Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Әли Әбдікәрімұлы Бектаев

2026-06-24T19:22:05Z

Casserium: /* */

'''Әли Әбдікәрімұлы Бектаев''' ([[20 сәуір]] [[1962 жыл]] [[Түркістан облысы]] [[Қазығұрт ауданы]] [[Жаңабазар]] ауылы) — саясаткер, 2014 жылдан бастап Парламент Сенатының депутаты, 2015–2023 жылдары [[Ауыл (партия)|«Ауыл»]] партиясының төрағасы, экономика ғылымдарының кандидаты, Қазығұрт ауданының (07.2000-09.2002) және Түркістан қаласының (02.2006-05.2008) әкімі.

== Өмірбаяны ==
[[Суан]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://46.165.252.224/koru_kk.php?tur=39&id=145277|title=«Шымкентский снайпер журналистер» неге қисық атады? {{!}} Серке - «Еларна» – ең ірі қазақ тілді әмбебап ақпарат арнасы {{!}} elarna.net {{!}} Еларна дүниедегі ең үлкен қазақ тілді әмбебәб информатся арнасы|website=46.165.252.224|access-date=2021-05-17}}</ref>
* 1984 жылы [[Қазақ ауыл шаруашылығы институты]]н инженер-механик мамандығы бойынша бітірген
* 1992 жылы [[КИМЭП|ҚМЭБИ]]-н мемлекеттік басқару мамандығы бойынша бітірген.
* 08.1984-07.1985 жылдары [[Шымкент облысы]] [[Ленгір ауданы]] Сейфуллин атындағы кеңшардың бас инженері.
* 07.1985 - 08.1987 жылдары Қазақстан ЛКЖО [[Сайрам ауданы|Сайрам]] аудандық комитетінің комсомол ұйымдары бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
* 08.1987-11.1989 жылдары Қазақстан Компартиясы Шымкент облысы Сайрам аудандық комитетінің нұсқаушысы.
* 11.1989 - 08.1990 жылдары Шымкент облысы Сайрам ауданының Фрунзе атындағы кеңшары партия комитетінің хатшысы.
* 08.1990-11.1990 жылдары Ташкент жоғары партия мектебінің тыңдаушысы.
* 11.1990-07.1992 жылдары Алматы жоғары партия мектебінің, Қазақ экономика, менеджмент және болжамдау институтының тыңдаушысы.
* 07.1991-10.1991 жылдары Қазақстан Компартиясы Шымкент облыстық комитетінің консультанты.
* 10.1991-03.1992 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданы “Қазығұрт ЛТД” ӨКФ бас директорының орынбасары.
* 03.1992 - 03.1994 Түркістан облысы Қазығұрт ауданы әкімінің орынбасары.
* 03.1994-03.1998 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігі жастар ісі, туризм және спорт жөніндегі басқармасының бастығы.
* 03.1998-02.1999 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігі туризм және спорт басқармасының бастығы.
* 02.1999-05.1999 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігі спорт және дене шынықтыру департаментінің бастығы.
* 05.1999-10.1999 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігі мемлекеттік қызмет департаментінің бастығы.
* 12.1999-07.2000 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімшілігі сыртқы экономикалық байланыстар және инвестициялар жөніндегі басқармасының бастығы.
* 07.2000-09.2002 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Қазығұрт ауданының әкімі.
* 09.2002-02.2006 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары.
* 02.2006-05.2008 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан қаласының әкімі.
* 05.2008-08.2015 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары.<ref>[http://alashainasy.kz/omir/ali-abdkarmulyi-bektaev-50459/ Әли Әбдікәрімұлы Бектаев]</ref>
* 2015 жылдың тамызынан [[Қазақстанның «Ауыл» социал-демократиялық партиясы]]ның төрағасы<ref>[http://www.nur.kz/kk/871862-qazaqstanda-osy-aptadaghy-zhanha-kadrly-2.html http://www.nur.kz/kk/871862-qazaqstanda-osy-aptadaghy-zhanha-kadrly-2.html]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}
{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:20 сәуірде туғандар]]
[[Санат:1962 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазығұрт ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазығұрт ауданының әкімдері]]
[[Санат:Түркістан әкімдері]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институты түлектері]]
[[Санат:Ауыл партиясының төрағалары]]

Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасаған халықаралық сапарларының тізімі

2026-06-24T08:01:22Z

Casserium:

Бұл тізімде Қазақстанның президенті '''[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жасаған халықаралық сапарлары''' көрсетілген.

[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ресей]]ге 18, [[Қырғызстан]]ға 7 рет сапар жасаған. [[Қытай]], [[Біріккен Араб Әмірліктері|АӘБ]], [[Тәжікстан]], [[Түркия]], [[Өзбекстан]]ға 4 рет, [[Әзірбайжан|Әзербайжан]], [[Германия]] және [[АҚШ]]-қа 3 рет сапар жасады. Ең азы [[Армения]], [[Қатар]] және [[Сауд Арабиясы]]на 2 рет сапар жасады.

2022 жылы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] 14 елге 24 рет барып рекорды қойды.<ref> https://www.lada.kz/kazakhstan-news/120728-5-let-u-shturvala-skolko-zarubezhnyh-poezdok-sovershil-tokaev-v-kachestve-prezidenta.html</ref>

[[Сурет:P20251106DT-0134 President Donald Trump meets with President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in the Oval Office.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Дональд Трамп]] Ақүйде, 6 қараша 2025]]
[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev and Vladimir Putin (2019-04-03) 08.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]] Кремльде өткен баспасөз мәслихатында.]]
[[Сурет:Zelenskyi and Tokaev.jpg|thumb|[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] пен [[Володимир Олександрович Зеленський|Владимир Зеленский]] БҰҰ Бас кеңсесінде, [[Нью-Йорк]].]]

== Тізім ==
{| class="wikitable"
|-
! Күні !! Ел !! Қала !! Сапар түрі
|-
| 3-4 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-putinym-v-moskve-366428/ |date=3 апреля 2019|title= Токаев встретился с Путиным в Москве |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>
|-
| 14-15 сәуір 2019
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{cite web|url= https://ru.sputnik.kz/amp/20190414/tokaev-uzbekistan-vizit-9827342.html |title= Токаев прибыл с государственным визитом в Ташкент |author=|date= 2019-04-14 |work= ru.sputnik.kz |publisher=|accessdate=2024-11-05|lang=ru}}</ref>
|-
| 13-14 маусым 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары<ref>[https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-shanhai-yntymaktastyk-uiymynyn-sammitine-katysu-ushin-bishkek-kalasyna-keldi Қазақстан Президенті Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммитіне қатысу үшін Бішкек қаласына келді]</ref>
|-
| 14-15 маусым 2019
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары<ref> [https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-aziyadagy-ozara-is-kimyl-zhane-senim-sharalary-zhonindegi-kenestin-v-sammitine-katysu-ushin-dushan Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңестің V саммитіне қатысу үшін Душанбе қаласына келді]</ref>
|-
| 11-12 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]] мен [[Ханчжоу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezident-kazahstana-kasym-zhomart-tokaev-vstretilsya-s-premerom-gosudarstvennogo-soveta-knr-li-kecyanom</ref>
|-
| 23 қыркүйек 2019
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/memleket-basshysy-aksh-tyn-sayasi-zhane-sarapshy-top-okilderimen-kezdesu-otkizdi</ref>
|-
| 1 қазан 2019
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/toqaev-armeniiaga-keldi-301467/</ref>
|-
| 3 қазан 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4988694-to-aev-sochige-keld.html</ref>
|-
| 11 қазан 2019
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsia-s-prezidentom-turkmenistana-381355/</ref>
|-
|| 7 қараша 2019
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Омбы]]
|| Жұмыс сапары<ref>https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226041957/https://demo.akorda.kz/ru/events/international_community/foreign_visits/prezidenty-kazahstana-i-rossii-provedut-vstrechu-v-omske |date=2024-12-26 }}</ref>
|-
|| 27–28 қараша 2019
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://azh.kz/kz/news/view/43431</ref>
|-
|| 5–6 желтоқсан 2019
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4997749-asym-zhomart-to-aev-germaniya-a-bardy.html</ref>
|-
|| 28–29 қаңтар 2020
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5004451-to-aev-b-r-kken-arab-m-rl-kter-ne-resmi.html</ref>
|-
|| 15 ақпан 2020
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Мюнхен]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/events/international_community/foreign_visits/kasym-zhomart-tokaev-kauipsizdik-zhonindegi-56-shy-myunhen-konferenciyasynyn-resmi-ashylu-rasimine-katysty</ref>
|-
|| 24 маусым 2020
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://inbusiness.kz/kz/news/kasym-zhomart-tokaev-maskeuge-zhumys-saparymen-bardy</ref>
|-
|| 19–20 мамыр 2021
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-tazhikstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-ekizhakty-kelissoz-otkizdi-20494</ref>
|-
|| 5 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-elderi-basshylarynyn-konsultativtik-kezdesuine-katysty-672755</ref>
|-
|| 16–18 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Корея Республикасы}}
|| [[Сеул]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5079403-to-aev-seuldeg-otan-sh-n-shey-t-bol.html</ref>
|-
|| 21 тамыз 2021
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/vstrecha-s-prezidentom-rossiyskoy-federacii-vladimirom-putinym-217177</ref>
|-
|| 10–11 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kasyim-jomart-tokaev-priletel-v-turtsiyu-468283/</ref>
|-
|| 15 мамыр 2022
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kasyim-jomart-tokaev-vstretilsya-s-prezidentom-oae-468633/</ref>
|-
|| 16 мамыр 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/ru/kasym-zhomart-tokaev-provel-vstrechu-s-prezidentom-rossii-vladimirom-putinym-1642354</ref>
|-
|| 17 маусым 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-peterburg-halykaralyk-ekonomikalyk-forumynyn-25-zhyldygyna-arnalgan-zhiynga-katysty-1754832</ref>
|-
|| 19 маусым 2022
|| {{Байрақ|Иран}}
|| [[Тегеран]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-iran-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-195491</ref>
|-
|| 21 маусым 2022
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kezdesti-2153456</ref>
|-
|| 29 маусым 2022
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Түрікменбашы]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-turikmenstan-prezidenti-serdar-berdimuhamedovpen-kezdesti-295469</ref>
|-
|| 21 шілде 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylarynyn-iv-konsultativtik-kezdesuinde-soylegen-sozi-2163942</ref>
|-
|| 24 шілде 2022
|| {{Байрақ|Сауд Арабиясы}}
|| [[Жидда]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-men-saud-arabiyasynyn-tak-murageri-kelissoz-zhurgizdi-2465943</ref>
|-
|| 18 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Сочи]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-pribyil-v-sochi-475833/</ref>
|-
|| 24 тамыз 2022
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-ilham-aliev-keneytilgen-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-2474643</ref>
|-
|| 15–16 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-shanhay-yntymaktastyk-uyymyna-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-168386</ref>
|-
|| 19–21 қыркүйек 2022
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-birikken-ulttar-uyymy-bas-assambleyasynyn-77-sessiyasy-zhalpy-debattarynda-soz-soyledi-2082726</ref>
|-
|| 23 қараша 2022
|| {{Байрақ|Армения}}
|| [[Ереван]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-sessiyasyna-katysty-2310530</ref>
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-resey-federaciyasynyn-prezidenti-vladimir-putinmen-kezdesti-28104031</ref>
|-
|| 29 қараша 2022
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/birlesken-malimdeme-30103621</ref>
|-
|| 9 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://orda.kz/tokaev-pribyl-s-rabochim-vizitom-v-bishkek/</ref>
|-
|| 22 желтоқсан 2022
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| Мемлекеттік сапар<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-men-ozbekstan-prezidentteri-shagyn-kuramda-kelissoz-zhurgizdi-22113913</ref>
|-
|| 9 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-9471</ref>
|-
|| 17–19 мамыр 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Сиань]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-kasym-zhomart-tokaev-pen-khr-toragasy-si-czinpin-kelissoz-zhurgizdi-174406</ref>
|-
|| 2 маусым 2023
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Шолпаната]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-memleketteri-basshylary-men-europalyk-kenes-prezidentinin-ekinshi-kezdesuine-katysty-254251</ref>
|-
|| 3 маусым 2023
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-turkiya-prezidenti-rezhep-tayip-erdogandy-ulyktau-rasimine-katysty-352826</ref>
|-
|| 21–24 тамыз 2023
|| {{Байрақ|Вьетнам}}
|| [[Ханой]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-kk-tokaevtyn-vetnam-socialistik-respublikasyna-resmi-saparynyn-korytyndylary-turaly-birlesken-kommyunike-2172826</ref>
|-
|| 14–15 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ekspo-ortalyk-aziya-2023-kormesine-bardy-1485023</ref>
|-
|| 19–21 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-aksh-memleketteri-basshylarynyn-sammitine-katysty-208393</ref>
|-
|| 28–29 қыркүйек 2023
|| {{Байрақ|Германия}}
|| [[Берлин]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-berlin-global-dialogue-forumynda-soz-soyledi-2885636</ref>
|-
|| 17–18 қазан 2023
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-khr-toragasy-si-czinpinmen-kelissoz-zhurgizdi-1792321</ref>
|-
|| 25-26 желтоқсан 2023
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-25111918</ref>
|-
|| 19 қаңтар 2024
|| {{Байрақ|Ватикан}}
|| [[Ватикан]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-vstretilsya-s-papoy-rimskim-v-vatikane-523702/</ref>
|-
|| 13-14 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-katar-memleketinin-amiri-sheyh-tamim-ben-hamad-al-tanimen-kelissoz-zhurgizdi-1411032</ref>
|-
|| 21 ақпан 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Қазан (қала)|Қазан]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-bolashaktyn-oyyndary-halykaralyk-turnirinin-ashylu-rasimine-katysty-2115628</ref>
|-
|| 11-12 наурыз 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-posetit-s-gosudarstvennyim-vizitom-azerbaydjan-528756/</ref>
|-
|| 5 сәуір 2024
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Хиуа]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-hiua-kalasynyn-tarihi-oryndaryn-aralap-kordi-534114</ref>
|-
|| 9 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref> https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-arnalgan-askeri-paradka-bardy-94744</ref>
|-
|| 22-24 мамыр 2024
|| {{Байрақ|Сингапур}}
|| [[Сингапур]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-singapur-535970/</ref>
|-
|| 28 қазан 2024
|| {{Байрақ|Моңғолия}}
|| [[Ұланбатыр]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite|title= Президент Токаев посетит Монголию |url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-tokaev-posetit-mongoliyu-552070/|accessdate=28 қазан 2024|lang=ru|work= tengrinews.kz}}</ref>
|-
|| 4 қараша 2024
|| {{Байрақ|Франция}}
|| [[Париж]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref> {{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/prezident-kazahstana-kasyim-jomart-tokaev-pribyil-frantsiyu-552861/ |title= Президент Казахстана Касым-Жомарт Токаев прибыл во Францию |lang= ru |work= tengrinews.kz |accessdate= 5 қараша 2024}} </ref>
|-
|6 қараша 2024
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/tokaev-priletel-v-kyirgyizstan-553100/|title=Токаев прилетел в Кыргызстан|lang= ru |work= tengrinews.kz|date=2024-11-06|accessdate= 2024-11-19}}</ref>
|-
|11-12 қараша 2024
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Баку]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-prezidenti-bakudegi-duniezhuzilik-klimat-sammitinde-soz-soyledi-121015|title=Қазақстан Президенті Бакудегі Дүниежүзілік климат саммитінде сөз сөйледі|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|date=2024-11-12|accessdate= 2024-11-19}}</ref>
|-
|18-19 қараша 2024
|| {{Байрақ|Сербия}}
|| [[Белград]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/politika/6456859-kasymzhomart-tokaev-pribyl-s-ofitsialnym-vizitom-v-serbiyu.html|title=Касым-Жомарт Токаев прибыл с официальным визитом в Сербию|lang= ru |work= zakon.kz |date=2024-11-18|accessdate= 2024-11-19}}</ref>
|-
|20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-budapeshtte-viktor-orbanmen-kelissoz-zhurgizdi-21101540|title=Қасым-Жомарт Тоқаев Будапештте Виктор Орбанмен келіссөз жүргізді|date=2024-11-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref>
|-
|20-21 қараша 2024
|| {{Байрақ|Катар}}
|| [[Доһа]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-doha-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-7115429|title= Қасым-Жомарт Тоқаев Доха форумының панельдік сессиясына қатысты |date=2024-12-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref>
|-
|| 13 қаңтар 2025
|| {{Байрақ|БАӘ}}
|| [[Абу-Даби]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-baa-prezidenti-sheyh-muhammed-ben-zaid-al-nahayanmen-kezdesti-130596 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев БАӘ Президенті шейх Мұхаммед бен Заид Әл Нахаянмен кездесті |date=2025-01-13|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-02-10}}</ref>
|-
|| 4 сәуір 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Самарқан]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-ortalyk-aziya-europa-odagy-sammitine-katysty-43589 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев «Орталық Азия – Еуропа Одағы» саммитіне қатысты |date=2025-04-04|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 9 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-zhenis-kunine-oray-uyymdastyrylgan-askeri-paradka-bardy-944516 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Жеңіс күніне орай ұйымдастырылған әскери парадқа барды |date=2025-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
|21 мамыр 2025
|| {{Байрақ|Мажарстан}}
|| [[Будапешт]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-beyresmi-sammitine-katysty-214377 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитіне қатысты |date=2025-05-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
|| 28–30 шілде 2025
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анкара]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-rezhep-tayip-erdogan-kelissoz-zhurgizdi-2965637 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Режеп Тайип Ердоған келіссөз жүргізді |date=2025-07-29|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 21–22 тамыз 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-pen-sadyr-zhaparov-kelissoz-zhurgizdi-22765 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров келіссөз жүргізді |date=2025-08-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
|| 31 тамыз–3 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|Қытай}}
|| [[Тяньцзинь]] мен [[Бейжің]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-shyu-ga-mushe-memleketter-basshylary-kenesinin-otyrysynda-soz-soyledi-184139 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында сөз сөйледі |date=2025-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 21-24 қыркүйек 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Нью-Йорк]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-cameco-korporaciyasynyn-prezidenti-tim-gitceldi-kabyldady-2184133 |title= Мемлекет басшысы Cameco корпорациясының президенті Тим Гитцельді қабылдады |date=2025-09-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
|| 6-7 қазан 2025
|| {{Байрақ|Әзербайжан}}
|| [[Габала]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-turki-memleketteri-uyymynyn-hii-sammitinde-soz-soyledi-791141 |title= Президент Түркі мемлекеттері ұйымының ХІІ саммитінде сөз сөйледі |date=2025-10-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 9-10 қазан 2025
|| {{Байрақ|Тәжікстан}}
|| [[Душанбе]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-tazhikstan-prezidenti-emomali-rahmonmen-kezdesu-otkizdi-995055 |title= Мемлекет басшысы Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен кездесу өткізді |date=2025-10-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 6-7 қараша 2025
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-aksh-prezidenti-donald-tramppen-kelissoz-zhurgizdi-7105122 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамппен келіссөз жүргізді |date=2025-11-07|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 11-12 қараша 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaevtyn-resey-federaciyasyna-memlekettik-sapary-bastaldy-11105558 |title= Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ресей Федерациясына мемлекеттік сапары басталды |date=2025-11-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-11-13}}</ref>
|-
| 15-16 қараша 2025
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Ташкент]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ozbekstan-prezidenti-shavkat-mirziyoevpen-kelissoz-zhurgizdi-1510570 |title= Мемлекет басшысы Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен келіссөз жүргізді |date=2025-11-15|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 26-27 қараша 2025
|| {{Байрақ|Қырғызстан}}
|| [[Бішкек]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-ukshu-uzhymdyk-kauipsizdik-kenesinin-otyrysyna-katysty-27101134 |title= Мемлекет басшысы ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің отырысына қатысты |date=2025-11-27|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 11-12 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Түрікменстан}}
|| [[Ашхабад]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-ashhabad-kalasyna-bardy-11112150 |title= Президент Ашхабад қаласына барды |date=2025-12-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 18-20 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Жапония}}
|| [[Токио]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-zhaponiya-imperatory-naruhitomen-kezdesti-18115114 |title= Мемлекет басшысы Жапония Императоры Нарухитомен кездесті |date=2025-12-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 21-22 желтоқсан 2025
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Санкт-Петербург]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-zhogary-euraziyalyk-ekonomikalyk-kenestin-shagyn-kuramdagy-otyrysyna-katysty-21113112 |title= Президент Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің шағын құрамдағы отырысына қатысты |date=2025-12-21|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 22 қаңтар 2026
|| {{Байрақ|Швейцария}}
|| [[Давос]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-beybitshilik-kenesinin-zhargysyna-kol-koydy-2202512 |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Бейбітшілік кеңесінің Жарғысына қол қойды |date=2026-01-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 3-4 ақпан 2026
|| {{Байрақ|Пәкістан}}
|| [[Исламабад]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/prezident-kasym-zhomart-tokaev-pakistanga-memlekettik-saparmen-bardy-311934/ |title= Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Пәкістанға мемлекеттік сапармен барды |date=2026-02-03|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-09}}</ref>
|-
| 19-20 ақпан 2026
|| {{Байрақ|АҚШ}}
|| [[Вашингтон]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-vashingtonda-otandastarymyzben-kezdesti-1911146 |title= Мемлекет басшысы Вашингтонда отандастарымызбен кездесті |date=2026-02-19|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-02-19}}</ref>
|-
| 11 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Өзбекстан}}
|| [[Бұхара]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaev-ozbekstanga-zhumys-saparymen-bardy-1135714 |title= Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Өзбекстанға жұмыс сапарымен барды |date=2026-04-11|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-11}}</ref>
|-
| 17 сәуір 2026
|| {{Байрақ|Түркия}}
|| [[Анталия]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-antaliya-diplomatiyalyk-forumynyn-paneldik-sessiyasyna-katysty-173471 |title= Мемлекет басшысы Анталия дипломатиялық форумының панелдік сессиясына қатысты |date=2026-04-17|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-04-17}}</ref>
|-
| 9 мамыр 2026
|| {{Байрақ|Ресей}}
|| [[Мәскеу]]
|| Жұмыс сапары<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/kasym-zhomart-tokaev-vladimir-putinmen-kezdesu-otkizdi-94455 |title= Қасым-Жомарт Тоқаев Владимир Путинмен кездесу өткізді |date=2026-05-09|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-05-09}}</ref>
|-
| 22–24 маусым 2026
|| {{Байрақ|Бельгия}}
|| [[Брюссель]]
|| [[Мемлекеттік сапар]]<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-belgiyada-turatyn-otandastarmen-kezdesti-2252846 |title= Мемлекет басшысы Бельгияда тұратын отандастармен кездесті |date=2026-06-22|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2026-06-22}}</ref>
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан сыртқы саясаты]]

Қазақстан мерекелері

2026-06-18T08:37:11Z

Casserium: /* */

Қазақстан Республикасында ресми тойланатын мерекелер тізімі. «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Заңына сәйкес [[Қазақстан Республикасы]]нда ұлттық мерекелер, мемлекеттiк мерекелер, кәсiби және өзге де мерекелер атап өтiледi.

* '''Ұлттық мерекелер''' — Қазақстан мемлекеттiлiгiнiң дамуына елеулi ықпал еткен, ерекше тарихи маңызы бар оқиғалардың құрметiне Қазақстан Республикасында белгiленген мерекелер. Ұлттық мерекелердi мейрамдау кезiнде орталық және жергiлiктi мемлекеттiк органдарда ресми iс-шаралар өткiзiледi.
* '''Мемлекеттiк мерекелер''' — қоғамдық-саяси маңызы бар оқиғаларға арналған, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтары дәстүрлi түрде атап өтетiн мерекелер. Мемлекеттiк мерекелердi мейрамдау кезiнде ресми iс-шаралар өткiзiлуi мүмкiн.
* '''Кәсiби және өзге де мерекелер''' — ұлттық және мемлекеттiк мерекелер мәртебесi берiлмеген, азаматтардың жекелеген санаттары атап өтетiн мерекелер.

Ұлттық және мемлекеттік мерекелiк даталар тiзбесiн Қазақстан Республикасының мерекелер туралы Заңы, кәсіби мерекелік даталарды [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]], басқа мерекелік даталарды [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкімет]] белгiлейдi.

:::::'''Қазақстан Республикасы ресми мейрамдарының тізімі:'''
{| class="simple" border=1
|-
|style="background-color:red" | || — мейрам (жұмыс істемейтін) күндері
|-
|style="background-color:green"| || — кәсіби мейрамдар
|-
|style="background-color:blue"| || — басқа мерекелік күндер
|}
{| class="wikitable"
|-
! ||күн-айы||атауы||енгізілген жыл
|-
|style="background-color:red" | || [[1 қаңтар|1]]—[[2 қаңтар]] || [[Жаңа жыл]] (мемлекеттік мейрам) || 1992
|-
|style="background-color:red"| || [[7 қаңтар]] ||[[Рождество]] (демалыс күні) || 2005
|-
|style="background-color:red"| ||[[Зул-Хиджа|10 зұлхижжа]]{{efn|[[Һижра]]ның [[Зул-Хиджа|10 зұлхижжа]] күні [[Григориан күнтізбесі]]нде жыл сайын 11—12 күнге артқа ығысады.}} ||[[Құрбан айт]] (демалыс күні) || 2005
|-
|style="background-color:red"| ||[[8 наурыз]] || [[Халықаралық әйелдер күні]] (мемлекеттік мейрам) || 1992
|-
|style="background-color:red"| ||[[15 наурыз]] || [[Конституция күні (Қазақстан)|Қазақстан Республикасының Конституциясы күні]] (мемлекеттік мейрам){{efn|1993—1995 жылдары Конституция күні ретінде 28 қаңтар, 1995—2026 жылдары 30 тамыз атап өтілді.}} || 2026
|-
|style="background-color:red"| ||[[21 наурыз|21]]—[[23 наурыз]] || [[Наурыз мейрамы]] (мемлекеттік мейрам) || 1992
|-
|style="background-color:red"| ||[[1 мамыр]] || [[Қазақстан халқының бірлігі күні|Қазақстан халқының бірлігі мерекесі]] (мемлекеттік мейрам){{efn|1992—1995 жылдары Халықаралық еңбекшілердің ынтымақтастығы күні ретінде атап өтілді.}} || 1992
|-
|style="background-color:red"| ||[[7 мамыр]] || [[Отан қорғаушы күні (Қазақстан)|Отан қорғаушы күні]] (мемлекеттік мейрам) || 2012
|-
|style="background-color:red"| ||[[9 мамыр]] || [[Жеңіс күні]] (мемлекеттік мейрам) || 1992
|-
|style="background-color:red"| ||[[6 шілде]] || [[Астана күні (Қазақстан)|Астана күні]] (мемлекеттік мейрам) || 2008
|-
|style="background-color:red"| ||[[25 қазан]] || [[Республика күні (Қазақстан)|Қазақстан Республикасының күні]] (ұлттық мейрам){{efn|1990—1992 жылдары Республика күні ретінде 6 қазан, 1992—1994 жылдары 16 желтоқсан атап өтілді, 1994 жылы Республика күні 25 қазанға ауысты. 1995—2001 жылдары ұлттық мейрам, 2001—2009 жылдары мемлекеттік мейрам мәртебесі болды. 2009—2022 жылдары атап өтілмеді. 2022 жылы қайтадан ұлттық мейрам болып жарияланды. 2026 жылға дейін Республика күні деп аталды.}} || 2022
|-
|style="background-color:red"| ||[[16 желтоқсан]] || [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні|Тәуелсіздік күні]] (мемлекеттік мейрам){{efn|1992—1994 жылдары Республика күні ретінде атап өтілді. 1994—1995 жылдары атап өтілмеді. 1995—2001 жылдары мемлекеттік мейрам, 2001—2022 жылдары ұлттық мейрам мәртебесі болды. 2022 жылы қайтадан мемлекеттік мейрам болып жарияланды.}} || 1995
|}

{| class="wikitable"
|-
! ||күн-айы||атауы
|-
|style="background-color:green"| ||[[10 қаңтар]] ||[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[28 қаңтар]] ||[[Қаржылық мониторинг органдары күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[1 ақпан]] ||[[Қазақстан Республикасының азаматтық авиация қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[2 ақпан]] ||[[Ұлттық басылым күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[15 ақпан]] ||[[Ауғанстан Демократиялық Республикасынан Кеңес әскерлерінің шектеулі контингентінің шығарылған күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[1 наурыз]] ||[[Алғыс айту күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[наурыз]]дың 2-ші [[сенбі]]сі ||[[Жерге орналастыру, геодезия және картография күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[7 сәуір]] ||[[Мемлекеттік қызмет көрсету саласындағы қызметкерлер күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[сәуір]]дің 1-ші [[жексенбі]]сі ||[[Геолог күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[12 сәуір]] ||[[Ғылым қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[16 сәуір]] ||[[Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы саласының қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[21 сәуір]] ||[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік күзет қызметі күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[23 сәуір]] ||[[Ұлттық кітап күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[26 сәуір]] ||[[Чернобыль атом электр станциясындағы апатты еске алу күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[мамыр]]дың 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Аналар күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[17 мамыр]] ||[[Байланыс қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[20 мамыр]] ||[[Метрология қызметкерлерінің күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[21 мамыр]] ||[[Мәдениет және өнер қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[мамыр]]дың соңғы [[жексенбі]]сі ||[[Химия өнеркәсібі қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[31 мамыр]] ||[[Ашаршылық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні|Саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[4 маусым]] ||[[Қазақстан Республикасы мемлекеттік рәміздерінің күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[5 маусым]] ||[[Эколог күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[7 маусым]] ||[[Монополияға қарсы орган қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[9 маусым]] ||[[Мемлекеттік органдардың арнайы мақсаттағы бөлімшелері әскери қызметшісінің және қызметкерінің күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[23 маусым]] ||[[Полиция күні]], [[Мемлекеттік қызметші күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[24 маусым]] ||[[Судья және сот қызметкері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[маусым]]ның 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Жеңіл өнеркәсіп қызметкерлері күні]], [[Малшылар күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[маусым]]ның 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Медицина қызметкері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[маусым]]ның 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Әкелер күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[маусым]]ның соңғы [[жексенбі]]сі||[[Баспасөз, теледидар және радиохабар күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[28 маусым]] ||[[Бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[2 шілде]] ||[[Дипломатиялық қызмет күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[9 шілде]] ||[[Су шаруашылығы қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[10 шілде]] ||[[Ветеринариялық қызметкер күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[13 шілде]] ||[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік органдарының күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[14 шілде]] ||[[Нотариат күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[шілде]]нің 1-ші [[жексенбі]]сі||[[Теңіз және өзен көлігі қызметкерлерінің күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[шілде]]нің 1-ші [[жексенбі]]сі||[[Ұлттық домбыра күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[шілде]]нің 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Балық шаруашылығы қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[шілде]]нің 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Металлург күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[шілде]]нің 4-ші [[жексенбі]]сі||[[Сауда қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[тамыз]]дың 1-ші [[жексенбі]]сі||[[Теміржол көлігі қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[тамыз]]дың 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Құрылысшы күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[10 тамыз]]||[[Абай күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[18 тамыз]] ||[[Шекарашылар күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[29 тамыз]]||[[Семей ядролық сынақ полигонының жабылған күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[тамыз]]дың 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Спорт күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[тамыз]]дың соңғы [[жексенбі]]сі||[[Шахтер күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[1 қыркүйек]] ||[[Білім күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[5 қыркүйек]]||[[Қазақстан халқы тілдері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қыркүйек]]тің 1-ші [[сенбі]]сі||[[Аңшылық шаруашылығы қызметкерінің күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қыркүйек]]тің 1-ші [[жексенбі]]сі||[[Мұнай-газ кешені қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қыркүйек]]тің 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика саласы қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[қыркүйек]]тің 2-ші [[жексенбі]]сі||[[Отбасы күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[қыркүйек]]тің соңғы [[жексенбі]]сі||[[Еңбек күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[28 қыркүйек]] ||[[Атом саласы қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[30 қыркүйек]] ||[[Әділет органдары қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қыркүйек]]тің соңғы [[жексенбі]]сі||[[Машина жасаушы күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[1 қазан]] || [[Қазақстан Республикасының Жоғары білім қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[1 қазан]]||[[Қарттар күні]], [[Радио күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[2 қазан]] || [[Қазақстан Республикасының техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[5 қазан]] ||[[Мұғалім күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[6 қазан]] ||[[Қорғаныс өнеркәсібі қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[10 қазан]] ||[[Қазақстан кәсіптік одақтарының күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[14 қазан]] ||[[Стандарттау қызметкерлерінің күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[16 қазан]]||[[Нан күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[19 қазан]] ||[[Құтқарушы күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қазан]]ның 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Орман шаруашылығы қызметкері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[24 қазан]] ||[[Кітапханашы күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қазан]]ның соңғы [[жексенбі]]сі||[[Әлеуметтік қорғау жүйесі қызметкерлері күні]], [[Автомобиль көлігі қызметкерлері күні]], [[Автожол саласы қызметкерлерінің күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[29 қазан]] ||[[Күзет ұйымдарының қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[5 қараша]] ||[[Сыртқы барлау күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[8 қараша]] ||[[Статистика күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[10 қараша]] ||[[Цифрландыру және ақпараттық технологиялар қызметкерлері күні]], [[Бухгалтерлік есеп және аудит саласы қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[11 қараша]]||[[Энергия үнемдеу күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[15 қараша]] ||[[Қазақстан Республикасының қаржы саласы қызметкерлерінің күні]]
|-
|style="background-color:blue"| ||[[15 қараша]]||[[Ұлттық валюта — теңге күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қараша]]ның 3-ші [[сенбі]]сі||[[Бұрғылаушы күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[қараша]]ның 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Ауыл шаруашылығы, тамақ және өңдеу өнеркәсібі қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[18 қараша]]||[[Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет органдарының күні]]
|-
|style="background-color:blue"| || [[1 желтоқсан]] ||
[[Тұңғыш президент күні (Қазақстан)|Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті күні]]{{efn|2011—2022 жылдары мемлекеттік мейрам мәртебесі болды.}}
|-
|style="background-color:green"| ||[[5 желтоқсан]]||[[Адвокатура күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[6 желтоқсан]]||[[Прокуратура күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[13 желтоқсан]]||[[Қылмыстық-атқару жүйесі қызметкерлері күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[желтоқсан]]ның 3-ші [[жексенбі]]сі||[[Энергетик күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[20 желтоқсан]]||[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік фельдъегерлік қызметі күні]]
|-
|style="background-color:green"| ||[[22 желтоқсан]]||[[Архивші күні]]
|}

== Ескертпелер ==
{{notelist}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://continent-online.com/Document/?doc_id=1000966 «Мереке күндерi туралы» Қазақстан Республикасының 1992 жылғы 18 қаңтардағы №1154-XII Заңы (күшін жойған)]
* {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002534_ «Қазақстан Республикасындағы мереке күндерi туралы» ҚР Президентiнiң 1995 жылғы 18 қазандағы №2534 Заң күшi бар жарлығы (күшін жойған)}}
* {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z010000267_ «Қазақстан Республикасындағы мерекелер туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 13 желтоқсандағы №267-II Заңы}}
* {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P1700000689 «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы №689 қаулысы}}
* {{URL|https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2300032924 «Кәсіби мерекелердің тізбесін бекіту туралы» ҚР Премьер-Министрінің орынбасары - Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2023 жылғы 29 маусымдағы №258 бұйрығы}}

{{Қазақстан тақырыптарда}}

[[Санат:Қазақстан мейрамдары]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]

Ерлан Жақанұлы Қошанов

2026-06-16T10:04:45Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = спикер
| Қазақша есімі = Ерлан Жақанұлы Қошанов
| Суреті = Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Қошанов, 2023 жыл

| Титулы = 10-[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]
| Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Бірігіп басқарушы1 = {{Collapsible list|title=Орынбасарлары|[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2023–) [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] (2023–) [[Павел Олегович Казанцев|Павел Казанцев]] (2022–2023) [[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] (2022–2023)}}
| Ізашары = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
| Ізбасары =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_2 = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-[[Аманат (партия)#Басшылығы|төрағасы]]
| Ту_2 = Logo of the Amanat political party.svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 26 сәуір 2022
| Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2026
| Ізашары_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізбасары_2 = ''партия тарады''
| Бірігіп басқарушы1_2 = '''Атқарушы хатшысы''' [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымы]]ның депутаты
| Ту_3 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 1 ақпан 2022 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]
| Ізбасары_3 =

| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті Әкімшілігі]]нің 18-[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]]
| Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 18 қыркүйек 2019
| Басқаруын аяқтады_4 = 1 ақпан 2022
| Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]
| Ізбасары_4 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]
| Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_5 = [[Қарағанды облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]]
| Ту_5 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 14 наурыз 2017
| Басқаруын аяқтады_5 = 18 қыркүйек 2019
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]]
| Ізбасары_5 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]]

|Титулы_6=[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]]
|Ту_6=Flag_of_Kazakhstan.svg
|Ту2_6=Emblem of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_6=2 ақпан 2012
|Басқаруын аяқтады_6=14 наурыз 2017
|Премьер_6=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_6=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]|Ізбасары_6=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]]

| Титулы_7 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары|I сайланымының депутаты]]
| Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7 = 1995
| Басқаруын аяқтады_7 = 1999

| Туған күні = 14.08.1962
| Туған жері = {{Туғанжері|Ақсу-Аюлы|Ақсу-Аюлыда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Гүлжан Абауова
| Балалары = 2
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2026 жылға дейін) [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан бастап)
| Білімі = {{Unbulleted list
|[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]] (1984)
|КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебі (1991)
|[[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1999)
}}
| Мамандығы = {{hlist|инженер-механик|экономист}}
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Erlan Qoşanov
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Парасат ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
}}
}}
'''Ерлан Жақанұлы Қошанов''' ([[14 тамыз]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, партия және қоғам қайраткері, экономист, 2022 жылғы 1 ақпаннан бергі [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Мәжіліс төрағасы]]. 2022–2026 жылдары [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының соңғы төрағасы болды.

