері. 2011 жылғы 20 жасқа дейінгі санатта Азия чемпионатында екінші орын көрсетті (жалпы жарыста 6.5 ұпайдан үш ойыншы жинаған - Во Ти Ким Хун (Вьетнам), Жансая Әбдімәлік (Қазақстан) және Синит Челси (Индонезия). Бірақ қосымша көрсеткіштер бойынша орындар реті - вьетнам қызында 46.5, Әбдімәлікте - 43.5, ал Челсиде - 42.5.)<ref>{{cite web | url=http://chess-news.ru/node/2924 | title=Казахстанские СМИ дезинформируют: Жансая Абдумалик в реальности не становилась чемпионкой Азии, а заняла второе место}}</ref> Жансая сәйкес жасы бойынша қыз балалар арасында екі дүркін чемпион атанған.<ref>{{cite web | url=http://sk-sport.kz/ru/articles/824 | title=Жансая АБДУМАЛИК. РАССТАВЛЯЯ ТОЧКИ НАД i}}</ref>

Жансая бес жасында шахмат ойынының ережелерін үйреніп, жеті жасынан шахмат мектебінде жаттықтырушы Николай Перегудовтың жетекшілігімен әрі қарай шахмат бойынша өз білімін жеттілдірді. 2007 жылы қаңтарда өз жасындағы қыздар арасында Қазақстан чемпионы атанса, 2008 жылы да 8 жасқа дейінгі әлем чемпионатында 10/11 нәтижемен жеңімпаз атанды. Ол 2011 жылы 12 жасқа дейінгілер арасында 8/9 ұпай жинап, әйелдер арасында халықаралық шебер атағын алды, қыздар арасынды әлем чемпионы атанды.

2014 жылы өзінің жеке шахмат мектебін ашты.

2021 жылы Халықаралық Шахмат федерациясының (FIDE) шешімі бойынша халықаралық [[Гроссмейстер (шахмат)|гроссмейстер]] атағын иеленді.<ref>https://ortcom.kz/kk/novosti/1623065459</ref> Бұл атақты алу үшін Жансаяның рейтингі 2500-ден жоғары асуы қажет болып, 2021 жылы 2472-орынға орналасты.

== Марапаттары ==
2021 жылы желтоқсанда [[Құрмет ордені|"Құрмет" орденімен]] марапатталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{commons|Category:Zhansaya Abdumalik}}

[[Санат:12 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:2000 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан шахматшылары]]
[[Санат:Шахмат гроссмейстерлері]]
[[Санат:Алфавит бойынша шахматшылар]]

Қазақ КСР халық әртісі

2025-07-20T06:17:32Z

Daniyal.aidarov5:

{{Жүлде
| атауы = Қазақ КСР халық әртісі
| суреті = [[Сурет:Почётный знак КазССР.png|centre|150px]]
| фон түсі =
| шынайы атауы =
| мемлекет = {{Байрақ|Қазақ КСР}}
| түрі = төсбелгі
| үшін марапатталған =
| негіз =
| жағдайы = берілмейді
| тапсырушы =
| негізделді = [[2 маусым]] [[1940 жыл]]
| алғашқы иегері =
| соңғы иегері = [[1991 жыл|1991 жылы]]
| барынша ұсынылған =
| жоғары марапаты = [[КСРО халық әртісі]]
| төменгі марапаты = Автономиялық республиканың халық әртісі
| сайты =
| Commons =
}}
'''Қазақ КСР халық әртісі''' — құрметті атақ. Театр, музыка және кино өнерін дамытуда ерекше көзге түскен көрнекті өнер қайраткерлерін [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесі төралқасы марапаттайтын.

Әдетте, [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі|«Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]]» немесе «[[Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері]]» құрметті атағы берілгеннен кейін бес жылдан соң кешіктірмей берілетін. Келесі дәрежесі «[[КСРО халық әртісі]]» атағын беру болды.

Қазақстанда Кеңес Одағының ыдырауымен «Қазақ КСР халық әртісі» атағы [[Қазақстан халық әртісі|«Қазақстан халық әртісі]]» атағымен ауыстырылды, бұл ретте атақ бұрынғы марапаттар жайлы КСРО және Қазақ КСР заңнамасында көзделген құқықтар мен міндеттерді сақтап қалды.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан халық әртісі]]
* [[Қазақ КСР халық әртістерінің тізімі]]
* [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі]]
* [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртістерінің тізімі]]

[[Санат:Қазақ КСР құрметті атақтары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің халық әртістері]]

Латиф Абдулхайұлы Хамиди

2025-07-20T06:16:19Z

Daniyal.aidarov5: /* Өмірбаяны */

{{Музыкант
|Есімі = Латиф Абдулхайұлы Хамиди
|Атауы =
|Сурет = Латыф Хамиди.png
|Сурет ені = 200px
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 17.07.1906
|Туған жері = [[Абалақ]], {{туғанжері|Қайбыш ауданы|Қайбыш ауданында}}, [[Қазан губерниясы]], [[Ресей империясы]]
|Қайтыс болған күні = 29.11.1983
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ КСР]], [[КСРО]]
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = {{USSR}} [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[РКФСР]] (1917-1922) [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1906-1917)
|Мамандықтары = [[композитор]]
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = [[мандолина]], [[виолончель]], [[фортепиано]]
|Жанрлары = [[вальс]], [[романс]], [[опера]]
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары =
|Сайты =
}}
'''Латиф Хамиди''' ([[17 шілде]] [[1906 жыл|1906]] – [[29 қараша]] [[1983 жыл|1983]], [[Алматы]]) — [[Сазгер|композитор]], [[Қазақ КСР халық әртісі]], [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының]] лауреаты.

== Өмірбаяны ==
Ташкент ағарту институтын, 1-ші Мәскеу музыкалық техникумының теориялық-композиторлық факультетін профессор Б. А. Яворскийдің классы бойынша Мәскеу консерваториясы жанындағы Татар опералық студиясын бітірген.

Л. Хамиди көптеген хорлық өңдеу, әндер, романстар, вальстар жазды, солардың ішінде “[[Қазақ Вальсі|Қазақ вальсі]]” және “Бұлбұл” композитордың атын танымал етті. Ол сондай-ақ, патриоттық, тарихи тақырыптарға да музыка жазды. Композитор шығармашылығының қанат жаюы “Абай”, “Төлеген Тоқтаров” (А. Жұбановпен бірлесіп), “Жамбыл” операларынан да анық байқалады. Хамиди музыкалық мәдениет тарихында қазақтың халықтық музыкасын жинаушы - этнограф және музыкалық, оқулық басылымдардың авторы ретінде қалды.

* 1933 жылдан [[Алматы]] қаласында тұрды. [[Қазақ КСР халық әртісі]], еңбек сіңірген өнер қайраткері. 1933 жылдан қазақтың халық әндері мен күйлерін жинап, нотаға түсіруге атсалысты.

[[Сурет:Латыф Хамиди на марке.jpg|thumb|right|200px|Латиф Хамиди құрметіне шығарылған почтьта маркасы]]

== Шығармашылығы ==
1935 жылы Семей қаласына барған сапарында М. О. Әуезовтің кеңесімен Абайдың немересі Әрхам Ысқақовтан ақынның «Айттым сәлем, Қаламқас», «Амал жоқ қайттым білдірмей», «Бойы бұлғаң», «Біреуден біреу артылса», «Желсіз түнде жарық ай», «Сен мені не етесің», «Тәңірі қосқан жар едің сен», «Қор болды жаным», «Ішім өлген, сыртым сау», «Қараңғы түнде тау қалғып», «Өлсем орным қара жер сыз болмай ма?», «Сұрғылт тұман» әндерін, Абайдың ән шығармашылығын жақсы білетін әншілерден «Сегіз аяқ» пен «Желсіз түнде жарық ай» әндерінің 2-нұсқаларын, ал, Әуезовтен «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын» әнін жазып алды. Сөйтіп, ол ақынның муз. мұрасын түңғыш рет толық нотаға түсіруші болды. Сол жылдарда ол [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың «Қор болды, жаным», «[[Айттым сәлем, қалам қас...|Айттым сәлем, Қаламқас»]], «[[Көзімнің қарасы...|Көзімнің қарасы»]], «Мен көрдім ұзын қайың құлағанын», «[[Сегізаяқ (өлең)|Сегізаяқ»]] әндерін жеке әншіге, көп дауысты хорға арнап өңдеп, оларға фортепианолық сүйемел жазды. А. Жұбановпен бірлесіп «Абай» операсын ([[1944]]) жазды. Ол қазақтың жаңа муз. мәдениетіндегі Абай әндерінің игерілуі, опера жанрындағы ақын бейнесі жөнінде бірнеше мақала жазды. Бұл мақалалардың көпшілігі «Әндер, романстар, «хорлар» (1957), «Балаларға арналған фортепианолық пьесалар» (1965), «Абай» операсы» (1966) деген кітаптарына енген.

== Марапаттары ==
* Xамиди Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлық лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:17 шілдеде туғандар]]
[[Санат:29 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]]
[[Санат:КСРО сазгерлері]]
[[Санат:XX ғасыр сазгерлері]]
[[Санат:Қазақстан өнертанушылары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан халық әртістері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]

Қазақ ұлттық консерваториясы

2025-07-20T06:03:48Z

Daniyal.aidarov5: /* ...осы күнге дейін */

{{Университет
|Аты = Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы
|Қысқартылған аты =
|Эмблемасы = [[Сурет:Kasachisches Nationalkonservatorium Logo.png|200px]]
|Сурет =
|Шынайы аты =
|Халықаралық атауы =
|Бұрынғы атауы = Алматы консерваториясы
|Ұраны =
|Құрылған жылы = 1944
|Жабылған жылы =
|Қайта құрылған =
|Қайта құрылған жылы =
|Түрі =
|Бюджет =
|Басшы лауазымы =
|Басшысы =
|Президенті =
|Ғылыми жетекшісі =
|Ректоры = [[Гауһар Тасбергенова]]
|Студенттер =
|Шетел студенттері =
|Мамандар =
|Бакалавриат =
|Магистратура =
|Аспирантура =
|Докторантура =
|Ғылым докторы =
|Профессоры =
|Оқытушылар =
|Орналасқан жері = {{KAZ}}, [[Алматы]]
|Метро бекеті =
|Кампус =
|Мекенжайы = 050000, Алматы, [[Абылай хан даңғылы (Алматы)|Абылай хан даңғылы]], 86
|Сайты = http://www.conservatoire.edu.kz/kz/
|Марапаттары =
|lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 15|lat_sec = 05
|lon_dir = E|lon_deg = 76|lon_min = 56|lon_sec = 34
|CoordScale =
|edu_region = KZ-ALA
}}
'''Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы''' – алпыс жыл бойы [[Қазақстан]] мен шет елдерде қажет білікті мамандарды дайындауды жоғары деңгейде қамтамасыз етіп келе жатқан Қазақстан Республикасының жетекші музыкалық жоғары оқу орны.

Консерватория – Қазақстандағы алғашқы музыкалық жоғары оқу орны. [[1944]] жылы 24 шілдеде [[Қазақ КСР]] Халық Комиссарларының Кеңесі осы жылдың 1 қазанынан бастап [[Алматы]] қаласында Мемлекеттік өнер институтын ашу туралы қаулы қабылдады. Кейіннен [[Мәскеу]] және [[Ленинград]] консерваторияларының үлгісінде Алматы консерваториясы болып өзгертілді.