== Өмірбаяны ==
Қошанов 1962 жылғы 14 тамызда [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Ақсу-Аюлы]] жерінде туған. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Қырғыз бөлімінен шыққан. 1984 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] инженер-механик мамандығы бойынша бітірді. 1991 жылы КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебін бітіріп, 1999 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясында экономист мамандығын алды.

Институтты бітірген соң [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған кен-металлургия комбинаты байыту фабрикасының]] слесары, шебері болып істеді.

1988—1990 жылдары Қазақстан ЛКЖО Жезқазған облыстық комитетінің жұмыскер және ауыл жастары бөлімінің нұсқаушысы, жастар проблемаларының әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі.

1990—1995 жылдары Жезқазған облыстық сыртқы экономикалық байланыстар комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, төрағасының орынбасары, төрағасы секілді қызметтер атқарды.

1995—1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты болды.

1999—2003 жылдары Үкіметтің Парламенттегі өкілі, оған қоса 2001—2003 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары болды.

2003—2006 жылдары Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі, 2006—2007 жылдары Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетінің төрағасы болды.

2007—2012 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі, 2012—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] болып қызмет атқарды.

2017 жылғы 14 наурызда [[Қарағанды облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.

2019 жылғы 18 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.

2012, 2016, 2021 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша V, VI, VII шақырылымдағы Парламент Мәжілісі депутаттығына кандидат болды.

2022 жылы 1 ақпанда өз еркімен отставкаға кеткен [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] орнына Парламент Мәжілісінің VII шақырылым депутаты болып тіркеліп, Мәжіліс төрағасы болып сайланды.<ref>[https://baq.kz/mazhilis-toragasy-saylandy_270523/ Мәжіліс төрағасы сайланды]</ref> 2023 жылғы 29 наурызда Мәжілістің VIII шақырылым Төрағасы болып қайта сайланды.

2022 жылы 15 ақпанда «Nur Otan» (кейінгі «Amanat») партиясының Мәжілістегі фракциясының жетекшісі болып сайланды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2022-02-15/erlan-oshanov-nur-otan-partiyasy-frakciyasyny-zhetekshisi-bolyp-sajlandy/ Ерлан Қошанов Nur Otan партиясы фракциясының жетекшісі болып сайланды]</ref> 2023 жылы 29 наурызда фракцияға жетекшілік етуді партияның атқарушы хатшысы [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаевқа]] тапсырды.<ref>[https://egemen.kz/article/338795-madgilistegi-amanat-fraktsiyasynynh-dgetekshisi-saylandy Мәжілістегі AMANAT фракциясының жетекшісі сайланды]</ref>

2022 жылы 26 сәуірде «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» партиясының төрағасы болып сайланды. 2022 жылғы Президент сайлауы қарсаңында Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау үшін құрылған Халықтық коалиция мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын басқарды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/koldaushylar-forumy-kasym-zhomart-tokaev-ozine-senim-artkandarga-rizashylygyn-bildirdi_a3987677/ Қолдаушылар форумы: Қасым-Жомарт Тоқаев өзіне сенім артқандарға ризашылығын білдірді]</ref><ref>[https://newsroom.kz/70104/asym-zhomart-to-aevty-saylaualdy-shtabyn-erlan-oshanov-bas-arady Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын Ерлан Қошанов басқарады]</ref> 2024 жылғы республикалық референдум қарсаңында АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабты басқарды.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/76735-saiasi-zh-ne-kogamdyk-uiymdar-aes-saludy-koldau-zhonindegi-khalyktyk-shtabka-birikti Саяси және қоғамдық ұйымдар АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабқа бірікті]</ref> 2026 жылғы конституциялық референдум қарсаңында «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» жалпыұлттық коалициясына жетекшілік етті.<ref>[https://den-der.kz/zhanalyqtar/kogam/diletti-zhne-progressivti-kazakstanny-khalyktyk-konstitutsiyasy-shin-koalitsiyasy-kryldy.html «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» Коалициясы құрылды]</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]</ref>

== Отбасы ==
Әкесі — Жақан Қошанов (марқұм), партиялық-кеңестік қайраткер. Анасы — Сәуле Қошанова (марқұм), орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116649 Карим Масимов представил коллективу Канцелярии Премьер-министра РК нового руководителя]</ref>

Үйленген, 1992 жылы туған Мөлдір және 1997 жылы туған Алтынай атты екі қызы бар.<ref>[https://yedilov.online/person/255 Кошанов Ерлан Жаканович]</ref>
* Жұбайы Гүлжан Абауова (1969 жылы туған) — экономика ғылымдарының кандидаты, Esil University доценті.<ref>[https://esil.edu.kz/employees/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Абауова Гульжан Мейрамовна]</ref> Ол [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Мәжіліс депутаты Дүйсенбай Тұрғановтың әйелі Рахияның сіңілісі болып келеді.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref>

Інісі Ғазиз Қошанов (1964 ж. туған) — мамандығы бойынша инженер, 2022 жылдан бастап [[ҚазТрансОйл]]дың басқарушы директоры.<ref>[https://qams.kz/news/izmenen-sostav-pravleniya-ao-kaztransojl Изменен состав Правления АО «КазТрансОйл»]</ref>

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]] (2007)
* [[Парасат ордені]] (2013)
* І дәрежелі [[Барыс ордені]] (2021)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Қошанов, Ерлан Жақанұлы}}
[[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]]
[[Санат:БЛКЖО функционерлері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының I шақырылымының депутаттары]]

Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев

2026-06-15T05:05:45Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = спикер
| Қазақша есімі = Мәулен Әшімбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Mäulen Äşimbaev (2026-05-20).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Әшімбаев, 2026 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] 8-[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|төрағасы]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады = 4 мамыр 2020 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары
| Басқара бастады_2 = 18 желтоқсан 2019
| Басқаруын аяқтады_2 = 4 мамыр 2020
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| тақырыпша1_2 = Басшысы
| мәтін1_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Ізашары_2 = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]
| Ізбасары_2 = [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
| Басқара бастады_3 = 30 шілде
| Басқаруын аяқтады_3 = 18 желтоқсан 2019
| Ту_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 = [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]]

| Титулы_4 = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] төрағасының бірінші орынбасары
| Басқара бастады_4 = 1 ақпан 2018
| Басқаруын аяқтады_4 = 29 маусым 2019
| Ту_4 = Flag of Nur Otan (2019).svg
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| тақырыпша1_4 = Төрағасы
| мәтін1_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4 = [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]]
| Ізбасары_4 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|5]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|6-сайланым депутаты]]
| Басқара бастады_5 = 18 қаңтар 2012
| Басқаруын аяқтады_5 = 7 ақпан 2018
| Ту_5 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша1_5 = Төрағасы
| мәтін1_5 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] [[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]] [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]

| Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
| Ту_7 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7 = 13 сәуір 2006
| Басқаруын аяқтады_7 = 6 қазан 2011
| Ізашары_7 = бірінші орынбасары ретінде [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]
| Ізбасары_7 = [[Бағлан Асаубайұлы Майлыбаев|Бағлан Майлыбаев]]
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша1_7 = Басшысы
| мәтін1_7 = [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]] [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]

| Титулы_8 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесі]] хатшысының орынбасары
| Басқара бастады_8 = мамыр 2005
| Басқаруын аяқтады_8 = сәуір 2006
| Ту_8 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| тақырыпша2_8 = Хатшысы
| мәтін2_8 = [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]

| Туған күні = 28.01.1971
| Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =

| Әкесі = [[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев|Сағатхан Әшімбаев]] (1947–1991)
| Анасы = [[Шәрбану Қонақбайқызы Бейсенова|Шәрбану Бейсенова]] (1947)
| Жұбайы = Айгүл Бөтеева
| Балалары = 4
| Партиясы = [[Нұр Отан|Аманат]]
| Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]] (1993) 2) [[Джонс Хопкинс университеті]] (2004) 3) Тафтс университеті
| Мамандығы = [[экономист]]
|Ғылыми дәрежесі = саясаттану ғылымдарының кандидаты

| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Maulen Asimbaev
| Марапаттары = {{Құрмет ордені}}
}}
'''Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев''' ([[28 қаңтар]] [[1971 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, саясаттанушы, 2020 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] төрағасы. Саясаттану ғылымдарының кандидаты.

Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының бірінші орынбасары (2019–2020), «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» партиясы төрағасының бірінші орынбасары (2018–2019), [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаты (2012–2018) сияқты лауазымдар атқарған.<ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: “ҚазАқпарат”, 2009, 1-т. — 640 б. ISBN 978-601-03-0070-5</ref>

==Өмірбаяны==
Мәулен Әшімбаев 1971 жылы 28 қаңтарда [[Алматы]] қаласында дүниеге келген. [[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Алмабеков Т.
|бөлімі = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы =
|сілтеме = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
|уикитека =
|жауапты =
|басылым =
|орны = Алматы
|баспасы =
|жыл = 2003
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 1352
|сериясы =
|isbn = 9965-00-838-8
|тиражы =
}}</ref>

[[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің экономика және социология факультетін бітірген (1993), экономист, политэкономия оқытушысы. Саясаттану ғылымдарының кандидаты (диссертация тақырыбы — «Политический транзит в Казахстане в контексте процессов глобальной демократизации», 2001). [[Құрмет ордені]]мен марапатталған.

[[Ағылшын тілі]]н еркін меңгерген. Үйленген, төрт баласы бар: қыздары Айғаным (1996), Алтынай (1999), Әлима (2004) және ұлы Әмірлан (2022).

==Қызмет жолы==
Университетті бітіргеннен соң 1993–1994 жылдары Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігінің жүйесінде жұмыс істеді: Баспа қорында маркетинг бөлімінің жетекші маманы, бас маманы, қордың атқарушы директорының орынбасары болды.

1994–1995 жылдары — [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің депутаты Досмұхамет Нұрахметовтің көмекшісі.

1995 жылғы маусым–қараша аралығында — Қауіпсіздік кеңесі аппаратының консультанты.

1995–1999 жылдар аралығында Президент Әкімшілігінің Сараптау және стратегиялық зерттеулер орталығының бас сарапшысы, сектор меңгерушісі, осы орталық жетекшісі [[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжиннің]] бірінші орынбасары болды.

1999–2002 жылдары — Қауіпсіздік кеңесі Сараптау орталығының меңгерушісі. Оған қоса 2000–2005 жылдары Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының]] директоры, 2004–2005 жылдары Тұңғыш Президент қоры жанындағы Әлем экономикасы және саясаты институтының директоры болып қызмет атқарды.

2005–2006 жылдары — [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] хатшысының орынбасары.

2006–2011 жылдары — [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]]. 2011 жылдың соңында [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы төрағасының бірінші орынбасары [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] кеңесшісі болып қызмет атқарды.<ref>[https://nomad.su/?a=3-201111280038 Партийный список "Нур Отана"]</ref>

2012 жылғы қаңтардан бастап V сайланған және 2016 жылғы наурыздан бастап VI сайланған Парламент Мәжілісінің депутаты болып жүріп 2012—2018 жылдары Мәжілістің Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетін басқарды. [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының партиялық тізімі бойынша сайланған.

2018 жылғы 1 ақпаннан 2019 жылғы 29 маусымға дейін — [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы төрағасының бірінші орынбасары.<ref>[https://egemen.kz/article/164470-maulen-ashimbaev-%C2%A0nur-otan-partiyasy-toeraghasynynh-birinshi-orynbasary-bolyp-taghayyndaldy Мәулен Әшімбаев «Нұр Отан» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды]</ref> 2019 жылы 3 мамырда ҚР Президенттігіне кандидат Қасым-Жомарт Тоқаевтың сенімді өкілі ретінде оның Республикалық қоғамдық штабын басқарды.<ref>[https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-to-aevty-o-amdy-respublikaly-shtabyn-shimbaev-bas-arady_19616/ Президент сайлауы – 2019: Тоқаевтың штабын Әшімбаев басқарады]</ref>

2019 жылғы шілде–желтоқсан айларында — президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] көмекшісі.

2019 жылғы желтоқсан – 2020 жылғы мамыр аралығында Президент Әкімшілігі Басшысының Бірінші орынбасары.<ref>[http://senate.parlam.kz/kk-KZ/about/deputies?id=486 Әшімбаев Мәулен Сағатханұлы]</ref>

2020 жылғы 4 мамырда VI шақырылымдағы Парламент Сенатының депутаты болып тағайындалды және Сенат төрағасы болып сайланды.<ref>[https://www.ult.kz/post/maulen-ashimbaev-senat-spikeri-bolyp-saylandy Мәулен Әшімбаев Сенат спикері болып сайланды]</ref> 2023 жылғы 26 қаңтарда VIII шақырылымдағы Сенат төрағасы болып қайта сайланды.<ref>[https://egemen.kz/article/333686-maulen-ashimbaev-senat-toraghasy-bolyp-qayta-saylandy Мәулен Әшімбаев Сенат Төрағасы болып қайта сайланды]</ref> 2023 жылы Қазақстан бочча федерациясының президенті болып сайланды.<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/alemde-qanat-jaygan-bochcha-sporti-qazaqstanda-qalay-damip-jatir.html Әлемде қанат жайған бочча спорты Қазақстанда қалай дамып жатыр?]</ref>

== Марапаттары ==
[[Парасат ордені|Парасат]] (2015) пен [[Құрмет ордені|Құрмет]] (2007) ордендерімен және мерекелік медальдармен марапатталған. [[2003 жыл]]ы [[Джонс Хопкинс университеті]]нің Халықаралық зерттеулер мектебінде (АҚШ) ғылыми тағылымдамадан өтті.

==Еңбектері==
* Политический транзит в Казахстане: содержание процесса и его особенности (2001)
* Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии (2002, қосалқы автор)
* Безопасность Казахстана на современном этапе (2002)
* Политический транзит: от глобального к национальному измерению (2002)
* Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопасность (2002, қосалқы автор)
* Нефтегазовые ресурсы Казахстане в системе мировых и региональных отношений (қосалқы автор)
* Военно-политическая расстановка сил в Каспийско-Центральноазиатском регионе (2003, қосалқы автор)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

==Сілтемелер==
[http://www.parlam.kz/kk/mazhilis/person/1423 Мәжілістің құрамы мен құрылымы, Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]

{{DEFAULTSORT:Әшімбаев, Мәулен Сағатханұлы}}
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің V шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Аманат партиясының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]

Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі

2026-06-15T05:03:26Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі=Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
| Суреті = Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg
| Атауы = Қыдырәлі, 2023 жыл
| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|8-сайланымының депутаты]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады = 26 қыркүйек 2023 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент =
| Премьер =
| тақырыпша2 = Төрағасы
| мәтін2 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
| Ізашары = [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]]
| Ізбасары =
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]]
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_2 = [[2 қыркүйек]] [[2022 жыл|2022]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл|2023]]
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Касым-Жомарт Токаев]]
| Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Ізашары_2 = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]
| Ізбасары_2 = ''Мәдениет және ақпарат министрі ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]''
| Титулы_3 = [[Халықаралық түркі академиясы|Халықаралық Түркі академиясы]]ның Президенті
| Ту_3 = International Turkic Academy.png
| Ту2_3 =
| Басқара бастады_3 =
| Басқаруын аяқтады_3 =
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =
| Туған күні = 16.4.1974
| Туған жері = {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Әкесі =
| Баласы =
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] (1992), [[Мармара университеті]] (1996), Докуз Эйлүл университеті (1997), [[Эгей университеті]] (1998), [[Ыстанбұл университеті]] (2001)
| Ғылыми дәрежесі = тарих ғылымдарының докторы
| Ғылыми атағы = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2020), [[Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академия]]сының Құрметті академигі (2022), [[Әзербайжан Ұлттық ғылыми академиясы|Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2016), [[Моңғолия Ұлттық ғылыми академиясы|Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2017)
| Марапаттары = {{Қатар
| теңестіру = солға
|{{Парасат ордені|2018}}
}}
{{Қатар
| теңестіру = солға
|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
|{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
|{{Астанаға 20 жыл медалі}}
|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
}}
{{Қатар
| теңестіру = солға
|{{Достық ордені (Әзербайжан)}}
|{{Қызмет орденінің офицері (Мажарстан)}}
|{{Даңқ медалі}}
}}
{{Қатар
| теңестіру = солға
|{{Темірқазық ордені (Моңғолия)|түрі=1961}}
}}
{{Қатар
| теңестіру = солға
|{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
|{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
}}
| Қолтаңбасы =
| Қолтаңба ені =
| Сайты =
| Уикиқайнар =
}}
'''Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі''' ([[16 сәуір]] [[1974 жыл]], [[Түлкібас ауданы]], [[Түркістан облысы]]) — [[Қазақстан]]ның мемлекет және қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|депутаты]]. 2022–2023 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі болды.

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының]]-ның академигі (2020)<ref>[http://twesco.org/2020/06/25/5496/ Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі ҚР ҰҒА академигі болып сайланды]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы Саяси кеңес бюросының мүшесі.<ref>[https://egemen.kz/article/207080-darkhan-qydyrali-nur-otan-partiyasy-sayasi-kenhesi-byurosynynh-quramyna-saylandy Дархан Қыдырәлі Nur Otan партиясы Саяси кеңесі бюросының құрамына сайланды]</ref> II-сыныпты Төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық рангі берілді.<ref>[http://twesco.org/2021/07/02/8327/ Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәліге ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі берілді]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Өмірбаяны ==
Дархан Қыдырәлі 1974 жылы 16 сәуірде [[Түркістан облысы]] қарасты [[Түлкібас ауданы]]нда дүниеге келген.

* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де]] (1991-1992 ж) және [[Түркия]]ның [[Мармара университеті|Мармара]] (1992-1996), [[Докуз Эйлүл университеті|Докуз Эйлүл]] (1996-1997), [[Эгей университеті|Эгей]] (1997-1998), [[Ыстамбұл университеті|Ыстамбұл]] (1998-2001) университеттерінде білім алған.
* 1998 жылы Эгей унивреситетінде «Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы» тақырыбында диссертация қорғады.
* 2001 жылы Ыстамбұл университетінде "Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы" докторлық диссертация қорғап, "философия докторы" ғылыми дәрежесін иеленген.
* 2010 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ-да "Біртұтас Түркістан идеясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының докторы атанған.
* Астанадағы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің]], Қырғызстандағы Ош университетінің құрметті профессоры. Халықаралық Ш. Айтматов академиясының академигі. Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2016 ж), Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2017). Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі<ref>https://twesco.org/post/885 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221122117/https://twesco.org/post/885 |date=2022-02-21 }}</ref> (2022).

== Еңбек жолы ==

* 2001-2005 ж. - [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы, кафедра меңгерушісі, аппарат жетекшісі, жетекші ғылыми қызметкер.
* 2005-2006 ж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] доцент, аға ғылыми қызметкер.
* 2006-2007 ж. [[Қазақстан Республикасының Президенттік мәдениет орталығы|Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы]]нда директордың орынбасары.
* 2007-2008 ж. [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нде Министрдің кеңесшісі.
* 2008-2009 ж. [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі]]нде сарапшы, сектор меңгерушісі ретінде қызмет атқарған.
* 2009-2012 жылдар арасында Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз хатшысының орынбасары болған.
* 2012 -2014 жылдары [[Түркі кеңесі]] Бас хатшысының орынбасары болып қызмет атқарды.
* 2014 жылдан бастап [[Халықаралық түркі академиясы]]ның президенті.
* 2015 жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы.
* 2015 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның [[Париж]]дегі штаб-пәтерінде "Қорқыт мұрасы және Түркі әлемі" атты халықаралық мәдени шараны<ref>http://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410184756/https://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103%2F |date=2019-04-10 }}</ref>, 2016 жылы [[Нью-Йорк]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар ұйымы]]ның штаб-пәтерінде "2030 Жоспары үшін Жібек жолы бойындағы жаңа синергия" атты халықаралық симпозиумды<ref>https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102012732/https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502 |date=2018-01-02 }}</ref>, және 2018 жылы "Рухани жаңғыру және мәдени мұра: қадымнан келешекке түркі тілі" халықаралық мәдени шараларын ұйымдастырды.
* [[2016 жыл|2016]] жылдың шілдесінен [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы қызметіне тағпйындалды.
* 2018 жылдың қыркүйегінде [[Халықаралық түркі академиясы]] президенті лауазымына екінші мерізімге тағайындалды.
* 2022 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды.
* 2023 жылдың 26 қыркүйек күні Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Респусбликасының сенаторы ретінде тағайындады.

==Қоғамдық қызметі==
* Ұлттық құрылтай мүшесі
* Мұсылман ақсақалдар кеңесі - Орталық Азия Бюросының бас үйлестірушісі
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк сыйлығын беру жөнiндегi комиссия мүшесі
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қоғамдық кеңесінің төрағасы
* Қазақстан жазушылар одағының басқарма мүшесі
* Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Өкілетті кеңесінің мүшесі
* Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі

== Ғылыми еңбектері ==
* «Мұстафа Шоқай». Анкара, (2001).
* «Тараз тарихы». Тараз, (2005).
* «Түрік халықтары әдебиеті тарихы», (ұжымдық жинақ) Түркістан, (2005).
* «Тарпаңды таңдап міндім тағалап». Тараз, (2005)
* «Жүрегіне қаламын сүйеген». Астана, (2007)
* «Мұстафа Шоқай», Астана, «Фолиант» баспасы, 2007 («Нартұлға» сериясы).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Ұлық Түркістан». Астана, (2008).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Тұтас Түркістан идеясы». Астана, (2008).
* «Ұлық Түркістан», Астана, (2008)
* «Атымды адам қойған соң...» Астана, (2008)
* «Жерұйық». Астана, (2009).
* «Әлемдік тұлға». Астана, (2010).
* «Мұстафа». Астана, (2012).
* «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, (2015)
* «Ұлы дала тарихы», Астана, «Ғылым» баспасы, (2018)
* «Ортақ түрік тарихы» (8 сынып), Баку, Нұр-Сұлтан, (2019)
* «Мұстафа». Астана, (2024)
* «Тамыр». Алматы, (2024)
* «Абыздар аманаты». Алматы, (2024)
* «Нүкте философиясы». Астана, (2024)
* «Ташқа жазылған тарых». (2024)

== Марапаттары ==
{{col-begin}}
{{col-1-of-3}}
=== Мемлекеттік наградалар ===
* Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
* «Парасат» ордені (2018) <ref>https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231144101/https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/|date=2018-12-31}}</ref>
* ҚР Президентінің алғыс хаты (2010 ж.)
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне – 20 жыл (2011 ж.)
* Астана қаласының 20 жылдық мерекелік медалі (2018)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы (2019)
* Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2020)
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты (2024)
* III дәрежелі «Барыс» ордені (2024)

{{col-2-of-3}}
=== Халықаралық ===
* Түркі дүниесінің "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.)
* "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығымен марапатталды (2015 ж.)
* "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.)
* ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.)
* Халықаралық «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен "Жібек жолы" журналы тарапынан тағайындалған халықаралық «Жыл адамы» марапатының иегері (2017 ж.)
* Венгрияның «Офицерлік крест» орденімен марапатталды (2017).<ref>http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032754/http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ |date=2017-12-01 }}</ref>
* Әзербайжанның «Достлуг» орденімен марапатталды (2018).<ref>http://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410233158/https://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911 |date=2019-04-10 }}</ref>
* Моңғолияның «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды (2021)<ref>https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110100233/https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ |date=2021-11-10 }}</ref>
*Қырғызстанның «Даңқ» медалімен марапатталды (2022) <ref>https://twesco.org/post/1055 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930152830/https://twesco.org/post/1055 |date=2022-09-30 }}</ref>
*Қырғызстанның «Достық» мемлекеттік наградасымен марапатталды (2024)

{{col-3-of-3}}
=== Басқа марапаттар ===
* Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
* «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды (2017)
* «Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл» (2017)
* Түлкібас ауданының құрметті азаматы (2018)
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» алтын медалi (2019) <ref>https://www.inform.kz/kz/elordada-kazakstan-halky-assambleyasynyn-kogamdyk-zhane-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-rasimi-otti_a3594165</ref>
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2022)
{{col-end}}

===Отбасы===
Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.facebook.com/darhan.hidirali Facebook-тағы жеке парақшасы]
* [https://twitter.com/DarkhanKydyrali TWITTER]-дегі жеке парақшасы

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Алаштанушылар]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]]

Аманат (партия)

2026-06-15T01:11:37Z

Casserium: /* */

{{Партия
| партия атауы = Аманат
| шынайы атауы =
| логотипі = Logo of the Amanat political party.svg
| логотип ені = 200px
| сурет атауы = «Аманат» саяси партиясының ресми логотипі
| партия түсі = #55B4A0
| басшысы = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| лауазым = Атқарушы хатшысы
| лауазым иесі = [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]]
| негіздеуші = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| құрылуы = [[1 наурыз]] [[1999 жыл|1999]]
| таратылуы = [[14 маусым]] [[2026 жыл|2026]]
| штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1
| идеологиясы = Әмбебап партия [[Центризм]] [[ұлтшылдық|Азаматтық ұлтшылдық]] [[консерватизм|Әлеуметтік консерватизм]] [[Этатизм]]
| интернационалы =
| одақтастар =
| мүшелер саны = 800 мың
| жастар ұйымы = {{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg|border=}} [[Жастар рухы]]
| Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|23|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|42|77|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|98|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|IV сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|83|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|V сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|84|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|VI сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|76|107|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII сайланым]])}}
{{Партия/Орындар|62|98|#55B4A0|мәтін=([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланым]])}}
| Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]тегі мандат саны<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref>
| Жоғарғы палатадағы орындар =
| Жоғарғы палатадағы орындар_параметр =
| Еуропарламенттегі орындар =
| әнұраны =
| партиялық мөр =
| тұлғалар =
| ресми сайты = [https://amanatpartiasy.kz amanatpartiasy.kz]
}}
'''«Amanat» партиясы''' (''2022 жылға дейін «Nur Otan»'') — [[Қазақстан]]да бұрын билік еткен ең ірі президентшіл [[саяси партия]]. Партияның соңғы төрағасы — Мәжілістің соңғы спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]].

Партия [[1999 жыл]]ы экс-президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] бастамасымен «Отан» партиясы деген атпен құрылған.

Парламент сайлауына [[1999 жыл]]дан бері қатысып келді. Соңғы рет қатысқан [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде жалпы дауыс санының 53,9%-ын жинап, жалпы 98 ішінен 62 мандатқа ие болды. Президент сайлауына [[2005 жыл]]дан бері қатысып, қызметтегі президентті қолдап отырды.

2026 жылғы 14 маусымда өткен съезде «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]</ref>

== Аталуы ==
Партияның ресми атауы:
* «Отан» Республикалық саяси партиясы (1999–2006)
* «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы (2006–2013)
* «Нұр Отан» партиясы (2013–2019)
* «Nur Otan» партиясы (2019–2022)
* «AMANAT» партиясы (2022–2026)

[[2006 жыл]]ы [[22 желтоқсан]]да «Отан» партиясының кезектен тыс X съезінде «Отан» Республикалық саяси партиясын «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы деп өзгерту туралы ұсыныс қабылданып, «Отан» РСП-ның Жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы қаулы шығарылды. Атаудағы "Нұр" - сол уақыттағы Қазақстан президентіне - [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевқа]] сілтеме.

[[2022 жыл]]ы [[1 наурыз]]да "Нұр Отан" партиясының кезектен тыс съезінде мәжіліс спикері [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] партияның атын "Аманат" деп атау туралы ұсыныс жасады. Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] бұл ұсынысты қолдады.<ref>[https://www.azattyq.org/a/31729531.html "Нұр Отан" партиясы "Аманат" болып өзгерді. Саяси кеңес құрамына төрт адам қосылды]</ref>

== Тарихы ==
{{Қазақстан саясаты}}

[[1998 жыл]]ғы [[21 қазан]]да [[Қазақстан|Қазақстан Республикасында]] «Президентке үміткер [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]ты қолдаудың қоғамдық штабы» қоғамдық қозғалысы тіркелді. Штаб сайлау науқаны кезінде саяси партиялар және қозғалыстармен бірге қызмет істеді. Штаб жұмысына белгілі мемлекет және саясат қайраткерлері – [[Сергей Александрович Терещенко|Терещенко С.А]], Дунаев Г.И., Такуов Х.Ш белсене ат салысты. Тап сол кездері қоғамдық қозғалысты саяси партияға айналдыру туралы идея дүниеге келді.

1999 жылғы 19 қаңтарда жиналыс өтіп, Қоғамдық штабты Республикалық «Отан» саяси партиясы» етіп өзгерту туралы шешім қабылданды. 1999 жылғы 12 ақпанда партия Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тіркеуден өтті. Осы күн Тәуелсіз Қазақстанның жаңа тарихындағы партия қызметінің өз жұмысын бастаған уақыты болып есептеледі.

Партия мұрағатында Республикалық «Отан» саяси партиясының мүшесі [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтың]] [[1999 жыл]]дың [[22 ақпан]]ымен белгіленген есеп кітапшасы мұқият сақтаулы.

[[1999 жыл]]ғы [[1 наурыз]]да партияның І құрылтай сьезі өтіп, онда [[Қазақстан Республикасының Президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] бірауыздан партия Төрағасы болып сайланып, Саяси кеңес, Орталық ревизия комиссиясының құрамы бекітіліп, партия Жарғысы қабылданды. Сонымен бірге сьезд делегаттары маңыздылығы жағынан тарихи болып саналатын «Отан» республикалық саяси партиясының, Қазақстанның халықтар бірлігі партиясы, Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның [[Либерализм|либералдық]] қозғалысы, [[Қазақстан 2030|«Қазақстан – 2030»]] қозғалысымен бірігуі туралы қарарды қабылдады.

2002 жылғы 9 қарашада Алматы қаласында «Отан» республикалық саяси партиясының кезектен тыс IV съезінде «Отан» РСП-на Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясының қосылуы туралы шешім қабылданды.

2006 жылғы 4 шілдеде [[Астана]]да Республикалық «Отан» саяси партиясының кезектен тыс IX съезі өтіп, [[Асар партиясы|«Асар» партиясының]], ал 2006 жылғы 22 желтоқсанда өткен кезектен тыс Х-сьезде Азаматтық және Аграрлық партиялардың «Отан» РСП қатарына қосылуы туралы шешім қабылданды.

Партияның Х-съезінде көпшілік дауыспен Қазақстанның жетекші саяси күшін «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы етіп өзгерту туралы шешім қабылданды.

2008 жылғы 17 қаңтарда Елбасы – Партия Лидері [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Н.Ә.Назарбаевтың]] төрағалық етуімен «Нұр Отан» ХДП Саяси кеңесінің кеңейтілген отырысы өтіп, партияның халықтық платфомасын іске асырудың бағдарламасы қабылданды.

[[2008 жыл]]ғы [[14 мамыр]]да «[[Жас Отан]]<nowiki/>» жастар қанатының І сьезі өтті.

[[2009 жыл]]ғы [[9 қаңтар]]да Партия Орталық аппаратында Партиялық бақылау комитетінің бірінші ұйымдық отырысы өтті.

[[2013 жыл]]ғы [[18 қазан]]да «Нұр Отан» Халықтық демократиялық партиясы «Нұр Отан» партиясы болып өзгертілді. Сол күні партияның жаңа Доктринасы қабылданды.

[[2022 жыл]]ғы [[1 наурыз]]дағы кезектен тыс XXII Съезде президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] саяси партияның атауын «Аманат» деп өзгертуді ұсынады. Сол жылдың [[26 сәуір]]інде партияның кезектен тыс XXIII съезінде Президент партиядан шығып, төрағалық [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошановқа]] берілді және [[Адал (партия)|«Адал»]] партиясы «Аманат» партиясына қосылды.