[[1945]] жылы оқу орнына ХІХ ғасырдың атақты күйшісі [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазы Сағырбайұлының]] аты берілді. Сол жылдары консерватория құрамында 5 факультет: тарихи-теория-композиторлық, вокалды, фортепианолық, оркестрлік, дирижерлі-хорлы, ұлт аспаптар бөлімі, сонымен қатар опера студиясы мен қазақтың ұлттық музыкалық аспаптарын жасайтын және дайындайтын ғылыми-тәжірибелік шеберхана болды.

[[1938]] жылы салынған алғашқы ғимаратта консерваторияға дейін музыкалық-хореографиялық комбинат қоныстанған. 60-ыншы жылдардың басында тағы бір оқу корпусы мен 120 тұрғын бөлмесі, 42 репетиторилері, оқу және спорт залы бар кең дәлізді жатақхана салынды.
[[2000]] жылдың қараша айында консерваторияға қазіргі заманғы төрт қабатты ғимарат пайдалануға берілді. (Абылай хан даңғылы 86).

== Осы күнге дейін ==

Бүгінгі күні Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерватория екі оқу корпусында орналасқан. Оқу орнының студенттері мен оқытушыларына – кең оқу аудиториялары, 170 орындық Камералық зал, 236 орындық кіші Концерт залы, спорт залы, оқу залы, сынып абонементі қызмет етеді.

Қазіргі ауқытта 500 орындық Үлкен Орган залының құрылысы аяқталды.

Студенттер жапония және неміс фирмаларының ең жақсы жаңа аспаптарымен, сонымен қатар ішекті квартет үшін электронды аспаптарда дайындық жүргізеді.

Консерватория түлектері еліміздің барлық шығармашылық ұжымдарында (Абай атындағы мемлекеттік академиялық опера және балет театры, [[Күләш Байсейітова атындағы ұлттық опера және балет театры|Күләш Байсейітова атындағы Ұлттық опера және балет театры]], президенттік, симфониялық, үрмелі оркестрлер, камералы ансамбльдер, ұлт аспаптар оркестрлері), сонымен қатар білім мекемелерінде (Қазақ ұлттық музыкалық академия, Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институты, көптеген музыкалық колледждер, мектептер және т.б.) қызмет етеді. Қазақ ұлттық консерваторияның түлектері сонымен қатар [[Ресей]], [[Германия]], [[Грекия]], [[Голландия]], [[Израиль]], [[АҚШ]], [[Франция]], [[Чехия]], [[Канада]], [[Корея]], [[Қытай]] және т.б. жақын және алас шетелдегі профессиональді ұжымдарда табысты еңбек етуде.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

Соңғы үш жыл ішінде консерватория қабырғасында [[Қазақстан музыкасы|Қазақстанның музыка өнерін]] мақтанарлықтай танытатын жас ұрпақты - 50-ден астам халықаралық және 200-ден астам республикалық конкурстардың лауреаттарын дайындады.

== Факультеттер ==
Оқу процесін 4 факультет қамтамасыз етеді:

* Музыкатану, арт-менеджмент, әлеуметтік және гуианитарлық пәндер факультеті
* Аспаптық орындаушылық факультеті
* Вокал, дирижерлеу және музыкалық білім беру факультеті
* Халық музыкасы факультеті

== Ректорлар ==

* 1944—1945 — Иван Круглыхин
* 1945—1951 — [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|Ахмет Жұбанов]]
* 1951—1957 — Иван Круглыхин
* 1957—1967 — [[Құддыс Қожамиярұлы Қожамияров|Құддыс Қожамияров]]
* 1967—1975 — [[Еркеғали Рахмадиұлы Рахмадиев|Еркеғали Рахмадиев]]
* 1975—1987 — [[Ғазиза Ахметқызы Жұбанова|Ғазиза Жұбанова]]
* 1987—1997 — [[Дүйсен Құрабайұлы Қасейінов|Дүйсен Қасейінов]]
* 1997—2018 — [[Жания Жақияқызы Әубәкірова|Жания Әубәкірова]]
* 2018—қ.у. — Арман Жүдебаев<ref>[http://www.conservatoire.edu.kz/kz/about/ КОНСЕРВАТОРИЯ ТУРАЛЫ.www.conservatoire.edu.kz/kz/about/]</ref>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://conservatoire.kz Ресми торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418111310/http://www.conservatoire.kz/ |date=2010-04-18 }}

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Ұлттық университеттер}}

[[Санат:1944 жылы құрылған оқу орындары]]
[[Санат:Қазақстан университеттері]]
[[Санат:Алматының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы]]

Деляфруз Жүнісқызы Қияқова

2025-07-08T17:35:03Z

Daniyal.aidarov5:

{{Тұлға|ЕсіміДеляфруз Жүнісқызы Қияқова|Туған күні=17.07.1926|Туған жері={{туғанжері|Ташкент|Ташкентте}}|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}|Қайтыс болған күні=03.05.2004|Мансабы=Балетмейстер|Ұлты=[[қазақ]]|Әкесі=Жүніс Қияқов|Не үшін белгілі=Қазақ ұлттық билерінің авторы|Сурет=Delyafruz Kiyakova.jpg|Сурет атауы=Деляфруз Қияқова|Есімі=Деляфруз Жүнісқызы Қияқова}}
'''Деляфруз Жүнісқызы Қияқова''' (17 шілде 1926, [[Ташкент]] — 3 мамыр 2004, [[Алматы]], [[Қазақстан]]) – қазақ мәдениет қайраткері, балетмейстер, ұстаз. "Гүлдер" ансамблінің тұңғыш балетмейстері.<ref name=":0">https://www.caravan.kz/news/u-nas-tancuyut-shirpotreb-54562/</ref>

== Өмірбаяны ==
Әкесі - Алаш қайраткері, заңгер [[Жүніс Қияқов]]. [[Қарқаралы]] өңірінің тумасы. Жүніс [[Ташкент]] қаласында Алаш жұмысын ұйымдастыруға барғанда отбасы құрған. Шешесі - Гүлмүбәрак Шалымбекова. Әпкесі - Гуляфруз Қияқова, белгілі биші, "Шығыс биінің" авторы.

1934 жылы [[Тамара Ханым]] атындағы балет мектебіне оқуға түседі. [[Мәскеу мемлекеттік мәдениет және өнер университеті|Мәскеу мәдениет институтын]] бітірген. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Халық әртістері студиясында Моисеева Ирина Алексеевнаның жетекшілігімен оқыды. Деляфруздың шығармашылық қалыптасуына балет шеберлері — [[Майя Михайловна Плисецкая|Плисецкая Майя Михайловна]], [[Семенова Марина Тимофеевна]],Стручкова Раиса Степановна, балетмейстер [[Касьян Ярославич Голейзовский|Голейзовский Касьян Ярославич]] әсер етті.

Деляфруз Қияқова қазақ халық би өнерінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлесін қосты. 50-ден астам қазақ және шығыс билерінің авторы. Қияқова Деляфруз Жүнісқызы "Алтын домбыра", "қызылдар-ай", "сарбаздар", "Қуаныш", "Қос алқа", "Ақ бидай", "Аққу", "хрусталь мүсіншелер" және т.б. қазақ эстрадалық және халық билерін шығарды. [[Қазақконцерт]] жанындағы "Қыздар-ай" ансамблі мен "Айгүл" ансамблінде би тобын құруға қатысты.<ref>Киякова, Деляфруз Жунусовна // Казахстан. Национальная энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — <nowiki>ISBN 9965-9746-4-0</nowiki>. (CC BY-SA 3.0)</ref>

Деляфруз Қияқова "Гүлдер" ансамблінің алғашқы балетмейстері еді.<ref name=":0" />

2001 жылы ''"Қазір би қалмады, тек жамбас қалды"'' (''"Сейчас нет танцев, остались одни бедра"'') атты кітабы жарық көрді.<ref>https://elib.wkau.kz/lib/document/BIBL/F4E8110E-5CA7-4505-8294-1F6EF5AF3F9F/</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан педагогтары]]
[[Санат:Қазақстан балетмейстерлері]]
[[Санат:КСРО педагогтары]]

Әлмұхамед Көтібаров

2025-07-08T17:05:24Z

Daniyal.aidarov5:

'''Әлмұхамед Көтібарұлы '''(1920 жылдан ''Курумчин''<ref name=":0">[https://e-history.kz/kz/news/show/340132 Айдаров Д., Шаянбаева С., "Айтылмайтын арыстар немесе көне суреттер не дейді?", Qazaqstan Tarihy порталы. 14.09.2024]</ref>) (1876/78, [[Махамбетов|7 ауыл]], «Царская» болысы, [[Перовск уезі]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] – [[1938 жыл|1938]], [[Ташкент]]) – Алаш қайраткері, заңгер. [[Бірінші жалпықазақ съезі|Бірінші Жалпықазақ съезінің]] төраға серігі болды. [[Мұстафа Шоқай]] серіктерінің бірі болған.

1917 жылы Қазақ азаматтық көтерілістерінің [[Сырдария облысы]]ндағы комитет төрағасы болып сайланды. [[Ташкент]] уездік атқару комитетінің мүшесі болды. Орынбордағы 2-жалпы қазақтық съезіне Сырдария облысы Перовск уезінен делегат болып қатысқан. Кеңестік дәуірдің алғашқы жылдарында [[Ташкент]], [[Алматы]] қалаларында әр түрлі қызмет атқарды.

Көтібаров 1937 жылы жазықсыз жала жабылып, қамауға алынған. 1938 жылы 10 желтоқсанда Ташкентте ату жазасына кесілген.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref>

== Есімі ==
Әлмұхамед Көтібарұлының есімі Әлмағамбет, Әлмұхамет, Әлимұхамед деген нұсқалары кездеседі. Әлмұхамед Көтібарұлын оның бауыры [[Әли Көтібаров|дәрігер Әли Көтібаровпен]] шатастыруы мүмкін.

== Отбасы ==
Әкесі - [[Көтібар Итаяқов|Көтібар Итаяқұлы]], болыс. Көтібар өзінің әкесі Итаяққа арнап тұрғызған мұнара қазір [[Көтібар мұнарасы]] деп танылған.

Бауыры - [[Әли Көтібаров]], дәрігер. [[Санкт-Петербург|Петербордағы]] Императорлық әскери-медициналық академияда білім алған.

Әйелі - Зүфнүн Шалымбекова, [[Бақия Шалымбеков|Бақия Шалымбековтің]] үшінші қызы. Ұлдары – Құриятбек (ғалым), Ұлықбек (соғыста қаза тапқан).<ref name=":0" />

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Алаш қозғалысы]]
[[Санат:1938 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО-да бұйрықпен атылғандар]]
[[Санат:1876 жылы туғандар]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:Алаш Орда қайраткерлері]]

Әли Көтібаров

2025-07-08T17:01:33Z

Daniyal.aidarov5:

'''Көтібаров Әли Көтібарұлы '''(25 желтоқсан 1871, [[Махамбетов|7-ауыл]], Царская болысы, [[Перовск уезі]], [[Сырдария облысы]] – ақпан, 1926, [[Шіркейлі (ауыл)|Шіркейлі]], [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]], [[Қызылорда облысы]]) – алғашқы қазақ дәрігерлерінің бірі. [[Санкт-Петербург|Петерборда]] оқыған тұңғыш қазақтардың бірі.

Сырдария өңіріндегі белгілі ақсақал [[Көтібар Итаяқов|Көтібар Итаяқовтың]] отбасында дүниеге келген. Ташкент гимназиясын (1893), [[Санкт-Петербург]] Әскери-медицина академиясын (1898) бітірген. Академияны бітіргеннен кейін (1898) Жаяу әскерлер Суздаль полкіне (Ресей) кіші дәрігер болып тағайындалады. Әскери міндетін өтегеннен кейін, 14-Түркістан линиялық батальонының кіші дәрігері болып тағайындалған. Одан кейін Кершек лазаретіне жіберіліп, 2-Түркістан артиллерия бригадасы 6-батареясының санитарлық бөлімінің меңгерушісі болған. Жетісу майданында ақ гвардияшыларға қарсы күрес жүргізген 1918 – 19 жылдары Черкасск қорғанысы аудандарындағы лазаретті басқарды. Оның тікелей басшылығымен лазарет дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілді. Жетісу ақтардан азат етілген соң, Ташкент қаласына қайта оралып, дәрігер болған. 1922 жылы Перовск уездік (қазіргі Қызылорда қ.) денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі болды. Өмірінің соңына дейін ол қалалық аурухананың меңгерушісі болып еңбек етті.

Әли туған ауылында, бабалары жатқан [[Көтібар мұнарасы|Көтібар мұнарасында]] жерленген.<ref>Әлжанов А.Г., Шокин А.Р., Досаханов А.Х., Алғашқы қазақ дәрігерлері, А., 1984. М. Әбдеш, Г. Құндақбайқызы</ref>

[[Қызылорда|Қызылорда қаласында]] "Дәрігер Әли" деген көше Әли Көтібаровтың құрметіне ашылған.

== Отбасы ==
Жанұя құрмаған. Әкесі - [[Көтібар Итаяқов|Көтібар Итаяқұлы]], болыс. Бауыры - [[Әлмұхамед Көтібаров|Әлмұхамед Көтібарұлы]], Алаш қайраткері.

Кіші жүздің Жаппас руынан шыққан.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1871 жылы туғандар]]
[[Санат:1926 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан дәрігерлері]]

Көтібар Итаяқов

2025-07-08T16:58:36Z

Daniyal.aidarov5:

'''Көтібар Итаяқұлы''' (шамамен 1825, [[Қызылорда облысы]], [[Құлеке қорғаны]] маңы – 1906, сонда) — би, болыс, қоғам қайраткері.

[[Кіші жүз]] құрамындағы [[Жаппас]] тайпасының Жылкелді руынан тарайтын Мойнақ аталығынан шыққан. 1870–1880 жылдары Царская болысында болыс болған. 1885–1895 жылы “[[Сарқырама]]” арығының ақсақалы болып бекітіліп, [[Қызылорда|Перовск]] қаласының (қазіргі Қызылорда) маңына егін егіп, бау-бақша салу ісіне араласады. Көтібар би турасында аңыз-әңгімелер көп тараған.

Көтібардың әкесі Итаяқ мұрап болған. Әкесіне арнап Көтібар мұнара соқтырған. Өзі қайтыс болғанда, мұнараның басына жерленген, сондықтан бұл [[Көтібар мұнарасы|"Көтібар мұнарасы"]] деп аталып кетті.

[[Қызылорда облысы]] [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданындағы]] [[Шіркейлі (ауыл)|Шіркейлі]] ауылы маңында, Көтібар мұнарасының биіктігі 10 метр, екі көлденең шеңбері 4 метр. Ішіне кіріп шығатын ашық қуыс есігі бар, шала күйдірілген саз кірпіштен салынған. Бұл мұнара 1982 жылдан жергілікті ескерткіштерді қорғау қоғамының қарамағында.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref>

== Отбасы ==
Көтібардың ұлдары:

* [[Әлмұхамед Көтібаров|Әлмұхамед Көтібарұлы]] - Алаш қайраткері.
* [[Әли Көтібаров|Әли Көтібарұлы]] - дәрігер, Петерборда оқыған алғашқы қазақтардың бірі.

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

{{stub}}

[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:1825 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақ билері]]
[[Санат:Қазақ болыстары]]

Жарасбаевтар

2025-07-04T20:01:54Z

Daniyal.aidarov5:

'''Жарасбаевтар''' (Мінайдар, Мырқы, Аппаз Жарасбаевтар) — ағайынды [[Қазақтар|қазақ]] байлары.

[[Кіші жүз]] құрамындағы [[Жаппас]] руының Жылкелді аталығынан шыққан. Жазда [[Қостанай]], [[Торғай үстірті|Торғай]] өңірін жайлап, [[Сырдария]] өзені бойын қыстаған Мінайдар (1850–1919), Мырқы (1854–1916). Жарасбаевтар жомарттығымен танымал болған. Мырқы Құнанбаймен бірге [[Мекке]]де қазақ тәкиясын салдырғандардың бірі (1874/76). Ағайынды Жарасбаевтардың [[Сырдария]] өзенінің үстінен өз қаражаттарына салғызған аспалы көпірі, [[Қызылорда]] қаласындағы үйлері 20 ғасырдың 2-жартысына дейін сақталды. Аппаз (1858–1922) болыс, сот (1888) қызметін атқарған, Бештау, [[Санкт-Петербург]], [[Тобыл (кент)|Тобыл]], [[Үргеніш]], [[Бұхара]] мен [[Ташкент]] қалалары аралығында [[сауда]] керуенімен сауда-саттық жүргізген. Ол Сыр өлкесіндегі атақты екі Жүсіптің айтысына төрелік айтқандардың бірі.

1902 жылы Қараөзек тұсындағы темір жолдың өту бағытын жасауға қатысқан. Қараөзек өзенінің бойында Аппаз көңі деген жер бар. Жарасбаевтардың игі істерін жалғастырушы ұрпақтары Хакімжан Мінайдарұлы Торғай өңірінде [[мектеп]] ашуға атсалысса, Сейіт Мінайдаров [[Қостанай]] өңірінде болыс болған.<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Абдулла Жұмағұлұлы Ақаев

2025-07-04T19:49:22Z

Daniyal.aidarov5: /* Отбасы */

[[Сурет:Абдулла Ақаев.jpg|нобай|Абдулла Ақаев немересімен бірге, 1950-жылдардың ортасы]]
'''Абдулла (Әбілда) Жұмағұлұлы Ақаев''' ([[7 мамыр]] [[1901 жыл|1901]], [[Махамбетов|Махамбетов ауылы]], [[Қызылорда облысы]] - [[1959 жыл|1959]], [[Қызылорда]]) – әскери қайраткер. Қазақтан шыққан алғаш полковник шеніндегі әскери қайраткерлердің бірі.

== Өмірбаяны ==
Абдулла 1901 жылы Қызылорда қаласының маңындағы Сырдария ауданына қарасты №4 ауылда (қазіргі [[Махамбетов|Ж.Махамбетов ауылы]]) дүниеге келген. Туған ауылы Сырдария бойында орналасқан соң, әкесі Жұмағұл қайықшы болып халықты өзеннің басқа бетіне өткізетін.<ref name=":0">Қарабалаев А. Қызыл командир. – Сыр бойы, 2001. </ref>

11 жасында ата-анасынан айырылып, ағасының қолына Қоқан қаласына көшеді. Қоқандағы екі жылдық жоғары бастауыш училищесін бітірді.

Аттың үстінде мықты шабатын Абдулла 1918 жылы өз еркімен қызыл әскер қатарына жазылады. Басмашыларға қарсы шайқастарға қатысып, әскер таратылады. Бір жарым жылдан соң, 1920 жылы [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|жұмысшы-шаруа қызыл әскер]] қатарына қайта қосылады. Атты әскер құрамында [[Ресейдегі азамат соғысы|азамат соғысына]] қатысады.

1924 жылы Самара қаласындағы үшінші кавалерия мектебін бітіреді. Сол жылдан бастап Орынбордағы ҚазОАК атындағы біріккен әскери мектепте қазақ ротасында курсанттар взводының командирі болып оқыды.<ref name=":1">https://centrasia.org/person2.php?st=1325242826</ref>

1925 жылы [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|Бүкілодақтық большевиктер коммунистік партиясының]] қатарына кірді.<ref name=":1" />

1928 жылдан бастап Қазақ ұлттық кавалерия дивизионының қылышты эскадрон командирі болып әскери қызмет атқарған.<ref>Макипов А.С., Кудабаев Б.К. Опыт национального военного строительства в Казахской АССР в 20-е гг. ХХ столетия. – Вестник науки, 2018. </ref>

1928 жылы [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]] [[Халық комиссарлар кеңесі|ХКК]] мен ОАК төралқаларының шешімімен арнайы сыйлы қаруымен (револьвер) марапатталды.<ref name=":1" />

1938 жылдың 30 сәуірінде [[КСРО ІІХК мемлекеттік қауіпсіздік бас басқармасы|Қазақ АКСР Ішкі Істер Халық Комиссариатының Мемлекеттік Қауіпсіздік Басқармасы]] (Қазақ АКСР ІІХК МҚБ) Жұмағұлұлы Абдулланы қамауға алады. Бір жылдан астам уақыт бойы қамауда болып, 1939 жылдың 29 шілде күні ақталып шығады.<ref>https://base.memo.ru/person/show/2939455</ref>

1941 жылы [[Екінші дүниежүзілік соғыс|Екінші дүниежүзілік соғысқа]] қатыса бастайды. Соғыс кезінде шені полковникке дейін көтеріліп, [[Ленин ордені|Ленин]], [[Қызыл Ту ордені|Қызыл Ту]], [[Отан соғысы ордені|Ұлы отан соғысы]] ордендерімен, [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі|"Германияны жеңгені үшін"]] медалімен және тағы басқа марапаттармен наградталды.

Абдулла Ақаев [[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз орденімен]] марапатталған алғаш қазақ еді.<ref name=":0" />

Соғыс аяқталғаннан кейін, Алматыда әскери комиссар (военком) болып қызмет етіп, туған жері Қызылордаға көшеді. Мұнда облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының мал шаруашылығы бөлімін басқарады.

[[1959 жыл|1959 жылы]] қайтыс болды.<ref name=":0" />

[[Қызылорда]] қаласында Абдулла Ақаев көшесі бар.

== Отбасы ==
Кіші жүздің [[Жаппас|Жаппас руынан]] шыққан.

Әкесі - Жұмағұл. Отбасында 3 ұлдың екіншісі еді.

Ағасы - Ақаев Серікбай, Алаш қозғалысының қайраткері, Алаш заңгері. Серікбайдың балалары - [[Махфузбек Серікбайұлы Ақаев|Махфузбек]], Мұхтарбек, Үгедей, Деляфруз.<ref>[https://e-history.kz/kz/news/show/340132 Айдаров Даниял, Шаянбаева Салима. "Айтылмайтын арыстар немесе көне суреттер не дейді?" – Qazaqstan Tarihy порталы, 2024.]</ref>

Екі қызы болған: Ләйлә және Мәриям. Ләйләнің бір ұлы мен бір қызы бар. Ұрпақтары қазір Қызылордада тұрады.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қызылордада туғандар]]
[[Санат:Қазақстан полковниктері]]

Имантай Сәтбайұлы

2025-06-10T12:27:22Z

Daniyal.aidarov5:

'''Имантай Сәтбайұлы''' ([[1845]], бұрынғы Ақкелін болысы, қазіргі [[Павлодар облысы]], [[Баянауыл ауданы]] - [[1928]], қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, [[Сәтбаев ауылдық округі]]) - [[Қаныш Сәтбаев]]тың әкесі.