2026 жылғы 6 маусымда «Аманат» партиясы саяси кеңесінің отырысы өтіп, кеңес мүшелері «президенттің күн тәртібі төңірегінде топтасуға» үндеу жасады. 12 маусымда өткізілген съезде партия жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|«Әділетпен»]] бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]</ref>

== Съездер ==
{| class="wikitable"
!Съезі
!Күні
!Өткізу орны
|-
|«Отан» партиясының I құрылтай съезі:
|1 наурыз 1999 жыл. Өкілдер бірауыздан [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевты]] партияның бірінші төрағасы етіп сайлады. Партияға Қазақстанның халық бірлігі партиясы («Отанның» алдындағы билеуші партия), Қазақстанның демократиялық партиясы, Қазақстанның либералдық қозғалысы, «Қазақстан–2030» қозғалысы қосылды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының II кезектен тыс съезі:
|18 тамыз 1999 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының III съезі:
|20 сәуір 2001 жыл.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының IV съезі:
|9 қараша 2002 жыл. «Отан» партиясына Қазақстанның халықтық-кооперативтік партиясы мен Республикалық еңбек саяси партиясы қосылды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының V съезі:
|12 шілде 2003 жыл.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VI съезі:
|12 наурыз 2004 жыл. Төрағаның үш орынбасары тағайындалды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VII съезі:
|18 шілде 2004 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша қатысатын кандидаттар бекітілді. Партияның «Қазақстандық жол-2009» сайлауалды тұғырнамасы қабылданды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының VIII съезі:
|9 қыркүйек 2005 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды.
|[[Алматы]]
|-
|«Отан» партиясының IX съезі:
|4 шілде 2006 жыл. «Отан» және Республикалық «[[Асар партиясы|Асар]]<nowiki/>» партиясының (200 мың мүше) бірігуі.
|[[Астана]]
|-
|«Отан» партиясының Х съезі:
|22 желтоқсан 2006 жыл. [[Қазақстан аграрлық партиясы|Қазақстан Аграрлық партиясы]] және [[Қазақстан азаматтық партиясы|Қазақстан Азаматтық партиясы]] (130-150 мың мүше) «Отан» партиясына қосылды. «Отан» партиясының атауы «Нұр Отан» болып өзгерді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XI съезі
|4 шілде 2007 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XII съезі:
|15 маусым 2009 жыл. Партияның 2009-2012 жылдарға арналған даму стратегиясы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XIII съезі:
|11 ақпан 2011 жыл. Партия ҚР Президенттігіне Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ұсынды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XIV съезі:
|25 қараша 2011 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XV съезі:
|18 қазан 2013 жыл. «Нұр Отан. Нұрлы болашақ жолында!» доктринасы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVI съезі:
|11 наурыз 2015 жыл. Партия атынан Нұрсұлтан Назарбаевтың кандидатурасын ҚР Президенттігіне ұсыну туралы қаулы қабылданды.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVII съезі:
|29 наурыз 2016 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы қабылданды, Парламент Мәжілісінің депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімі бекітіліп, партияның Саяси кеңесі құрамына өзгеріс енгізілді.
|[[Астана]]
|-
|«Нұр Отан» партиясының XVIII съезі:
|27 ақпан 2019 жыл. Партияның 2030 жылға бағытталған бағдарламасы қабылданды, партия атауы кириллицадан латын қарпіне өзгертілді, партия саяси кеңесінің құрамы жаңартылды.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XIX съезі:
|23 сәуір 2019 жыл. Партия президенттікке үміткерлікке Қасым-Жомарт Тоқаевты ұсынды.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XX съезі:
|25 қараша 2020 жыл. Мәжіліс сайлауына партиялық тізім бойынша кандидаттар бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XXI съезі:
|28 қаңтар 2022 жыл. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партия төрағасы болып сайланды, жарғыға өзгерістер енгізіліп, жаңа саяси кеңес бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Nur Otan» партиясының XXII съезі:
|1 наурыз 2022 жыл. Партияның аты «Amanat» болып өзгерді, жаңа саяси кеңес құрамы бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXIII съезі:
|26 сәуір 2022 жыл. «Adal» партиясы (300 мың мүше) «Аmanat» партиясымен бірікті, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] партиядан шығып, партияның жаңа төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXIV съезі:
|6 қазан 2022 жыл. Партия Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы қарсаңында президенттікке Қасым-Жомарт Тоқаевты кандидат ретінде ұсынды, партияның жаңа Саяси тұғырнамасы бекітілді.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXV съезі:
|7 ақпан 2023 жыл. Мәжіліс сайлауына қатысатын партиялық тізім және бір мандатты округтер бойынша кандидаттар ұсынылды.
|[[Астана]]
|-
|«Amanat» партиясының XXVI съезі:
|12 маусым 2026 жыл. [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясымен бірігу туралы шешім қабылданды.
|[[Астана]]
|}

== Партияны басқару жүйесі ==
Жоғары басшы органдар:
* Партия съезі
* Партия филиалының конференциясы
* Бастауыш партия ұйымының жиналысы

Жоғары өкілді органдар:
* Партия Саяси кеңесі
* Партия филиалының Саяси кеңесі

Басшы органдар:
* Партия Саяси кеңесінің Бюросы
* Партия филиалы Саяси кеңесінің Бюросы

Бақылау-тексеру және бақылау органдары:
* Партияның Орталық бақылау-тексеру комиссиясы
* Партия филиалының Бақылау-тексеру комиссиясы
* Партиялық бақылау комитеті
* Партиялық бақылау комитетінің аймақтық және аумақтық комиссиялары

Атқарушы органдар:
* Партия орталық аппараты
* Партия филиалының аппараты
* Бастауыш партия ұйымының Бюросы, ол болмаса Төрағасы<ref>[https://amanatpartiasy.kz/charter?lang=kz «AMANAT» партиясы» қоғамдық бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref>

Партия жанындағы ұйымдар:
* «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі
* «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі
* «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі
* «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі
* [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі

== Басшылығы ==
[[Сурет:Amanat party HQ Astana.jpg|thumb|right|[[Астана]]дағы «Аманат» партиясы штабтарының бірі]]

=== Партия төрағалары ===
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты
|-
| 1 || [[Сурет:Nursultan Nazarbayev (2015-09-02) (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 1 наурыз 1999 || 28 қаңтар 2022
|-
| 2 || [[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (28-09-2021) (cropped 2).jpg|99px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] || 28 қаңтар 2022 || 26 сәуір 2022
|-
| 3 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-30).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || 26 сәуір 2022 || 14 маусым 2026
|}

=== Партияның атқарушы хатшылары ===
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! colspan="2" | Басқарған уақыты
|-
| colspan="5" | '''Партия төрағасының міндетін атқарушы (1999—2007)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|99px]] || [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] || 1 наурыз 1999 || 21 қазан 2002
|-
| 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Амангелді Дінұлы Ермегияев|Амангелді Ермегияев]] || 21 қазан 2002 || 18 сәуір 2005
|-
| 3 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 18 сәуір 2005 || 4 шілде 2007
|-
| colspan="5" | '''Партия төрағасының бірінші орынбасары (2007—2022)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Bakytzhan Zhumagulov (cropped).jpg|99px]] || [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]] || 4 шілде 2007 || 23 қаңтар 2008
|-
| 2 || [[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] || [[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]] || 23 қаңтар 2008 || 13 қазан 2008
|-
| 3 || [[Сурет:Darhan Kaletaev (2018).jpg|99px]] || [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]] || 13 қазан 2008 || 19 қараша 2009
|-
| 4 || [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|99px]] || [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] || 19 қараша 2009 || 24 қыркүйек 2012
|-
| 5 || [[Сурет:Bakytzhan Sagintayev (2018-11-01).jpg|99px]] || [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] || 24 қыркүйек 2012 || 16 қаңтар 2013
|-
| 6 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 17 қаңтар 2013 || 8 тамыз 2015
|-
| 7 || [[Сурет:Askar Myrzakhmetov.jpg|99px]] || [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]] || 8 тамыз 2015 || 6 мамыр 2016
|-
| 8 || [[Сурет:Mukhtar Kul-Mukhammed (cropped).jpg|99px]] || [[Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед|Мұхтар Құл-Мұхаммед]] || 6 мамыр 2016 || 1 ақпан 2018
|-
| 9 || [[Сурет:Maulen Ashimbayev.jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || 1 ақпан 2018 || 29 маусым 2019
|-
| 10 || [[Сурет:Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg|99px]] || [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]] || 29 маусым 2019 || 2 ақпан 2022
|-
| colspan="5" | '''Партияның атқарушы хатшысы (2022 жылдан бастап)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || 2 ақпан 2022 || 4 қаңтар 2023
|-
| 2 || [[Сурет:Елнур Сабыржанович Бейсенбаев (cropped).jpg|99px]] || [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]] || 4 қаңтар 2023 || 17 шілде 2023
|-
| 3 || [[Сурет:Daulet Karibek (cropped).jpg|99px]] || [[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] || 17 шілде 2023 || 14 маусым 2026
|}

=== Партия Саяси кеңесі Бюросының соңғы құрамы ===
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! № !! Суреті !! Аты-жөні !! Лауазымы
|-
| 1 || [[Сурет:Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg|99px]] || [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] || Парламент Мәжілісінің және «AMANAT» партиясының Төрағасы
|-
| 2 || [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|99px]] || [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] || Парламент Сенатының Төрағасы
|-
| 3 || [[Сурет:Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg|99px]] || [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] || Президент көмекшісі
|-
| 4 || [[Сурет:Ashat Oralov 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|99px]] || [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]] || Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары
|-
| 5 || [[Сурет:Darhan Qidirali (2023-09-01).jpg|99px]] || [[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі|Дархан Қыдырәлі]] || Парламент Сенатының депутаты
|-
| 6 || [[Сурет:NUR 4157 (cropped).jpg|99px]] || [[Ләззат Молдабекқызы Қалтаева|Ләззат Қалтаева]] || Парламент Сенаты Төрағасының кеңесшісі
|-
| 7 || [[Сурет:Erlan Sairov (cropped, 2023-04-27).jpg|99px]] || Ерлан Саиров || Парламент Мәжілісінің депутаты
|-
| 8 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Аббат Өрісбаев || Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары
|-
| 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || Геннадий Зенченко || «Зенченко и К» командиттік серіктестігінің директоры
|-
| 10 || [[Сурет:Maxim Rozhin (2023-07-10).jpg|99px]] || Максим Рожин || Парламент Мәжілісінің депутаты
|-
| 11 || [[Сурет:Pink - replace this image female.svg|99px]] || Элина Масагутова || Қазақстан халқы ассамблеясының мүшесі
|}

== Сайлау ==
=== Президент ===

=== Парламент ===

== Сын ==
Қазақстан оппозициясы «Nur Otan» партиясын [[Назарбаевтың жеке басына табыну|Назарбаевтың тұлғасын тым әсірелеп]] насихаттаушы псевдодемократиялық және [[Тоталитаризм|тоталитарлық]] немесе [[Авторитаризм|авторитарлық]] партия деп санайды. [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы|ЕҚЫҰ]] секілді халықаралық ұйымдар әкімшілік ресурстарды пайдалануын және сайлауларды бұрмалауларын айыптайды.<ref>https://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102210459/http://www.zakon.kz/4467634-vybory-v-kazakhstane-ne-sootvetstvujut.html |date=2019-01-02 }}</ref> Партияның бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] суды үнемдеу туралы бастамасы теріс пікірге ие болды және соған қатысты әлеуметтік желілерде көптеген демотиватор суреттер жарияланды.<ref>http://expertonline.kz/a10411/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530230638/http://expertonline.kz/a10411/ |date=2013-05-30 }}</ref> «Nur Otan» партиясының аудандық филиалының жаңа ғимаратының құрылысына мұғалімдерден ақша жинау бастамасы көптеген дау-дамай туғызды.<ref>https://rus.azattyq.org/a/shymkent-uchitelya-pobory/25258358.html</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.ndp-nurotan.kz Ресми веб сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220204014/http://www.ndp-nurotan.kz/ |date=2014-12-20 }}

[[Санат:Қазақстан бұрынғы саяси партиялары]]

{{stub}}

Тамара Босымбекқызы Дүйсенова

2026-06-14T14:00:33Z

Casserium: Нақ қашан тағайындалғаны белгісіз

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Тамара Босымбекқызы Дүйсенова
| Суреті = Tamara Duisenova (2024-06-26, cropped).jpg
| Атауы = Дүйсенова, 2024 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
| Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 14 ақпан
| Басқаруын аяқтады = 25 қыркүйек 2025
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізбасары = Президент кеңесшісі ретінде [[Алексей Владимирович Цой|Алексей Цой]]

| Басқара бастады_2 = 5 мамыр 2020
| Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]
| Ізбасары_2 = [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]]
| Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 8 маусым 2023
| Басқаруын аяқтады_3 = 14 ақпан 2025
| Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_3 = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]
| Ізбасары_3 = [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]
| Ту_5 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 7 сәуір 2022
| Басқаруын аяқтады_5 = 2 қыркүйек 2023
| Премьер_5 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Серік Жамбылұлы Шәпкенов|Серік Шәпкенов]]
| Ізбасары_5 = [[Светлана Қабыкенқызы Жақыпова|Светлана Жақыпова]]

| Басқара бастады_6 = 25 қаңтар 2017
| Басқаруын аяқтады_6 = 9 ақпан 2018
| Премьер_6 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
| Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_6 = Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі ретінде өзі
| Ізбасары_6 = [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова|Мәдина Әбілқасымова]]

| Басқара бастады_7 = 10 маусым 2013
| Басқаруын аяқтады_7 = 6 тамыз 2014
| Премьер_7 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_7 = [[Серік Сақболдаұлы Әбденов|Серік Әбденов]]
| Ізбасары_7 = Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі ретінде өзі

| Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]]
| Ту_8 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_8 = 6 тамыз 2014
| Басқаруын аяқтады_8 = 25 қаңтар 2017
| Премьер_8 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
| Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_8 = лауазым пайда болды; Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі ретінде өзі; Денсаулық сақтау министрі ретінде [[Салидат Зекенқызы Қайырбекова|Салидат Қайырбекова]]
| Ізбасары_8 = лауазым жойылды; Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі ретінде өзі; Денсаулық сақтау министрі ретінде [[Елжан Амантайұлы Біртанов|Елжан Біртанов]]

| Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары
| Ту_9 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_9 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_9 = ақпан 2013
| Басқаруын аяқтады_9 = маусым 2013
| Премьер_9 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
| тақырыпша1_9 = Министр
| мәтін1_9 = [[Серік Сақболдаұлы Әбденов|Серік Әбденов]]

| Басқара бастады_10 = 16 қыркүйек 2002
| Басқаруын аяқтады_10 = қыркүйек 2006
| Премьер_10 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| тақырыпша1_10 = Министр
| мәтін1_10 = [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарақұсова|Гүлжан Қарақұсова]]

| Туған күні = 11.1.1965
| Туған жері = [[Қазығұрт|Ленинское]], {{туғанжері|Сарыағаш ауданы|Сарыағаш ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Туған кездегі есімі =
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =

| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Білімі = [[Ташкент мемлекеттік экономикалық университеті|Ташкент халық шаруашылығы институты]]
| Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|Экономика ғылымдарының кандидаты]]
| Сайты =
| Commons = Tamara Duisenova

| Атағы = Азаматтық қорғаныс аға сержанты-медбике
| Марапаттары = {{Қатар
|{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
|{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Құрмет ордені}}
|{{Парасат ордені}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
}}
}}

'''Тамара Қасымқызы Дүйсенова''' (құжаты бойынша '''Босымбекқызы''',{{efn|[[#Өз өмірі|Өз өмірі]] бөлімін көріңіз}} [[11 қаңтар]] [[1965 жыл]], [[Сарыағаш ауданы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және экономист, экономика ғылымдарының кандидаты, 2025 жылдан бастап [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы Саяси менеджмент академиясының директоры.

Дүйсенова бұрын [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің көмекшісі (2025), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] (2023—2025), [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2013—2014, 2017—2018, 2022—2023) мен [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]] (2014—2017) қызметтерінде болған.<ref name="zakonkz" />

== Өмірбаяны ==
=== Жастық шағы және білімі ===
Тамара Дүйсенова [[1965 жыл]]ғы [[11 қаңтар]]да,<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/dujsenova-tamara-bosymbekkyzy|title=Дүйсенова Тамара Босымбекқызы|lang=kk|publisher=inbusiness|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}</ref> [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]ның [[Сарыағаш ауданы]]ндағы Ленинское (Ленин) ауылында<ref name="informburo">{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/tamara-duisenova-premer-ministrdin-orynbasary-bolyp-tagaiyndaldy|title=Тамара Дүйсенова премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-06-08|accessdate=2023-09-08}}</ref> дүниеге келген.

Дүйсенова 1987 жылы [[Ташкент мемлекеттік экономикалық университеті|Ташкент халық шаруашылығы институты]]нда инженер-экономист мамандығына білім алған.<ref name="inbusiness" />

=== Саясатқа дейінгі мансабы ===
Дүйсенова еңбек жолын 1988 жылы Сарыағаш ауданының орта мектебінде информатика пәнінің мұғалімі ретінде бастаған. 1998–1992 жылдары аралығында [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]] Мемлекеттік жоспарлау комитеті жанындағы экономика және нормативтер ғылыми-зерттеу институтында экономист болып жұмыс істеген.<ref name="inbusiness" />

=== Саяси мансабы ===
1992 жылдан бір жыл бойы, 1993 жылға дейін [[Сарыағаш ауданы|Сарыағаш аудандық әкімдігі]]нде аға экономист болған. Бұдан кейін, 1994 жылға дейін, Дүйсенова Перизат-холдинг компаниясы бір бөлімінің жетекшісі еді.<ref name="inbusiness" />

1994–1997 жылдары Сарыағаш ауданы әкімінің кеңесшісі, орынбасары және бірінші орынбасары қызметтерінде болған. Бұдан кейін [[Шымкент қалалық әкімдігі|Шымкент қаласы әкімінің бірінші орынбасары]] болып тағайындалды. Осы қызметін Дүйсенова 1999 жылы аяқтады.

1999 жылдан 2002 жылға дейін Тамара Дүйсенова [[Оңтүстік Қазақстан облыстық әкімдігі|Оңтүстік Қазақстан облысы әкімі]]нің орынбасары қызметінде болған. Бұл жұмысы аяқталғасын, 2006 жылға дейін ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі]] болды. 2006 жылы ОҚО әкімінің орынбасары болып қайта тағайындалған Дүйсенова сол қызметте екі жыл бойы болды.<ref name="inbusiness" />

2008 жылдары Дүйсенова ЕХӘҚ министрлігінің жауапты хатшысы болып тағайындалды. 2013 жылдың ақпанында ол сол қызметін аяқтап, ол алты-ақ ай бойы сол министрліктің вице-министрі болды.<ref name="zakonkz" />

2013 жылдың 27 маусымында [[Қазақстан президенті|президент]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Назарбаев]] жарлығымен ЕХӘҚ министрі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31410877|title=Т. Дуйсенова назначена Министром труда и социальной защиты РК|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2013-06-27|accessdate=2023-09-08}}</ref> 2014 жылдың 6 тамызында жаңа құрылған [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі]] лауазымына тағайындалған себебімен ЕХӘҚ министрлігі тоқтатылды.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31587432|title=О назначении Дуйсеновой Т.Б. Министром здравоохранения и социального развития Республики Казахстан|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|date=2014-08-06|accessdate=2023-09-08}}</ref> 2017 жылдың қаңтарында Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрі қызметінен босатылды, министрлік ыдыратылды, Дүйсенова министрліктің тарихындағы жалғыз министрі болып қалды.

2017 жылдың 25 қаңтарында [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] қайта құрылды. Тамара Дүйсенова осы министрліктің басшысы ретінде қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/news/tamara-duisenova-naznachena-ministrom-truda-i-sotsialnoi-zashchiti-naseleniya-rk-13979-arc|title=Тамара Дүйсенова ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|date=2017-01-25|accessdate=2023-09-08}}</ref> Ол өзінің министрлігін 2018 жылдың 9 ақпанына дейін басқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tamara-bosymbekkyzy-duisenova-kazakstan-respublikasynyn-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministri-kyzm|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Тамара Босымбекқызы Дүйсенова Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметінен босатылды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2018-02-09|accessdate=2023-09-08}}</ref> Оның ізбасары болып [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова]] тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://old.syrboyi.kz/negizginews/17668-mdina-blasymova-ebek-ministr-bolyp-taayyndaldy.html|title=Мәдина Әбілқасымова Еңбек министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=Сыр бойы: [[Қызылорда облысы|Қызылорда облыс]]тық гәзеті|date=2018-02-09|accessdate=2023-09-08}}</ref>

2018-2019 жылдары Тамара Дүйсенова [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясының хатшысы болды. 2019 жылдың наурызынан [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы саяси кеңесінің мүшесі және 2020 жылдың желтоқсанында партия атынан [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] депутаттығына үміткер болды.<ref name="zakonkz" />

2019-2020 жылдары Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігіне қарайтын Еңбек ресурстарын дамыту орталығын басқарып, сол уақытта Президентке штаттан тыс кеңесші болды.

2020-2022 жылдары Президенттің көмекшісі бола жүріп, Президент Әкімшілігінің Өтініштерді қарауды бақылау бөлімінің меңгерушісі қызметін қоса атқарды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-komekshisi-duysenova-tamara-bosymbekkyzy-2413952 Дүйсенова Тамара Босымбекқызы]</ref>

2022 жылдың 11 сәуірінде Тамара Босымбекқызы [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] қызметіне қайта тағайындалды.<ref name="informburo" /> Министр қызметін атқарып жатқан кезінде, 2023 жылдың 8 маусымында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]тың орынбасары болып тағайындалып, [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]тің ізбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/tamara-duisenova-premer-ministrdin-orynbasary-bolyp-tagaiyndaldy|title=Тамара Дүйсенова премьер-министрдің орынбасары болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2023-06-08|accessdate=2023-09-08}}</ref> ЕХӘҚ министрі ретіндегі қызметін Дүйсенова 2023 жылдың 2 қыркүйегінде аяқтады,<ref>{{Cite web|url=https://www.inform.kz/kz/svetlana-zhakypova-enbek-zhane-halykty-aleumettik-korgau-ministri-boldy_a4107502|title=Светлана Жақыпова Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі болды|lang=kk|publisher=[[kazinform]]|author=ҚАПАЛБАЕВА, Жанат|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}</ref> бірақ премьер орынбасары болуын жалғастыра берді.<ref>{{Cite web|url=https://azattyq-ruhy.kz/news/60110-tamara-duisenova-ukimet-basshysynyn-orynbasary-boldy|title=Тамара Дүйсенова Үкімет басшысының орынбасары болды|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2023-09-02|accessdate=2023-09-08}}</ref>

2025 жылы 14 ақпанда Премьер-министрдің орынбасары лауазымынан босатылып, Президент көмекшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/tb-duysenova-turaly-1414415|title=Т.Б. Дүйсенова туралы|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2025-02-14|accessdate=2025-02-14}}</ref> 2025 жылы 25 қыркүйекте лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-tamara-bosymbekkyzy-duysenova-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-258343|title=Мемлекет басшысының Жарлығымен Тамара Босымбекқызы Дүйсенова Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі лауазымынан босатылды|lang=kk|publisher=Азаттық рухы|date=2025-09-25|accessdate=2025-09-25}}</ref>

2025 жылдың аяғында [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясына қарасты Саяси менеджмент академиясының директоры болып тағайындалды.

== Өз өмірі ==
Тамара Дүйсенова [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]] және [[Өзбек тілі|өзбек]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" />

Тамара Дүйсенова әкесінің «азан шақыртқан» және шынайы есімі Қасым екенін және әкесінің есімі Қасымқызы деп жазылса дұрыс көретінін айтып кеткен. Дүйсенованың сөзінше қазақтың дәстүрлік себебінен құжатта әкесінің аты Босымбек деп жазылып қалған.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/1063514-tamara-duysenova-akesininh-aty-nege-ek/|title=Тамара Дүйсенова әкесінің аты неге екі түрлі жазылатынын түсіндірді|lang=kk|publisher=NUR.kz|date=2016-03-04|accessdate=2023-09-08}}</ref>

== Марапаттары ==
Тамара Дүйсенованың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" />
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] (2001);
* [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005);
* [[Құрмет ордені]] (2010);<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>
* 3-дәрежелі [[Барыс ордені]] (2024).<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/respublika-kuni-qarsanynda-galymdar-mugalimder-qutqarusylar-men-ondiris-uzdikteri-marapattaldy |title= Республика күні қарсаңында ғалымдар, мұғалімдер, құтқарушылар мен өндіріс үздіктері марапатталды |lang= kk |work= informburo.kz |date= 2024-10-23 |accessdate= 2024-10-23}}</ref>

== Қосымша ақпарат ==
{{Notelist}}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]]
[[Санат:Қазақстан денсаулық сақтау министрлері]]
[[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]

Қазақстан Республикасының Парламенті

2026-06-12T13:45:55Z

Casserium: /* */

{{Заң шығарушы орган
| Атауы = Қазақстан Республикасының Парламенті
| Шынайы атауы =
| Қазіргі шақырылымы =
| Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Ені = 120px
| Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]]
| Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}
| Түрі = [[Екі палаталы жүйе|екі палаталы парламент]]
| Сайлану мерзімі =
| Палаталары = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] (жоғарғы) [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] (төменгі)
| Басшының лауазымы1 = Сенат төрағасы
| Басшы1 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
| Басшының партиясы1 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Сайлану күні1 = 4 мамыр 2020
| Басшының лауазымы2 = Мәжіліс төрағасы
| Басшы2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Басшының партиясы2 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Сайлану күні2 = 1 ақпан 2022
| Басшының лауазымы3 =
| Басшы3 =
| Басшының партиясы3 =
| Сайлану күні3 =
| Басшының лауазымы4 =
| Басшы4 =
| Басшының партиясы4 =
| Сайлану күні4 =
| Басшының лауазымы5 =
| Басшы5 =
| Басшының партиясы5 =
| Сайлану күні5 =
| Басшының лауазымы6 =
| Басшы6 =
| Басшының партиясы6 =
| Сайлану күні6 =
| Мүшелер саны = '''Сенатта''' 50 депутат (40 сайланады, 10 Президент тағайындайды)<ref name="senate">{{Cite web|url= https://ru.sputnik.kz/20221201/chto-nuzhno-znat-o-vyborakh-v-senat---2023-29900149.html |title= Что нужно знать о выборах в сенат - 2023 |lang= ru |publisher= SPUTNIK |date= 2022-01-12 |accessdate= 2024-02-07}}</ref> '''Мәжілісте''' 98 депутат
| Құрылым1 = Senate of Kazakhstan 2023.svg
| Құрылым ені1 = 200
| Құрылым сипаттамасы1 =
| Палата1 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]
| Фракциялары1 = {{legend|#CDCDCD|[[Партиясыз]]: 50 депутат}}<ref name="senate" />
| Құрылым2 = Kazakhstan Mäjilis 2023.svg
| Құрылым ені2 = 200
| Құрылым сипаттамасы2 =
| Палата2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]]
| Фракциялары2 = {{legend|#55B4A0|[[Аманат (партия)|Аманат]]: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]]: 8 депутат}}{{legend|#053381|[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ Жол ДП]]: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Respublica]]: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]: 5 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|[[Партиясыз]]: 7 депутат}}
| Комитеттері1 =
| Комитеттері2 =
| Дауыс беру жүйесі1 =
| Дауыс беру жүйесі2 =
| Соңғы сайлауы1 =
| Соңғы сайлауы2 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|19 наурыз 2023]]
| Жиналыс залы = ҚР Парламенті.jpg
| Жиналыс залы тақырыпша =
| Жиналыс залы ені = 200
| Жиналыс залы сипаттамасы =
| Штаб-пәтері =
| Құрылуы = 1995 жыл
| Ізашары1 = Бір палаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]
| Ізашары2 = 
| Таратылуы = 
| Ізбасары1 =
| Ізбасары2 =
| Сайты = [http://www.parlam.kz parlam.kz]
| Ортаққор = Parliament of Kazakhstan
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Парламенті''' — [[Қазақстан]]ның ең жоғарғы [[заң шығарушы орган]]ы, екіпалаталы [[парламент]]і. [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] атты жоғарғы палатадан және [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] атты төменгі палатадан тұрады.<ref>{{Cite web|url=https://www.parlam.kz/#section2|title=Қазақстан Республикасының Парламенті|lang=kk|publisher=Парламенттің ресми сайты|accessdate=2023-11-25}}</ref>

2026 жылғы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] қос палаталы Парламенттің орнына [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты бірпалаталы заң шығарушы орган құруды ұсынды.<ref name="quriltay">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref>

== Тарихы ==
Қазақстан Парламенті 1938 жылы алғаш рет 1937 жылғы Қазақ КСР Конституциясы негізінде құрылған, кейін 1978 жылғы Қазақ КСР Конституциясы мен 1993 жылғы [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] негізінде құрылған бір палаталы өкілді билік органы — [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңестің]] орнына сайланды. Өзінің қызмет ету кезеңінде Жоғарғы Кеңес он үш рет сайланды.

1990 жылдардың басында [[Қазақстан Президенті]] [[Нұрсұлтан Назарбаев]] пен Жоғарғы Кеңес депутаттары арасында келіспеушіліктер басталды. Сол кездегі депутаттардың көпшілігі Жоғарғы Кеңесте тұрақты жұмыс істемеді және негізгі жұмыстармен қатар міндеттерді біріктіріп атқарды, ал президент кәсіби Парламенттің қажеттілігін жақтады. Көбінесе XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің депутаттары Қаржы қорларымен қамтамасыз етілмеген шешімдер қабылдады, бюджетте ақша жоқ төлемдерді тағайындады. Нәтижесінде әлеуметтік төлемдер бойынша үлкен берешек жиналды. Қазақстанның Тұңғыш Президентінің «Менің өмірім. Бодандықтан - бостандыққа» кітабында берілген естеліктері бойынша:

{{Quote| Орындалмайтын заң мемлекеттің беделін түсіреді. Сол кезде Парламент үйінің алдында ауық-ауық наразылық митингілері өтіп жататын. Бірнеше рет аштық жариялаушылар да болды. Депутаттар оларға барып, «Бізге не дейсіңдер? Бұл жөнінде біз қабылдаған заңда былай жазылған, оның орындалуын Үкіметтен талап етіңдер» деп артық-ауыс ақылдарын айтатын да, кабинеттеріне қайтатын. Сауыншылар мен тракторшыларды зейнетке 45 жаста шығару сияқты заңдар да сол кезде қабылданған. Сиыр сауу да қиын жұмыс, трактор айдау да қиын жұмыс, бірақ сөйте берсек, оларға төлейтін зейнетақыны қайдан аламыз?.. Экономика көңілдегідей дамымай, қазына қоржыны босап, зейнетақы, жалақы төлей алмай тұрған кезде мұндай заңдардың пайдасынан зияны көп. Кейіннен әлгіндей мемлекет есебінен мырзалықтың жөні келіспейтініне депутаттардың өздерінің де көздрі жетті, тиісті заңнан жаңағыдай көкейге қонымсыз баптар алынып тасталды<ref name=omirim>{{кітап | авторы = Назарбаев Н. Ә. | тақырыбы = Менің өмірім. Бодандықтан - бостандыққа | орны= Астана |баспасы= Foliant | жыл = 2023 | беттері= 327-355 | барлық беті= 688 |isbn= 978-601-271-821-8 | тиражы= 7500}}</ref>}}

XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің басты міндеттерінің бірі Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясын қабылдау болды. Парламент қабырғасында қатты пікірталастар болды. Атап айтқанда, Тұңғыш Президенттің екі палаталы парламент құру туралы идеясы, сондай-ақ Парламентті тарату туралы бап қабылданбады. 1993 жылы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңес бір палаталы Парламентпен Қазақстан Конституциясын қабылдады. XII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің төрағасы Президенттен тәуелсіз саясат жүргізуге шешім қабылдаған Серікболсын Әбділдин болды. Бірақ Конституциялық дағдарыс қанды қақтығыстарға ұласқан көрші Ресейден айырмашылығы, Қазақстанда бәрі парламенттің өзін-өзі таратуымен аяқталды.<ref name=omirim/>

Президент Парламент реформалардың дамуына кедергілер құрып жатыр деп мәлімдеді, ал кейбір депутаттар барлық кеңестерді тарату қажеттілігі туралы айтты. 1993 жылғы 16 қарашада Алматы қаласы депутаттарының Алатау аудандық кеңесі барлық деңгейдегі депутаттарға үндеу жазып, онда кеңестерді «бұрынғы режимнің синонимі» деп атады:

{{Quote| Кеңестер көбіне-көп бұрынғы үрдіс ескі идеологияның баламасы болып қала отыр. Өкілетті жүйенің қызметін реттейтін заңдардың әрі әбден ескіргендігі, әрі тар ауқымы, депутаттық корпустың өз жұмысына деген ынтасының азаюы Кеңестердің шын өмірден аулақ қалуын күшейтті. Олардың сайлаушылардың еркін жүзеге асыруға қабілетсіз екені күннен күнге айқындала түсуде. Бұл депутаттық корпустың кінәсінен емес. Себеп басқада - Кеңестердің толық билігі үрдісінің бүгінгі күннің шындығына толығымен сәйкес кел алмайтын қауқарсыздығында.<ref name=omirim/>}}

Барлық деңгейдегі кеңестердің депутаттары, Жоғарғы Кеңеске дейін, өз өкілеттіктерінен босай бастады. Бір жарым айдан аз уақыт ішінде республикадағы кеңестер жүйесі өзін — өзі жойды - Кеңес депутаттарының 25% - дан астамы өз өкілеттіктерінен бас тартты. 1993 жылы желтоқсанда Жоғарғы Кеңестің сессиясында олар өзін-өзі тарату және жаңа сайлауға дейін барлық өкілеттіктерді Президентке беру туралы шешім қабылданды. Сол кезде президентті кінәлаған сыншылар болды. Мысалы, Жоғарғы Кеңестің депутаты Людмила Филаретова Парламентті тарату идеясы президентке тиесілі деп ашық айтты, бірақ кейіннен бұл сөздер үшін кешірім сұрады. [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов|Заманбек Нұрқаділов]] (сол кезде-Алматы қаласы әкімшілігінің басшысы) бір сұхбатында тарату идеясы оған тиесілі деп мәлімдеді:<ref name=omirim/>

{{Quote| Ол кезде қалалық әкімдігінің заң бөлімін [[Зағипа Яхияқызы Балиева|Зағипа Балиева]] басқаратын. Мен одан Жоғарғы Кеңеске қатысты заң құжаттарының бәрін алып келуді сұрадым. Солқағаздардың арасынан мен жергілікті кеңестер турыла заңды көрдім. Көрдім де, бірден КОКП жарғысын есіме түсірдім, онда партияның негізі бастауыш ұйымдар екені айтылатын. Демек, ұқсастық бойынша Жоғарғы Кеңестің негізі атқарушы биліктің төменгі буындары болып шығады. Содан мен істі Алматының Алатау ауданының кеңесінен бастадым. Келесі күні тағы жеті аудандық кеңес пен қалалық кеңес «өзін-өзі таратты». Одан кейін бұл «бастаманы» Қарағанды іліп алып кетті, артынша үдеріс бүкіл ел бойынша жүріп кетті.}}

1994 жылы 7 наурызда 177 кәсіби депутаттан тұратын жаңа парламентке сайлау өтті. Халық бірлігі одағы (32), Қазақстан Халық Конгресі (22), Қазақстан Социалистік партиясы (12), кәсіподақтар Федерациясы (12) ең көп дауыс жинады. Жоғарғы Кеңестің төрағасы жазушы Әбіш Кекілбаев болды. XIII шақырылымның Жоғарғы Кеңесінің отырыстары өте қайшылықты болды, нәтижесінде 1 жыл ішінде парламент тек 7 заң қабылдады.