[[Арғын]] тайпасының [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руының [[Қаржас]] бөлімінен шыққан<ref>{{кітап|авторы=[[Серік Имантайұлы Жақсыбаев]] |тақырыбы=Қаржас ұрпақтары |сілтеме =http://kazneb.kz/bookView/view/?brId=1591734&lang=kk |орны=Павлодар |баспасы=ЭКО |жыл=2008 |барлық беті=400 |isbn=9965-08-265-0 |тиражы=1000}}</ref>. Ауыл молдасынан арабша сауатын ашқан соң 17 жасында Омбы қаласындағы Әбдірахим медресесінде үш жыл оқып, араб, парсы, шағатай тілдерінде кітап оқитындай деңгейде білім алған. Имантай бұдан кейін ұстаз алдында отырып, жүйелі түрде оқымаған. Алайда, онымен әңгімелескен адамдардың ауызекі айтқан, кейбірінің жазып қалдырған естеліктерінде Имекеңнің тілі орамды, ақыл-ойы терең, туған жұртының ескі тарихын, өлең-жырларын жақсы білумен бірге, заман аужайын жете танып, бағыт-бағдарын пайымдай алатын әрі байсалды мінезге ие, мейірімді, парасатты жан болғандығы айтылады. Имекеңнің 83 жас жасаған ғұмырында қазақтың ауыз әдебиетінің үлгілерін көп жинап, сол іспен арнайы шұғылданған орыс зерттеушілеріне де қолғабыс еткені туралы кейбір деректер мұрағаттарда сақталған.

[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]]ның өмірі мен мұрасының кейбір деректерін хатқа түсірген. Бұл деректерді [[Санкт-Петербург]] қаласындағы И.Н.Березин мұрағатынан академик [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Ә.Х.Маргұлан]] тауып, Ш.Ш.Уәлихановтың орыс тілінде 5 томдық шығарма жинағының 1-томында (Алматы, 1961) жариялады. Земство статисі, тарихшы, профессор Ф.А.Щербинаның экспедициясына Олжабай би Толыбай ұлы (1709-1783) туралы мәліметтер жинауға көмектескен. Марғұлан Қаныш Сәтбаев туралы жазған «Зор ғалым, сүйікті азамат» атты мақаласында «Имантай Омбыда оқыған кезде Шоқан [[Уәлиханов]]пен танысып, жақын араласып, онымен бір пәтерде біраз уақыт бірге де тұрған деген мәлімет келтіреді» («Қазақстан мектебі», 1969, №4). Имантай кезінде Уәлихановтың досы [[Григорий Николаевич Потанин|Г.Н.Потанинмен]] де (Казахский фольклор в собрании Г.Н.Потанина, 1972, 23-бет) сыйлас болған. Оның ауылында ағайынды өлкетанушы В.Н. және А.Н. Белослюдовтар жиі болып, емделіп, демалыстарын өткізген. Имантай бәйбішесі Нұрым Тасболатқызынан Күнше есімді бала көрген, бірақ ол жас кезінде қайтыс болады.

Бірнеше жыл өткесін екінші рет өзінен едәуір кіші Әлимәға үйленген; одан Ғазиза, Ғазиз (Бөкеш), Қаныш атты балалары болған. 19 ғасырдың аяғы мен жаңа ғасырдың бас кезінде Имантай [[Ақкелін болысы]]ның Халық соты болып (яки бұрынғы би міндетін атқарушы) еңбек еткен. Алайда, Имекеңнің қазылық қызметі жайында деректер аз. Ауыл ақсақалдарының ауызекі әңгімелерінде бұл қызметті жасы алпысқа іліккенше атқарғандығы айтылады. Мейлінше әділ болып, төрелік айтушыға ұсынылатын сыбаға, бәсірелерге қызықпаған, нашарларға қиянат жасаушыларға қатал болып, керісінше, қорғансыз мүсәпірлерге ара тұрған. Би ауылы Сібір қиырындағы айдаудан қашқан мұсылман кавказдықтарға қамқорлық жасап, кейбіріне ат мінгізіп, киіндіріп, азық беріп аттандырған. Солай етуді адамшылық парызы санаған.

Имантай затында сауыққұмар кісі болған, [[домбыра]]да шебер ойнап, ойын-тойларда тыңдаушы қауым қолқаласа, ән де салған. Көне заман қисса-дастандарын жақсы білген, кейбірін жатқа айтқан. «Зарқұм», «Қызыл табан Хасен», «Шәкірат» сияқты қиссаларды мәнерлеп айтатын жыршыларды ауылына шақырып, сый-сияпат жасап, күллі ауыл-аймағымен тыңдауды машық ермекке айналдырған. Жасырақ кезінде ол аңшылық, аушылық (құсбегілік) кәсіпке жақын болса да ән-жырды, сөз өнерін қастерлегендей ұзақ ынтықпаған. Аңшылықтың барлық түрінен мергендікті артық санаған. «Қыран құс пен құмай тазылар бабы келсе қашқан аңды күші асып, әлімжеттікпен алады. Ал, түзу мылтық иесі қиядағы аңды мергендікпен атады...» - деген нақыл сөз сол кісіден тараған-мыс. Өз ауылының шаруа қамына да бертінде араласпай, үлкені Ғазиздің мойнына артқан. Уәлиханов 1865 жылы Жетісуда дүние салғанда, әкесі Шыңғыс сұлтан Арқадағы [[Көкшетау]]дан қияндағы Тезек төренің ауылына, сүйікті ұлы жерленген Алтынемелге ретті кісілер аттандырғанда, сол топтың ішінде марқұмның нағашы жұртынан 20 жасар Имантай да болған. Бұл жайт та Имантайдың жас жігіт күнінен ақыл-парасатымен өз қатарының алдыңғы легінде жүргенін аңғартады. Демек, Сегіз Сері Баһрамұлының кішкентай бөбекке ат қоярда бағыштап айтқан игі тілектерінің дені артығымен дарыған.

Анығында Имантай білек мықтылығынан білім біліктілітін, бір жұттан қалмайтын мол дәулеттен ар тазалығын артық көріп, имандылық пен адамгершілік жолды өзіне мұрат еткен. Соңынан ерген інілері мен өз ұрпағын тек қана ізгілік жолға бастаушы болған. Сондықтан да оның билігі үстем болған екі ауылдан білімді азаматтар көптеп шыққан... Имантайдың қартайған кездегі арманы мұсылманшылық парызын өтеп, [[Мекке]]ге бару болыпты. Атеистік насихат саясатқа айналып, дінсіздер қауымы бел алып тұрғанда балалары дінқуар әкесінің тілегін орындай алмаған. Имантайды көрген, бірнеше мәрте мәжілістес болған Марғұлан «...Қаныштың өз әкесі Имантай - ақылды, момын, терең ойлайтын, әр нәрсені ақылмен, сабырмен шешетін кісі болатын. Көп жасаған өмірін ол кісі ескі заманның әділетсіз зұлымдық істеріне қарсы қойып, жәбірленген, жапа шеккен адамдарға көмек көрсетуді зор мақсат еткен. Имекеңнің бұл жақсы қасиеттерін ол кісімен істес кедейлер - Қозыбағар мен Қасен жақсы білетін. Олардың бүгінгі ұрпақтары совхоз жұмысшылары Заир мен Нұрлан да ол қасиетті әлі күнге ұмытпаған» - деп жазса, академик А. Қайыпов «... Имекең ұзын бойлы, ат жақты, қыр мұрын, селдір шоқша сақалы бар, өткір қой көзді, қараторы, келбетті кісі..» - деп («Қаныш аға», Алматы, 1989; 303-бет) сипаттаған. Имантайдың зираты Шадыра мекенінде (Теңдік, қазіргі [[Сәтбаев ауылы]]); 1904 жылы дүниеден өткен Әлимә да сонда жерленген. [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қаныш Имантайұлы]] кейін олардың басына мәрмәрден белгі қойғызып, айналасын қоршатып, ас бергізген.<ref>Қаныш Сатпаев. Энциклопедия / Бас редактор Б.Ө.Жақып. — Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]], 2011 жыл. ISBN 9965-893-74-8</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қаныш Сәтбаев]]
[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Телғожа Сейдінұлы Жанұзақов

2025-04-30T09:02:17Z

Daniyal.aidarov5:

{{Infobox Biography
| subject_name = Телғожа Сейдінұлы Жанұзақов
| image_name =
| image_size = 180px
| image_caption =
| date_of_birth = [[1927]] [[шілденің 15]]-інде туған
| place_of_birth = [[Алматы облысы]] [[Райымбек ауданы]] [[Нарынқол]] ауылы
| date_of_death =
| place_of_death =
| occupation = [[филология]] ғылымдарының докторы, професор
}}

'''Телғожа Сейдінұлы Жанұзақов''' (15 шілде [[1927]], [[Нарынқол]], [[Райымбек ауданы]], [[Алматы облысы]]) - [[филология]] ғылымдарының докторы (1976), професор (1991).

== Қысқаша өмірбаяны ==
[[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Алмабеков Т.
|бөлімі = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы =
|сілтеме = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
|уикитека =
|жауапты =
|басылым =
|орны = Алматы
|баспасы =
|жыл = 2003
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 1352
|сериясы =
|isbn = 9965-00-838-8
|тиражы =
}}</ref>
* 1951 - ҚазПИ-ді (қазіргі ҚазҰПУ) бітірген.
* 1952–81 - Қазақстан ғылым академиясының Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкер;
* 1981–94 - бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған.
* 1995 жылдан - осы [[институт]]тың бас ғылыми қызметкері.

«Основные проблемы ономастики казахского языка» деген тақырыпта докторлық [[диссертация]] қорғаған. Жанұзақовтың ғылыми-зерттеулер жұмыстары [[қазақ тілі|қазақ тіл]] білімінің [[лексикография]], [[терминология]], [[ономастика]] салаларына арналған. 5 ғылыми [[монография]]сы, 10 [[кітап|кітабы]] жарық көрген. Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлық лауреаты ([[1988]]).<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Профессорлар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақ тілін зерттеушілер]]

Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау институты

2025-03-25T11:38:56Z

Daniyal.aidarov5:

{{wikify}}'''Құрылыс материалдары ғылыми-зерттеу және жобалау иснтитуты''' 1931 жылы құрылыс материалдары мен ғимараттар ғылыми-зерттеу институты ретінде құрылған.

[[Алматы]] қаласында орналасқан. 1942 жылдан КСРО ғылым академиясының Қазақ бөлімшесі жанындағы [[Химия]]-[[металлургия]] институты, 1945 жылдан Қазақ КСР-і ғылым академиясының [[Химия]] институты, [[Металлургия]] және кен байыту институты, Отқа төзімді және құрылыс материалдары институты, 1953 жылдан [[Архитектура]], құрылыс және құрылыс материалдары ин-ты, 1956 жылдан Қазақ КСР-і ғылым академиясының Құрылыс және құрылыс материалдары институты атанды. 1957 жылдан КСРО Құрылыс және архитектура академиясының Қазақ бөлімшесі болды. 1965 жылдан қазіргі атымен аталады. Құрамында құрылыс материалдарын сертификаттайтын сынақтан өткізетін, т.б. көптеген лабораториялар, секторлар, жобалау бөлімі (өндірістік бөлімдер және тәжірибелік кәсіпорын) бар.
Негізгі жұмыс бағыты – құрылысқа қажетті шикізаттар негізінде қабырғалық керамика және
силикат материалдарын алудың тиімді технология тәсілдерін жетілдіру, жылу электр ст-ларының
күлін, фосфор және металлургиялық қождарды, боксит шламын, т.б. өнеркәсіп қалдықтарын пайдалана отырып әр түрлі құрылыс материалдарын алу. Институттың ғылым-зерттеулері мен жобаларының негізінде гипс шығаратын з-ттар [[Ақтөбе]], [[Атырау]] және [[Түркістан]] қалаларында; құрғақ құрылыс материалдарының қоспасын шығаратын з-т ([[Боралдай]] кентінде, [[Алматы облысы]]), жоғары көміртекті феррохром қождары үйіндісінен беріктігі жоғары, от пен суыққа төзімді қиыршықтас шығаратын з-т ([[Ақтөбе]] қ-нда) іске қосылды.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”</ref>
== Ғалымдар ==
Институттың қалыптасуына үлкен үлес қосқан ғалымдар: М.С.Жуковский, М.Ф.Назаренко, С.М.Зубаков, А.Жақышев, Б.Пәрімбетов, т.б. болды.
==Академиктер ==
Институтта академиктер: А.А.Глаголев, Ө.Аяпов, В.И.Соловьев, технология ғылым докторы
==Профессорлар ==
Профессорлар: А.И.Минас, Қ.Қуатбаев, Қ.А.Нұрбатыров, С.Ж.Сайболатов, А.Шырдабаев,А.Қуатбаев және т.б. жұмыс істеді.