1994 жылғы күзде журналист және [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] депутаттығына бұрынғы үміткер Татьяна Квятовская [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы парламент сайлауы]]ның қорытындысын жоққа шығаруды талап етіп сотқа шағым түсірді. 1995 жылы наурызда ұзаққа созылған сот процестерінен кейін Қазақстанның сол кездегі [[Қазақстан Конституциялық соты|Конституциялық соты]] Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] пен Жоғарғы Кеңес төрағасы [[Әбіш Кекілбайұлы]]ның қарсылықтарына қарамастан, 1995 жылғы 6 наурызда Квятковскаяның талаптарын негізді деп таныды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/stati/parlamentskie-vybory-v-kazahstane-o-tradicii-ocherednyh-vneocherednyh.html|title=Парламентские выборы в Казахстане: о традиции очередных внеочередных|lang=ru|publisher=informburo|author=Иванов, Анатолий|date=2016-01-14|accessdate=2023-11-25}}</ref> Сот ұйғарымының нәтижесінде Назарбаев 11 наурызда Жоғарғы Кеңесті тарату туралы жарлық шығарды, Кеңесте қабылданған барлық заң жобалары «жарамсыз» деп танылды. Сол себептен Қазақстанда заң шығарушы билік болмады, оның орнына барлық заңдар Президент Жарлықтары негізінде қабылданды.<ref>{{кітап|тақырыбы=Анатомия гражданских кодексов России и Казахстана: биопсия экономических конституций двух постсоветских республик|баспасы=Издательство "Проспект"|авторы=Osakwe, Christopher|жыл=2014}}</ref>

1995 жылғы 30 тамызда [[Қазақстандағы конституциялық референдум (1995)|конституциялық референдум]] өтті, онда қазақстандықтар [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] пен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] кіретін жаңа екі палаталы Парламентті құрған Қазақстан Конституциясының жаңа жобасына дауыс берді.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/en/history-of-kazakhstan/show/9733|title=Presidential republic (since august 1995)|lang=en|publisher=e-history|date=2013-09-25|accessdate=2023-11-25}}</ref> Сенат сайлауы алғаш рет 1995 жылғы 5 желтоқсанда өтті, содан кейін екі турдан тұратын Мәжіліс сайлауы өтті, олар 1995 жылғы 9 желтоқсанда және 23 желтоқсанда орын алды. Парламент 1996 жылы 30 қаңтарда өзінің бірінші сессиясына жиналды.<ref>{{Cite web|url=https://e-history.kz/en/news/show/8453/|title=The Parliament of the Republic of Kazakhstan of the First Convocation and public figure Marat Ospanov (1996-1999)|lang=en|publisher=e-history.kz|date=2016-01-18|accessdate=2023-11-25}}</ref>

[[Қазақстан Конституциясына өзгерістер енгізілуі (2007)|2007 жылғы наурызда Конституцияға бірнеше өзгерістер енгізілді]], нәтижесінде Мәжіліс [[аралас сайлау жүйесі]]нен [[партиялық тізім]] жүйесіне көшті және президент мерзімі сегізден бес жылға ауысты. Алайда бұл өзгеріс арқылы Назарбаевтың сайлану мерзіміндегі шектеу жоқ болды, [[авторитаризм]]ге жол ашылды.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/kazakh-legislators-approve-unlimited-terms-for-president-1.681388|title=Kazakh legislators approve unlimited terms for president|lang=en|publisher=CBC News|date=2007-05-18|accessdate=2023-11-25}}</ref> [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007 жылы орын алған парламент сайлауы]]нда билеуші [[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы барлық депутаттық орындарды жеңіп алды да, Парламенттегі оппозицияның барлық өкілеттігін жоқ қылды. Осы арқылы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012 жылғы сайлау]]ға дейін Қазақстан [[Бірпартиялық жүйе|бірпартиялық мемлекет]] болды.

2010 жылы Парламент Назарбаевқа «[[Елбасы]]» атағын берді. Жаңа атақ көмегімен Назарбаев Президент болмай да біраз билікке, заңды иммунитетке ие болатын еді.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-kazakhstan-president-idUSTRE65E0WP20100615|title=Kazakh president declared Leader of the Nation|lang=en|publisher=[[Reuters]]|author=Нұршаева, Раушан|date=2010-06-15|accessdate=2023-11-25}}</ref>

2026 жылғы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті [[Бір палаталы жүйе|бірпалаталы]] қылуды, [[Қазақстан Құрылтайы]] деп атауды ұсынды. Парламент реформасы [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] оң нәтиже алса жасалмақ.<ref name="quriltay" /><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref>

== Құқығы және міндеттері ==
Парламенттiң өкiлеттiгi оның бiрiншi сессиясы ашылған сәттен басталып, жаңадан сайланған Парламенттiң бiрiншi сессиясы жұмысқа кiрiскен кезден аяқталады. Өкiлеттiк [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]да көзделген жағдайлар мен реттерде мерзiмiнен бұрын тоқтатылуы мүмкiн. Парламенттiң ұйымдастырылуы мен қызметi, оның депутаттарының құқықтық жағдайы конституциялық заңмен белгiленедi.

Парламент өз палаталарының бөлек отырысында мәселелердi әуелi Мәжiлiсте, содан соң Сенатта қарау арқылы заңдар қабылдайды; республикалық бюджеттi және оның атқарылуы туралы есептердi, бюджетке енгiзiлетiн өзгерiстер мен толықтыруларды талқылайды, мемл. салықтар мен алымдарды белгiлейдi және оларды алып тастайды; ҚР-ның әкiмшілік-аумақтық құрылымына қатысты мәселелердi шешу тәртiбiн белгiлейдi; азаматтарға рақымшылық жасау туралы актiлер шығарады; палаталардың бiрлескен комиссиялары мүшелерiнiң жартысын сайлайды; Конституцияға сәйкес Палаталар депутаттарының өкiлеттiгiн тоқтатады, оларды қол сұғылмаушылық құқығынан айырады; Үкiмет мүшелерiнiң есептерiн тыңдайды; палаталардың үйлестiрушi және жұмысшы органдарын жасақтайды, регламент қабылдайды, Конституцияда (54-бап) көзделген басқа да өзгерiстердi жүзеге асырады.

Парламент Палаталардың бiрлескен отырыстарында: [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]тiң ұсынысы бойынша Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзедi; Конституциялық заңдар қабылдайды, оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзедi; республикалық бюджеттi және Үкiмет пен Республикалық бюджеттiң атқарылуын бақылау жөнiндегi Есеп комитетiнiң бюджеттiң атқарылуы туралы есептерiн бекiтедi, бюджетке өзгертулер мен толықтырулар енгiзедi; Президенттiң қарсылығын туғызған заңдар немесе заңның баптары бойынша Президент қарсылық бiлдiрген күннен бастап бiр ай мерзiм iшiнде қайталап талқылау мен дауысқа салуды өткiзедi (бұл мерзiмнiң сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын бiлдiредi); Президенттiң бастамасы бойынша әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауыс беруiмен Президентке бiр жылдан аспайтын мерзiмге заң шығарушылық өкiлеттiк бередi; Президенттiң Премьер-министрдi; [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] төрағасын тағайындауына келiсiм бередi; Премьер-министрдiң Үкiмет бағдарламасы туралы баяндамасын тыңдап, бағдарламаны мақұлдайды немесе қабылдамай тастайды (Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен Үкiмет бағдарламасының екiншi рет қабылданбауы Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiрген болып табылады); әр Палата депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен, Парламент депутаттары жалпы санының кемiнде бестен бiрiнiң бастамасы бойынша Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiредi; соғыс және бейбiтшiлiк мәселелерiн шешедi; Республикалық референдум белгiлеу туралы ұсыныс енгiзедi, т.б.

Парламент Республиканың бүкiл аумағында мiндеттi күшi бар ҚР-ның заңдары, Парламенттiң қаулылары, Сенат пен Мәжiлiстiң қаулылары түрiнде заң актiлерiн қабылдайды. Республика Заңдары Президент қол қойғаннан кейiн күшiне енедi. Парламент пен оның палаталарының заң актiлерi, егер Конституцияда өзгеше көзделмесе, Палаталар депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданады, ал конституциялық заңдар [[Қазақстан конституциясы|Конституция]]да көзделген мәселелер бойынша әр Палата депутаттарының жалпы санының кемiнде үштен екiсiнiң көпшiлiк дауысымен қабылданады. Парламент Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiргенде, Парламент [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]дi тағайындауға екi мәрте келiсiм бермесе, Парламенттiң Палаталарының арасындағы немесе Парламент пен мемлекеттік билiктiң басқа тармақтары арасындағы келiспеушiлiк салдарынан саяси дағдарыс болғанда — Президент Парламенттi тарата алады. Бiрақ төтенше жағдай немесе соғыс жағдайы кезеңiнде, Президент өкiлеттiгiнiң соңғы 6 айында, сондай-ақ, алдыңғы таратудан кейiнгi 1 жыл iшiнде Парламенттi таратуға болмайды.

Парламенттiң ағымдағы қызметi тұрақты атқарылады, олардың саны әр Палатада жетеуден аспауға тиiс. Палаталардың бiрлескен қызметiне қатысты мәселелердi шешу үшiн [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжiлiс]] тепе-тең негiзде бiрлескен комиссиялар құруға құқылы. Заң жобасы Мәжiлiстiң тұрақты к-тiнде алдын-ала қаралып, ол бойынша қорытынды бергеннен кейiн — Мәжiлiстiң жалпы отырысында талқыланады. Әдетте, талқылау екi оқылымда өтедi. Ал Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу және конституция заңдар қабылдау немесе оларға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу мәселелерi бойынша кемiнде екi оқылым өткiзiлуi мiндеттi.

Сенаттың қаралған заң жобасы бойынша қарсылық бiлдiруге құқы бар. Сенат депутаттары жалпы санының көпшiлiк дауысымен қабылданбаған жоба Мәжiлiске қайтарылады. Егер Мәжiлiс депутаттары жалпы санының үштен екiсiнiң дауысымен жобаны қайтадан мақұлдаса, онда жоба Сенатқа қайта талқылауға және дауысқа салуға берiледi. Қайта қабылданбаған заң жобасын сол сессия барысында қайтадан енгiзуге болмайды. Әр Палатаны депутаттардың арасынан сайланатын, мемл. тiлдi еркiн игерген төраға басқарады. Төрағалар палаталардың жұмысын жүргiзедi.

Тұтастай алғанда, Парламенттiң қос палаталы құрылымы [[Қазақстан]] жоғары заң шығарушы органы қызметiнiң пiкiр алшақтықтарын азайтып, өзара ынтымақтаса жұмыс iстеуiн мақсат етедi: палаталар бiр-бiрiне бағынбайды, бiр-бiрiне тәуелсiз құрылады; палаталардың әрқайсысы жеке жұмыс тәртiбiнде қызмет атқарады, өздерiнiң қызмет аясы мен мiндеттерi бар. Сонымен қатар олар көптеген мәселелер бойынша бiрлесiп қызмет атқаруға мiндеттi.

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан парламенті төрағалары]]
* [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]]
* [[Қазақстандағы саяси партиялар]]

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.parlam.kz/kk Парламенттің ресми сайты]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}

[[Санат:Екіпалаталы парламенттер]]
[[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті]]

Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев

2026-06-09T22:04:31Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Berdibek Saparbayev (29262) (cropped).jpg
| Сурет ені = 200
| Атауы =
| Титулы = [[Жамбыл облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]]
| Ту = Zhambyl province seal.png
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = 10 ақпан 2020
| Басқаруын аяқтады = 7 сәуір 2022
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер =
| Ізашары = [[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]]
| Ізбасары = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]]
| Титулы_2 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]]
| Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 20 тамыз 2019
| Басқаруын аяқтады_2 = 10 ақпан 2020
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Ізашары_2 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]]
| Ізбасары_2 = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]]
| Титулы_3 =
| Ту_3 =
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = 11 қараша 2014
| Басқаруын аяқтады_3 = 11 қыркүйек 2015
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Ізашары_3 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]]
| Ізбасары_3 = [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]]
| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 = 25 ақпан
| Басқаруын аяқтады_4 = 20 тамыз 2019
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_4 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Ізашары_4 = [[Мәдина Ерасылқызы Әбілқасымова|Мәдина Әбілқасымова]]
| Ізбасары_4 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]]
| Титулы_5 =
| Ту_5 =
| Ту2_5 =
| Реті_5 =
| Басқара бастады_5 = 27 тамыз 2007
| Басқаруын аяқтады_5 = 4 наурыз 2009
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Ізашары_5 = [[Гүлжан Жанпейісқызы Қарағұсова|Гүлжан Қарағұсова]]
| Ізбасары_5 = [[Гүлшара Наушақызы Әбдіқалықова|Гүлшара Әбдіқалықова]]
| Титулы_6 = [[Ақтөбе облысы]]ның 7-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақтөбе облысы|әкімі]]
| Ту_6 = Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png
| Ту2_6 =
| Басқара бастады_6 = 11 қыркүйек 2015
| Басқаруын аяқтады_6 = 25 ақпан 2019
| Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_6 = [[Архимед Бегежанұлы Мұхамбетов|Архимед Мұхамбетов]]
| Ізбасары_6 = [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]]
| Титулы_7 = [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Шығыс Қазақстан облысы|әкімі]]
| Ту_7 = Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg
| Ту2_7 =
| Басқара бастады_7 = 4 наурыз 2009
| Басқаруын аяқтады_7 = 11 қараша 2014
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_7 = [[Әділғазы Сәдуақасұлы Бергенов|Әділғазы Бергенов]]
| Ізбасары_7 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті|Кедендiк бақылау комитетінің төрағасы]]
| Ту_8 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_8 = 29 тамыз 2002
| Басқаруын аяқтады_8 = 1 ақпан 2006
| Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_8 = [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Ізашары_8 = [[Маратқали Ордабайұлы Нүкенов|Маратқали Нүкенов]]
| Ізбасары_8 = [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]]
| Титулы_9 = [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]ның 4-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Түркістан облысы|әкімі]]
| Ту_9 = Turkistan region seal.png
| Ту2_9 =
| Басқара бастады_9 = 28 шілде 1999
| Басқаруын аяқтады_9 = 29 тамыз 2002
| Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_9 = [[Қалық Абдуллаұлы Абдуллаев|Қалық Абдуллаев]]
| Ізбасары_9 = [[Болат Әбжапарұлы Жылқышиев|Болат Жылқышиев]]
| Титулы_10 = [[Қызылорда облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қызылорда облысы|әкімі]]
| Ту_10 = Kyzylorda province seal.svg
| Ту2_10 =
| Басқара бастады_10 = қыркүйек 1995
| Басқаруын аяқтады_10 = шілде 1999
| Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_10 = [[Сейілбек Шаухаманұлы Шаухаманов|Сейілбек Шаухаманов]]
| Ізбасары_10 = [[Серікбай Өрікбайұлы Нұрғисаев|Серікбай Нұрғисаев]]

| Туған күні = 09.02.1953
| Туған жері = [[Бесарық (Жаманбай батыр ауылдық округі)|Талап]], {{туғанжері|Жаңақорған ауданы|Жаңақорған ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні = 10.06.2023
| Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Көкшетау|Көкшетауда}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақстан]]
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Білімі =
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Berdibek Saparbayev
| Марапаттары =
}}
'''Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев''' ([[9 сәуір]] [[1953 жыл|1953]], [[Бесарық (Талап ауылдық округі)|Талап]], [[Жаңақорған ауданы]] — [[10 маусым]] [[2023 жыл|2023]], [[Көкшетау]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист. Қазақстанның 5 облысын басқарып, екі рет [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] және екі рет [[Қазақстан премьер-министрі]]нің орынбасары болған.

== Өмірбаяны ==
Әкесі - Нәлібаев Мәшбек Сапарбайұлы, бригадир. Анасы - Нәлібаева Бибіш. [[Қоңырат]] тайпасы [[Жаманбай]] руы [[Қараша (Орта жүз)|Қараша]] бұтағынан шыққан. [[Нархоз университеті|Алматы халық шаруашылығы институтының]] жоспарлау экономикалық факультетін бітірген (1977), экономист. Экономика ғылымдарының докторы (1999). Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Өндірістік-шаруашылық жүйедегі инвестициялық үдерістерді басқару».

ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті мүшесі (1996). «Аймақтың өтпелі кезеңдегі экономикасы» (1995), «Арнаулы экономикалық аймақтар. Құру тәжірибесі» (1996), «ҚР Кеден кодексі» (2003) кітаптарының, ҚР Кеден кодексіне
түсініктеменің (2005) авторы.

* 1969 жылдың тамыз айынан - [[Қызылорда облысы]]ның [[Жаңақорған ауданы]]ндағы «Задария» кеңшарынының №3 бөлімшесінде жұмысшы, әрқилы қарапайым жұмыстарды атқарушы.
* 1971 жылдың мамырынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
* 1977 жылдың тамыз-қыркүйек айларында - Мемеңбек жинақ кассасының Қазақ республикалық басқармасында тексеруші.
* 1977 жылдың қазан айынан - [[ҚазКСР]] Қаржы министрлігінің Мәдениетті және денсаулық сақтауды қаржыландыру басқармасында экономист, 1978 жылдың қазан айынан - аға экономист,
* 1983 жылдың мамыр айынан -жетекші экономист,
* 1985 жылдың шілде айынан - бас экономист,
* 1986 жылдың наурыз айынан - бөлім бастығының орынбасары.
* 1988 жылдан - [[ҚазКСР]] Халыққа білім беру министрлігі жоспарлау-қаржы басқармасының бастығы.
* 1990 жылдан - ҚР Білім министрінің орынбасары.
* 1994 жылдан - ҚР Президенті және ҚР Министрлер кабинеті Аппаратының қаржы, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ҚР Министрлер кабинетінің Істер басқармасы қаржы, еңбек және халықты әлеуметтік қорғау бөлімі меңгерушісінің орынбасары, бөлім меңгерушісі.
* 1995 жылдың наурыз айынан - ҚР Министрлер кабинеті Аппаратының жетекшісі.
* 1995 жылдың қыркүйек айынан - [[Қызылорда облысы]]ның әкімі.
* 1999 жылдан - [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] әкімі.
* 2002 жылдан - ҚР Кедендік бақылау агенттігінің төрағасы.
* 2004 жылдан - қаржы вице-министрі - ҚР Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитетінің төрағасы.
* 2006 жылдан - ҚР Премьер-министр кеңсесі жетекшісінің орынбасары - ҚР Парламенті Мәжілісіндегі Үкіметтің өкілі.
* 2007 жылдан - ҚР экономика және бюджеттік жоспарлау вице-министрі
* 2007 жылғы 27 тамыздан - ҚР еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі.
* 2009 жылдан 2014 жылғы қарашаға дейін - [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның әкімі.
* 2014 жылғы 11 қарашадан - Қазақстан премьер-министрінің орынбасары.
* 2015 жылғы 11 қыркүйектен - [[Ақтөбе облысы]]ның әкімі.
* 2019 жылғы 25 ақпанда Қазақстан Республикасының Еңбек және әлеуметтік қорғау министрі лауазымына тағайындалды.
* 2019 жылғы 20 тамызда [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің]] орынбасары болып тағайындалды.
* 2020 жылғы 10 ақпанда [[Жамбыл облысы]]ның әкімі болып тағайындалды. 2022 жылғы 7 сәуірде лауазымынан босатылды.
* 2022–2023 жылдары [[QazBioPharm|«QazBioPharm»]] ұлттық холдингі директорлар кеңесінің төрағасы болды.
* Ол 2023 жылы 10 маусымда таңертең 70 жасында қайтыс болды<ref>https://kaz.tengrinews.kz/events/berdbek-saparbaev-kaytyis-boldyi-351658/</ref>.
* Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және еліміздің басқа да көрнекті қайраткерлері көңіл айтты.
* Қазақстанның көрнекті мемлекет және саяси қайраткерімен қоштасу Алматыда 11 маусым күні сағат 10:00-де [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры]]нда өтеді.

== Марапаттары ==

* «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» (1999) ордені
* «[[Парасат ордені|Парасат]]<nowiki/>» (2007) ордені

== Отбасы ==
Үйленген. Жұбайы - Сапарбаева Қалдығайша Зейноллақызы (1955 ж.т.). Қызы - Сапарбаева Ақбота Бердібекқызы (1978 ж.т.); ұлдары - Сапарбаев Бауыржан
Бердібекұлы (1983-2002), Сапарбаев Жансұлтан Бердібекұлы (1991 ж.т.).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қызылорда облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Түркістан облысының әкімдері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Парасат орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астана медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Ақтөбе облысының әкімдері]]
[[Санат:Қызылорда облысының әкімдері]]
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]]
[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]

Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева

2026-06-07T17:55:09Z

Casserium: Көрнекілік

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева
| Шынайы есімі =
| Суреті = Rauşan Qajybaeva meeting Vladimir Putin (from video).png
| Сурет ені =
| Атауы = Қажыбаева, 2026 жылы Путинмен кездесуде

| Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] директоры
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = ТелерадиокомплексПрезидентаРК.png
| Басқара бастады = 26 тамыз 2019 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
|Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Ерлан Халижанұлы Бекхожин|Ерлан Бекхожин]]
| Ізбасары =

| Туған күні = 3.10.1978
| Туған жері = [[Есіл (қала)|Есіл]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары = 3
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] (2010–2026) [[Әділет (партия)|Әділет]] (2026 жылдан бастап)<ref>[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref>
| Білімі = [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилёв атындағы Еуразия университеті]] (1999)
| Мамандығы = журналист
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Құрмет ордені}}
|{{Парасат ордені}}
}}
}}

'''Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева''' ([[3 қазан]] [[1978 жыл]], [[Есіл (қала)|Есіл]] қаласы) — қазақстандық журналист және медиа менеджері, 2019 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] директоры. 2008–2016 жылдары Парламент Сенатының, Үкіметтің, Қорғаныс министрлігінің және «Қазақстан темір жолы» ұлттық компаниясының баспасөз хатшысы болған.

== Өмірбаяны ==
Раушан Қажыбаева 1978 жылғы 3 қазанда бұрынғы [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысының]] [[Есіл (қала)|Есіл]] қаласында дүниеге келген. 1999 жылы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилёв атындағы Еуразия университетін]] журналист мамандығы бойынша тәмамдаған. 2021 жылы Швейцариядағы халықаралық бизнес мектебінде адам ресурстарын басқару бойынша Advanced Studies магистрі дәрежесін алған.

Еңбек жолын 1999 жылы [[КТК (телеарна)|КТК]] арнасының [[Астана]]дағы корреспонденттік бекетінде репортёр болып бастаған. Кейін 2007 жылға дейін [[Qazaqstan (телеарна)|Қазақстан]] арнасының ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар дирекциясы директорының орынбасары, орыс редакциясының бас редакторы болып жұмыс істеген.<ref>[https://nomad.su/?a=19-201404090020 Кадровые перестановки]</ref>

2007–2008 жылдары Парламент Сенатының төрағасы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2008–2012 жылдары Сенаттың баспасөз хатшысы болды.

2012–2014 жылдары Премьер-министр [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметовтің]] баспасөз қызметінің басшысы және баспасөз хатшысы, 2014 жылы Қорғаныс министрлігінің Бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс департаментінің басшысы болып қызмет атқарды.

2014–2016 жылдары [[Қазақстан темір жолы]]ның Қоғаммен байланыс департаментінің директоры, 2016–2019 жылдары Премьер-министрдің бірінші орынбасары және 2019 жылы Премьер-министр болған [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминнің]] кеңесшісі болды.

2019 жылғы 26 тамызда [[Қазақстан Республикасы Президентінің телерадиокешені|Президент телерадиокешенінің]] бас директоры болып тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/prezident-teleradiokesheni_132673/ Президент телерадиокешенінің бас директоры тағайындалды]</ref> 2023 жылғы қыркүйектен бастап Президент телерадиокешенінің директоры болып қызмет атқарады. 2022 жылдан бастап телерадиокешен Қажыбаеваның басшылығымен өз телеарнасы, радиосы және халықаралық ақпарат агенттігі бар ірі медиа компанияға айналды.

2026 жылғы ақпанда Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы мамырда жаңадан құрылған [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясына қосылып, партияның саяси кеңесіне мүше болып сайланды.<ref>[https://www.inform.kz/ru/aybek-dadebay-vozglavil-partiyu-adlet-42d8046b Айбек Дадебай возглавил партию «Әділет»]</ref>

== Отбасы ==
Тұрмыста, 3 баласы бар.

Қажыбаева бұқаралық ақпарат құралдарының мәліметі бойынша кәсіпкер Гаджи Гаджиевке тұрмысқа шыққан (немесе азаматтық некеде).<ref>[https://inbusiness.kz/ru/last/raushan-kazhibaeva-podast-v-sud-za-klevetu-ob-areste-ee-supruga Раушан Кажибаева подаст в суд за клевету об аресте ее супруга]</ref> Гаджи Шапиевич 1974 жылы [[Дағыстан]]ның Буйнакск қаласында туғанымен, балалық шағын [[Жаркент]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5075694-gadzhi-gadzhiev-sport-kuznitsa-patriotov.html Гаджи Гаджиев: Спорт - кузница патриотов]</ref> Гаджиев 2024 жылдан бастап Қазақстан ауыр атлетика федерациясын басқарады, 2025 жылдан бастап ол — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық Олимпиадалық комитеті|Ұлттық олимпиада комитетінің]] жалпы мәселелер жөніндегі вице-президенті.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=34184544 Гаджиев Гаджи Шапиевич (персональная справка)]</ref>

== Марапаттары ==
8 медальмен, оның ішінде «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2009) марапатталған. «Құрмет» және «Парасат» (2024) орденінің иегері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]]

Айбек Серікбайұлы Смадияров

2026-06-04T01:25:41Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Айбек Серікбайұлы Смадияров
| Суреті = Айбек Смадияров (cropped).jpg
| Атауы = Смадияров, 2020 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]]
| Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 29 қаңтар 2026 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = ''президент көмекшісі — баспасөз хатшысы ретінде [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]]''
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 15 желтоқсан 2025
| Басқаруын аяқтады_2 = 29 қаңтар 2026
| Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев
| Ізашары_2 = [[Абзал Нүкенұлы Нүкенов|Абзал Нүкенов]]
| Ізбасары_2 = [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]

| Туған күні = 7.7.1983
| Туған жері = {{туғанжері|Шымкент|Шымкентте}}, [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="informkz">{{Cite web|url=https://www.inform.kz/person/aibek-serikbaevich-smadiiarov-1765305020/#personalLife |title=Айбек Серикбаевич Смадияров |language=ru |work=inform.kz |accessdate=2026-01-29}}</ref>
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Балалары = 3

| Білімі = [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]
| Марапаттары =
}}

'''Айбек Серікбайұлы Смадияров''' ([[7 шілде]] [[1983 жыл]], [[Шымкент]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2026 жылғы қаңтардан бергі [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]]. II сыныпты төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық дәрежесі бар.<ref name="nurkz" />

== Ерте жылдары және білімі ==
Смадияров 1983 жылғы 7 шілдеде [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысында]] туған.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=38521546 |title=Смадияров Айбек Серикбаевич (персональная справка) |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-01-29}}</ref>

Ол 2004 жылы [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]]ндегі «құжаттанушы және халықаралық саясат білгірі» мамандығына оқуын бітірді.<ref name="zakonkz" />

Ол [[Түркия Сыртқы істер министрлігі|Түркия СІМ]] жас дипломаттар курстарын, Қазақстан СІМ құрылымдық бөлімшелер елшілері мен басшыларына арналған курстардан өткен.<ref name="zakonkz" />

== Мансабы ==
Смадияров мансабын 2005 жылы «[[Қазақстандағы Қытай банкі]]» АҚ Әкімшілік департаментінің маманы ретінде бастады.<ref name="nurkz" />

2006–2008 жылдары ол [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстан Сыртқы істер министрлігі]] (СІМ) Консулдық қызмет департаментінің маманы болды. Одан кейін, 2010 жылға дейін ол СІМ Еуропа департаментінің [[атташе]]сі және үшінші хатшысы болды.<ref name="nurkz" />

2010 жылдан 2012 жылға дейін ол [[Қазақстанның Мажарстандағы Елшілігі]]нің үшінші хатшысы еді. 2012 жылы ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] баспасөз қызметінің сарапшысы болды. Бұл қызметте ол 2013 жылға дейін болды.<ref name="nurkz" />

Бұдан кейін 2014 жылға дейін Смадияров СІМ Сыртқы саяси сараптау мен болжамдау комитетінің бірінші хатшысы лауазымына ие болған. 2014–2018 жылдары ол [[Қазақстанның Вьетнамдағы Елшілігі]]нің екінші, кейін бірінші хатшысы еді.<ref name="nurkz" />

2018—2025 жылдары Сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы және министрліктің ресми өкілі болды.

2018 жылдан 2019 жылға дейін ол — СІМ баспасөз қызметінің басшысы. Кейін 2023 жылға дейін ол СІМ Халықаралық ақпарат комитеті төрағасының орынбасары — баспасөз хатшысы болды.<ref name="nurkz" />

2023–2025 жылдары ол — СІМ Коммуникациялар департаментінің директоры және ресми өкілі. 2025 жылғы 4 наурыздан 9 желтоқсанға дейін ол СІМ Халықаралық ақпарат комитетінің төрағасы — ресми өкілі қызметін атқарды.<ref name="nurkz" />

2025 жылғы 15 желтоқсанда Смадияров [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі лауазымына тағайындалған болатын.<ref name="nurkz">{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2336936-aibek-smadiiarov-prezidentting-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagaiyndaldy/ |title=Айбек Смадияров президенттің баспасөз хатшысы болып тағайындалды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=kaz.nur.kz |last=Асқарқызы |first=Эльмира |accessdate=2026-01-29}}</ref>

2026 жылғы 29 қаңтарда таңертең<ref name="azattiq">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/aibek-smadiyarov-prezidenttin-kenesshisi-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagaiyndaldy/33663516.html |title=Айбек Смадияров президенттің кеңесшісі – баспасөз хатшысы болып тағайындалды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Азаттық радиосы]] |accessdate=2026-01-29}}</ref> [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібайды]] қызметінен босатып, оның орнына Смадияровты [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президент кеңесшісі]] — [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы|Баспасөз хатшысы]] қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-aybek-serikbayuly-smadiyarov-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-kenesshisi-prezidenttin-baspasoz-hatshysy-bolyp-tagayyndaldy--290569 |title=Мемлекет басшысының өкімімен Айбек Серікбайұлы Смадияров Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі – Президенттің Баспасөз хатшысы болып тағайындалды, ол бұрынғы атқарған лауазымынан босатылды |date=2026-01-29 |lang=kk |work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-01-29}}</ref>

== Өз өмірі ==
Смадияров үйленген, оның бір ұлы және екі қызы бар. Ол қазақша, орысша, ағылшынша және түрікше сөйлейді.<ref name="zakonkz" />

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Смадияров, Айбек Серікбайұлы}}
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан құжаттанушылары]]
[[Санат:Қазақстан президентінің кеңесшілері]]
[[Санат:Қазақстан президентінің баспасөз хатшылары]]
[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]]

Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов

2026-05-26T23:03:41Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов
| Шынайы есімі =
| Суреті = Karim Masimov.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Мәсімов, 2017 жыл
| Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]нің төрағасы
| Ту = Эмблема КНБ РК.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті =
| Басқара бастады = 8 қыркүйек 2016
| Басқаруын аяқтады = 5 қаңтар 2022
| Ізашары = [[Владимир Зейноллаұлы Жұмақанов|Владимир Жұмақанов]]
| Ізбасары = [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]]
| Президент =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан]]ның 7 және 9-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министрі]]
|Ту_2= Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
|Ту2_2= Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 3 сәуір 2014
| Басқаруын аяқтады_2 = 8 қыркүйек 2016
| Президент_2 =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_2 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
| Ізбасары_2 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]

| Басқара бастады_3 = 10 қаңтар 2007
| Басқаруын аяқтады_3 = 24 қыркүйек 2012
| Президент_3 =[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_3 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Ізбасары_3 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы
|Ту_5= Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_5= Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 24 қыркүйек 2012
| Басқаруын аяқтады_5 = 3 сәуір 2014
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_5 = [[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]
| Ізбасары_5 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]

|Титулы_6= [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасары]]
|Басқара бастады_6= 18 қаңтар 2006
|Басқаруын аяқтады_6= 10 қаңтар 2007
|Ту_6= Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
|Ту2_6= Flag of Kazakhstan.svg
|Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_6= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
|Ізашары_6=[[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]]
|Ізбасары_6=[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]

|Титулы_7=
|Басқара бастады_7 = 27 қараша 2001
|Басқаруын аяқтады_7= 13 маусым 2003
|Ту_7=
|Ту2_7=
|Президент_7= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_7= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]
|Ізашары_7=[[Ораз Әлиұлы Жандосов|Ораз Жандосов]]
|Ізбасары_7=[[Сауат Мұхаметбайұлы Мыңбаев|Сауат Мыңбаев]]

|Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі]]
|Басқара бастады_8= 19 сәуір
|Басқаруын аяқтады_8 = 4 қазан 2006
|Ту_8= Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
|Ту2_8= Flag of Kazakhstan.svg
|Президент_8= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_8= [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
|Ізашары_8=[[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]
|Ізбасары_8=[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]

|Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
|Басқара бастады_9= 13 маусым 2003
|Басқаруын аяқтады_9= 18 қаңтар 2006
|Ту_9= Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_9= Flag of Kazakhstan.svg
|Президент_9= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_9= [[Болат Жамитұлы Өтемұратов|Болат Өтемұратов]]
|Ізбасары_9= Президенті әкімшілігі басшысының орынбасары ретінде [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]

| Титулы_10 =[[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникация министрі]]
| Ту_10 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_10 = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті_6 =
| Басқара бастады_10 = 7 тамыз 2000
| Басқаруын аяқтады_10 = 27 қараша 2001
| Ізашары_10 = [[Серік Минаварұлы Бүркітбаев|Серік Бүркітбаев]]
| Ізбасары_10 = [[Абылай Исабекұлы Мырзахметов|Абылай Мырзахметов]]
| Премьер_10 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Туған күні = 15.6.1965
| Туған жері = {{туғанжері|Астана|Астанада}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі = Қажымқан Мәсімов (1939—2019)
| Анасы =Элеонора Мәсімова
| Жұбайы = Дилярам Мәсімова
| Балалары = 3
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
| Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымдарының докторы
| Мамандығы =
| Білімі = 1) [[Патрис Лумумба атындағы Халықтар достығы университеті|Халықтар достығы университеті]] 2) [[Бейжің мәдениет және тіл университеті]] 3) [[Ухань университеті]] 4) [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] 5) [[Колумбия университеті]]
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Назарбаев ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
|{{Барыс ордені}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
|{{Халықтар достығы ордені (Беларусь)}}
}}
}}
'''Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов''' ([[15 маусым]] [[1965 жыл]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, экономист, қаржыгер, банкир. [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]нің төрағасы (2016—2022), [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] (2007—2012, 2014—2016), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2012—2014), Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі (2006).

2022 жылғы 6 қаңтарда «мемлекетке опасыздық жасау» бабы бойынша қылмыстық іс қозғалып, тергеу изоляторына қамауға алынды.<ref name="azat22">{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31644786.html |title= Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Кәрім Мәсімов ұсталды |lang= kk |accessdate= 2023-07-17 |date= 2022-01-08 |publisher= [[Азаттық радиосы]] }}</ref> 2023 жылы 24 сәуірде Мәсімов 18 жылға бас бостандығынан айырылды.

== Өмірбаяны ==
Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов - [[15 маусым]] [[1965 жыл]]ы Қазақстанның [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. Әкесі - Қажымқан Қасымұлы Мәсімов<ref>[http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30095276 Масимов Карим Кажимканович (персональная справка)]</ref>. Анасы - Элеонора (Ажибекова) Кәрімқызы Масімова<ref>[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1194385620 Мама премьера Казахстана К. Масимова до сих пор работает экскурсоводом в Железнодорожном музее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923224233/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1194385620 |date=2015-09-23 }}</ref>.

=== Білімі ===
* 1982 жылы [[Алматы|Алматы қаласындағы]] [[Республикалық физика-математика мектебі]]н үздік бітірді.
* 1985 жылы [[Мәскеу|Мәскеу қаласындағы]] П. Лумумба атындағы Халықтар Достығы университетінде араб филологиясы бойынша білім алды.
* 1988 жылы Пекиндегі Тіл білімі институтында оқыған. 1991 жылы Қытайдағы Ухань заң университетін, 1995 жылы Қазақ мемлекеттік Басқару академиясын бітірген.
* 1999 жылы Колумбия университетінде (Нью-Йорк) топ-менеджерлер даярлау бағдарламасынан өткен.
* Орыс, қазақ, [[Ағылшын тілі|Ағылшын]], [[Қытай тілі|қытай]], [[Араб тілі|араб тілдерін]] меңгерген.

=== Қызмет жолы ===
Мәсімов еңбек жолын 1991 жылы Қытай Халық Республикасындағы КСРО Сауда өкілдігінің құқықтық мәселелер бойынша кеңесшісі болып бастаған.

1991 жылы Қазақстан Республикасының Еңбек министрлігінде сыртқы экономикалық байланыс бөлімінің бастығы, бас экономист, 1992 жылы «Қазақпригранторг» фирмасының басшысы, [[Үрімші]] (Қытай) қаласындағы «Қазақинторг» өкілдігінде жетекші маман, директор орынбасары, 1993 жылы «Акцепт» ЖШС басшысының ішкі экономикалық мәселелер жөніндегі директор орынбасары болып жұмыс істеді.

1994 жылы [[Гонконг]] қаласындағы Қазақ сауда үйінің басқарушы директоры болды.

1995 жылы [[АТФ Банк|«Алматы сауда қаржы банкі»]] ЖАҚ Басқармасының бастығы болып, 1996 жылдың қыркүйек айынан [[БТА Банкі|«Тұран Әлем Банк»]] Басқармасы бастығының міндетін орындады.

1997 жылдың тамыз айынан бастап — [[Қазақстан Халық банкі|«Қазақстан Халық жинақ банкі» ААҚ]] Басқарма бастығының бірінші орынбасары, қыркүйек айынан бастап бастығы.

2000 жылғы тамыз айынан бастап Көлік және коммуникация министрі, 2001 жылғы қарашадан бастап Премьер-Министрдің орынбасары болды.

2003–2006 жылдары ол Президенттің көмекшісі, 2006–2007 жылдары Премьер-Министрдің орынбасары қызметтерін атқарған.

2007 жылғы 10 қаңтарда [[Қазақстан премьер-министрі]] болып тағайындалды.<ref>Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС “Алматы баспа үйі,” 2006 ISBN 9965-9865-5-X</ref>
* 2011 жылдың 2 қарашасында Кәрім Мәсімов "Қазақша Уикипедиа" жобасын өз қамқорлығына алатынын хабарлады.<ref>[http://pm.kz/page.php?page_id=8&lang=1&news_id=841 Wikibilim project obtained PM’s support]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

2012 жылдың 24 қыркүйек күні Кәрім Мәсімов Үкімет басшысы ретінде жұмыстан кететіндігі туралы арыз берді. Президент Н. Назарбаев өтінішті қабылдады.<ref>[http://akorda.kz/kz/page/page_kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-nursultan-nazarbaevtyn-kazakstan-respublikasynyn-premer-mi Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.Қ.Мәсімовтің орнынан түсуі туралы Жарлығы 24.09.2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106084334/http://www.akorda.kz/kz/page/page_kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-nursultan-nazarbaevtyn-kazakstan-respublikasynyn-premer-mi |date=2013-11-06 }}</ref>. Сол күні Мәсімов Президент Әкімшілігінің Басшысы болып тағайындалды.<ref>[http://akorda.kz/kz/page/page_kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-nursultan-nazarbaevtyn-k-k-masimovti-kazakstan-respublikasy- Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың К.Қ.Мәсімовті Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы қызметіне тағайындау туралы Жарлығы, 24.09.2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131106071619/http://www.akorda.kz/kz/page/page_kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-nursultan-nazarbaevtyn-k-k-masimovti-kazakstan-respublikasy- |date=2013-11-06 }}</ref>

2014 жылғы 3 сәуірде екінші мәрте [[Қазақстан премьер-министрі]] болып тағайындалды. Бұл қызметте 2016 жылғы 8 қыркүйекке дейін болды.

2016 жылғы 8 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]нің төрағасы болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/karm-masmov-ukk-toragasyi-bolyip-tagayyindaldyi-272561/ Кәрім Мәсімов ҰҚК төрағасы болып тағайындалды 08.09.2016]</ref>. 2022 жылғы 5 қаңтарда түнде Кәрім Мәсімовтің қызметінен босатылғаны хабарланды.<ref>[https://qamshy.kz/kz/article/68161-karim-masimov-qyzmetinen-alyndy Кәрім Мәсімов қызметінен алынды]</ref>

2022 жылғы 6 қаңтарда Кәрім Мәсімов ұсталып, уақытша ұстау изоляторына қамалды. Оған мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылып, Ұлттық қауіпсіздік комитеті тергеу жұмыстарын бастады. Бұл туралы 8 қаңтар күні белгілі болды.<ref name="azat22" /> 2023 жылғы 24 сәуір күні Астана қаласының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты Кәрім Мәсімовке үкім шығарды. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы басшысы 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Сот отырысы аса құпия түрде өтіп, Мәсімовпен бірге оның бұрынғы үш орынбасары 3 жылдан 16 жылға дейінгі мерзімге сотталды.<ref>[https://egemen.kz/article/340820-karim-masimov-18-dgylgha-sottaldy Кәрім Мәсімов 18 жылға сотталды]</ref>

== Марапаттары ==
* 2010 жылы - [[Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ордені]]мен
* 2004 жылы - «[[Құрмет ордені|Құрмет]]» орденімен және медальдармен марапатталған.<ref>«Ақмола облысы» энциклопедиясы</ref>
* 2011 жылы - Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі.
* 2015 жылы - Халықтар достығы ордені (Беларусь)<ref>[http://www.nomad.su/?a=3-201503020020 Президент Беларуси наградил орденом Дружбы народов Масимова, Дворковича, Шувалова и Шукеева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203170616/https://nomad.su/?a=3-201503020020 |date=2020-12-03 }}</ref>
* 2016 жылы - 2-дәрежелі [[Барыс ордені]] (2016)<ref>[http://www.nomad.su/?a=3-201612130038 За особые заслуги] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161214192835/http://www.nomad.su/?a=3-201612130038 |date=2016-12-14 }}</ref>

==Галерея==
<gallery>
File:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 5 July 2010-2.jpeg|Мәсімов 2010 жылдың 5 шілдесінде [[Ресей президенті|Ресей Федерациясының Президенті]] [[Дмитрий Анатольевич Медведев|Дмитрий Медведев]] пен кездесуі
File:Reunión Bilaterial con el Primer Ministro de la República Kazajistán (14388229419).jpg|Мәсімов [[Эквадор]]дың Сыртқы істер министрі Рикардо Патьен мен кездесуі
</gallery>

== Бағалануы ==
Оппозициялық саясаткер [[Болат Мұқышұлы Әбілов|Болат Әбілов]] Мәсімов жайлы сөйлегенде соның «қолына ешнәрсе келмей жататынын», әр ірі лауазымдағы қызметінің сәтсіз болғанын және «керек сәтте, керек жерде» болып қалғанынан ғана шыңға жеткенін айтты да, оны «карикатуралық» тұлға деді.<ref>3:24 {{YouTube|Km-Pdsa6GT4|Масимов шпионил на Россию и Китай? За что Назарбаев давал власть? {{!}} кантар {{!}} Спецреп}}</ref> Ол кейін, оған қоса, оны «шынымен де ірі жемқор болған» деді.<ref>19:05 {{YouTube|Km-Pdsa6GT4|Масимов шпионил на Россию и Китай? За что Назарбаев давал власть? {{!}} кантар {{!}} Спецреп}}</ref>

== Отбасы ==
Жұбайы — Дилярам Азатқызы Мәсімова (туғанында Машұрова). Мәсімов — 3 баланың әкесі.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені — 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>14. https://kaz.orda.kz/kaerim-maesimov-18-zhylgha-sottaldy/<nowiki/>{{Қазақстан үкіметі басшылары}}
{{Қасымжомарт Тоқаевтың министрлер кабинеті}}
{{Иманғали Тасмағамбетовтің министрлер кабинеті}}
{{Даниал Ахметовтің министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.pm.kz Кәрім Мәсімовтың ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201121205548/http://www.pm.kz/ |date=2020-11-21 }}

[[Санат:15 маусымда туғандар]]
[[Санат:Астанада туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]]
[[Санат:Республикалық физика-математика мектебінің түлектері]]
[[Санат:Қазақстан ұйғырлары]]
[[Санат:Қазақстан банкирлері]]
[[Санат:Қазақстан көлік және коммуникациялар министрлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті Нұрсұлтан Назарбаев орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]]
[[Санат:Қазақстан ҰҚК төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]
[[Санат:Қазақстан тұтқындары]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]

Қазақстан Республикасының Президенті

2026-05-25T15:46:30Z

Casserium: /* Бағынатын органдар */

{{Мемлекеттік қызмет
|қызметі = Қазақстан Республикасының Президенті
|шынайы атауы =
|ел = Қазақстан
|эмблема = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|эмблема ені = 130px
|эмблеманың аты = [[Қазақстан президентінің байрағы|Президент байрағы]]
|қазіргі = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|тағайындалды = тікелей дауыс беру арқылы сайланады
|портреті = Касым-Жомарт Токаев (13-12-2022).jpg
|портреттің ені =
|портреттің тақырыбы =
|тағайындалған = 20 наурыз 2019 жылдан бастап
|басшылық етеді = {{байрақ|Қазақстан}}
|басқару түрі =
|резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]]
|ұсынылады =
|өкілеттігінің мерзімі = 7 жыл, қайта сайлану құқығы жоқ
|айлығы =
|орынбасары =
|пайда болды = [[24 сәуір]] [[1990 жыл]]
|таратылды =
|біріншісі = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|соңғысы =
|сайты = [http://www.akorda.kz akorda.kz]
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Президенті''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[мемлекет басшысы]] және [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|ҚР Қарулы Күштері]]нің [[Жоғарғы Бас Қолбасшы]]сы, елдегі ең жоғарғы лауазым.

== Тарихы ==
1990 жылғы 24 сәуірде [[Қазақ КСР Президенті]]нің лауазымын белгілеу және [[Қазақ КСР Конституциясы]]на өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақ КСР заңымен [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] Қазақ КСР Президенті [[Қазақ КСР президент сайлауы (1990)|болып сайланды]].<ref name="jkjnfg">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref> Сайланған кезінде Назарбаев Қазақстанды 1989 жылғы 22 маусымнан бастап [[Қазақстан Коммунистік партиясы (Қазақ КСР)|Қазақ КСР Коммунистік партия]]сы Орталық Комитетінің бірінші хатшысы болып басқарған болатын.

1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (1991)|тұңғыш рет жалпыхалықтық Президент сайлауы]] өтті. Дауыс беруге келген 88,2% сайлау 98,78% дауыс жинап Нұрсұлтан Назарбаев жеңіске жетті.

1991 жылғы 16 желтоқсанда [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] Қазақстанның мемлекеттік тәуелсіздігін жариялады.

1993 жылдың жаңа Конституциясы арқылы Қазақстанда қоғам дамуына динамика беріп, бірпартиялық саяси басқарудан, экономикалық монополия жүйесінен және тарихи идеологиядан бас тарту арқылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Жоғарғы Кеңес]]ке қатысуға ауқымды өкілет берілді.<ref name="jDuoio">{{Cite web |url= https://https://egemen.kz/article/270539-tunhghysh-prezidenttinh-eren-enhbegi |title= Тұңғыш Президенттің ерен еңбегі|access-date = 2023-08-23}}</ref>

Бұл конституцияға сәйкес, президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланды, бір адам екі мерзіммен шектелді.

1995 жылы 29 сәуірде [[Қазақстандағы референдум (29 сәуір 1995)|президент Назарбаевтың өкілеттігін 2000 жылдың 1 желтоқсанына дейін ұзарту туралы референдум]] өтті. Мұны дауыс беруге келген 91,26% сайлаушылардың 95,46% қолдаған.

1995 жылы 30 тамызда республикада бүкілхалықтық референдум өтті, нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы]] қабылданды. Бұл конституция бойынша президент жалпыхалықтық дауыс беру арқылы 5 жыл мерзімге сайланды. Президент туғаннан Қазақстан азаматы болуы керек, 40 жастан кіші болмауы керек, мемлекеттік ([[Қазақ тілі|қазақ]]) тілді еркін білуі қажет, Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы керек және жоғары білімі болуы керек.<ref name="Fhtht">{{Cite web |url= https://adebiportal.kz/kz/authors/view/704|title= Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев |access-date = 2023-08-23}}</ref>

1998 жылы 7 қазанда Қазақстан конституциясына, оның ішінде президентке қатысты өзгертулер енгізілді — оның өкілеттік мерзімі 7 жылға дейін ұлғайтылды, президент үшін белгіленген шектік жас мөлшерін (65 жас) алып тастады, оған міндетті түрде қатысу қажеттілігі де белгіленді, Президенттік сайлауда сайлаушылардың 50%-ы болу қажеттілігі жойылды, Қазақстанның барлық мемлекеттік қызметшілері үшін осындай шектеуді алып тастады. Конституцияға енгізілген өзгерістермен бір мезгілде кезектен тыс президент сайлауы белгіленді.

10 қаңтар күні 1999 жылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (1999)|бірінші кезектен тыс президент сайлауы]]нда Нұрсұлтан Назарбаев 79,78%, [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] 11,7%, [[Ғани Есенкелдіұлы Қасымов|Ғани Қасымов]] 4,61%, [[Энгельс Ғаббасов]] 0,76% дауыс жинады.<ref name="Llkopk">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-election/29898554.html|title= Қазақстандағы президент сайлауы. Хроника|access-date = 2023-08-23}}</ref>

2005 жылғы 4 желтоқсанда Қазақстанда [[Қазақстандағы президент сайлауы (2005)|үшінші жалпыхалықтық президент сайлауы]] өтті. Нұрсұлтан Назарбаев сайлаушылардың 91,15 % дауысын жинап, жеңіске жетіп, алдағы 7 жылда билікте қалды. Оппозициялық кандидат [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] 6,61 % дауыс жинады. Ел тарихында алғаш рет кандидаттар арасында теледебаттар өтті.<ref name="WShjk">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= 1991-2022. Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date = 2023-08-23}}</ref>

2007 жылғы 21 мамырда Конституцияға, оның ішінде президент лауазымына қатысты өзгерістер қайтадан енгізілді. Парламенттік өзгерістері кезінде Ата заңға 30 түзету жасалды. Президенттің өкілеттігінің мерзімі 5 жылға өзгертілді. Бірақ "бір адам қатарынан екі реттен артық президент болып сайлана алмайды" деген тармаққа "бұл шектеу Қазақстан Республикасының Тұңғыш президентіне қолданылмайды" деген есептеме қосылды. Сонымен өзара өкілеттігін жүзеге асыру кезеңінде президенттің саяси партиядағы қызметін тоқтатуына сөз қосылды.<ref name="Gtkuyl">{{Cite web |url= https://sputnik.kz/20220522/tauelsizdik-zhyldarynda-qazaqstannyn-konstitutsiyasy-qalay-ozgerdi-24977048.html|title= Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның Конституциясы қалай өзгерді|access-date = 2023-08-23}}</ref>

2011 жылғы 3 сәуірде елде [[Қазақстандағы президент сайлауы (2011)|кезектен тыс сайлауы]] тағайындалды.<ref name="LKjijk">{{Cite web |url= https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1100001149|title= Қазақстан Республикасы Президентінің кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы|access-date=2023-08-23}}</ref> Нәтижесінде жалпы дауыстың 95,5% жинаған Назарбаев қайта сайланды.<ref name="Wvry">{{Cite web |url= https://e-history.kz/kz/calendar/show/25964|title=2011 жылы ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауы өткізілді|access-date=2023-08-23}}</ref>

2015 жылғы 26 сәуірде Қазақстанда тағы бір [[Қазақстандағы президент сайлауы (2015)|кезектен тыс президент сайлауы]] жүргізілді. Сайлауда Назарбаев сайлаушылардың 97,75% дауысын алды да, тағы қайта сайланды.<ref name="dehgtA">{{Cite web |url= https://malim.kz/article/politics/1991-2022-qazaqstan-prezidenti-bolgysy-kelgender-18568|title= Қазақстан президенті болғысы келгендер|access-date=2023-08-23}}</ref>

2019 жылғы 19 наурызда президент Нұрсұлтан Назарбаев өкілеттігінің аяқталуына бір жыл қалғанда отставкаға кетті.<ref name="LKo;kj">{{Cite web |url= https://kaztag.kz/kz/news-of-the-day/aztag-agenttigini-n-s-asy-boyynsha-2019-zhyldy-10-basty-o-i-asy|title= ҚазТАГ агенттігінің нұсқасы бойынша 2019 жылдың 10 басты оқиғасы|access-date=2023-08-25}}</ref> Президент міндетін атқарушы болып Конституция бойынша [[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағасы|Сенат төрағасы]] тағайындалатындықтан Назарбаевтың ізбасары [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/nazarbaev-otstavkaa-kett-.html|title=Назарбаев өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдады. Халыққа үндеуінің толық мәтіні|lang=kk|publisher=informburo.kz|date=2019-03-19|accessdate=2023-12-24}}</ref> Көп ұзамай 9 сәуір күні Тоқаевтың жарлығы арқылы [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)|кезектен тыс президент сайлауы]]ның 9 маусым күні өтетіні бекітілді.<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/prezident-saylauy-2019-toqaev_18137/|title=Тоқаев ҚР Президентінің кезектен тыс сайлауын жариялады|lang=kk|publisher=BAQ.kz|date=2019-04-09|accessdate=2023-12-24}}</ref> Сайлау нәтижесінде Тоқаев жалпы дауыстың 70,96% жинады да, елдің екінші президенті болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.election.gov.kz/eng/news/releases/index.php?ID=5294|title=Results of the early election of the President of the Republic of Kazakhstan, held on June 9, 2019|lang=en|publisher=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы]]|date=2019-06-10|accessdate=2023-12-24}}</ref>

2022 жылғы 17 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев конституцияға өзгертулерге қол қойды, оған сәйкес президенттің өкілеттік мерзімі 7 жылдық болды да, қайта сайлануға тыйым салынды.<ref name="IHgjh">{{Cite web |url= https://www.azattyq.org/a/32038663.html|title= Тоқаев президенттікті 7 жылдық бір мерзіммен шектеу және Астана атауын қайтару туралы түзетулерге қол қойды|access-date=2023-08-25}}</ref>

== Сайланатын президентке талаптар ==
Конституция бойынша Президент жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде Республиканың кәмелетке толған азаматтары жасырын дауыс беру арқылы 7 жыл мерзімге сайланады. Бір адам бір реттен артық Республика Президенті болып сайлана алмайды. Қазақстан Республикасының Президенті болып:
* тумысынан Республика азаматтығы бар;
* 40 жасқа толған;
* қазақ тілін еркін меңгерген;
* Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын;
* жоғары білімі бар;
* мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы мемлекеттік лауазымдарда кемінде 5 жыл жұмыс істеген Республика азаматы сайлана алады.

Сайлау туралы конституциялық заң бойынша Президенттiкке кандидаттарды ұсыну құқығы белгiленген тәртiппен тiркелген республикалық қоғамдық бiрлестiктерге ғана тиесілі. Сот іс-әрекетке қабілетсіз деп таныған, сондай-ақ сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырған азаматтардың сайлауға қатысуға құқығы жоқ.

Президент сайлауын Республика Құрылтайы жариялайды. Президенттің кезекті сайлауы оның өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін 2 айдан кешіктірілмей өткізіледі және Құрылтай сайлауымен тұспа-тұс келмеуге тиіс.

== Конституциялық мәртебесі ==
Қазақстан Республикасының Президенті — мемлекет басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстан атынан өкілдік ететін ең жоғары лауазымды тұлға.

Конституцияға сәйкес Республика Президенті:
* халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және Республика азаматтарының құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі;
* мемлекеттік биліктің барлық тармағының үйлесімді әрі кедергісіз жұмыс істеуін, билік органдарының біртұтас Қазақстан халқының алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді;
* халық пен мемлекет атынан билік жүргізуге құқығы бар.

Қазақстан Республикасының Президентіне, оның ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол сұғылмайды. Мемлекетке опасыздық жасауды қоспағанда, Президент өкілеттігін атқару кезіндегі әрекеті үшін ол қылмыстық және әкімшілік жауаптылыққа тартылмайды.

Республика Президенті мен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және күзету мемлекет есебінен жүзеге асырылады.

== Өкілеттіктері ==
2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Конституцияның 46 бабына сәйкес Республика Президенті:
* Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Республиканың ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары туралы жолдау жасайды;
* депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Республика Вице-Президентін]] тағайындайды; Вице-Президентті лауазымынан босатады, оның өкілеттігін айқындайды;
* [[Қазақстан Құрылтайы|Республика Құрылтайының]] кезекті және кезектен тыс сайлауын тағайындайды; Құрылтайдың бірінші сессиясын шақырады және оның депутаттарының Қазақстан халқына беретін антын қабылдайды; Құрылтайдың кезектен тыс сессиясын шақырады; Құрылтай ұсынған заңға бір ай ішінде қол қояды, заңды халыққа жариялайды немесе заңды не оның жекелеген баптарын қайта талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады;
* [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайда]] өкілдігі бар саяси партиялар фракцияларымен консультациядан кейін [[Қазақстан премьер-министрі|Республика Премьер-Министрінің]] кандидатурасын келісім беру үшін Құрылтайдың қарауына ұсынады; депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Премьер-министрді тағайындайды; Премьер-министрді лауазымынан босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметтің]] құрылымын айқындайды; Құрылтаймен консультациядан кейін Премьер-Министр ұсынған Үкімет мүшелерін тағайындайды; сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды; Үкімет мүшелерін лауазымынан босатады; Үкімет мүшелерінің антын қабылдайды; аса маңызды мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді;
* Республика [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Сотының]] Төрағасын, [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық Банкінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурорын]], [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатасының]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі|Жоғары Сот Кеңесінің]] Төрағасын, [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметінің]] Бастығын, [[Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл|Адам құқықтары жөніндегі уәкілді]] тағайындайды және оларды лауазымынан босатады;
* Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдарды құрады, таратады және қайта құрады, олардың басшыларын тағайындайды және лауазымынан босатады;
* Республика дипломатиялық өкілдіктерінің басшыларын тағайындайды және кері шақырып алады;
* депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген Құрылтай келісімімен Конституциялық Соттың 10 судьясын 8 жыл мерзімге, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін 5 жыл мерзімге, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін 5 жыл мерзімге тағайындайды; оларды лауазымынан босатады;
* [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Республика Қарулы Күштерінің]] Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады, Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және лауазымынан босатады;
* жалпыхалықтық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды;
* адамның және Республика азаматының құқықтары мен бостандықтарын қорғау, ұлттық қауіпсіздікті, мемлекеттің егемендігі мен тұтастығын қамтамасыз ету мүддесінде Конституциялық Сотқа күшіне енген заңның немесе өзге де құқықтық актінің Конституцияға сәйкестігін қарау туралы және Конституцияның 93-бабында көзделген жағдайда қорытынды беру туралы өтініш жібереді;
* Республика атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды; ратификациялық грамоталарға қол қояды; шет мемлекеттердің Республикада аккредиттелген дипломатиялық өкілдіктері басшыларының, сондай-ақ халықаралық ұйым басшыларының сенім мен кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды;
* мемлекеттік наградаларды, құрметті атақтарды белгілейді;
* мемлекеттік наградалармен марапаттайды, құрметті атақтарды, жоғары әскери және өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді, біліктілік сыныптарын береді;
* Республиканың азаматтығы мәселесін, саяси баспана беру мәселесін шешеді;
* кешірім беруді жүзеге асырады;
* Республиканың Тәуелсіздігі мен аумағының тұтастығына, ішкі саяси тұрақтылығына, азаматтарының қауіпсіздігіне тікелей қатер төнсе және бұл мемлекеттік конституциялық органдардың жұмыс істеуін бұзуға алып келсе, Республика Премьер-Министрімен және Құрылтайы Төрағасымен ресми консультациядан кейін Республиканың бүкіл аумағында немесе жекелеген аймақтарында төтенше жағдай енгізуді, Республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, осы мән-жайлар талап ететін шараларды қабылдайды;
* Республикаға қарсы агрессия жасалған не оның қауіпсіздігіне сырттан тікелей қатер төнген жағдайда Республиканың бүкіл аумағында немесе оның жекелеген аймақтарында соғыс жағдайын енгізеді, ішінара немесе жалпы жұмылдыру жариялайды, бұл жөнінде Республика Құрылтайына дереу хабарлайды;
* өзіне бағынатын [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметін]] құрады;
* [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Республика Президентінің Әкімшілігін]] құрады;
* [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік Кеңесін]], өзге де консультативтік-кеңесші органдарды, сондай-ақ Жоғары Сот Кеңесін құрады;
* Республиканың Конституциясы мен заңдарына сәйкес басқа да өкілеттіктерді жүзеге асырады.

Конституцияның 56 бабы бойынша:
* Құрылтайға бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Республика Қарулы Күштерін қолдануды ұсынады.

Конституцияның 57 бабы бойынша:
* Құрылтай Төрағасын сайлау үшін Құрылтайға кандидатура ұсынады.

Конституцияның 62 бабы бойынша:
* Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқылы;
* Құрылтай келісімімен тағайындалатын лауазымға Президент ұсынған кандидатураны тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған, сондай-ақ Құрылтай Төрағасын сайлаудан қайта бас тартылған жағдайда Құрылтайды таратуға құқылы.

Конституцияның 72 бабы бойынша:
* Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын тағайындайды.

Конституцияның 83 бабы бойынша:
* Жоғарғы Сот судьяларын сайлау үшін Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы негізінде Құрылтайға ұсынады.
* Жергілікті және басқа да сот судьяларын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымымен тағайындайды.

Конституцияның 88 бабы бойынша:
* Мәслихаттың өкілеттігін Премьер-Министрмен және Құрылтай Төрағасымен консультациядан кейін мерзімінен бұрын тоқтатады.

Конституцияның 89 бабы бойынша:
* Астана, облыс, республикалық маңызы бар қала [[әкім]]дерін тиісінше астана, облыс аумағындағы [[мәслихат]]тар, республикалық маңызы бар қала мəслихаты депутаттарының келісімімен тағайындайды.

2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енетін Республика Президенті туралы конституциялық заң бойынша [[Қазақстан халық кеңесі]]нің құрамын бекітеді, оның Хатшылығын құрады және хатшылықтың басшысын тағайындайды.<ref>[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/916/2026-05-20/%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B7.pdf Қазақстан Республикасының Президенті туралы конституциялық заң]</ref>

== Президентке қойылатын шектеулер ==
Республика Президенті:
* өз өкілеттігі кезеңінде өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ саяси партияда болуға құқығы жоқ;
* жақын туыстары мемлекеттік саяси қызметші лауазымында, квазимемлекеттік сектор субъектілері басшыларының лауазымында болуға құқығы жоқ.

== Президенттің айырым белгілері ==
<gallery widths="200" heights="200" perrow="3">
File:Znak Presidenta RK.jpg|Қазақстан Республикасы Президентінің кеудеге тағатын белгiсi
Flag of the President of Kazakhstan.svg|[[Қазақстан президентінің байрағы|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]]
Insignia of order Gold eagle.jpg|[[Алтын Қыран ордені|«Алтын қыран» ордені]]
</gallery>

== Президентті қызметiнен кетiру тәртібі ==
Республика Президенті өзінің міндетін атқару кезіндегі әрекеті үшін мемлекетке опасыздық жасаған жағдайда ғана жауапты болады және бұл үшін Құрылтай оны қызметінен кетіруі мүмкін. Айып тағу және оны тергеп-тексеру туралы бастаманы Құрылтай депутаттарының кемінде кемінде үштен бірі көтереді, шешім депутаттарының жалпы санының көпшілік дауысымен қабылданады. Бұл мәселе бойынша түпкілікті шешім Жоғарғы Соттың айып тағудың негізділігі туралы қорытындысы және Конституциялық Соттың белгіленген конституциялық рәсімдердің сақталғаны туралы қорытындысы болған жағдайда Құрылтай отырысында депутаттардың жалпы санының кемінде төрттен үшінің көпшілік дауысымен қабылданады. Айып тағылған сәттен бастап 2 ай ішінде түпкілікті шешім қабылданбаса, бұл Республика Президентіне қарсы айыпты қабылданбады деп тануға алып келеді. Республиканың Президентіне мемлекетке опасыздық жасады деп тағылған айыптың кез келген сатыда қабылданбауы осы мәселені қарауға бастамашы болған Құрылтай депутаттарының өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатуға алып келеді.

Республика Президенті өз еркімен орнынан түсуіне, денсаулық жағдайына қарай өз міндеттерін атқаруға тұрақты қабілетінің болмауына немесе қызметінен кетірілуіне байланысты мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған, сондай-ақ қайтыс болған жағдайда Президент өкілеттігі Вице-Президентке өтеді; Вице-Президент Президенттің өкілеттігін қабылдай алмаса, ол Құрылтай Төрағасына өтеді; Құрылтай Төрағасы қабылдай алмаса, ол Премьер-Министрге өтеді. Өзіне Республика Президентінің өкілеттігін қабылдаған тұлға тиісінше Вице-Президенттің, Құрылтай Төрағасының немесе Премьер-Министрдің өкілеттігін тапсырады.

Республика Президенті мерзімінен бұрын лауазымынан босатылған не қайтыс болған күннен бастап 7 күн ішінде Құрылтай Президент сайлауын өткізу туралы жариялайды. Сайлау Құрылтай тиісті шешім қабылдаған күннен бастап 2 ай ішінде өткізіледі. Президент өкілеттігін қабылдаған тұлғаның Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізуге бастама жасауға, сондай-ақ Құрылтайды таратуға құқығы жоқ.

== Экс-президенттік ==
Өкілеттігін аяқтап қойған Қазақстан президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] бойынша Қазақстан Республикасының Экс-Президенті деп аталады.<ref name="resmiy">{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |title= Қазақстан Республикасының Президентi туралы |lang= kk |publisher= Қазақстан президентінің ресми сайты |accessdate= 2025-01-19}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20250119212252/https://www.akorda.kz/kz/official_documents/constitutional_laws/kazakstan-respublikasynyn-prezidenti-turaly |date= 2025-01-19}}</ref>

Қызметтегі президенттердей, экс-президент абыройы мен қадір-қасиетіне біреудің тиісуіне тыйым салынған. Оған қоса, экс-президент пен оның отбасын қамтамасыз ету, оларға қызмет көрсету және қорғау мемлекет есебінен жүзеге асырылады.<ref name="resmiy" />

2024 жылы қабылданған Мемлекеттік құпиялар туралы заңға енген өзгерістер бойынша экс-президент пен оның отбасының денсаулығы, жай-күйі және жеке өмірі — мемлекеттік құпия.<ref>{{Cite web|url= https://kaz.orda.kz/endi-nazarbaev-zhane-onyn-otbasynyn-densaulygy-men-zheke-omiri-kupija-bolady-129144/ |title= Енді Назарбаев және оның отбасының денсаулығы мен жеке өмірі құпия болады |lang= kk |work= kaz.orda.kz |last= Адамбек |first= Альфия |date= 2024-12-12 |accessdate= 2025-01-19}}</ref>

Қазақстан тарихында жалғыз экс-президент болған, ол — {{Жас|6|7|1940}}ғы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]].