==Дереккөздер==
<references />{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Ғылыми институттар]]
[[Санат:Қазақстан ғылыми-зерттеу институттары]]

{{stub}}

Рауза Меңдіахметқызы Қонаева

2025-03-25T11:32:25Z

Daniyal.aidarov5:

'''Рауза Меңдіахметқызы Қонаева''' (25 мамыр [[1934 жыл|1934]], [[Алматы]]) – [[биология]] ғылымдарының докторы (1984). [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref>

[[Мәскеу мемлекеттік университеті]]н бітірген (1957). Қазақстан ғылым академиясының [[Ботаника институты]]нда кіші, аға ғылым қызметкер, зертхана меңгерушісі (1957–83), 1983 жылдан Молекуларлық биология және биохимия институттында зертхана меңгерушісі, бас ғылыми қызметкер қызметтерін атқарады.

«Гидролитические и окислительные ферменты обмена фенольных соединений растений» тақырыбында доктор диссертация қорғады. Негізгі ғылым еңбектері энзиология мәселелеріне арналған. 1 авторлық куәліктің иегері.<ref>“Қазақ Энциклопедиясы”</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1934 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан биологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері]]

Шырақтың ерлігі

2025-03-13T11:26:27Z

Daniyal.aidarov5:

'''Шырақтың ерлігі''' – парсы-сақ соғыстары кезіндегі батыл сақ малшысының парсы әскерін айлалығымен жеңуі.
==Шырақтың жасаған ерлігі==
Б.з.д. 520 жылы парсы патшасы Дарий I жеті жүз мың әскер жинап, Скифияға жорыққа аттанады. Ол жүз жыл бұрын Мидияға басып кіргендері үшін скифтерден кек алмаққа бекінеді. Шын мәнінде, парсы патшасы Азияны ғана емес, Еуропаны да бағындыруды ойлады: ол скифтерді талқандап, Грекия бидай алатын Қара теңіз жазираларын қолға түсірмекші болды. Дарийдің бұл жерлерді басып алуды көксеген себебі - Грекияны скифтердің қолдауынан айыру еді. Бірақ бұл жорықта оның жолы болмады. Дарийдің сәтсіз жорығы мен соған қатысты Шырақтың ерлігі жайында бізге Геродот, Страбон мен Полиэн баян етеді.
Геттердің шөл даласы - тұтастай сусыз жазық медиен. Осында Гистасптың ұлы Дарий Истрден өткен соң өзінің бүкіл әскерімен шөлден қырылу қаупіне ұшырап, арандап қалады. Алайда, патша кеш те болса қатерді аңғарып, кері бұрылады. Олар өз жасақтарының бірін скифтерше киіндіріп, Скунха (Скун хасақ) патша басқарған скиф әскеріне жақындап келеді де, мұндай зымияндықты күтпеген далалықтардың абыржуын пайдаланып, оларды тас-талқан етеді.
Шырақ деген бақташы Еділ (Итиль - Волга) өзенінің бойында жылқы бағып жүреді. Парсылармен соғыстың нағыз қызып, жау скиф жеріне сұғына ендеп кірген шағында ол Омар, Тамыр және Сакесфар патшаларға келіп, былай дейді:
- Қазір біз елсіз әрі сусыз шөл даланың шетінде тұрмыз. Артымыздан өзінің жер қайысқан әскерімен Дарий келе жатыр. Егер осы бетте соңымыздан еліктіріп ертіп тура жүре берсек, оларды шөлдің қақ ортасына шейін апарып, сеспей қатыруға болар еді. Өмір адамаға бір-ақ рет беріледі, күндердің күнінде, бәрібір, әйтеуір ажал алмай қоймайды. Ендеше, келешек ұрпақ сені туған жерің үшін, өзіңнің халқың үшін өмірін қиған адам ретінде есте сақтайтындай етіп өлген жақсы емес пе! Мен өз борышымды өтеймін. Бірақ сендерге айтар өтінішім де бар: мен өлгеннен кейін балаларыма қамқор болыңдар, олар ештеңеден мұқтаждық көрмесін, жетімдік тақсіретін сезінбесін.
- Шырақ! - деп жауап берді скиф патшалары. Сен осы далада өмір бойы жылқы бақтың, мұндағы әрбір шұқанақты білесің. Біз балаларыңды қамқорлыққа алуға уәде береміз. Олар жетімдік көрмей, өмір бақи арғымақ ат мініп жүретін болады. Олардың бастарына, тіпті, құс қанатының да көлеңкесі түспейді!
- Ал енді, - деді Шырақ, - мені қидалап-кескілеңдер, бетімді өне бойымды сау жер қалдырмай тілім-тілім етіңдер, құлақтарымды кесіп құнтитыңдар, мұрнымды кесіп шұнтитыңдар. Сөйтіп, жарақаттап, ит-қор етіп, парсылардың жолына лақтырып тастаңдар. Әйтпесе, олар маған сенбейді!
Бірақ скифтердің батырға зақым жасауға батылдары бармады. Сонда ол өз пышағымен бетін, бүкіл денесін кескілеп тастайды. Сөйтіп, көп ұзамай парсыларға қанға боялған күйінде жолығады. Парсыларды көрген бойда Шырақ айқай салды:
- Құтқарыңдар мені! Қараңдар олардың маған не істегенін! Қайткенде есемді қайтаруым керек. Мен сендерді айналма жолдармен алып жұріп, скиф әскерінің ту сыртынан шығарамын. Мені қорлап- жәбірлегені үшін олардан қалай да кегімді аламын!
Сөйтіп, Шырақ парсылардың сеніміне кіріп, оларды шөл даланың шалғай түкпіріне бастай жөнеледі.
-Төңіректегі құдықтар түгел уланған, шөбі өртелген, - деді Шырақ парсыларға. - Бұл жерлерде су жоқ. Біз келе жатқан жол - жалғыз жол. Мұны тек мен ғана білемін.
Олар осылай жеті күн, жеті түн жүрді. Дарийдің сарбаздары шөл мен аптап ыстықтан ауырып, өле бастады. Ақыры патшаның сабыры таусылды. Оның Ранасбат деген сардары семсерін ала Шыраққа ұмтылды.
- Уа, жеңіс деген осы! - деп шаттана дауыстады Шырақ. - Мен өзімнің ата-бабаларымның жерін жаулап алғысы келген парсы патшасы Дарийдің әскерін жалғыз өзім жеңдім. Сендерді жан-жақтарыңнан елсіз, сусыз ен дала, қу медиен қоршап тұр, қай жаққа жүрсеңдер де мейілдерің, еш жерден елді де, суды да таппайсыңдар. Шөлден шығу үшін жеті күн жол жүру керек. Ал мен кіндігімді кескен туған жерімде қаным төгілетіні үшін және сүйегім осы арада жерленетіні үшін бақыттымын!
Ашу кернеген Ранасбат семсерін сермеп қалды. Шырақ туған жердің құмын құшақтай құлады.
Бақташының құлақ естімеген қылығы, жан тітіреткен ерлігі парсыларды қатты сескендірді. Олардың бойын үрей биледі. Қайда барарларын, не істерлерін, қалай жан сақтарларын білмей дағдарды. Қырғыннан құтылатын жол жоқтай көрінді.
Бақташы Шырақтың парсыларға құрған осы қақпанында жау қолының тең жартысы ажал құшты. Қалған жартысы асығыс арттарындағы скиф сахарасында оралды, Истр өзеніндегі көпірден өтіп, өз елдеріне безе қашты.
Сөйтіп, жеңіс іздеп келген жаудың қаншасы қу медиен, құла дүзде қаталап өлді, қаншасы құм астында жатып қалды! Ал Шырақтың есімі, оның ерлігі туған жерді қорғау жолындағы, бостандық жолындағы қаһармандық пен жанқиярлықтың үлгісі ретінде ғасырлар бойы өшпей жасап келеді!

==Шырақтың ерлігінің маңызы==
Осы соғыс кезінде Шырақ өз елі үшін өшпес ерлік жасаған. Ол өзінің өмірін қиып, көптеген сақ тайпаларын Дарийдің қаһарынан қорғап, қырғыннан сақтап қалған болатын.
==Дереккөздер==
Қазақстан тарихынан әңгімелер: Жалпы білім беретін мектептің 5 - сыныбына арналған оқулық. 2-басылымы, өңделген. Алматы: Атамұра, 2010. - 208 бет. ISBN 978-601-282-046-1
Ежелгі Қазақстан аңыздары. Қазақстан балалар энциклопедиясы. Алматы: "Аруна" баспасы, 2010. 248 бет. ISBN 9965-26-144-X

[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Сақтар]]
[[Санат:Сақ-парсы соғысы]]

Софы Қалыбекұлы Сматаев

2025-03-01T15:35:21Z

Daniyal.aidarov5:

{{Жазушы
|Есімі = Софы Қалыбекұлы Сматаев
|Суреті =
|Туған күні = 22.06.1941
|Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды облысы|Қарағанды облысында}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ұлты =
|Мансабы = [[жазушы]], [[драма]]тург
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі =
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет ордені}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығы ([[1992]])
|Қолтаңбасы =
|Лақап аты=Санам Саматов}}
'''Софы Қалыбекұлы Сматаев''' (22 маусым [[1941 жыл]], Киік станциясы, [[Ақадыр ауданы]], [[Қарағанды облысы]]) — қазақ жазушысы, [[драма]]тург. [[Қазақстанның халық жазушысы]] (2023), Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының иегері ([[1992]])<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 220 бет</ref>

== Толығырақ ==
* [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Мойынты болысы|Кәрсөн]] бұтағынан шыққан.
* Софы Қалыбекұлы [[1941 жыл]]ы [[22 маусым]]да [[Қарағанды облысы]] Ақадыр ауданы Киік ст. дүниеге келген.
* [[1965]] - [[Мәскеу]]дің болат және қорытпалар институтын бітірген.
* [[1960]] - [[1962]] ж. Мәскеудегі ''"Серп и молот"'' зауытында слесарь, Құюшы, Қазақстан FA-ның [[Металлургия]] және кен байыту институтында инженер аға инженер.
* [[1967]] - [[1984]] ж. ''"Жұлдыз"'' журналында бөлім меңгерушісі,
* [[1984]] - [[1987]] ж. [[Қазақстан]] Компартиясы ОК-нің жауапты қызметкері болып жұмыс істеген.
* [[1989]] жылдан Қазақстан Мемлекеттік кітап палатасының директоры.

== Шығармашылығы ==
* ''"[[Астана]] оттары"'' атты тұңғыш өлеңдер жинағы [[1968]] ж. жарық көрді. Сматаевтың "Тағдырлар" ([[1976]]), "Сен кімсің" ([[1977]]), "Әз-әзәзіл" ([[1978]]), "Жұлдызым менің жоғары" ([[1985]]) пьесалары республикалық, облысы театрларда қойылды. "Жұмбақ қыз", "Жаяу Мұса" операларының либереттосын жазды. В. Г. Короленко, В. В. Иванов, В. А. Солоухин, X. Абдуллин, Ю.Мухлисов, сондай-ақ, У. Шекспир, И. Добози шығармаларын қазақ тіліне аударды.<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

== Марапаттары ==
* [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің құрмет грамотасының иегері
* [[1992]] - "Алаш" халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты
* [[2000]] - [[Құрмет ордені]]
* [[2007]] - [[Парасат ордені]]
* Жезқазған, Балқаш қалаларының және Ағадыр, Қарқаралы және Шет аудандарының құрметті азаматы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Софы Сматаев шығармалары}}

[[Санат:Драматургтер]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Шет ауданы тұлғалары]]

Мақсұтбек Майшекин

2025-02-15T14:37:38Z

Daniyal.aidarov5:

{{Infobox Biography
|subject_name = '''Майшекин Мақсұтбек'''
| image_name =
| image_size =
| image_caption =
| date_of_birth = {{birth date|1897|1|1}}
| place_of_birth = [[Қарағанды]] облысы [[Егіндібұлақ]] ауданы
| date_of_death = {{death date and age|1971|12|17|1897|1|1}}
| place_of_death = [[Алматы]]
| occupation = '''ақын, драматург'''
| nationality = [[Қазақтар|қазақ]]
}}
'''Майшекин Мақсұтбек''' – [[ақын]], [[Драматургия|драматург]]. Қазақстан Республикасының еңбек сіңген [[өнер]] қайраткері ([[1961 жыл|1961]]).<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> "Бәрінен де сен сұлу" әнінің мәтін авторы.
* [[1920 жыл|1920–]][[1941 жыл|1941]] жылдар кеңес мекемелерінде түрлі қызметте еңбек еткен.
* [[1941 жыл|1941–]][[1962 жыл|1962]] жылдар [[Қазақ радиосы]]нда [[редактор]] қызметтерін атқарған.
===Еңбектері===
"Жылдар жемісі" (1957), "Көркемөнер шеберлері" (1959), "Жүсіпбек Елебеков" (1964), "Жаяу Мүса" (1966), "Портреттер" (1969), "Қалибек Қуанышбаев" (1972) очерк-кітапшаларының, 100-ге жуық ән мәтіндерінің ("Біздің ән", "Шаттық әні", "Жастар", "Кең дала", "Орденді Қазақстан", "Тыңға сапар", "Бәрінен де сен сұлу", т.б.) авторы. '''Майшекин''' ұлттық музыкалық мәдениетін насихаттауға елеулі үлес қосқан [[ақын]].

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Орал Ақшолақұлы Ақшолақов

2025-02-13T15:29:08Z

Daniyal.aidarov5:

{{Ғалым
|Есімі = Орал Ақшолақұлы
|Шынайы есімі =
|Туған күні = 16.06.1936
|Туған жері = {{туғанжері|Атырау|Атырауда}}
|Қайтыс болған күні = 13.02.2023
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{Байрақ|КСРО}} → {{Байрақ|Қазақстан}}
|Ғылыми аясы = [[Геология]]
|Жұмыс орны =
|Ғылыми дәрежесі = 1. [[Геология|Геология-минерология ғылымдарының кандидаты]] 2. [[Профессор]]
|Сыйлықтары =
|Альма-матер = [[Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті]]
|Ғылыми жетекші =
|Марапаттары = ''' Қазақстан ''' {{Құрмет ордені}} {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}} {{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}} {{Парасат ордені}} ''' КСРО ''' {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
}}
'''Орал Ақшолақұлы Ақшолақов''' ([[16 маусым]] [[1936 жыл|1936]], [[Атырау]]) — [[Геология|геолог]] [[ғалым]]. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] (2015).

== Жеке өмірі ==
Діни кезқарасы — мұсылман. Хоббиі — шахмат, балық аулау, тарихи әдебиет.

Үйленген. Жұбайы — Ақшолақова Қабиба, зейнеткер.

Үлкен баласы — Майра Оралқызы Ақшолақова (15 қараша 1961 жылы туған).

Ортаншы баласы — Марат Оралұлы Ақшолақов (7 наурыз 1967 жылы туған) — «[[ҚазМұнайГаз]]» салынып жатқан кәсіпорындар дирекциясы» ЖШС (2010), «ҚазМұнайТеңіз» жобаларын құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің, (2003—2004), Nelson Resources бас заңгері (2004—2006), «Қарақұдықмұнай» ЖШС заң департаментінің басшысы (20042006), [[Лукойл|«Лукойл Оверсиз»]] қазақстандық филиалының басшысы (2005—2006), Фрунзе ауданы прокурорының аға көмекшісі (1992—1994). [[Қазақ ұлттық университеті]]нің 1992 жылғы және [[Бостон университеті]] заң мектебінің 2003 жылғы түлегі.

Кіші баласы — [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] (9 сәуір 1971 жылы туған) — [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] кеңесшісі (2023-2025), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|энергетика министрі]] (2022—2023), [[Kazenergy|kazenergy қауымдастығының]] бас директоры (2019—2021, 2016—2017), энергетика министрінің орынбасары (2017—2019, 2012—2014, 2006—2008), [[ҚазМұнайГаз|ҚазМұнайГаз компаниясының президенті]] (қазан 2011—желтоқсан 2011). Әйелі Гауһар Аманжолқызы Қабдолова (1978 жылы туған).

Немерелері — Інжу (2002), Инаят (2010), Рұстам (2012), Теона (2020), Этери (2021) Ақшолақовтар.

== Толығырақ ==
* Орал Ақшолақұлы Ақшолақов [[1936 жыл]]ы [[16 маусым]]да [[Атырау]]да (бұрынғы Гурьев қаласында) дүниеге келген.
* 1958 жылы [[Иван Михайлович Губкин|И.М. Губкин]] атындағы [[Мәскеу]] мұнай институтын [[Геология|геолог]] мамандығы бойынша бітірген.Геология-минералогия ғылымдарының кандидаты.
* 1958 жылдан — Батыс Қазақстан геологиялық басқармасында және Гурьев Ірілендірілген аумақтық мұнай және газ барлау экспедициясында коллекторы, геолог, аға геолог, техникалық жетекші, белім бастығы.
* 1972 жылдан — ҚазҒЗГБИ зертхана меңгерушісі, директорының ғылыми жұмыс жөніндегі орынбасары.
* 1983 жылдан — Балықшы МБЭ бастығы.
* 1985 жылдан — [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстанның]] ұңғымаларды геофизикалық зерттеу экспедициясының бастығы.
* 1988 жылдан — Алматы геофизикалық экспедициясы партиясының бас геологы, бастығы, «Қазгеофизика» ӨГБ геология белімінің бастығы.
* 1992 жылдан — ҚР Геология және жер қойнауын қорғау министрлігінің Мұнай және газ женіндегі бас басқармасының бастығы.
* 1994 жылдан — «Қазмемжерқойнауы» минералдық ресурстар бас басқармасы бастығының орынбасары.
* 1998 жылдан — «Дала Қабыланы» БК бас директоры.
* 2001 жылдан — «Кенэкономикалық консалтингі» ЖІІІС бас маманы.
* 2003 жылдан — «Орталықконсалтинг» ЖШС директоры.
* 2004 жылдан бері — «АкАй Консалтинг» ЖШС бас директорының орынбасары.
* «Мұнайшы» ҚҚ қамқоршылық кеңесінің құрылтайшысы және мүшесі.

== Марапаттары ==
* ҚР Жер қойнауын барлау үздігі
* ҚР жер қойнауының Құрметті барлаушысы
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
* 2008 — [[Құрмет ордені]]
* 2015 — ҚР Президентінің қолынан [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының ғылым саласындағы Әл Фараби атындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] құрметті атағын алды (2015, [[Астана]])
* КСРО және ҚР медальдарымен марапатталған

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан геологтары]]
[[Санат:Геология-минералогия ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан жер қойнауының құрметті барлаушылары]]

Сатылған Сабатаев

2025-02-11T16:14:17Z

Daniyal.aidarov5:

'''Сатылған Сабатаев''' ([[1874 жыл|1874]], Үлкен Алматы болысы, [[Верный уезі]], [[Жетісу облысы]], [[Ресей империясы]] – [[1921 жыл|1921]]) – қазақ қоғам және саяси қайраткері, агроном-ғалым, шығыстанушы және аудармашы. [[Алаш Орда Үкіметі тізімі|Алашорда Халық кеңесінің]] мүшелігіне Жетісу облысынан кандидат.

== Өмірбаяны ==
Сатылған Сатабаев [[Верный ерлер гимназиясы|Верный ерлер гимназиясында]] оқып білім алды.

1895 жылы [[Мәскеу]]дегі Лазарев атындағы Шығыс тілдері институтына түсіп, оны 1899 жылы бітірді.

Жетісу әскери-губернаторының 1899 жылғы 20 қарашадағы арнайы бұйрығымен [[Пішпек]] уездік басқармасына тілмаштық қызметке тағайындалды.

1915 жылы Мәскеу ауыл шаруашылығы институтын бітірген.

1917 жылғы желтоқсанда [[Орынбор]]да өткен Жалпы қазақтық құрылтай съезінде «[[Алашорда]]» үкіметінің мүшесі болып сайланды. Жетісу өңірінде алаш қозғалысының белсенді басшыларының бірі болды.

Сатылған Мәскеуде оқып жүрген кезінде [[Абай Құнанбайұлы|Абай Құнанбаев]] шығармашылығын орыс жұртшылығына таныстыруда елеулі еңбек етті. Мәскеудегі есеп-кредит институтының студенті Нұх Рамазановпен бірге 1914 жылы Мәскеудегі Шығыстану институтының академигі А.Н. Веселовский құрметіне арнап шығарған «Алшархият» жинағына Абайдың төрт өлеңінің мазмұнын («Поэт», «Пожалейте меня», «Лето», «О любви») қара сөзбен орысша аударып бастырған.<ref> Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Дереккөздер ==
<references />

{{Алаш Орда}}

{{Bio-stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1874 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматы облысында туғандар]]
[[Санат:1921 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Абайтанушылар]]

Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов

2025-02-10T13:52:42Z

Daniyal.aidarov5:

[[Сурет:Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов.JPG|thumb|Б. Байсейітов]]
'''Бақытбек Рымбекұлы Байсейітов''' ([[14 мамыр]] [[1958 жыл|1958]], [[Алматы]]) - қазақ қаржыгері, [[Банк ЦентрКредит|"Банк ЦентрКредит"]] акционерлік қоғамының негізгі акционері мен директорлар кеңесінің төрағасы.