== Президенттер тізімі ==
{{Толық мақала|Қазақстан президенттерінің тізімі}}

== Бағынатын органдар ==
Республика Президентінің 2008 жылғы 11 наурыздағы № 552 Жарлығымен мемлекет басшысына тікелей бағынатын және есеп беретін 13 мемлекеттік органның тізбесі бекітілген:
* [[Қазақстан Республикасының Атом энергиясы жөніндегі агенттігі|Атом энергиясы агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі|Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі|Қаржылық мониторинг агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі|Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]
* [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]]
* [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]]
* [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]]
* [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]]
* [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]
* [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы| Президент Іс Басқармасы]]
* [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметі]]

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті]]
* [[Қазақстанның бірінші ханымы]]
* [[Қазақстан басшыларының тізімі]]
* [[Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшысы]]
* [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
* [[Қазақстан президентінің баспасөз хатшысы]]
* [[Қазақстан Президентінің көмекшісі]]
* [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі]]
* [[Қазақстан президенті жанындағы консультативтік-кеңесші органдар]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер|2}}

[[Санат:Қазақстан президенті]]
[[Санат:Президенттер тізімі]]

Нұрлан Телманұлы Ұранхаев

2026-05-23T13:17:30Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Нұрлан Телманұлы Ұранхаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Нұрлан Ұранхаев (2023-09-01).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Ұранхаев, 2023 жыл
| Титулы = [[Абай облысы]]ның 1-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Абай облысы|әкімі]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Реті =
| Басқара бастады = 11 маусым 2022
| Басқаруын аяқтады = 14 ақпан 2025
| Ізашары = ''лауазымы құрылды''
| Ізбасары = [[Берік Уәли]]
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер =

| Туған күні = 4.5.1965
| Туған жері = {{туғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =

| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Білімі = [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]] (1987) [[Қазақ қаржы-экономикалық институты]] (2001) [[Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті]] (2006)
| Ғылыми дәрежесі = саяси ғылымдар докторы
| Мамандығы = инженер-механик, экономист-менеджер, инженер-құрылысшы
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Құрмет ордені}}
|{{Парасат ордені}}
}}
}}
'''Нұрлан Телманұлы Ұранхаев''' ([[4 мамыр]] [[1965 жыл]], [[Семей]]) — қазақстандық саясаткер, Премьер-министрдің кеңесшісі (2025 жылдан бастап). [[Абай облысы]]ның тұңғыш [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Абай облысы|әкімі]] (2022–2025).

== Білімі ==
Ұранхаев 1982–1987 жылдар аралығында [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қазақ политехникалық институты]]н инженер-механик мамандығы бойынша оқыған да, 1998 жылдан 2001 жылға дейін [[Қазақ қаржы-экономикалық институты]]н экономист-менеджер мамандығы бойынша оқу алған.

2004–2006 жылдары ол [[Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті]]н инженер-құрылысшы мамандығы бойынша бітірген.

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын 1987 жылы Ұранхаев [[Семей]] қаласының «Казпромтехмонтаж» тресінде шебер, прораб болып бастаған.

1995–1997 жылдары Ұранхаев Семей қаласының «Сарыарқа» АҚ сенім білдірілген басқарушысы болған. 2001 жылдан 2003 жылға дейін ол — «Казиркутсклес» ЖТАҚ Бас директоры ([[Иркутск облысы]]).

2003–2005 жылдары ол [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның энергетика, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, құрылыс және көлік басқармасының бастығы еді. 2005–2006 жылдары аралығында ол, оған қоса, Шығыс Қазақстан облысы күрделі құрылыс басқармасының бастығы болған.

2006 жылы Ұранхаев Шығыс Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болып, өзінің саяси мансабын бастады да, 2007 жылы бұл лауазымындағы қызметін аяқтады.

2007 жылы ол [[Астана]] қаласына көшіп, [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] Мемлекеттік материалдық резервтер комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2008 жылдан бастап ол сол жердегі [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік инспекторы болған.

2009 жылы Ұранхаев [[Семей]] қаласына қайта көшті де, сол жерде 2010 жылға дейін «Ертіс» ӘКК басқарма төрағасының орынбасары болған. Бұдан кейін, 2013 жылға дейін ол [[Қызылорда облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарған еді.

2013–2014 жылдары ол — Семей қаласы гуманитарлық инновациялық заң университеті президентінің кеңесшісі. 2014 жылы ол [[Астана]]дағы Қазақстан тұтынушылардың құқықтарын қорғау агенттігі төрағасының орынбасары еді.

2015 жылдан 2017 жылға дейін Ұранхаев Астанада [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]]нің «ҚазҚСҒЗИ» АҚ Бас директоры болды да, бұдан кейін, 2018 жылға дейін [[Алматы]] Сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы болған.

2019 және 2022 жылдар аралығында ол Астана қаласының сәулет, қала құрылысы және жер қатынастары басқармасының басшысы болған.

2022 жылғы 11 маусымнан бастап Ұранхаев — жаңадан құрылған [[Абай облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Абай облысы|әкімі]].<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/abay/about/structure/people/26682?lang=kk |title= Ұранхаев Нұрлан Телманұлы |lang= kk |publisher= [[Абай облысы]]ның ресми сайты |accessdate= 2025-01-05}} {{Wayback|url= https://web.archive.org/web/20240505163219/https://www.gov.kz/memleket/entities/abay/about/structure/people/26682?lang=kk |date= 2024-05-05}}</ref> 2025 жылғы 14 ақпанда Абай облысының әкімі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-nurlan-telmanuly-uranhaev-abay-oblysynyn-akimi-lauazymynan-bosatyldy-1413515 |title= Құқықтық актiлер |lang= kk |publisher= [[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate= 2025-02-14}}</ref>

2025 жылғы 20 мамырда Нұрлан Ұранхаев ҚР Премьер-министрінің кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/387681-nurlan-urankhaev-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy Нұрлан Ұранхаев жаңа қызметке тағайындалды]</ref>

== Өз өмірі ==
Ұранхаев үйленген, ол — 3 баланың әкесі.<ref name="zakon">{{Cite web|url= https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=30152418 |title= ПАРАГРАФ. Уранхаев Нурлан Тельманович |lang= ru |work= online.zakon.kz |accessdate= 2025-01-05}}</ref>

== Марапаттары және атақтары ==
Ұранхаевтың марапаттары:<ref name="zakon" />
* [[Құрмет ордені]] (2011)
* [[Парасат ордені]] (2016)

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{DEFAULTSORT:Ұранхаев, Нұрлан Телманұлы}}
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан инженерлері]]
[[Санат:Қазақстан механиктері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]]
[[Санат:Абай облысының әкімдері]]
[[Санат:Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті түлектері]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті түлектері]]

Әсет Арманұлы Ерғалиев

2026-05-21T22:33:04Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Әсет Арманұлы Ерғалиев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Әсет Ерғалиев.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Ерғалиев, 2024 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 2 ақпан 2026 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]нің төрағасы
| Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 28 ақпан 2025 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады_2 =
| Ізашары_2 = [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]]
| Ізбасары_2 =
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Басқара бастады_3 = 6 қаңтар 2022
| Басқаруын аяқтады_3 = 2 қыркүйек 2023
| Ізашары_3 = [[Қайрат Нематұлы Келімбетов|Қайрат Келімбетов]]
| Ізбасары_3 = [[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]]
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_4 = [[Қазақстан]]ның [[Дүниежүзілік сауда ұйымы]] мен халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі
| Ту_4 = World Trade Organization (logo and wordmark).svg
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 16 мамыр 2024
| Басқаруын аяқтады_4 = 28 ақпан 2025
| Президент_4 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_4 = [[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]]
| Ізбасары_4 = [[Қайрат Қалмұхаметұлы Төребаев|Қайрат Төребаев]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі
| Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 2 қыркүйек 2023
| Басқаруын аяқтады_5 = 16 мамыр 2024
| Президент_5 =[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = ''лауазым пайда болды; Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары ретінде [[Тимур Мұратұлы Сүлейменов|Тимур Сүлейменов]]''
| Ізбасары_5 = ''Президент кеңесшісі ретінде [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]]''

| Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]
| Ту_6 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_6 = 18 қаңтар 2021
| Басқаруын аяқтады_6 = 5 қаңтар 2022
| Ізашары_6 = [[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]]
| Ізбасары_6 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]]
| Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_6 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]

| Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрінің]] бірінші орынбасары
| Ту_7 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7 = тамыз 2019
| Басқаруын аяқтады_7 = қаңтар 2021
| Ізашары_7 =[[Арман Дайырұлы Жұмабеков|Арман Жұмабеков]]
| Ізбасары_7 =[[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]]
|тақырыпша1_7=Министрі
|мәтін1_7=[[Руслан Ерболатұлы Дәленов|Руслан Дәленов]]

| Туған күні = 18.06.1986
| Туған жері = {{туғанжері|Қостанай|Қостанайда}}, [[Қостанай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Білімі = 1) [[КИМЭП]] 2) [[Халықаралық Йонкопинг бизнес мектебі]] 3)[[Йорк университеті]] 4) [[Ноттингем университеті]]
| Мамандығы = экономист
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Aset Irgaliyev
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
}}}}
'''Әсет Арманұлы Ерғалиев''' ([[18 маусым]] [[1986 жыл]], [[Қостанай облысы]], [[Қостанай]]) — қазақстандық саясаткер, 2025 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]нің төрағасы және 2026 жылдан бастап Президент кеңесшісі. Бұрын [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]]тің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі (2023—2024),<ref name=":1">[https://www.akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiligi-basshysynyn-birinshi-orynbasary-balayeva Ә.А. Ерғалиевты тағайындау туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231207072538/https://akorda.kz/kz/executive_office/executive_office_stucture/kazakstan-respublikasy-prezidenti-akimshiligi-basshysynyn-birinshi-orynbasary-balayeva |date=2023-12-07 }}</ref> [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] (2021–2022) болған.

== Өмірбаяны ==
1986 жылғы 18 маусымда [[Қостанай]] қаласында дүниеге келген. Үйленген, екі баласы бар.<ref>[https://aikyn.kz/104211/%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%82-%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 Сіз кімсіз, Әсет Ерғалиев мырза?]{{Deadlink|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Білімі ==
Негізгі мамандығы — [[экономист]]. [[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Неміс тілі|неміс]] тілдерін меңгерген.<ref>[https://ru.sputnik.kz/politics/20210118/16062404/aset-irgaliev-ministr.html Министр в 34 года – кто такой Асет Иргалиев]</ref> 2008 жылы Қазақстандық менеджмент, экономика және болжамдау институтын (ҚМЭБИ) мемлекеттік саясат экономикасы саласында бакалавр дәрежесімен, сондай-ақ халықаралық алмасу бағдарламасы аясында Швециядағы Халықаралық Йонкопинг бизнес мектебін халықаралық экономика саласында ғылым бакалавры дәрежесімен бітірген. 2009 жылы Ұлыбританиядағы Йорк университетін экономикадағы ғылым магистрі дәрежесімен тәмамдаған. 2010 жылы Ұлыбританиядағы Ноттингем университетін бітіріп, экономикадағы философия магистрі дәрежесі берілді.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/aset-ergaliev-ulttyik-ekonomika-ministr-bolyip-317799/ Әсет Ерғалиев ұлттық экономика министрі болып тағайындалды]</ref> [[Ерен еңбегі үшін медалі|«Ерен еңбегі үшін» медальмен]] марапатталған.<ref>[https://primeminister.kz/kz/news/kr-premer-ministri-a-mamin-tauelsizdik-kunine-oray-memlekettik-nagradalardy-tapsyrdy-14114513 ҚР Премьер-Министрі А. Мамин Тәуелсіздік күніне орай мемлекеттік наградаларды тапсырды]</ref>

== Қызмет жолы ==
Еңбек жолын 2010 жылғы қыркүйектен 2013 жылғы қаңтарға дейін — Ұлыбританияның [[Лондон]] қаласындағы [[Еуропа қайта құру және даму банкі]] Экономикалық департаментінің Шығыс Еуропа және Кавказ бойынша өңірлік талдаушысы болып бастады.

2013 жылғы қаңтардан 2016 жылғы маусымға дейін Ұлттық экономика министрлігі жанындағы «Экономикалық зерттеулер институты» АҚ Вице-президенті, Басқарма Төрағасының Орынбасары, Басқарма төрағасының бірінші орынбасары, Басқарма Төрағасы болды.

2016 жылғы қазан мен желтоқсан аралығында — [[Бәйтерек (холдинг)|«Бәйтерек» ҰБХ» АҚ]] Басқарма Төрағасы [[Ерболат Асқарбекұлы Досаев|Ерболат Досаевтың]] кеңесшісі.

2016 жылғы желтоқсаннан 2017 жылғы тамызға дейін — Премьер-Министр [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаевтың]] кеңесшісі.

2017 жылғы тамыздан 2018 жылғы қыркүйекке дейін — Премьер-Министр Кеңсесінің жобалық басқару орталығының меңгерушісі.

2018 жылғы қыркүйектен 2019 жылғы наурызға дейін — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика вице-министрі]].

2019 жылғы наурыз бен тамыз аралығында [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесі]] Басшысының орынбасары болды.

2019 жылғы тамыздан 2021 жылғы қаңтарға дейін — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика бірінші вице-министрі]].

2021 жылғы қаңтардан 2022 жылғы қаңтарға дейін [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстанның Ұлттық экономика министрі]] қызметінде болды.

2022 жылғы 6 қаңтардан бастап Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы болды.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/aspr/about/structure/people/16279?lang=kk Өмірбаян]</ref><ref name=":1" />

2023 жылғы 2 қыркүйекте Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің экономикалық мәселелер жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.

2024 жылғы 16 мамырда Дүниежүзілік сауда ұйымы мен халықаралық экономикалық ұйымдар жанындағы Қазақстанның Тұрақты өкілі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-aset-armanuly-ergaliev-duniezhuzilik-sauda-uyymy-men-halykaralyk-ekonomikalyk-uyymdar-zhanyndagy-1645336 Құқықтық актілер]</ref>

2025 жылғы 28 ақпанда Президент Жарлығымен Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің төрағасы болып тағайындалды.<ref>[https://akorda.kz/kz/aa-ergaliev-turaly-2815331 Ә.А. Ерғалиев туралы]</ref> 2026 жылғы 16 қаңтарда Ерғалиевтің Президент тапсырмасы бойынша халықаралық қаржы ұйымдарымен байланыс жасайтын тұлға болып белгіленгені хабарланды.<ref>[https://primeminister.kz/news/olzas-bektenov-xalykaralyk-karzy-uiymdarymen-yntymaktastyk-zonindegi-uilestiru-kenesinin-otyrysyn-otkizdi-30968 Олжас Бектенов Халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық жөніндегі үйлестіру кеңесінің отырысын өткізді]</ref> 2026 жылғы 2 ақпанда ол алдыңғы лауазымына қоса Президенттің кеңесшісі болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/aa-ergaliev-turaly-215953 Ә.А. Ерғалиев туралы]</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:КИМЭП университеті түлектері]]
[[Санат:Йорк университеті түлектері]]
[[Санат:Ноттингем университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]

Әлихан Асханұлы Смайылов

2026-05-19T17:52:29Z

Casserium: /* Өмірбаяны */

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Әлихан Асханұлы Смайылов
| Суреті = Äliyhan Smayılov (2023-06-20).jpg
| Атауы = Смайылов, 2023 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] төрағасы
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер =
| Ту = Жоғары аудиторлық палата эмблема.png
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 1 сәуір 2024 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары = [[Наталья Николаевна Годунова|Наталья Годунова]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан]]ның 11-[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министрі]]
| Басқара бастады_2 = 11 қаңтар 2022
| Басқаруын аяқтады_2 = 5 ақпан 2024
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту_2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] өзі ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}})
| Ізбасары_2 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}}) [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің бірінші орынбасары]]
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Басқара бастады_3 = 25 ақпан 2019
| Басқаруын аяқтады_3 = 11 қаңтар 2022
| Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан]]ның 14-[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]]
| Ту_5 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 18 қыркүйек 2018
| Басқаруын аяқтады_5 = 18 мамыр 2020
| Премьер_5 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
| Ізбасары_5 = [[Ерұлан Кенжебекұлы Жамаубаев|Ерұлан Жамаубаев]]

| Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] көмекшісі
| Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_6 = 11 желтоқсан 2015
| Басқаруын аяқтады_6 = 18 қыркүйек 2018
| Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_6 = [[Ербол Тұрмаханұлы Орынбаев|Ербол Орынбаев]]
| Ізбасары_6 = [[Тимур Мекешұлы Жақсылықов|Тимур Жақсылықов]]

| Титулы_7 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің]] төрағасы
| Ту_7 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7 = 6 тамыз 2014
| Басқаруын аяқтады_7 = 11 желтоқсан 2015
| Ізашары_7 = Статистика агенттігінің төрағасы ретінде өзі
| Ізбасары_7 = [[Бақытбек Зұбайраұлы Иманәлиев|Бақытбек Иманәлиев]] ({{comment|м.а.|міндетін атқарушы}}) [[Нұрболат Серғалиұлы Айдапкелов|Нұрболат Айдапкелов]]

| Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы|Статистика агенттігінің]] төрағасы
| Ту_8 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_8 = 27 қазан 2009
| Басқаруын аяқтады_8 = 6 тамыз 2014
| Ізашары_8 = [[Анар Ертүлқызы Мешімбаева|Анар Мешімбаева]]
| Ізбасары_8 = Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің төрағасы ретінде өзі

| Басқара бастады_9 = қараша 1999
| Басқаруын аяқтады_9 = ақпан 2003
| Ізашары_9 = [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
| Ізбасары_9 = [[Қали Сейілбекұлы Әбдиев|Қали Әбдиев]]

| Титулы_10 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан Қаржы министрінің]] орынбасары
| Ту_10 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_10 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_10 = 21 қараша 2008
| Басқаруын аяқтады_10 = 27 қазан 2009
| Премьер_10 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
| тақырыпша1_10 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі#Министрлер тізімі|Министр]]
| мәтін1_10 = [[Болат Бидахметұлы Жәмішев|Болат Жәмішев]]

| Басқара бастады_11 = ақпан 2006
| Басқаруын аяқтады_11 = қаңтар 2007
| Премьер_11 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| тақырыпша1_11 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі#Министрлер тізімі|Министр]]
| мәтін1_11 = [[Наталья Артёмовна Коржова|Наталья Коржова]]

| Туған күні = 18.12.1972
| Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Әкесі = Асхан Смайылов (1948 туған)
| Анасы = Анаркүл Тайжанова (1947 туған)
| Жұбайы = Балжан Смайылова (1987 туған)
| Балалары = 3

| Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті]] 2) [[КИМЭП]]

| Commons = Alihan Smaiylov

| Марапаттары = {{Қатар
|{{1 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
|{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
|{{Астанаға 20 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{Парасат ордені}}
|{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
}}
}}
'''Әлихан Асханұлы Смайылов''' ([[18 желтоқсан]] [[1972 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық ірі саясаткер, 2024 жылдан бастап қызметтегі [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палата]] төрағасы. 2022 жылы қаңтарда орын алған [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Маминнің]] [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|отставкасынан]] 2024 жылғы ақпанға дейін [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] болды.

== Өмірбаяны ==
Әлихан Смайылов 1972 жылы дүниеге келген. [[Қаңлы руы|Қаңлы]] тайпасының [[Қара қаңлы]] Танта руының Сертек бөлімінен шыққан. 1994 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]н «қолданбалы математика» мамандығы бойынша тәмамдаған. 1996 жылы ҚР Президенті жанындағы Қазақстан менеджмент, экономика және болжамдау институтының мемлекеттік басқару магистрі дәрежесіне ие болды.

1993–1999 жылдары — «А-Инвест» инвестициялық–жекешелендіру қорының бас маманы; бөлім басшысының орынбасары, Қазақстан Республикасының Ұлттық статистика агенттігінің басқарма басшысы; Қазақстан Республикасының Статистикалық жоспарлау және реформалар жөніндегі агенттігінің Статистика және талдау комитеті төрағасының орынбасары; бас сарапшы, экономика секторының меңгерушісі, Қазақстан Республикасының Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік инспекторы болып қызмет атқарған;

1999–2003 жылдары — Қазақстан Республикасының Статистика агенттігінің төрағасы;

2003–2006 жылдары — Қазақстан Республикасының Сыртқы істер вице-министрі, «Экспорттық несиелер мен инвестицияларды сақтандыру жөніндегі мемлекеттік сақтандыру компаниясы» АҚ басқарма төрағасы;

2006–2009 жылдары — Қазақстан Республикасының Қаржы вице-министрі, «ҚазАгро» ҰХ президенті;

2009–2014 жылдары — Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің төрағасы;

2014–2015 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің]] Статистика комитетінің төрағасы;

2015–2018 жылдары — Қазақстан Республикасы Президентінің көмекшісі;

2018–2020 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қазақстан Республикасының Қаржы министрі]];

2019–2022 жылдары — [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары]];

2022 жылғы 11 қаңтардан 2024 жылғы 5 ақпанға дейін — [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі]].

2024 жылғы 1 сәуірден — Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасының Төрағасы.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2400000512 Ә.А. Смайыловты тағайындау туралы]</ref>

== Жоғары аудиторлық палата ==
Лауазымына тағайындалғаннан кейін көп ұзамай [[Қытай|Қытайға]] жұмыс сапары аясында 2021-2023 жылдарға арналған Азия жоғары аудит органдары ұйымының Бас хатшылығының есептерін аудиттен өткізді. Аудит [[Әзербайжан|Әзірбайжанмен]] бірлесіп жүргізіліп, қаржылық тәртіптің жоғары деңгейін және есептіліктің халықаралық стандарттарға сәйкестігін растады, сондай-ақ қорларды басқаруды жақсарту бойынша ұсыныстар берілді.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/esep/press/news/details/757253?lang=kk |title= Қазақстанның Жоғары аудиторлық палатасы Әзербайжан Есеп палатасымен бірлесіп АЗОСАИ аудитін жүргізді|date= 2024-04-24 |lang=kk|work= Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы |accessdate= 2025-05-17}}</ref>

2024 жылғы 14 мамырда [[Маңғыстау облысы]] [[Мұнайлы ауданы|Мұнайлы ауданының]] [[Маңғыстау облысы мектептері|№6 жалпы орта білім беру мектебінде]] мемлекеттік аудит барысында еңбек ақы төлеудің асыра көрсетілуі, негізсіз қосымша төлемдер мен сыйақылар, сондай-ақ іссапар құжаттарын рәсімдеудегі бұзушылықтар бойынша шамамен 26 млн теңге көлемінде заң бұзушылықтар анықталды. Аудит нәтижесінде бюджет қаражатын қайтару, бухгалтерлік есепті қалпына келтіру және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін қарау тапсырылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/esep/press/news/details/769816?lang=kk |title= Мемлекеттік аудит барысында Маңғыстау мектептерінің бірінде шамамен 26 млн теңгеге бұзушылықтар анықталды|date= 2024-05-14|lang=kk|work= Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы |accessdate=2025-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://kaz.inform.kz/news/mangistauda-kizmetkerlerge-26-million-tengen-zansiz-audargan-mektep-aniktaldi-1780a6/ |title= Маңғыстауда қызметкерлерге 26 миллион теңгені заңсыз аударған мектеп анықталды |date= 2024-05-15|lang=kk|work= «ҚазАқпарат халықаралық ақпарат агенттігі» |accessdate=2025-05-17}}</ref>

2 күннен кейін [[Алматы|Алматы қаласы]] бойынша тексеру комиссиясының қызметінде бірқатар бұзушылықтарды анықтады. Тексеру 2022 жылғы 1 қаңтар мен 2023 жылғы 31 желтоқсан аралығындағы кезеңді қамтыды. Тексеру барысында 150 млн теңге бюджет қаражаты көрсетілмеген қызметтерден қызметкерлерге сыйақы төлеуге қайта бөлінгені; 2023 жылдың желтоқсанында қызметкерлерге, оның ішінде тоқсаннан аз уақыт жұмыс істегендерге 6,5 миллион теңге сыйақы төленгенгені; 2022–2023 жылдар аралығында инспекторларға еңбек тиімділігін бағаламай 21,7 миллион теңге сыйақы төленгені және Тексеру комиссиясының нормативтік-құқықтық актілерді сақтамағаны үшін лауазымды тұлғаларды жауапкершілікке тартпағаны белгілі болды. Нәтижесінде Палата бақылауды күшейтуді, бюджетті жоспарлау мен жұмсауды қайта қарауды, жауапкершілікті күшейтуді және материалдарды [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігіне]] жіберуді ұсынды.<ref>{{Cite web|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/esep/press/news/details/771963?lang=kk |title= Жоғары аудиторлық палата Алматы қаласы бойынша тексеру комиссиясының жұмысында көптеген бұзушылықтарды анықтады|date= 2024-05-16|lang=kk|work= Мемлекеттік органдардың интернет-ресурстарының бірыңғай платформасы |accessdate=2025-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/premii-65-milliona-tenge-vyiplachivali-revkomissii-almatyi-535323/ |title= Премии на 6,5 миллиона тенге выплачивали в ревкомиссии Алматы сотрудникам, проработавшим пару месяцев |date= 2024-05-16|lang=ru|work= Tengri News |accessdate=2025-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/revizionnaya-komissiya-almaty-nezakonno-nacislyala-premii-svoim-sotrudnikam-za-obrazcovuyu-rabotu |title= Ревизионная комиссия Алматы незаконно начисляла премии своим сотрудникам за "образцовую" работу |date= 2024-05-16|lang=ru|work= Informburo |accessdate=2025-05-17}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://forbes.kz/articles/v_revizionnoy_komissii_almatyi_nezakonno_vyidavali_mnogomillionnyie_premii |title= ВАП: В Ревизионной комиссии Алматы незаконно выдавали многомиллионные премии |date= 2024-05-16|lang=ru|work= Forbes Kazakhstan|accessdate=2025-05-17}}</ref>

== Премьер-министр (2022—2024) ==
[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары|2022 жылы Қаңтар оқиғасы барысында]] [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] мен [[Екінші Асқар Мамин үкіметі|оның үкіметі]] 5 қаңтарда отставкаға кеткеннен кейін Смайылов [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] № 728 бұйрығымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-505149|title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы|date=2022-01-05|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/31639939.html|title=Қазақстанда наразылық күшейген тұста үкімет отставкаға кетті|date=2022-01-05|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-07-15}}</ref>

11 қаңтарда [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] видео байланыс арқылы байланысқан [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] қатысқан жалпы отырысында Смайылов [[Қазақстан премьер-министрі|Премьерлікке]] ұсынылып, ұсынысты депутаттар қабылдады. Нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] №754 бұйрығымен [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/aa-smayylovty-tagayyndau-turaly-110329 |title= Ә.А. Смайыловты тағайындау туралы |date=2022-01-11|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.azattyq.org/a/31648451.html |title= Әлихан Смайылов премьер-министр болып тағайындалды|date=2022-01-11|lang=kk|work=[[Азаттық радиосы]]|accessdate=2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://mazhilis.parlam.kz/kk/multimedia-center/news/6199 |title= Мажилис поддержал предложение Президента страны |date=2022-01-11|lang=kk|work= Мажилис Парламента Казахстана |accessdate=2025-07-15}}</ref>

Саясаттанушы Ғазиз Әбішев Смайыловты «технократ», «кабинеттік математик» деп атап, элиталық топтарға тәуелсіз тұлға деп бағалап, [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевта]] таңдау болмады деп өз ойын алға тартты. Тағы бір саясаттанушы Оразғали Селтеев [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] бұл қаулысын ерекше және тарихи деп атады, себебі Смайылов елде «әскери жағдай» барысында тағайындалды деді.<ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/ne-affilirovannyiy-vnutrielitnyimi-gruppami-tehnokrat-458831/ |title= Не аффилированный с внутриэлитными группами технократ. Что говорят о премьере Смаилове политологи |date= 2022-01-11|lang=ru|work= Tengri News |accessdate= 2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/zatyanut-chinovniki-ispolnenie-porucheniy-tokaeva-mnenie-458893/ |title= Затянут ли чиновники исполнение поручений Токаева? Мнение политологов |date= 2022-01-12|lang=ru|work= Tengri News |accessdate= 2025-07-15}}</ref>

== Сын ==
=== Өз премьерлігін бағалауы ===
Премьер-Министрлігін аяқтағаннан кейін Әлихан Смайыловты Қазақстан Республикасының Президенті Қ Тоқаев 2024 жылғы 1 сәуірде [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Қазақстан Республикасы Жоғары аудиторлық палатасы]]ның Төрағасы етіп тағайындады.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/aa-smayylovty-tagayyndau-turaly-13533 |title= Ә.А. Смайыловты тағайындау туралы |lang= kk |work= akorda.kz |date= 2024-04-01 |accessdate= 2024-10-05}}</ref> Жоғары аудиторлық палатаның жаңа тағайындалған басшысы Ә. Смайылов сол жылы [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|өзІ басқарған Үкіметтің]] 2023 жылы жасаған қызметін өзі бағаламақ болды. Адамның осындай өз еңбегін өзі бағалауы сияқты мүдделер қайшылығын түрлі адамдар сынға алды.<ref>{{Cite web|url= https://bes.media/news/kak-auditor-smailov-budet-davat-otsenku-rabote-smailova-premera-8e3bb5/ |title= Как аудитор Смаилов будет давать оценку работе Смаилова-премьера |lang= ru |work= bes.media |date= 2024-06-05 |accessdate= 2024-10-05}}</ref> Журналист [[Вадим Николаевич Борейко|Вадим Борейко]]ға сұхбат берген [[Санжар Боқаев]] палатаны жалған есеп айтты деп те айыптады.<ref>{{Cite web|url= https://youtube.com/shorts/B1s_lfB66fg |title= Экс-премьер Смаилов «подчищает» финансовые потери своего правительства #мангистау #гиперборей |lang= ru |author= [[Вадим Николаевич Борейко|Борейко, Вадим Николаевич]] |date= 2024-05-19 |accessdate= 2024-10-05}}</ref>

== Марапаттары ==
* [[Ерен еңбегі үшін медалі]]
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] (2001)
* [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005)
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астанаға 10 жыл]] медалі (2008)
* Еуразиялық экономикалық одақты құруға қосқан үлесі үшін II дәрежелі медалі (2015)
* «Еуразиялық экономикалық одақтың дамуына қосқан үлесі үшін» (29.05.2019ж)
* «Белсенді қызметі үшін» төсбелгісі (12.2019 ж.)
* [[Парасат ордені]] (2020)<ref>[https://baiterek.gov.kz/kk/kholding-turaly/basshylyk/dir/smajylov-alihan-ashanly/ Смайылов Әлихан Асханұлы Директорлар кеңесінің төрағасы, Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі. baiterek.gov.kz]</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

== Сілтемелер ==
* [https://primeminister.kz/kz/government/composition Үкімет құрамы]
{{Қазақстан үкіметі басшылары}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан қаржы министрлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Аманат партиясының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]

Қазақстан халық кеңесі

2026-05-15T15:06:04Z

Casserium:

{{Болашақтағы оқиғалар}}
{{Мемлекеттік орган
|атауы = Қазақстан халық кеңесі
|қысқартылған атауы =
|шынайы атауы =
|шынайы атауы1 =
|шынайы атауы2 =
|мемлекет = {{KAZ}}
|құзыреті =
|құзерет_тақырып_мәтіні =
|эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg
|эмблеманың ені = 120px
|эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]]
|мөрі =
|мөрдің ені =
|мөрдің тақырыбы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|құрылған жылы = [[2026 жыл]] (жоспарланған)
|ізашары1 = [[Ұлттық құрылтай]] (жоспарланған, 2022-2026)
|ізашары2 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] (жоспарланған, 1995-2026)
|таратылған жылы =
|ізбасары =
|бағынады =
|штаб-пәтері =
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region_code =
|қызметкерлер =
|бюджет =
|министрдің есімі1 =
|министрдің міндеті1 =
|министрдің есімі2 =
|министрдің міндеті2 =
|басшылықтың есімі1 = ''лауазым бос''
|басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
|басшылықтың есімі2 = 126 (жоспарланған)
|басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны
|жоғарыда тұрған мекеме =
|бір мекемеге қарасты орган1 =
|бір мекемеге қарасты орган2 =
|құжат1 =
|сайты =
|түсініктемелер =
|карта =
|карта ені =
|картаның тақырыбы =
}}

'''Қазақстан халық кеңесі''' — Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бастамасымен құру жоспарланған Қазақстан халқының мүддесін білдіретін Қазақстанның жоғары консультативтік органы.

Қазақстан халық кеңесі [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]дың орнына келіп, 126 адамнан құралады деп жоспарлануда.

== Тарихы ==
2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Ұлттық құрылтайдың V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажет екенін айтты. [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]ды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, жаңа институт ретінде Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.<ref name="nurkz">[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref>

2026 жылғы жаңа конституция жобасында Қазақстан халық кеңесіне жеке VI бөлім арналған.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/756665-zana-konstitucia-zobasy-kogamdyk-bakylau Жаңа Конституция жобасы: қоғамдық бақылау]</ref> Конституция жобасы [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдумда]] қолдау тауып, конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енгеннен кейін оған сәйкес Қазақстан халық кеңесі құрылмақ.

== Құру тәртібі ==
Қазақстан халық кеңесі құрамына 126 адам кіреді деп жоспарланған: оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан және 42-сі аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден болады.

Қазақстан халық кеңесінің барлық мүшесін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] тағайындамақ, олардың өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды. Халық кеңесінің құрамы туралы ұсыныстарды Кеңес Хатшылығы қалыптастырып, Кеңес құрамын бекіту үшін Президентке жіберіледі.<ref name="nurkz" /><ref name="joba" />

== Құрылымы ==
Қазақстан халық кеңесінің
жоғары басшылық органы Сессия болады, сессиялар аралығындағы кезеңде Халық кеңесіне басшылықты Төралқа жасайды.

Халық кеңесінің төрағасын Президенттің ұсынуымен кеңес мүшелері сайлайды. Халық кеңесі төрағасының ротациялық негізде төрағаның өзі тағайындайтын екі орынбасары болады.