== Білімі ==
* 1979 жылы Мәскеу қаржы институтын тәмамдады.
* 1981 жылы - [[Нархоз университеті|АХШИ]] (Алматы халық шаруашылығы институты) бітірген. Мамандығы - қаржы және несие.
* 1986 жылы - АХШИ аспирантурасын аяқтады.
* 1987 жылы - Г.В. Плеханов атындағы Мәскеу халық шаруашылығы институтын бітірген.
== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының Жалықбас бұтағынан шыққан.<ref>«Қаракесек шежіресі», екінші том, Павлодар, «ЭКО» ЖШС баспаханасы, Т.А. Еңсебаев . Кітаптың таралымы – 500 дана. 2017</ref>
* 1979-80 жж. - Апматы облысы Мемлекеттік банкі кеңсесінің экономисі.
* 1981-88 жж. - КСРО Мемлекеттік банкінің Қазақ республикалық кеңсесінің аға экономисі, басқарма бастығының орынбасары.
* 1988 ж. - КСРО Тұрғын үй әлеуметтік банкі Қазақ республикалық банкінің басқарма бастығы.
* 1988-91 жж. - Алматы орталық кооперативтік банкінің Басқарма төрағасы.
* 1991-93 жж. - «Центрбанк» Қазақ орталық [[Акционерлік Банк|акционерлік банкінің]] (ҚОАБ) Басқарма төрағасы.
* 1993 жылдан - «Центрбанк» ҚОАБ (1997 жылдан - «Банк ЦентрКредит» АҚ) Бақылау кеңесінің (Директорлар кеңесінің) төрағасы.
* «Қазақстан Интернационалдық банкі» ЖАҚ Бақылау кеңесінің (Директорлар кеңесінің) төрағасы (1993-2003).
* 1991 жылы - «Атамекен» қаржы-инвестициялық корпорациясының президенті
* 1997 жылдан - «Атамекен» ҚӨТ Басқарма төрағасы;
* [[БТА Банкі|«ТұранӘлем Банкі»]] ААҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (1998-2003).
== Қоғамдық қызметі ==
* КСРО [[коммерциялық банктер]]інің қауымдастығы Төралқасының мүшесі (1989-1992)
* Қазақстан кәсіпкерлері конгресінің президенті (1992-96)
* Америкалық-Қазақстандық іскерлік кеңесінің тең төрағасы (1993-1996)
* 1996 жылдан - ҚР Банктер қауымдастығының президенті.
* 1999 жылдан - «Отан» РСП Орталық бақылау-тексеру комиссиясының төрағасы.
* [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] жанындағы Кәсіпкерлер кеңесінің мүшесі (2001-03).
* «ВМВ Мunai» компаниясы Директорлар кеңесінің мүшесі (2003-05).
== Марапаттары ==
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл»]] медалі;
* [[Тыңға 50 жыл медалі|«Тыңға 50 жыл»]] медалі;<ref>Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС “Алматы баспа үйі,” 2006 ISBN 9965-9865-5-X</ref>
* «[[Құрмет ордені|Құрмет» ордені]];
* «Достастық Жұлдызы» ордендері;
* [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|«Қазақстан Конституциясына 10 жыл»]] медалі;
* [[Астанаға 10 жыл медалі|«Астанаға 10 жыл»]] медалі;
* «Отан» РСП «Белсенді қызметі үшін» белгісімен марапатталған.
== Көзқарастары ==
* Діни көзқарасы: «Дінге философиялық көзқараста».
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «[[Интеграция]] және бірізді даму».
* Үйленген. Жұбайы - Байсейітова Лена Әділханқызы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}

[[Санат:14 мамырда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан қаржыгерлері]]
[[Санат:1958 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан миллиардерлері]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]

Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова

2025-01-25T17:10:13Z

Daniyal.aidarov5:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Ақмарал Хайдарқызы Арыстанбекова
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =
| Титулы = 10-шы [[Қазақстан Республикасы сыртқы істер министрлігі|Қазақ КСР сыртқы істер министрі]]
| Ту = Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2 =
| Басқара бастады = [[қараша]] [[1989]]
| Басқаруын аяқтады = [[желтоқсан]] [[1991]]
| Ізашары = [[Михаил Иванович Исиналиев|Михаил Исиналиев]]
| Ізбасары = [[Төлеутай Ысқақұлы Сүлейменов|Төлеутай Сүлейменов]]
| Туған күні = 12.05.1948
| Туған жері = [[Алматы]], [[Қазақ КСР]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]
| Мамандығы = [[Қазақстан]] тұрақты өкілі: {{flagicon|United Nations}} БҰҰ: 1992 — 1999 [[Қазақстан]] [[КСРО және Ресей төтенше және өкілетті елшісі|төтенше және өкілетті елшісі]]: {{flagicon|Cuba}} [[Куба]]: 1996 — 1999 {{flagicon|France}} [[Франция]]: 1999 — 2003
| Ғылыми дәрежесі = Тарихи ғылымдарының докторы, Химия ғылымының кандидаты
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Арыстанбекова Ақмарал Хайдарқызы''' (1948, [[Алматы]]) – қазақ және кеңес мемлекеттік қайраткері, Қазақстан Республикасының [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] жанындағы тұңғыш тұрақты өкілі, Қазақ КСР Сыртқы істер министрі, Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің 1-санатты [[Төтенше және Өкілетті Елші|Төтенше және Өкілетті елшісі]], химия ғылымдарының кандидаты (1974) және тарих ғылымдарының докторы (1993).

== Биографиясы ==
[[Арғын]] тайпасы [[Тобықты]] руының дадан бөлімінен шыққан<ref>https://ru.calameo.com/read/0025301697fa0dca6ac3e</ref><ref>https://abai.kz/index.php/post/13083</ref>.

[[Қазақ ұлттық университеті|Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін]] тамамдап (1971), аспирантурасын (1974) бітірді. Кейін осы университетте кіші, аға ғылыми қызметкер (1974–78) болып жұмыс істеді.

Қазақстан [[Бүкілодақтық лениндік коммунистік жастар одағы|ЛКЖО (комсомол)]] Орталық комитетінде бөлім меңгерушісі (1973–81); Қазақстан ЛКЖО ОК хатшысы (1981-1983) болып қызмет етті.

Шет елдермен достық және мәдени байланыс жөніндегі Қазақ қоғамы төрағасының орынбасары (1983–1989);

1989 жылғы қарашадан бастап 1991 жылғы желтоқсанға дейін [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақ КСР-і Сыртқы істер министрі]] болып қызметті. 1990 жылы [[КСРО Президенті]] [[Михаил Сергеевич Горбачёв|Горбачев]] Арыстанбекова Ақмаралға 1-санатты [[Төтенше және Өкілетті Елші|Төтенше және Өкілетті елші]] дипломатиялық рангын тағайындады.

1992-1999 жылдары [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|Бірікке Ұлттар Ұйымы]] жанындағы Қазақстан Республикасының тұңғыш тұрақты өкілі болып жұмыс істеді. 1996–1999 жылдары [[Куба|Кубадағы]] Қазақстан Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі қызметін қоса атқарды.

1999-2003 жылдары [[Франция]]дағы Қазақстан Республикасының Төтенше және өкілетті елшісі қызметімен қоса [[ЮНЕСКО]] жанындағы ҚР тұрақты өкілі болды. 2002 жылдан Халықаралық дипломатия академиясының вице-президенті ([[Париж]]), т.б. жауапты қызметтер атқарады.

1974 жылы «Кинетика и селективность гидрирования смесей органических соединений» тақырыбында кандидаттық диссертация, ал 2004 жылы «Казахстан и Организация Объединенных Наций: история, проблемы и перспективы» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] 11-шақырылым депутаты болды.

== Марапаттары ==

* [[Құрмет ордені]] (1996);
* 2-дәрежелі [[Достық ордені|"Достық" ордені]] (2018);
* "Қазақстан Республикасының сыртқы істеріне қосқан үлесі үшін" Нәзір Төрекұлов атындағы медаль (2008);
* [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстанның Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]];
* Алматы қаласының құрметті азаматы;

== Дереккөздер ==
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]
[[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстанның Кубадағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Франциядағы елшілері]]
[[Санат:1948 жылы туғандар]]

Владимир Сергеевич Ким

2025-01-02T12:59:17Z

Daniyal.aidarov5:

{{Кәсіпкер|Есімі=Владимир Сергеевич Ким|Туған күні=29.10.1960|Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}} → {{Байрақ|Қазақстан}}|Компания 1=[[Қазақмыс]]|Лауазымы 1=президент (2014—)|Компания 2=Kazakhmys Plc|Лауазымы 2=директорлар кеңесінің төрағасы (1997—2014)|Білімі=[[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] (1982)|Марапаттары={{Назарбаев ордені}} {{Барыс ордені}} {{Құрмет ордені}}|Жұбайы=Ангелина Владимировна Ким (1961 ж.т.)|Сайты={{URL|https://www.kazakhmys.kz/|Қазақмыстың сайты}}|Туған жері= [[Мырзакент|Славянка]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]}}
'''Владимир Сергеевич Ким''' ([[29 қазан]] [[1960 жыл|1960]], [[Мырзакент|Славянка]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық [[кәсіпкер]] және миллиардер. [[Қазақмыс]] президенті (2014-тен бастап)<ref>{{Cite web|url=http://kazakhmys.crealog.kz/ru/about_2|title= Владимир Сергеевич Ким Президент Казахмыс|lang=ru|work= kazakhmys.crealog.kz|accessdate=21 қазан 2024}}</ref>. [[Forbes|Forbes журналы]] бойынша бірнеше жыл қатарынан ең бай адамдар тізіміне еніп<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/object/44 |title= Владимир Ким |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}}</ref>, 2024 жылы байлығы 3.6 млрд $ бағаланды<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/75_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2024 |title= 75 богатейших бизнесменов Казахстана - 2024 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>.
==Байлығы==
Кимға [[Павлодар]]дағы [[Бозшакөл мыс кен орны]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы [[Ақтоғай мыс кен орны]] мен үш жерасты шахтасы және [[Қырғызстан]]дағы Бозымшақ алтын мыс кеніші кіретін [[KAZ Minerals]]-тың акционері және президенті. [[Bank RBK]] иесі.
{| class="wikitable"
|-
! Жыл !! Байлығы !! Орны
|-
|2024
|3.6 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/75_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2024 |title= 75 богатейших бизнесменов Казахстана - 2024 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
| дүниежүзінде 896, елде 4
|-
|2023
|4.6 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2023 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2023 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
| дүниежүзінде 591, елде 1
|-
|2022
|5 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2022 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2022 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
| дүниежүзінде 569, елде 1
|-
|2021
|4.7 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2021 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2021 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
| дүниежүзінде 622, елде 1
|-
|2020
|4.1 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2020 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2020 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|дүниежүзінде 494, елде 1
|-
|2019
|4.5 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2019 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2019 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|дүниежүзінде 424, елде 1
|-
|2018
|3.4 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2018 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2018 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 1
|-
|2017
|2.5 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2017 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2017 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 1
|-
|2016
|1.7 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2016 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2016 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 5
|-
|2015
|1.8 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2015 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2015 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 5
|-
|2014
|1.6 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2014 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2014 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 5
|-
|2013
|2.3 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2013 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2013 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 1
|-
|2012
|3.5 млрд $<ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2012 |title= 50 богатейших бизнесменов Казахстана - 2012 |lang=ru|work= forbes.kz |accessdate=21 қазан 2024}} </ref>
|елде 1
|-
|}

== Марапаттары ==

* [[Назарбаев ордені|'''«Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» ордені''']]
* [[Құрмет ордені]]
* 1-дәрежелі [[Барыс ордені]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]]
[[Санат:Қазақстан миллиардерлері]]
[[Санат:Қазақмыс]]

Кеңес Мұстаханұлы Аухадиев

2024-12-27T11:09:34Z

Daniyal.aidarov5:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Кеңес Аухадиев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Ата_Кенес.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Кеңес Аухадиев 2013 жылы
| Титулы =[[Қазақстан КП Алматы облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы
| Ту =Symbol-hammer-and-sickle.svg
| Реті =
| Ізашары =[[Асанбай Асқарұлы Асқаров|Асанбай Асқаров]]
| Ізбасары =Марат Меңдібаев
| Титулы_2 =[[Алматы]] қалалық атқару комитетінің төрағасы
| Ту_2 =Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Реті_2 =
| Ізашары_2 =Есен Дүйсенов
| Ізбасары_2 =[[Әнуар Хамзаұлы Жақыпов|Әнуар Жақыпов]]
| Титулы_3 =[[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақстан КП]] Алматы қаласы [[Алмалы ауданы|Совет аудандық комитеті]]нің бірінші хатшысы
| Ту_3 =Symbol-hammer-and-sickle.svg
| Реті_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = 27.12.1938
| Туған жері = [[Ақын Қалқа ауылы]], {{туғанжері|Көксу ауданы|Көксу ауданында}}, [[Жетісу облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңес Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні = 23.01.2022
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі = Мұстахан Аухадиев
| Анасы = Зинатай-алай Аухадиева
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]]
| Білімі = [[Қазақ ұлттық аграрлық университеті]]
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
{{{!}}
{{!}} {{Парасат ордені}}{{!!}}{{Астанаға 20 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}} {{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}
{{!}}}
|Басқарған кезеңі_2=1975 — 1978|Басқарған кезеңі=28 сәуір 1978 — 29 қыркүйек 1985|Басқарған кезеңі_3=1971 — 1975}}
'''Кеңес Мұстаханұлы Аухадиев''' ([[27 желтоқсан]] [[1938 жыл|1938]], [[Ақын Қалқа ауылы]], [[Мұқыры ауылдық округі]], [[Көксу ауданы]], [[Жетісу облысы]] — [[23 қаңтар]] [[2022 жыл|2022]], [[Алматы]]) — кеңестік және қазақстандық мемлекет және партия қайраткері. Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшысы (1978–1985). [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]]нің Ұлттар кеңесінің депутаты (1979–1984).