Халық кеңесінің Хатшылығы жұмыс істейді, оны бір мезгілде кеңес төрағасының орынбасары болатын Хатшылықтың басшысы басқарады. Басшыны кеңес мүшесі емес адамдар арасынан Президент лауазымға тағайындайды.<ref name="joba">[https://mazhilis.parlam.kz/media/draft_law/documents/920/2026-05-15/%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B0%D0%B7.docx Қазақстан Халық Кеңесі туралы Заң Жобасы]</ref>

== Атқаратын қызметі ==
Қазақстан халық кеңесі:
* мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту, Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді;
* [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] заң жобаларын енгізеді;
* жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;<ref name="konstsot">[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk Жаңа Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды]</ref>
* әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездерін, басқа да маңызды гуманитарлық форумдарды ұйымдастыруды және өткізуді қамтамасыз етеді;
* Қазақстан Халық Кеңесінің функцияларын іске асыру үшін мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, азаматтық қоғам институттарымен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды;
* мемлекеттік органдар, ұйымдар және азаматтық қоғам институттары арасындағы жалпыұлттық диалогты қамтамасыз ету үшін әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады.<ref name="joba" />

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}
{{stub}}

[[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]]

Сыздық Жұматайұлы Әбішев

2026-05-12T08:45:39Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Сыздық Жұматайұлы Әбішев
| Шынайы есімі =
| Суреті =
| Сурет ені =
| Атауы =

| Титулы = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Президенттің іс басқарушысы]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 8 қараша 1995
| Басқаруын аяқтады = шілде 1996
| Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары = [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]
| Ізбасары = [[Владимир Васильевич Ни|Владимир Ни]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Министрлер кабинетiнiң іс басқарушысы]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = маусым 1994
| Басқаруын аяқтады_2 = наурыз 1995
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_2 = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
| Ізашары_2 = ''Министрлер кабинетiнiң іс басқармасы құрылды''
| Ізбасары_2 = ''Министрлер кабинетi аппаратының басшысы ретінде [[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев|Бердібек Сапарбаев]]''

| Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]]
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 22 маусым 1993
| Басқаруын аяқтады_3 = 13 маусым 1994
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_3 = [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]
| Ізашары_3 =
| Ізбасары_3 =

| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі|Сыртқы экономикалық байланыстар министрі]]
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = ақпан 1990
| Басқаруын аяқтады_4 = маусым 1994 {{small|(1990 жылғы желтоқсанға дейін ''Сыртқы экономикалық байланыстар жөніндегі мемлекеттік комитет'' деп аталған)}}
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_4 = [[Ұзақбай Қараманұлы Қараманов|Ұзақбай Қараманов]] [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]
| Ізашары_4 = ''мемлекеттік комитет құрылды''
| Ізбасары_4 = ''министрлік жойылды; Өнеркәсiп және сауда министрі ретінде [[Вячеслав Васильевич Костюченко|Вячеслав Костюченко]]''

| Туған күні = 9.12.1936
| Туған жері = {{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қарағанды облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні = 20.8.1998
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі = Мәскеу кеңес шаруашылығы институты
| Мамандығы = экономист
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Сыздық Жұматайұлы Әбішев''' ([[9 желтоқсан]] [[1936 жыл|1936]], [[Қарағанды]] — [[20 тамыз]] [[1998 жыл|1998]]) — қазақстандық саясаткер, экономист, 1990 жылдары Сыртқы экономикалық байланыстар министрі және Президенттің іс басқарушысы болған. Экономика ғылымдарының кандидаты.

[[Қарағанды]] қаласының тумасы. Мәскеудегі Кеңес шаруашылығы институтын экономист мамандығы бойынша бітірген. Еңбек жолын 1957 ж. «Қарағандыкөмір» комбинатының шахтасында слесарь болып бастады. 1963 жылдан Қарағанды қаласындағы сауда орындарында әр түрлі басшылық қызметтерді атқарып, 1977 ж. Жезқазған облыстық атқару комитетінде сауда басқармасының басшысы болып тағайындалды. 1979-1990 ж. Республикалық «Ет және сүт саудасы» кеңсесінің басшысы, ҚазКСР Сауда министрінің 1-ші орынбасары, ҚазКСР Министрлер Кеңесінің жанындағы республикалық шаруашылық есептегі бірлестігінің бас директоры, 1990-1994 ж. ҚазКСР Сыртқы экономикалық байланыс министрі, 1993-1994 ж. [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]], 1994 жылдан ҚР Министрлер Кабинетінің іс басқарушысы, 1995 жылдан [[Германия]]ның [[Майндағы Франкфурт]] қаласындағы ҚР-ның бас консулы, ҚР Президентінің іс басқарушысы, 1996 жылдан ҚР Президенті Әкімшілігінің наградалар бөлімінің меңгерушісі болды. 1996 жылдың желтоқсанында зейнеткерлікке шықты. 1998 жылы өмірден өтті. «Құрмет» орденімен, медальдармен марапатталған.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор [[Нысанбаев Әбдімәлік|Ә. Нысанбаев]] – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>

== Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қарағанды облысы: Энциклопедия }}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қарағанды облысы]]
[[Санат:Қазақстан Президентінің Іс басқарушылары]]

Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов

2026-05-12T03:09:53Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов
| Шынайы есімі =
| Суреті = Nurpeyisov_Qayrat.jpg
| Сурет ені =
| Атауы =

| Титулы = Қазақстанның [[Қырғызстан]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of Kyrgyzstan.svg
| Басқара бастады = 26 тамыз 2019
| Басқаруын аяқтады = 19 сәуір 2021
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]]
| Ізбасары = [[Рәпіл Сейітханұлы Жошыбаев|Рәпіл Жошыбаев]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламенттегі]] Өкілдігінің басшысы
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Coat of arms of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2013
| Басқаруын аяқтады_2 = 18 шілде 2019
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Асқар Асанұлы Бейсенбаев|Асқар Бейсенбаев]]
| Ізбасары_2 = [[Бейбіт Өксікбайұлы Исабаев|Бейбіт Исабаев]]

|Титулы_3 =[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері агенттігі|Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің]] төрағасы
|Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
|Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_3= 24 тамыз 2009
|Басқаруын аяқтады_3= 1 шілде 2011
|Президент_3= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_3= [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]
|Ізбасары_3= [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов|Әлихан Бәйменов]]

| Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Басқара бастады_4 = 13 қазан 2008
| Басқаруын аяқтады_4 = 24 тамыз 2009
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4 = [[Дархан Аманұлы Кәлетаев|Дархан Кәлетаев]]
| Ізбасары_4 = [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбек]]

| Титулы_5 = [[Павлодар облысы]]ның әкімі
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Басқара бастады_5 = 14 маусым 2003
| Басқаруын аяқтады_5 = 30 қыркүйек 2008
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_5 = [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
| Ізбасары_5 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]

| Туған күні = 21.09.1957
| Туған жері = [[Галкино (Павлодар облысы)|Галкино]], {{туғанжері|Шарбақты ауданы|Шарбақты ауданында}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Білімі = Павлодар педагогикалық институты Алматы халық шаруашылығы институты
| Ғылыми дәрежесі =
| Мамандығы = математик, экономист
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Құрмет ордені}}
}}
'''Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов''' ([[21 қыркүйек]] [[1957 жыл]], [[Галкино (Павлодар облысы)|Галкино]], [[Шарбақты ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық саясаткер, математик, экономист. [[Павлодар облысы]]ның бұрынғы әкімі (2003–2006).

== Қысқаша өмірбаяны ==
[[1957]] ж. [[Павлодар облысы]]ның [[Шарбақты ауданы]]ндағы Галкино ауылында туған. [[Уақ]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Дәйкенов Темірболат
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы = Уақ шежіресі
|сілтеме =
|уикитека =
|жауапты = Омаров Асан, Смайылов Ермұханбет
|басылым = 2
|орны = Астана
|баспасы = Фолиант
|жыл = 2021
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 992
|сериясы =
|isbn = 978-601-338-848-9
|тиражы = 1000
}}</ref>

Павлодар педагогикалық институты мен Алматы халық шаруашылығы институтын математик және экономист мамандықтары бойынша бітірген. Еңбек жолын Павлодар стансасының локомотив депосында слесарь болудан бастаған.

1982-1988 жылдары Павлодар облысының қаржы және салық органдарында жұмыс істеп, бас экономистен Павлодар облысының салық комитетінің төрағасына дейін көтерілді.

1998-2002 жылдары Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі, ҚР Мемлекеттік кіріс вице-министрі қызметтерін атқарды. 2003 жылғы наурыздан бастап Павлодар қаласының әкімі, маусымнан бастап Павлодар облысының әкімі болды. 2008 жылдың қазанынан ҚР Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары. 2008 жылғы қыркүйектен бастап ҚР Қаржы вице-министрі.<ref>[https://nomad.su/?a=19-200810010431 Кадровые перестановки.
Назначены новые аким Павлодарской области и председатель правления АО "Алматы Пауэр Консолидэйтед"]</ref>

2009 жылдың тамызынан 2011 жылға дейін ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің төрағасы. 2012-2013 жылдары ҚР Парламенті Сенатының аппарат басшысы. 2013 жылғы қыркүйек айынан бастап ҚР Парламентіндегі ҚР Президенті өкілдігінің басшысы болды.

2019 жылы 26 тамызда Қазақстанның Қырғыз Республикасындағы Елшісі болып тағайындалған еді.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/kayrat-nurpeyisov-kazakstannyn-kyrgyzstandagy-elshisi-lauazymynan-bosatyldy_a3777925]</ref> 2021 жылы 19 сәуірде лауазымынан босатылды.<ref>[https://kaz.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/5065814-aza-stanny-yr-yz-respublikasynda-y-elsh.html Қазақстанның Қырғыз Республикасындағы елшісі тағайындалды]</ref>

== Марапаттары ==
* "Құрмет" ордені (2005);
* "Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл" мерекелік медалі;
* "Қазақстан Республикасы Конституциясына 10 жыл" мерекелік медалі;
* "Астанаға 10 жыл" медалі (2008).

==Хоббиі==
* Хоббиі - оқу, [[спорт]].

==Үй жағдайы==
* Үйленген. Жұбайы - Нұрпейісова Любовь Ивановна (1960 жылы туған). Қыздары - Нұрпейісова Айгүл Қайратқызы (1987 жылы туған), Нұрпейісова Әсем Қайратқызы (1990 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:21 қыркүйекте туғандар]]
[[Санат:1957 жылы туғандар]]
[[Санат:Шарбақты ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Павлодар әкімдері]]
[[Санат:Павлодар облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан вице-министрлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]

Игорь Иванович Рогов

2026-05-09T03:23:00Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Игорь Иванович Рогов
| Суреті = Рогов ИИновый.jpg
| Атауы =

| Титулы = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Кеңес]]тің 3-ші төрағасы
| Ту = Emblem of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 15 маусым 2004
| Басқаруын аяқтады = 11 желтоқсан 2017
| Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары = [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]]
| Ізбасары = [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары]]
| Басқара бастады_2 = 31 наурыз 2002
| Басқаруын аяқтады_2 = 15 маусым 2004
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_2 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]
| Ізбасары_2 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]]
| Ту_3 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 13 қыркүйек 2000
| Басқаруын аяқтады_3 = 29 қаңтар 2002
| Премьер_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_3 = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]
| Ізбасары_3 = [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]]

| Титулы_4 = [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Сот]] төрағасының орынбасары
| Ту_4 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 2 шілде 1992
| Басқаруын аяқтады_4 = қыркүйек 1995
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4 = ''лауазым енгізілді''
| Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды''

| Туған күні = 17.5.1950
| Туған жері = {{туғанжері|Баку|Бакуда}}, [[Әзірбайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзірбайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Рогова Валентина Георгиевна (1950 туған)
| Балалары = Денис (1974), Светлана (1982)
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы =
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] (1973)
| Ғылыми дәрежесі = заң ғылымдарының докторы
| Мамандығы = құқықтанушы
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Парасат ордені}} {{Достық ордені}}
}}

'''Игорь Иванович Рогов''' ([[17 мамыр]] [[1950 жыл]], [[Баку]]) — белгілі қазақстандық заңгер, мемлекет қайраткері, заң ғылымдарының докторы. 2021–2026 жылдары [[Адам құқықтары жөніндегі комиссия]]ның төрағасы. [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Кеңестің]] бұрынғы төрағасы (2004–2017).

== Қысқаша өмірбаяны ==
[[1950]] ж. [[мамырдың 17]]-інде [[Әзірбайжан]]ның [[Баку]] қаласында туған.
Ұлты — орыс.

Әкесі – Рогов Иван Григорьевич, қайтыс болған, әскери қызметкер, инженер-геолог болған.
Анасы – Тагильцева Валентина Степановна, қайтыс болған, мұғалім болып жұмыс істеген.

С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1973), құқықтанушы.

Заң ғылымдарының докторы.

Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Экономикалық қылмыспен күрестің мәселелер (қылмыстық-құқықтық және криминологиялық зерттеу)» (1991). Профессор (1994).
ҚР-ның Әлеуметтік ғылымдар академиясының академигі (2001).

Қазақ және неміс (ауызекі тіл) тілдерін біледі.

1967–1968 жылдары – Алматы ағаш өңдеу комбинатының станокшысы.

1973 жылдан – Алматы қаласы Әуезов аудандық ішкі істер бөлімінің тергеушісі.

1975 жылдан – С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті заң факультетінің ассисенті, аға оқытушысы, деканының орынбасары, доценті.

1990 жылдан – ҚР Президенті Кеңсесі мен Министрлер Кабинеті мемлекеттік-құқықтық бөлімінің консультанты, аға референті, құқық қорғау органдары секторының меңгерушісі.

1992 жылдан – ҚР [[Конституциялық сот]]ы төрағасының орынбасары.

1995 жылдан – ҚР Президентінің көмекшісі.

1997 жылдан – ҚР Президентінің Кеңесшісі.

2000 жылдан – ҚР Әділет министрі.

2002 жылдан – ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары – ҚР Мемлекеттік-құқықтық Басқармасының бастығы.

[[2004]] ж. [[маусымның 15]]-інде Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасы [[Конституциялық Кеңес]]інің Төрағасы болып тағайындалды. 2017 жылы 11 желтоқсанда лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-igor-ivanovich-rogov-kazakstan-respublikasy-konstituciyalyk-kenesinin-toragasy-kyzmetinen-bosatyldy]</ref>

2017 жылы 14 желтоқсанда ҚР Тұңғыш Президенті — Елбасы қоры атқарушы директорының орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=38081871#sub_id=0 Игорь Рогов получил новую должность]</ref>

ҚР Президентiнiң жанындағы Адам құқықтары жөнiндегi комиссияның төрағасы (2021–2026).<ref>[https://aqorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-adam-kukyktary-zhonindegi-komissiya-turaly-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-2003-zhylgy-19-nauryzdagy-1042-zharlygyna-ozgeris-engizu-turaly-84156 «Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы 19 наурыздағы № 1042 Жарлығына өзгеріс енгізу туралы]</ref>

Қазақстан криминологиялық қауымдастығының президенті.

Үйленген. Әйелі – Рогова Валентина Георгиевна (1950 жылы туған), адвокат. Ұлы – Денис (1974 жылы туған), заңгер. Қызы – Светлана (1982 жылы туған), заңгер.

== Ғылыми жұмыстары ==
«Шаруаға қырсыздық пен ысырапқорлыққа қарсы» (1987), «АӨК: тәртіп пен заңдылық» (тең авторы, 1989), «Экономика және қылмыстылық» (1991) кітаптарының, сондай-ақ конституциялық, қылмыстық құқықтың, процестің, криминологияның мәселелер арналған 90-нан астам ғылыми еңбектердің авторы. «Қазақстандағы экономикалық қылмыспен күрестің мәселелер» (1996), «Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы» (1998), «Сыбайлас жемқорлықтың қарсы әрекетінің негіздері» (2004), «Қылмыс жасалуының себептері» (2004), «Қазақстанның Қылмыстық құқығы» – негізгі бөлімі (2003), «Қазақстанның Қылмыстық құқығы» – жалпы бөлімі (2005), «Қазақстандағы Конституциялық бақылау» (2005) және басқа кітаптардың тең авторы.

== Марапаттары ==
*Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері.
*«Парасат» орденінің иегері,
*«Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 10 жыл»,
*«Тыңға 50 жыл»,
*«Астана» медальдарымен марапатталған.

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.constcouncil.kz/kaz/ ҚР Конституциялық Кеңесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070717210703/http://www.constcouncil.kz/kaz/ |date=2007-07-17 }}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:1950 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]

Қазақстан Республикасының Конституциясы

2026-05-08T18:49:35Z

Casserium: Casserium (талқылауы) істеген нөмір 3601944 нұсқасын жоққа шығарды

{{wikify}}
{{Нормативтік акт
|Атауы = Қазақстан Республикасының Конституциясы
|Сурет =
|Сурет атауы =
|Шынайы атауы =
|Қысқаша атауы =
|Басқаша атауы =
|Аббревиатура =
|Сілтеме =
|Ұйым =
|Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}
|Аймақ =
|Аумақ =
|Тіл = [[қазақ тілі|қазақша]], [[орыс тілі|орысша]]
|Түрі =
|Саласы = [[конституциялық құқық]]
|Авторы =
|Құрылыс =
|Заң шығарушы билік =
|Үкімет =
|Қол қою үшін ашылды =
|Қол қойды =
|Бекітілді = [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да республикалық референдумда қабылданды
|Ратификация =
|Жарияланды =
|Күшке енуі = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]]
|Өзгертілді =
|Күшін жойды =
|Сайты = [https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 электрондық нұсқасы]
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Конституциясы''' — [[Қазақстан]]ның [[Конституция|басты заңы]].

Қазіргі конституция [[2026 жыл]]ғы [[15 наурыз]]да [[Қазақстандағы референдум (2026)|республикалық референдум]] нәтижесінде қабылданды және [[1 шілде]] күні өз күшіне енеді. Конституция 11 бөлімнен, 96 баптан тұрады.

Бұл тәуелсіз Қазақстанның қабылдаған үшінші конституциясы. Алдыңғы конституциялар [[1993 жыл]]ғы [[28 қаңтар]]да және [[1995 жыл]]ғы [[30 тамыз]]да қабылданған болатын.

== Маңызды тармақтары ==
Конституция бойынша Қазақстан Республикасы өзін [[демократиялық мемлекет|демократиялық]], [[зайырлы мемлекет|зайырлы]], [[құқықтық мемлекет|құқықтық]] және [[әлеуметтік мемлекет]] ретінде жариялайды, оның ең қымбат қазынасы — адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары.

Қазақстан [[президенттік республика|президенттік басқару нысанындағы]] [[унитарлы мемлекет|біртұтас мемлекет]]. Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы — халық, ол билікті тікелей республикалық [[референдум]] және еркін сайлау арқылы, сондай-ақ өз билігін мемлекеттік органдарға беру арқылы жүзеге асырады.

Конституцияның ең жоғары заңды күші бар және Республиканың бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Республика бекіткен халықаралық шарттардың Республика заңдарынан басымдығы болады.

Қазақстан Республикасында идеологиялық және саяси әр-алуандылық танылады.

Мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылып, бірдей қорғалады. Жер және оның қойнауы, су көздері, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, басқа да табиғи ресурстар халыққа тиесілі, меншік құқығын халық атынан мемлекет жүзеге асырады.

Қазақстанның [[мемлекеттік тіл]]і — қазақ тілі, бірақ мемлекеттік ұйымдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарында орыс тілі мемлекеттік тілмен тең қолданылады. Мемлекет [[Қазақстан халқы]]ның тілдерін үйрену мен дамыту үшін жағдай туғызуға қамқорлық жасайды.

== Тарихы ==
* Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл
* Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл
* Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл
* Қазақстан Республикасының Конституциясы 1993 жыл
* Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жыл
* Қазақстан Республикасының Конституциясы 2026 жыл

=== Қазақ АКСР Конституциясы 1926 жыл ===
1917 жылғы революциялардың қорытындысы бойынша жаңа мемлекет — Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы (КСРО) құрылды. Мемлекеттік құрылыс аясында Қазақстан РКФСР құрамына енгізілді (1920 жылғы 26 тамыздағы Республиканы құру туралы қабылданған Декрет аясында мемлекет алғаш рет басқару нысанын өзгертті) және 1926 жылғы 18 ақпанда мемлекетіміздің алғашқы жазбаша Конституциясы қабылданды.

Алғашқы Қазақстан Конституциясы 1926 жылы 18 ақпанда КСРО құрылғаннан кейін 1925 жылғы РСФСР Конституциясы ескеріле отырып, ҚазАКСР Орталық Атқару Комитетінің қаулысымен түпкілікті редакцияда қабылданды, өйткені бұл кезде Қазақстан РСФСР-дың бір бөлігі еді. Бұл Негізгі заң басқару нысанын, мемлекеттік құрылысты, саяси режимді, мемлекеттік билік органдарының құрылымын, атқарушы-өкім беруші органдарын бекітті. Сайлау құқығының, бюджеттік құқықтың негізгі бастаулары белгіленді. Осы Конституцияға сәйкес Қазақстан РСФСР құрамындағы толық құқықты республика болып танылды.<ref name="e-history.kz">http://e-history.kz/kz/publications/view/723 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151007064308/http://e-history.kz/kz/publications/view/723 |date=2015-10-07 }} Қазақстан Конституциясының тарихы</ref>

Алғашқы Конституция мәтініне жасалған талдау көрсеткендей, құқықтық актіде революциялық сипаттағы нормалардан бөлек, қазіргі уақытта да өзекті болып қала беретін ережелер бар. Мысалы, азаматтардың сайлау құқықтары, биліктің тек халыққа тиесілігі туралы ережелер, білім берудің тегін болуы, физикалық және рухани даму, денсаулық сақтау, еңбек құқықтары мен әлеуметтік қамсыздандыру, әйелдер мен ерлердің құқықтарын теңестіру, басқару жүйесі және басқалар конституциялық тұрғыда бекітілді.

=== Қазақ КСР Конституциясы 1937 жыл ===
[[Сурет:QazaqSSR_Konstituciyasy_1937.jpeg|250px|нобай|солға|"Qazaqтьn Soвeттi Soтsijalisтik Respuvвlijkasьnьn Konsтijтuтsijasь (Negizgi Zanь). Alma-Aтa. 1937"]]

1937 жылдың 26 наурызында Кеңестердің Бүкілқазақстандық Төтенше Х Съезінде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы 11 бөлім мен 125 баптан тұрды. Ол жерде «КСРО Конституциясының 14-бабынан тыс Қазақ КСР өзінің егемендік құқықтарын толық сақтай отырып, мемлекеттік билікті өздігінен жүзеге асырады» делінген. <ref name="e-history.kz" />

1937 жылдың Конституциясында экономикалық, саяси қорғаныс салалары бойынша өзара ықпалдастықты іске асыру мақсатында басқа да тең құқылы республикалармен еркін түрде одақтасуға құқылығы (13-бап), Қазақ КСР келісімінсіз территориясын өзгертуге тыйым салу (16-бап), жоғарғы республикалық және мемлекеттік биліктің жергілікті органдары қалыптастыратын, заңнаманы жүзеге асыру, мемлекеттік және қоғамдық тәртіпті және де азаматтар құқығын, салық салу т.б. мәселелерді қорғау бойынша республика саясатын жүргізу құқықтары бекітілген (19-бап).<ref name="e-history.kz" /> 

Сонымен қатар, сот пен прокуратура жүйесі қамтылған. Халық соттары аудан азаматтарының тарапынан құпия сайлау жолымен жалпы, тікелей және тең сайлау құқығы негізінде сайланып, сот ісін жүргізу қазақ тілінде, ал басқа ұлт өкілдері шоғырланған аудандарда олардың ана тілдерінде жүргізілуі тиіс болған (83-90-баптар). 
<ref name="e-history.kz" />

1937 жылдың Конституциясында азаматтардың негізгі құқықтары мен міндеттері анықталған: еңбек етуге құқылығы (96-бап), демалысқа құқылығы (97-бап), қартаю, ауру болу және еңбекке қабілетсіз болып қалу жағдайларында материалды қамтамасыз етілуге құқылығы (98-бап), денсаулық сақтау, сөз, баспасөз, жиын, митинг, көше шерулері мен демонстрацияларға еркіндік берілуі кепілдігі, тұлғаға, тұрғын-жайға, азаматтардың хат жазысу арқылы жеке хат алысуға дербес құқықтары, шетел азаматтарына саяси баспана беру құқығы.<ref name="e-history.kz" />

=== Қазақ КСР Конституциясы 1978 жыл ===
ІХ шақырылған республика Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс VII сессиясында 1978 жылы 20 сәуірде қабылданған Қазақ КСР Конституциясы кіріспеден, 10 бөлім, 19 тарау және 173 баптан тұрады. Конституцияға сәйкес, бүкіл өкімет билігі жұмысшы, шаруа және еңбек интеллигенциясы таптарына жататын халықтың қолында болды.<ref name="e-history.kz"/>

== 1993 жылғы Конституция ==
Қазақстан тәуелсіздік жариялағаннан кейін бір жылдан астам уақыт өткен соң, 1993 жылғы 28 қаңтарда Жоғарғы Кеңестің тоғызыншы сессиясында егемен елдің алғашқы Конституциясы қабылданды. Бұл құжат 1990 жылғы Мемлекеттік егемендік туралы декларация мен 1991 жылғы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңның қағидаларын заңдық тұрғыдан бекітіп, кеңейтті.<ref name=":0">{{Cite paper|author=Д.Б. Тебаев|date=2025|url=https://km.mnu.kz/pdf/release/1%20статья%20-%20Тебаев%20Д.Б.%20.indd.pdf|title=Қазақстан Республикасы Заңнама құқықтық және ақпарат институты
(Астана қ., Қазақстан Республикасы): Қазақстандағы конституциялық құрылыстың эволю-
циясының тарихи кезеңдері.|language=Орыс тілі|journal=Кұқық және мемлекет}}</ref>

Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Конституциясы '''1993 жылғы 28 қаңтарда''' XII шақырылған Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің IX сессиясында қабылданды. Құрылымдық жағынан ол кіріспеден, 4 бөлімнен, 21 тараудан және 131 баптан тұрды. Конституция Қазақстан мемлекеттік егемендігін алған сәттен бастап қабылданған көптеген құқықтық нормаларды бойына сіңірді: халықтық егемендік, мемлекет тәуелсіздігі, биліктің бөліну принципі, қазақ тілін мемлекеттік тіл деп тану, Президентті мемлекет басшысы деп тану, сот органдарын — Жоғарғы, Конституциялық және Жоғары Арбитраждық соттарды және басқаларды тану.<ref name="e-history.kz" />

1993 жылғы Конституцияның негізіне '''парламенттік-президенттік республика''' моделі жатты. Қазақстанның тәуелсіздігін бекіте отырып, 1993 жылғы Конституция сонымен бірге тәуелсіздіктің алғашқы жылдарындағы күрделілік пен қайшылықты сипатты көрсетті. Бір жағынан, ол нарықтық экономика мен демократиялық мемлекетті қалыптастыру бағытында республика тыныс-тіршілігінің барлық жақтарын одан әрі трансформациялау үшін заңдық негіздерді бекітті, екінші жағынан — Конституция заң шығарушы және атқарушы билік тармақтарының өкілеттіктері туралы кең ауқымды пікірталастар тудырды, өйткені оның мәтінінде бұл мәселе реттелмеген күйінде қалды. Мұндай жағдай елдегі саяси және әлеуметтік ахуалдың тұрақтануына да, қоғамдық өмірдің барлық салаларын трансформациялау бағытын нығайтуға да ықпал етпеді. Сонымен қатар, мемлекеттіліктің сипатына, мемлекеттік тіл мәселелеріне, жерге жеке меншікке және азаматтыққа қатысты Конституцияның кейбір принципті ережелері қоғамдық айтыс-тартыстың нысанына айналды.<ref name="e-history.kz" />

1993 жылғы Конституция кеңестік кезеңдегі 1978 жылғы Негізгі заңнан түбегейлі ерекшеленді. Оның басты жаңашылдықтарына мыналар жатты:<ref name=":0" />
* Қазақстан тарихында тұңғыш рет биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуінің демократиялық принципі конституциялық деңгейде бекітілді. Бұл принцип монархиялық (Қазақ хандығы) және кеңестік кезеңдерде ресми түрде қолданылмаған болатын.
* Адам, оның өмірі, бостандығы мен ажырамас құқықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде жарияланды.
* Президент атқарушы биліктің басшысы болып белгіленді, ал жергілікті атқарушы органдар тікелей мемлекет басшысының өкілдері ретінде танылды.

Конституцияның преамбуласында Қазақстан мемлекеттілігінің бұлжымастығы мен қазақ ұлтының өзін-өзі билеу құқығы ерекше атап өтілді. Бұл дәстүр 1920 жылғы Декреттен бастау алған ұлттық мемлекеттілік идеясының заңды жалғасы болды. Құжатта Қазақстан халқының халықаралық қауымдастықтың ажырамас бөлігі екендігі, сондай-ақ ұлтаралық татулық пен азаматтық бейбітшілікті сақтауға ұмтылысы бекітілді.<ref name=":0" />

== 1995 жылғы Конституция ==
Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 жылғы 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Бұл күн мемлекеттік мереке — Қазақстан Республикасының Конституциясы күні болып табылады. Елдің негізгі заңын қабылдаудың алдында Конституция жобасын ел халқының кең көлемде талқылауы өтті. Жалпы алғанда жобаны 33 мыңға жуық ұжымдық талқылау болып, оған 3 миллионнан астам азамат қатысты. Талқылау кезінде 30 мыңға жуық ұсыныстар мен ескертулер енгізілді. 55 бапқа 1100-ден астам түзетулер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" />

=== Негізгі қабылданған жаңашылдықтар ===
* Елде мемлекет басшысы кең өкілеттіктерге ие болатын президенттік республика орнатылды. Бұл ретте Президент Конституцияның басты кепілі ретінде айқындалды. Атқарушы биліктің қуатты әрі тиімді вертикальды механизмі құрылды<ref name=":3">{{Cite web|title=День Конституции Казахстана: факты, история, цифры|url=https://kz.kursiv.media/2025-01-29/nkkh-den-konstituczii-kazahstana-fakty-istoriya-czifry/?utm_campaign=endless_feed}}</ref>.
* Бұрынғы бір палаталы Жоғарғы Кеңестің орнына екі палатадан (Мәжіліс пен Сенат) тұратын кәсіби Парламент құрылды<ref name=":3" />.
* 1992 жылы уақытша енгізілген әкімдерді Президент жарлығымен тағайындау жүйесі конституция деңгейінде бекітілді<ref name=":3" />.
* Бұрынғы үш нысанның (мемлекеттік, жеке және ұжымдық) орнына меншіктің екі түрі — мемлекеттік және жеке меншік қана қалдырылды<ref name=":3" />.
* Сонымен қатар мемлекеттік және жеке меншікті бірдей қорғау принципі бекітілді. Тұңғыш рет азаматтардың жерге иелік ету құқығы заңды түрде бекітілді (алайда шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін жеке меншікке беру сияқты шектеулер сақталды)<ref name=":3" />.
* Мемлекеттің жеке меншікті иеліктен алуы тек ерекше жағдайларда (мысалы, мемлекеттік қажеттіліктер үшін) және міндетті түрде өтемақы төлеу шартымен ғана жүзеге асырылатын болды<ref name=":3" />.

=== Конституцияға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар ===
Конституция қабылданған сәттен бастап өткен уақыт ішінде оған үш рет: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдары өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.<ref name="e-history.kz" />

==== 1998 жыл: Президент мерзімін ұзарту, пропорционалды сайлау жүйесі ====
* Президент мандатының мерзімі 5 жылдан 7 жылға дейін ұзартылды<ref name=":3" />.
* Президенттікке кандидаттар үшін бұрын белгіленген 65 жасқа дейінгі жоғарғы жас шегі алынып тасталды<ref name=":3" />.
* Партиялық тізімдер бойынша пропорционалды сайлау жүйесі енгізілді, бұл парламенттегі көппартиялылықты дамытуға мүмкіндік берді<ref name=":3" />.

==== 2007 жыл: Президент мерзімін қысқарту, Парламент құрамын ұлғайту және күшейту ====
* Президенттің өкілеттік мерзімі қайтадан 5 жылға дейін қысқартылды<ref name=":3" />.
* Парламент Президенттің ұсынуымен Премьер-министрді бекіту құқығына, сондай-ақ Үкіметті жасақтауда кеңейтілген өкілеттіктерге ие болды<ref name=":3" />.
* Парламенттің сандық құрамы өзгерді: Мәжіліс депутаттарының саны 77-ден 107-ге, ал Сенат мүшелері 39-дан 47-ге дейін көбейтілді<ref name=":3" />.

==== 2011 жыл: Тұңғыш Президент туралы норманы енгізу ====
* Нұрсұлтан Назарбаевқа ерекше құқықтар мен артықшылықтар беретін Тұңғыш Президент — Елбасы мәртебесі бекітілді<ref name=":3" />.

==== 2017 жыл: Өкілеттіктерді қайта бөлу және сот жүйесінің тәуелсіздігін нығайту ====
* Президент өкілеттіктерінің бір бөлігі Парламент пен Үкіметке берілді, бұл тежемелік әрі теңгерімділік жүйесін нығайтуға ықпал етті<ref name=":3" />.
* Соттар мен судьялардың дербестігін арттыру бойынша шаралар қабылданды<ref name=":3" />.

==== 2019 жыл: Елорда атауын өзгерту ====
* Ел астанасының атауын Тұңғыш Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың құрметіне Астанадан Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы түзету енгізілді<ref name=":3" />.

==== 2022 жыл: Президент өкілеттіктерін шектеу ====
* Президенттік-парламенттік басқару нысанына көшу. Биліктің Президент қолында шоғырлануын азайтуға және Парламенттің рөлін күшейтуге бағытталған өзгерістер енгізілді<ref name=":3" />.
* Президенттің өкілеттігін атқару кезеңінде саяси партияларға мүше болуына, сондай-ақ Президенттің жақын туыстарының жоғары мемлекеттік лауазымдарды иеленуіне тыйым салынды<ref name=":3" />.
* Елбасы мәртебесін жою. Тұңғыш Президентке ерекше өкілеттіктер мен артықшылықтар беретін нормалар алынып тасталды<ref name=":3" />.
* Адам құқықтарын қорғауды күшейту. Конституциялық Сот қайта құрылды, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің құқықтары кеңейтілді және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған нормалар бекітілді<ref name=":3" />.

== 2026 жылғы Конституция ==
Қазақстан Республикасының 2026 жылғы Конституциясы — 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстанның негізгі заңы. Ол 1995 жылғы Конституцияны толық алмастырады және елдің саяси жүйесіндегі ең ауқымды өзгерістердің бірі<ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s New Constitutional Model: Towards a Resilient and Modern State. Analytical report, KISI|url=https://kisi.kz/wp-content/uploads/2026/03/kazakhstans-new-constitutional-model-towards-a-resilient-and-modern-state.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan referendum: The new constitution demonstrates a diminishing interest in Western values|url=https://www.chathamhouse.org/2026/03/kazakhstan-referendum-new-constitution-demonstrates-diminishing-interest-western-values}}</ref>. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енді<ref>{{Cite web|title=2026 Constitutional Referendum in Kazakhstan: Reform, Continuity, and Executive Power|url=https://www.caspianpolicy.org/research/category/2026-constitutional-referendum-in-kazakhstan-reform-continuity-and-executive-power}}</ref>.

Конституциялық реформа 2025 жылдың күзінде (8 қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың халыққа Жолдауында басталды<ref name=":1">{{Cite web|title=Six Months to Rewrite the State: Kazakhstan Accelerates Its Constitutional Reset|url=https://timesca.com/six-months-to-rewrite-the-state-kazakhstan-accelerates-its-constitutional-reset/}}</ref>. Конституцияға өзгерістер бүкілхалықтық референдумда 2027 жылы қабылдануы мүмкін делінген еді. Алғашында Сенатты (Жоғарғы палата) жойып, бір палаталы парламентке көшу ұсынылды. Кейін реформа 1995 жылғы Конституцияның шамамен 80–84%-ын қамтитын кең ауқымды өзгерістерге айналды.<ref>{{Cite web|title=Opinion – Kazakhstan’s New Constitution Sends a Key Signal for Global Partners|url=https://timesca.com/kazakhstans-new-constitution-sends-a-key-signal-for-global-partners/}}</ref>

Бір айдан кейін қазан айында арнайы жұмыс тобын құру туралы жарлыққа қол қойды. Келесі айларда көлемі 2000 жуық ұсыныстар қаралды. 2026 жылдың қаңтар айында өткен Ұлттық Құрылтайда президент барлық ұсыныстарды жинақтап, өзгертулер мен толықтырулар енгізуден Конститутцияны толықтай өзгерту туралы ұсынды<ref>{{Cite web|title=Tokayev Proposes a New Constitutional Architecture|url=https://timesca.com/tokayev-proposes-a-new-constitutional-architecture/}}</ref>.