== Өмірбаяны ==
[[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> 1938 жылғы 27 желтоқсан күні қазіргі [[Жетісу облысы]], Көксу ауданы, Мұқыры ауылдық округі, [[Ақын Қалқа ауылы|Ақын Қалқа ауылында]] дүниеге келген. Әкесі [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысында]] қайтыс болған соң, анасы Кеңесті жалғыз тәрбиелеген.

[[1957 жыл|1957 жылы]] [[Сарыөзек (Жетісу облысы)|Сарыөзек]] орта мектебін бітірген соң, Талдықорған ауыл шаруашылығы техникумында, [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті|Қазақ ауыл шаруашылығы институтында]] оқыған.

1960 жылы [[Панфилов ауданы]]нда Ленин колхозында трактор-егіс бригадасының жетекшісі ретінде еңбек жолын бастады.

1962 жылы Панфилов ауданы комсомол комитетінің 1-хатшылығына сайланды.

1966 – 1975 жылдар аралығында Қазақстан Лениндік Коммунистистік жастар одағының (комсомол) аппаратында, Алматы облысының комсомол комитетінде және т.б. Республикалық жастар ұйымдарында лауазымды қызметтер атқарды.

1971 – 1975 жылдар аралығында Алматы қаласы Совет аудандық (қазіргі Алмалы ауданы) партия комитетінің бірінші хатшысы болды.

1975 – 1978 жылдар аралығында Алматы қалалық атқару комитетінде төрағалық етті.

1978 жылғы 28 сәуірден бастап Алматы облыстық партия комитетінің 1-хатшысы қызметін атқарды. Қазақстан коммунистік партиясының бірінші хатшысы Дінмұхамед Қонаевтың адал жолдасы болған. 1985 жылдан бастап Кеңес Одағының коммунистік партиясының жаңадан келген бас хатшысы Михаил Горбачев Қонаевқа қарсы іс-әрекеттер бастағанда, Кеңес Аухадиев Қонаевқа қарсы сөз сөйлеуден бас тартып, оны қызметінен босатқан.

Қызметінен босатылған соң, 47 жасар Кеңес Аухадиев партия басшылығынан біржолата ысырылып, өз мамандығы бойынша жұмыс істей бастады.

1985 жылдан бастап Республикалық "Главриссовхозстрой" жүйесінде жұмыс істеді. <ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>

Кейіннен Д.Қонаев қорының вице-Президенті болған.

2022 жылғы 23 қаңтар күні қайтыс болды. Кеңсай зиратында, Д.Қонаев бейітінің жанында жерленген.

== Марапаттары ==

* Қазан төңкерісі ордені;
* Үш мәрте [[Құрмет Белгісі ордені|"Құрмет белгісі"]] орденімен марапатталған.
* [[Парасат ордені]] (2013)
* "Астанаға 20 жыл" медалі (2018)

=== Құрметті азамат ===

* [[Алматы облысы|Алматы облысының]] құрметті азаматы
* [[Алматы|Алматы қаласының]] құрметті азаматы
* [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ ауданының]] құрметті азаматы
* [[Панфилов ауданы|Панфилов ауданының]] құрметті азаматы
* [[Көксу ауданы|Көксу ауданының]] құрметті азаматы
* [[Балқаш ауданы|Балқаш ауданының]] құрметті азаматы

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан КП Алматы облыстық комитетінің бірінші хатшылары]]
[[Санат:КОКП ОК мүшелері]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інен КСРО Жоғарғы Кеңесінің Ұлттар Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Алматы қалалық атқару комитетінің төрағалары]]
[[Санат:БЛКЖО ОК мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан КП ОК мүшелері]]
[[Санат:БЛКЖО съездерінің делегаттары]]
[[Санат:Қазақстан ЛКЖО ОК мүшелері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]

Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев

2024-11-04T14:17:29Z

Daniyal.aidarov5:

{{Музыкант
|Есімі = Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев
|Толық аты =
|Сурет = NurlanOnerbayev.jpg
|Фон =
|Туған күні = 04.11.1961
|Туған жері = [[Түркістан облысы]] {{туғанжері|Төле би ауданы|Төле би ауданында}}
|Мемлекет = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Мамандығы = {{Әнші|Қазақстан}}, {{актер|Қазақстан}} қоғам және мемлекет қайраткері
|Аспаптары = [[гитара]]
|Жанрлары =
|Ұжымдары = [[Қазақ радиосы]] [[Президент оркестрі|Қазақстан Республикасының Президенттік оркесторы]]
|Белсенділік жылдары = [[1986 жыл]]дан
|Марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{Астана медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]
{{!}}}
}}
'''Нұрлан Әлтайұлы Өнербаев''' ([[1961 жыл]]ы [[4 қараша]]да [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]]ндағы Қазақстан ауылында туған) — [[әнші]], [[актер]], мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]] (1995). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2008). [[Дарын мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері (1995).

== Білімі ==
[[Дулат]] тайпасының [[Жаныс]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2004|томы= |беттері= |барлық беті= 992|сериясы= |isbn=9965-595-78-Х|тиражы= }}</ref>
* 1978 -1980 жылдары [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]] жанындағы актерлер студиясын бітірді.
* 2000 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің Заң факультетінің "заңгер-құқықтанушы" мамандығы бойынша дипломын алды.

== Толығырақ ==
* Нұрлан Әлтайлы [[1961 жыл]]ы [[4 қараша]]да [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]]ндағы Қазақстан ауылында дүниеге келген.
* 1980 - 1991 жылдары [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры]]ның актері болды.
* 1990 - 1998 жылдары [[Қазақ радиосы]]ның директоры.
* 1996 - 1998 жылдары «Хабар» агенттігінде аудармашы, дубляж бөлімінің жетекшісі.
* 1998 - 2002 жылдары Қазақстан Президентттік оркесторының әншісі.
* 2001 - 2006 жылдары [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан ұлттық телеарнасы]]ның бас директорының орынбасары.
* 2007 - 2008 жылдары Алматы қаласының мәдениет басқармасының басшысы.
* 2008 - 2011 жылдары ҚР Парламенті Мәжілісінің 4 шақырылым депутаты болды.
* 2011 жылдан бері шығармашылықта.

== Шығармашылығы ==
Нұрлан Өнербаевтың үлкен сахнадағы әншілік, орындаушылық өнер жолы 1986 жылдардан бастау алады. Ол «Сағыныш», «Анашым», «Әке арманы», «Қазақ қызы», «Сұлулық», «Ауылым», «Туған күн», «Сағындым ауылды», «Жан аға», «Махаббат көктемі», «Қарағым-ай», «Аққуым», «Таңғы тілек», «Ақ тілек», «Ай да, күн де» әндерін, сондай-ақ халық әндерінен «Дударай», «Сандуғаш», «Бір бидай арпа», «Үкілі кәмшат», «Ой көк», «Беу, айдай», «Бипыл» әндерін орындап жүр. Өнер сапарымен, концерттік бағдарламамен [[Түркия]], [[Италия]], [[Франция]], [[Жапония]], [[Чехия]], [[Словакия]], [[Марокко]], [[Қытай]], [[Германия]], [[Моңғолия]] елдерінде болды. «Сұлулық», «Жан аға» атты аудио кассеталары мен «Қарағым-ай» және бірнеше үнтаспалары шыққан.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>[["Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"]]</ref>

==Мемлекеттік марапаттары==
* 1993 жылы Қазақстан жастар одағы сыйлығының иегері
* 1995 жылы ҚР Үкіметінің "ДАРЫН" мемлекеттік жастар сыйлығының иегері
* 1995 жылы елбасының жарлығымен "[[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі]]" құрметті атағымен марапатталды
* 1998 жылы "Астана" медалі
* 2001 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі
* 2008 жылы "Астанаға 10 жыл" медалі
* 2008 жылы елбасының жарлығымен "[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]" құрметті атағымен марапатталды
* 2011 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі
* 2016 жылы "Қазақстан тәуелсіздігіне 25 жыл" медалі және т.б медалдармен марапатталған.
* ҚР тұңғыш президенті - елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаев]]тың жеке "Алтын Барыс" алтын төсбелгісімен және де алғыс хатымен марапатталған.
* 2024 жылы Республика күніне орай 1-дәрежелі "Барыс" орденімен марапатталды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]]
[[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]
[[Санат:4 қарашада туғандар]]

{{Stub}}

Бекен Жұмабекұлы Жамақаев

2024-08-26T17:55:54Z

Daniyal.aidarov5:

'''Бекен (Бекенғали) Жұмабеқұлы Жамақаев''' ([[1931 жыл|1931]], [[Сарыжал (ауыл)|Сарыжал ауылы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Абай облысы]] – [[1972 жыл|1972]], [[Семей]]) – қазақ композиторы, диктор, актер, Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері.

== Өмірбаяны ==
[[Арғын]] тайпасының [[Тарақты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Яһуда Амандықов
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі
|сілтеме =
|уикитека =
|жауапты =
|басылым =
|орны = Алматы
|баспасы = Комплекс
|жыл = 2009
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 1120
|сериясы =
|isbn = 965-611-88-2
|тиражы = 2000
}}</ref>

1950 жылы [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|Семей педагогика училищесін]] бітірген .

1946-48 жылдары Семей драма театрының (қазіргі Семей музыкалық драма театрының) құрамында актер болған.

1951-52 жылдары Семей облысы радиокомитетінде әдеби қызметкер, 1952-57 жылдары цензор, 1958-60 жылдары диктор, т.б. әр қилы мамандықта қызмет істеп, мәдениет саласында еңбек етті.

Бекен Жамақаев жасынан өз бетінше әр түрлі [[музыкалық аспаптар]]да ([[домбыра]], [[гармонь]], [[баян]], т.б.) ойнауды үйреніп, шебер музыкант атанды. Арнайы композициялық білімі жоқ. Оның халыққа кеңінен танымал "Сұлу сары", "Сауыншы", "Махаббат вальсі", "Қоштасу", "Түн сыры", "Гүлім қайда", "Ертіс әш", "Жалғыздық тойы", т.б. әндері бар.

Жамақаевтың есімімен [[Семей]] және [[Алматы]] қалаларында көшелер аталады.

Шығармасы: Махаббат вальсі. А., 1997.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965260958</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{wikify}}