21 қаңтар күні Конститутциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды<ref>{{Cite web|title=В Казахстане создали комиссию по Конституционной реформе|url=https://www.azattyqasia.org/a/v-kazahstane-sozdana-komissiya-po-konstitutsionnoy-reforme/33656614.html}}</ref>. Комиссия құрамына 130 сарапшы маман кірді. Констиутцияның алғашқы мәтін жобасы 31 қаңтар күні жарияланды. 11 ақпан күні Констиутуция жобасының референдумға арналған нұсқасы президентке таныстырылды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Kazakhstan To Hold Referendum on New Constitution On March 15|url=https://timesca.com/kazakhstan-to-hold-referendum-on-new-constitution-on-march-15/}}</ref>

2026 жылдың 21 қаңтарында Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Жоба 31 қаңтарда жарияланды, 12 ақпанда соңғы нұсқасы жарияланды. 11 ақпанда Тоқаев 15 наурызға референдум өткізу туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Kazakhstan’s Constitutional Referendum Opens the Door to Major Institutional Reform|url=https://timesca.com/kazakhstans-constitutional-referendum-opens-the-door-to-major-institutional-reform/}}</ref>

Орталық Сайлау комиссиясының мүшесі Михаил Бортник баспасөз маслихатында референдумды ұйымдастырып, өткізуге 20 млрд теңге (42 млн АҚШ доллары) көлемінде қаражат жұмсалуы жоспарланған деп хабарлады<ref name=":2">{{Cite web|title=Cost of Holding Referendum on Kazakhstan’s New Constitution Estimated at $42 Million|url=https://timesca.com/cost-of-holding-referendum-on-kazakhstans-new-constitution-estimated-at-42-million/}}</ref>. Референдумға 12 416 759 адам қатысуға құқылы, 10 413 сайлау учаскесі құрылыпып, 64 елде 82 сайлау орталықтары құрылады<ref name=":2" />.

'''Референдум нәтижелері''' (15 наурыз 2026):
* Қатысқан сайлаушылар: 73,12%
* «Иә» даусы: 87,15% (7 954 667 дауыс)
* «Жоқ» даусы: 9,84%
* Жарамсыз бюллетеньдер: шамамен 3%

17 наурызда нәтижелер ресми расталды, Президент Тоқаев жаңа Конституцияны қол қойып, қабылдады<ref>{{Cite web|title=Foreign Leaders Congratulate Tokayev After Kazakhstan Approves New Constitution|url=https://timesca.com/foreign-leaders-congratulate-tokayev-after-kazakhstan-approves-new-constitution/}}</ref>. 15 наурыз Конституция күні болып жарияланды. Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап толық күшіне енді. Осы күнге дейін ескі Конституция қолданылды. Парламенттің өкілеттігі тоқтатылды, жаңа парламентке сайлау жоспарланды<ref>{{Cite web|title=Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енеді|url=https://kaz.zakon.kz/quqiq/6078362-azastan-respublikasyny-zhaa-konstitutsiyasy-2026-zhyly-1-shldede-kshne-ened.html}}</ref>.

* Жаңа Конституция 11 бөлімнен және 96 баптан тұрады. Бір палаталы парламент (Құрылтай) құрылды, Сенат жойылды. Сайлау жүйесі пропорционалды (партиялық тізімдер) болды.
* Президент Жоғарғы Сот, Конституциялық Сот, Жоғары аудиторлық палата және Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін тағайындайды (Құрылтайдың келісімімен). Конституцияға өзгерістер тек референдум арқылы енгізіледі.
* Вице-президент лауазымы қайта енгізілді<ref>{{Cite web|title=Tokayev Floats Vice President Post at National Kurultai as Kazakhstan Weighs Political Overhaul|url=https://timesca.com/tokayev-floats-vice-president-post-at-national-kurultai-as-kazakhstan-weighs-political-overhaul/}}</ref>.
* Азаматтардың өкілдік органы ретінде Халық Кеңесі құрылды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Қазақстан тақырыптарда}}

[[Санат:Қазақстан Конституциясы]]
[[Санат:Қазақстан құқығы]]

Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай

2026-05-08T12:43:03Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай
| Шынайы есімі =
| Суреті = Nurdaulet Kilybay (cropped).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Қилыбай, 2025 жыл

| Титулы = [[Маңғыстау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Маңғыстау облысы|әкімі]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Маңғыстау логотибі.jpg
| Басқара бастады = 17 мамыр 2024 жылдан бері
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Маңғыстау облысы]] әкімінің орынбасары
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Маңғыстау логотибі.jpg
| Басқара бастады_2 = қазан 2022
| Басқаруын аяқтады_2 = қаңтар 2023
| тақырыпша2_2 = Әкімі
| мәтін2_2 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]]
| Ізашары_2 =
| Ізбасары_2 =

| Басқара бастады_3 = қараша 2018
| Басқаруын аяқтады_3 = маусым 2020
| тақырыпша3_3 = Әкімі
| мәтін3_3 = [[Ералы Лұқпанұлы Тоғжанов|Ералы Тоғжанов]] [[Серікбай Өтелгенұлы Тұрымов|Серікбай Тұрымов]]

| Титулы_4 = [[Ақтау]] қаласының әкімі
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Coat of arms of Aktau.svg
| Басқара бастады_4 = маусым 2020
| Басқаруын аяқтады_4 = қазан 2022
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =

| Титулы_5 = Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және жол қатынастары комитетінің төрағасы
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_5 = қараша 2010
| Басқаруын аяқтады_5 = қыркүйек 2011
| Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Ізашары_5 =
| Ізбасары_5 =

| Туған күні = 10.4.1978
| Туған жері = {{туғанжері|Бейнеу|Бейнеуде}}, [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі = Игілік Қилыбай
| Анасы = Венера Қуанышбек
| Жұбайы = Баян Мұрлыбекқызы Мұратбаева
| Балалары = 2 ұлы бар: Ерасыл және Нұрасыл Игілік
| Партиясы =
| Білімі = [[ALT Университеті|Алматы теміржол көлігінің инженерлері институты]] (1999) [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] (2003)
| Мамандығы = инженер, экономист
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары =
}}
'''Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай''' ([[10 сәуір]] [[1978 жыл|1978]], [[Бейнеу]] кенті, [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ облысы]]) — қазақстандық саясаткер, инженер, 2024 жылдан бері [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі.

== Білімі ==
Алматы теміржол көлігінің инженерлері институтын (1999) «Теміржол көлігі бойынша тасымалды ұйымдастыру инженері» мамандығы бойынша; Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетін (2003) «Қаржы және қаржылық құқық» мамандығы бойынша бітірген. Қазақ және орыс тілін біледі. [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] ХДП мүшесі (2009 жылдан).

== Еңбек жолы ==
Еңбек жолын Ақтау қаласы "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Атырау тасымалдау бөлімшесінің Маңғышлақ станциясының РЗД-16 станциясында кезекшінің практиканты болып бастаған.

02.12.1999 - 16.10.2000 - Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері қатарындағы қызмет, Ресей.

19.10.2000 - 18.12.2000 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Атырау тасымалдау бөлімшесінің Маңғышлақ станциясының РЗД "Р" станциясында кезекші, Ақтау қаласы.

21.12.2000 - 08.02.2001 - «Қазақстан темір жолы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Ақмола станциясының кіру жолындағы жүктерді қабылдау-тапсырушысының көмекшісі, Ақмола қаласы.

08.02.2001 - 23.08.2001 - «Қазақстан темір жолы» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Ақмола станциясының кіреберіс жолдардағы қабылдау-тапсырушы, Ақмола қаласы.

23.08.2001 - 01.02.2002 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының Астана станциясының кіреберіс жолдардағы жүктерді аға қабылдау-тапсырушысы, Астана қаласы .

01.02.2002 - 12.02.2002 - "Қазақстан темір жолы" республикалық мемлекеттік кәсіпорнының "Жүк тасымалдары" еншілес мемлекеттік кәсіпорны филиалының Астана станциясының аға жүк қабылдау-тапсырушы, Астана қаласы.

14.02.2002 - 03.07.2002 - "Инфрақұрылым" еншілес мемлекеттік кәсіпорнының техникалық басқармасының техникалық бөлімінің бас маманы, Астана қаласы.

03.07.2002 - 12.05.2003 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Магистральды темір жол желісі департаментінің Техникалық басқармасының инфрақұрылымдардың техникалық құралдарын модернизациялау бөлімінің бас маманы, Астана қаласы.

12.05.2003 - 06.10.2003 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Техникалық басқармасының қауіпсіз технологиялық процестерді ұйымдастыру бөлімінің бастығы, Астана қаласы.

06.10.2003 - 05.01.2004 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Техникалық басқармасының қауіпсіз технологиялық процестерді ұйымдастыру бөлімінің бас маманы, Астана қаласы.

05.01.2004 - 07.02.2005 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамының Магистральдық желі дирекциясы басқарушысының көмекшісі, Астана қаласы .

07.02.2005 - 01.06.2005 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің экономикалық және тарифтік саясат басқармасының темір жол көлігімен жолаушыларды тасымалдауды жоспарлау және субсидиялау бөлімі бастығының міндетін атқарушы, Астана қаласы .

01.06.2005 - 05.10.2005 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының экономикалық талдау, болжамдау және бюджеттік бағдарламалар бөлімі бастығының міндетін атқарушы, Астана қаласы .

05.10.2005 - 31.07.2006 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігінің Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының экономикалық талдау, болжамдау және бюджеттік бағдарламалар бөлімінің бастығы, Астана қаласы.

31.07.2006 - 28.01.2008 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Қатынас жолдары комитетінің Экономикалық және тарифтік саясат басқармасының бастығы, Астана қаласы.

28.01.2008 - 10.10.2008 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің Темір жол көлігі басқармасының бастығы, Астана қаласы .

10.10.2008 - 10.06.2009 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Қатынас жолдары комитеті төрағасының орынбасары, Астана қаласы.

11.06.2009 - 12.01.2010 - "Вокзал-сервис" акционерлік қоғамының президенті, Астана қаласы .

12.01.2010 - 07.07.2010 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамының жолаушылар тасымалы жөніндегі басқарушы директордың міндетін атқарушы, Астана қаласы.

07.07.2010 - 29.10.2010 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамының жолаушылар тасымалы жөніндегі басқарушы директоры, Астана қаласы.

01.11.2010 - 10.01.2011 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитеті төрағасының міндетін уақытша атқарушы, Астана қаласы.

11.01.2011 - 16.09.2011 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің төрағасы, Астана қаласы.

29.09.2011 - 09.11.2011 - Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы президентінің кеңесшісі, Астана қаласы.

09.11.2011 - 25.06.2012 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы "Маңғыстау жол бөлімшесі" филиалының директоры, Ақтау қаласы.

25.06.2012 - 19.09.2012 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитеті төрағасының міндетін атқарушы, Астана қаласы.

20.09.2012 - 08.08.2013 - Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникация министрлігі Көлік және қатынас жолдары комитетінің төрағасы, Астана қаласы.

09.08.2013 - 08.09.2015 - "Қазақстан темір жолы" Ұлттық компаниясы" акционерлік қоғамы Басқарушы директор-Аппарат басшысы, Астана қаласы .

08.09.2015 - 22.11.2017 - "Жолаушылар тасымалы" акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы (Президенті), Астана қаласы.

24.11.2017 - 06.06.2018 - "Теміржолсу" акционерлік қоғамының президенті, Астана қаласы.

06.06.2018 - 10.12.2018 - "Теміржолсу" акционерлік қоғамының Бас директоры-Басқарма төрағасы, Астана қаласы.

05.12.2018 - 25.06.2020 - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, Ақтау қаласы .

26.06.2020 - 02.10.2022 - Ақтау қаласының әкімі, Ақтау қаласы .

03.10.2022 - 24.01.2023 - Маңғыстау облысы әкімінің орынбасары, Ақтау қаласы.

26.01.2023 - 17.05.2024 - "ӨзенМұнайГаз" АК Бас директоры, Жаңаөзен қаласы.

17.05.2024 - осы уақытқа дейін - Маңғыстау облысының әкімі, Ақтау қ.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mangystau/about/structure/people/45841?lang=kk Қилыбай Нұрдәулет Игілікұлы]</ref>

== Марапаттары ==
«Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» мерейтой медалі - 17.01.2006 ж., «Ерен еңбегі үшін» медалі - 09.12.2013 ж., «Қазақстан Республикасының конституциясына 25 жыл» мерейтой медалінің иегері - 28.08.2020 ж.

== Отбасы ==
Ұлты қазақ. Әкесі - Қилыбай Игілік, теміржолшы, [[Қазақстан темір жолы|«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ]] бөлімінің бастығы. Анасы - Қуанышбек Венера, зейнеткер, сауда саласында жұмыс істеген.

Әскери атағы - сержант. Хоббиі - спорт, халықты әлеуметтік жағынан қолдау. Үйленген. Жұбайы - Мұратбаева Баян Мұрлыбекқызы, мамандығы - гинеколог дәрігер. Ұлдары - Игілік Ерасыл, Игілік Нұрасыл Нұрдәулетұлы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан облыс әкімдері}}
{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Маңғыстау облысының әкімдері]]

Марат Мұратұлы Ахметжанов

2026-05-08T12:40:30Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Марат Мұратұлы Ахметжанов
| Шынайы есімі =
| Суреті = Marat Ahmetjanov at a lectern in December 2023 (cropped).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Ахметжанов, 2023 жыл

| Титулы = [[Ақмола облысы]]ның 13-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]]
| Ту = Coat of Arms of Aqmola Province (new).png
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады = 5 қыркүйек 2023 жылдан бері
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер =
| Вице-президент =
| Ізашары = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан]]ның 10-[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]
| Ту_2 = Logo MVD KZ.jpg
| Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022
| Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Ізашары_2 = [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]]
| Ізбасары_2 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі|Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі]]нің төрағасы
| Ту_3 = Герб Агентства РК по противодействию коррупции.png
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = 16 сәуір 2021
| Басқаруын аяқтады_3 = 25 ақпан 2022
| Ізашары_3 = [[Алик Жатқамбайұлы Шпекбаев|Алик Шпекбаев]]
| Ізбасары_3 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Туған күні = 22.12.1964
| Туған жері = [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]], {{туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30572275|title=Ахметжанов Марат Муратович|lang=ru|publisher=zakonkz|accessdate=2023-09-05}}</ref>
| Туған кездегі есімі =
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Гүлнар Ахметжанова
| Балалары = 2

| Партиясы =
| Білімі = [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]]
| Мамандығы = [[заңгер]]
| Ғылыми дәрежесі =

| Атағы = полиция генерал-полковнигі (2022)<ref name="zakonkz" />
| Қызмет еткен жылдары = 1983–1986<ref name="zakonkz" />
| Құрамында болды = {{flagicon image|Naval Ensign of the Soviet Union (1950–1991).svg|border}} [[КСРО Әскери-теңіз күштері]]
| Әскер түрі =

| Марапаттары = {{Қатар
|{{1 дәрежелі Даңқ ордені}}
}}
{{Қатар
|{{2 дәрежелі Даңқ ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
|{{Ресей флотына 300 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{Адмирал Кузнецов медалі}}
}}
{{Қатар
|{{Достастық ордені}}
}}
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Marat Ahmetjanov
}}
'''Марат Мұратұлы Ахметжанов''' ([[22 желтоқсан]] [[1964 жыл]], [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]], [[Шет ауданы]], [[Жезқазған облысы]]) — қазақстандық заңгер, саясаткер, 3-сыныпты әділет кеңесшісі,<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/akhmetzhanov-marat-m-rat-ly/|title=Ахметжанов Марат Мұратұлы|lang=kk|work=BAQ.kz|accessdate=2023-09-05}}</ref> 2023 жылдан бері [[Ақмола облысы]]ның 13-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]].<ref name="elkz">{{Cite web|url=https://el.kz/marat-ahmetzhanov-aqmola-oblysynyn-akimi-bolyp-tagayyndaldy_88406/|title=Марат Ахметжанов Ақмола облысының әкімі болып тағайындалды|lang=kk|work=el.kz|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref>

== Өмірбаяны ==
Марат Ахметжанов [[1964 жыл]]ғы [[22 желтоқсан]]да [[Жезқазған облысы]]ның [[Шет ауданы]]ндағы [[Ақшатау (Қарағанды облысы)|Ақшатау]] ауылында дүниеге келген.

=== Әскери қызметі және білімі (1983–1991) ===
1983–1986 жылдар аралығында Ахметжанов [[КСРО Әскери-теңіз күштері]]нің құрамында қызмет еткен.<ref name="zakonkz" /> 1991 жылы [[заңгер]] мамандығына [[Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті|Қарағанды мемлекеттік университеті]]нде білім алды.<ref name="kapital">{{Cite web|url=https://kapital.kz/dossier/ahmetzhanov-marat|title=Ахметжанов Марат Муратович|lang=ru|accessdate=2023-09-05}}</ref>

=== Үкіметтегі мансабы (1991–2022) ===
1991–1993 жылдар арылығында стажёр, [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Теміртау]] қалалық прокуратураның тергеушісі қызметін атқарған. 1993 жылдан 1996 жылға дейін [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокуратура]]ның жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі арнайы прокуратурасының аса маңызды істер жөніндегі аға тергеушісі, кейінірек Бас прокуратураның Аса қауіпті қылмыстарды тергеп-тексеру департаментінің аймақтық тергеушілер басқармасының бастығы болған.<ref name="kapital" />

1996 және 1997 жылдар аралығында Мемлекеттік тергеу комитетінің аса қауіпті қылмыстарды тергеу басқармасының бастығы және МТК Әскери тергеу департаментінің тергеу басқармасының бастығы қызметтерінде болды. 1997 жылдан кейін, 1 жыл бойы [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] Әскери тергеу департаментінің тергеу басқармасының бастығы болған.<ref name="kapital" />

1998 жылдан 2001 жылға дейін [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] Тергеу департаменті директорының орынбасары және Сот шешімдерін орындау комитеті төрағасының орынбасары қызметтерінде болды. Бұдан кейін, 2003 жылға дейін Ахметжанов Бас прокуратураның Тергеу және анықтау органдарындағы заңдылықты қадағалау департаментінің басшысы ретінде жұмыс істеді.<ref name="kapital" />

2003–2006 жылдары [[Павлодар облысы]]ның прокуроры болды. Бұдан кейін, 2009 жылға дейін [[Түркістан облысы]]ның прокуроры қызметінде болған. 2009 жылдан 2014 жылға Ахметжанов Қазақстан Бас прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің төрағасы лауазымының иесі еді.<ref name="kapital" />

2014–2016 жылдары аралығында Марат Ахметжанов [[Атырау облысы]] бойынша Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл департаментінің басшысы және сол аймақтағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросы департаментінің басшысы болды.<ref name="kapital" />

2016 жылы Қазақстан Республикасы Бас прокурорының орынбасары болып тағайындалды. 2021 жылы оның бұл лауазымда болғаны аяқталды.<ref name="kapital" />

2021 жылғы сәуірдің ортасында президент жарлығымен Марат Ахметжанов сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттіктің төрағасы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20210427/Kazakstan-bas-prokurory-orynbasary-16901616.html|title=Бас прокурордың орынбасары тағайындалды|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2021-04-27|accessdate=2023-09-05}}</ref> Бұл қызметін ол 2022 жылғы 25 ақпанға дейін жалғастырды.<ref>{{Cite web|url=https://time.kz/news/politics/2023/09/05/eks-glava-mvd-marat-ahmetzhanov-naznachen-akimom-akmolinskoj-oblasti|title=Экс-глава МВД Марат Ахметжанов назначен акимом Акмолинской области|lang=ru|publisher=ВРЕМЯ|date=2023-09-05|accessdate=2023-09-05}}</ref>

=== Ішкі істер министрі (2022–2023) ===
2022 жылғы 25 ақпанда Марат Ахметжанов [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] жарлығымен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстанның Ішкі істер министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/kaz/newskaz/marat-ahmetzhanov-ishki-ister-ministri-bolyp-taghajyndaldy|title=Марат Ахметжанов Ішкі істер министрі болып тағайындалды|lang=kk|publisher=informburo|date=2022-02-25|accessdate=2023-09-05}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте Ахметжанов министр қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/novosti/56574-marat-ahmetzanov-osvobozden-ot-dolznosti-glavy-mvd.html|title=Марат Ахметжанов освобожден от должности главы МВД|lang=ru|author=ГУМЫРКИНА, Ирина|publisher=ВЛАСТЬ|date=2022-02-25|accessdate=2023-09-05}}</ref>

=== Ақмола облысының әкімі (2023 бері) ===
2023 жылғы 5 қыркүйекте Ахметжановтың президент жарлығымен [[Ақмола облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Ақмола облысы|әкімі]] болып тағайындалғаны белгілі болды.<ref name="elkz" />

== Жеке өмірі ==
Марат Ахметжанов [[Арғын]] тайпасының [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руынан шыққан.{{Citation needed}} Марат Гүлнар Ахметжановаға үйленген, бір қызы Гүлдана және бір ұлы Әлкей бар. Марат Ахметжановтың Әнуар есімді інісі бар.<ref name="zakonkz" /> Әнуар Мұратұлы «[[Қазақстан темір жолы]]<nowiki></nowiki>» төрағасының орынбасары қызметінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web|url=https://rail-news.kz/ru/news/9099-anuar-ahmetzhanov-naznachen-pervym-zampredom-pravleniya-po-transformacii-i-cifrovizacii-tzh.html|title=Ануар Ахметжанов назначен первым зампредом правления по трансформации и цифровизации ҚТЖ|lang=ru|publisher=[[Қазақстан темір жолы]]ның ресми сайты|date=2021-07-07|accessdate=2023-09-05}}</ref>

Марат Ахметжанов [[Қазақ тілі|қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]] және [[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz" />

== Марапаттары және атақтары ==
Марат Ахметжановтың марапаттар тізімі:<ref name="zakonkz" />
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]] (2001);
* [[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі]] (2005);
* [[Астанаға 10 жыл медалі]] (2008);
* [[Құрмет ордені]] (2008);
* II дәрежелі [[Даңқ ордені]] (2014);
* I дәрежелі [[Даңқ ордені]] (2020);
* [[ТМД парламентаралық ассамблеясы]]ның [[Достастық ордені]] (2020);
* [[Ресей теңіз флотына 300 жыл медалі]];
* [[Кеңес Одағы флотының адмиралы Н.Г. Кузнецов медалі]].

Марат Ахметжановтың атақтары:<ref name="zakonkz" />
* 3-сыныпты Мемлекеттік әділет кеңесшісі (2004);
* 2-сыныпты Мемлекеттік әділет кеңесшісі (2019);
* Полиция генерал-полковнигі (2022).

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}
{{Қазақстан облыс әкімдері}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Ахметжанов, Марат Мұратұлы}}
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан прокурорлары]]
[[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]]
[[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]]
[[Санат:Ақмола облысының әкімдері]]

Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев

2026-05-08T12:27:34Z

Casserium:

{{wikify}}
{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = 
| Қазақша есімі = Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Жансейіт Түймебаев 2024.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Түймебаев, 2024 жыл
| Титулы = [[Түркістан облысы]]ның әкімі
| Ту = Turkistan region seal.png
| Ту2 =
| Реті =
| Басқара бастады = 20 маусым 2018
| Басқаруын аяқтады = 26 ақпан 2019
| Ізашары =
| Ізбасары = [[Өмірзақ Естайұлы Шөкеев|Өмірзақ Шөкеев]]
| Президент = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер =
| Титулы_2 = [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] әкімі
| Ту_2 = Turkistan region seal.png
| Ту2_2 =
| Реті_2 =
| Басқара бастады_2 = 7 қазан 2016
| Басқаруын аяқтады_2 = 20 маусым 2018
| Ізашары_2 = [[Бейбіт Бәкірұлы Атамқұлов|Бейбіт Атамқұлов]]
| Ізбасары_2 = өзі, [[Түркістан облысы]]ның әкімі ретінде
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Титулы_3 = Білім және ғылым министрі
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 =
| Реті_3 =
| Басқара бастады_3 = 19 қаңтар 2007
| Басқаруын аяқтады_3 = 22 қыркүйек 2010
| Ізашары_3 = [[Бірғаным Сарықызы Әйтімова|Бірғаным Әйтімова]]
| Ізбасары_3 = [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов|Бақытжан Жұмағұлов]]
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Титулы_4 =
| Ту_4 =
| Ту2_4 =
| Реті_4 =
| Басқара бастады_4 =
| Басқаруын аяқтады_4 =
| Ізашары_4 =
| Ізбасары_4 =
| Туған күні = 8.7.1958
| Туған жері = Қайнар ауылы, [[Бәйдібек ауданы|Алғабас ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы, профессор
| Партиясы = [[Аманат (партия)|«Нұр Отан» ХДП]]
| Білімі = 1) [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті]] 2) [[Ресей мемлекеттік әлеуметтік университеті|Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университеті]]
| Мамандығы = Қазақстанның Төтенше және Өкілетті Елшісі: {{Байрақ|Ресей}} 2006–2007 {{Байрақ|Түркия}} 2010–2016 {{Байрақ|Албания}} 2011–2016
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Қатар
|{{2 дәрежелі Барыс ордені}}
|{{Парасат ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}
|{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}
|{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
}}
}}
'''Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев''' ([[8 шілде]] [[1958 жыл]], [[Бәйдібек ауданы|Алғабас ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — қазақстандық мемлекет қайраткері, дипломат, ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор, бұрынғы Төтенше және Өкілетті Елші, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректоры.

Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев 1958 жылғы 8 шілдеде сол кездегі Шымкент облысының Алғабас ауданына (қазіргі Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы) қарасты Қайнар ауылында, көпбалалы отбасында өмірге келген.

Ж.Түймебаев кезінде Қазақ Мемлекеттік университетінде еңбек еткен. 1993 жылдан бастап Сыртқы істер министрлігінде жауапты қызметтер атқарған, Қазақстанның Стамбул қаласындағы консулдығын, Қазақстан Президентінің Протоколын басқарған, Президенттің кеңесшісі болған. Білім және ғылым министрі болған. Ресейдегі, Түркиядағы, Албаниядағы Төтенше және Өкілетті елші қызметтерін атқарған.<ref>https://qamshy.kz/article/40911-12-balasy-bar-zhanseyit-tuymebaev-asqaraly-60-dgasqa-toldy</ref>

== Білімі ==

* Қазақ мемлекеттік университеті. С. М. Киров, Филология факультеті, Алматы қ. (1980);
* Мәскеу мемлекеттік әлеуметтік университеті, Заң факультеті, Мәскеу қ. (2000).

== Ғылыми дәрежесі, атағы, қызметі ==

* Филология ғылымының кандидаты, ҚазКСР Ғылым академиясының Тіл білімі институты (1987);
* Тіл білімі мамандығы бойынша профессор (2004); Филология ғылымының докторы (2008);
* Түркия Республикасы Ниде университетінің құрметті докторы (2015); Түркия Республикасы
* Хатай университетінің құрметті докторы (2015);
* Қырғыз Республикасы Ш.Айтматов академиясының Құрметті академигі (2023);
* Санкт-Петербург политехникалық университетінің Құрметті докторы (2024).
* Қытай Халық Республикасы Сиань Цзяотун университетінің Құрметті профессоры (2024);
* Қырғыз Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі (2024);

== Еңбек қызметі ==

* С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ассистенті, аға оқытушысы, доценті (1980–1993);
* Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Орта, Таяу Шығыс және Африка елдері басқармасының бірінші хатшысы, бөлім меңгерушісі (1993–1994);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Елшілігінің екінші, бірінші хатшысы (1994–1997);
* Қазақстан Республикасы Президентінің хаттамалық қызметінің консультанты (1997–1999);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы бас консулы (Ыстанбұл) (1999);
* Қазақстан Республикасы Президентінің Хаттамасының Бастығы (1999–2004);
* Қазақстан Республикасы Президентінің кеңесшісі - Қазақстан Республикасы Президенті Хаттамасының бастығы (31 наурыз 2004 – 1 ақпан 2006);
* Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (1 ақпан 2006 – 10 қаңтар 2007);
* Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі (10 қаңтар 2007 – қыркүйек 2010);
* Қазақстан Республикасының Түркия Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (қазан 2010 – қазан 2016);
* Қазақстан Республикасының Албания Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі (наурыз 2011 – қазан 2016);
* Оңтүстік Қазақстан облысының әкімі (7 қазан 2016 – 20 маусым 2018);
* Түркістан облысының әкімі (20 маусым 2018 – 26 ақпан 2019);
* Қазақстан халқы Ассамблеясы төрағасының орынбасары, Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі (28 ақпан 2019 – 5 ақпан 2021)
* Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің ректоры (5 ақпан 2021 бастап)

=== Басқа жұмыстары ===

* ТМД елдерінің Мемлекетаралық гуманитарлық ынтымақтастық қорының Басқарма төрағасы (2007–2010);
* "Парасат ҰҒТХ" АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы (2008–2010);
* Ұлттық қазақ-түрік университеті Қамқоршылық кеңесі төрағасының орынбасары (2007–2010).

== Марапаттары ==
* «Құрмет» ордені (2003);
* «Парасат» ордені (2011);
* «Астанаға – 10 жыл» медалі (2008);
* «Қазақстан тәуелсіздігіне – 20 жыл» медалі (2011);
* «Қазақстан мен Түркия арасындағы достықтың нығаюына үлес қосқаны үшін» Түркия кәсіпкерлері мен іскерлер қауымдастығының медалі (2011);
* «Халықаралық қатынастардағы ерекше жетістіктері үшін» Түркия туризмін дамыту халықаралық тұғырнамасының (TÜTAP) сыйлығы (2011);
* «Қазақстан Конституциясына – 20 жыл» мерейтойлық медалі (2015);
* «Қазақстан Конституциясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020);
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына – 25 жыл» мерейтойлық медалі (2020);
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі;
* II дәрежелі «Барыс» ордені (2022);
* Қырғызстан Республикасының «Достық» ордені (2024);
* I дәрежелі «Барыс» ордені (2024).

== Ғылыми еңбектері ==
* Түркітану саласындағы кітаптар сериясы
** Ж. Түймебаев: Алтай тілдеріндегі анлаут ерін дауыссыздарының проблемасы (Рамстедт — Пелио фонетикалық Заңының ревизиясы). Мәскеу, 2004
** Ж. Түймебаев: түркі-қазақ-моңғол этно-тілдік қатынастарының тарихы. Алматы, 2008
** Ж. Түймебаев: Алтай теориясы мен Алтаистиканың қалыптасуы мен дамуы. Түркістан, 2006
** Ж. Түймебаев: түркі-моңғол лексикалық параллельдерін тарихи-генетикалық ажыратудың теориялық принциптері мен критерийлері. Астана, 2008
** Ж. Түймебаев: Орталық Азия тілдерін зерттеудің өзекті мәселелері. Тұран тіл одағы. Көкшетау, 2009
** Ж. Түймебаев: Тұран тілінің одағы және Алтайлық ареалдағы тілдераралдық, мәдениеттераралық интерференция құбылы. Түркі дүниесі альманахтары. Астана, 2012
** Ж. Түймебаев: алтаистикаға кіріспе. Астана, 2013
** Ж. Түймебаев: Түркі филологиясына кіріспе. Астана, 2013
** Ж. Түймебаев: түркі жазба ескерткіштерінің тілі. Астана, 2013 ж.
** Ж. Түймебаев: қазіргі түркі тілдері. Астана, 2013
** Ж. Түймебаев: Қазақ, түркі тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Астана, 2014
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: Алтаистиканың тарихи-лингвистикалық негіздері (Фонетика. Морфология). Алматы, 2015
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: түркологияның тарихи-лингвистикалық негіздері. Алматы, 2015
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ-түркі тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы (Фонетика. Морфология). Алматы, 2016
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева: көне түркі тілі ескерткіштерінің морфологиялық жүйесі. Алматы, 2016
** Ж. Түймебаев, Сағидолда қ.: қазақ және татар тілдерінің салыстырмалы-сипаттамалық грамматикасы. Алматы, 2017
** Tüymebayev J., Eskeyeva M: Türkolojinin Tarihî Dilbilimsel Esasları. (Түрік тілінде). Алматы, 2017
** Ж. Түймебаев, г. Сағидолда, М. Ескеева: түркі тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасы. (Фонетика. Морфология). Алматы, 2017
** Ж. Түймебаев, М. Ескеева, Сағидолда қаласы: "Мәңгілік ел" идеясының лингвистикалық негізін дамыту. Алматы, 2017
** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, М. Усманова: қазақ және башқұрт тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018
** Ж. Түймебаев, М.Ескеева, Ш. Әбдіназымов: қазақ және қарақаопақ тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. Алматы, 2018
* Қазақ тілі саласындағы кітаптар сериясы
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1985
** Ж. Түймебаев: қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы, 1986
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі. Алматы, 1991
** Ж. Түймебаев: Қазақ тіліндегі етістіктің индикативті формалары. Алматы, 1992
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілі: Грамматикалық анықтамалық. Алматы, 1996
** Ж. Түймебаев: Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 2005
** Ж. Түймебаев: Қазақ-Моңғол лексикалық параллельдері: қазақ тілінің этимологиялық сөздігіне материалдар. Мәскеу, 2005
* Сөздіктер сериясы
*# Білім және ғылым. Энциклопедиялық сөздік. Астана, 2008
*# Образование и наука. Энциклопедический словарь. Астана, 2008
*# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА. Қазақша – ағылшынша сөздік. Алматы, 2017
*# Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Г.САҒИДОЛДА: Ағылшынша – қазақша сөздік. Алматы, 2018
*# Б.ҚАЛИЕВ, Ж.ТҮЙМЕБАЕВ, Ш. ҚҰРМАНБАЙҰЛЫ, С.ИСАКОВА. «Мұқағали тілі» сөздігі. Астана, 2019
* "Рухани" энциклопедиялар сериясы
** ТҮРКІСТАН-РУХАНИ БЕСІГІ. Лингво-өлкетану энциклопедиясы. 1-ші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019
** TÜRKİSTAN — MANEVİYAT BEŞİĞİ. Bölgesel dilbilim ansiklopedisi. Ikinci kitap. Нұр-Сұлтан, 2019
** ТҮРКІСТАН-РУХАНИЯТТЫҢ БЕСІГІ. Лингвистикалық өлкетану энциклопедиясы. Үшінші кітап. Нұр-Сұлтан, 2019
** TURKESTAN — THE CRADLE OF SPIRITUALITY. Local Linguistic encyclopedia. Fourth book. -Нұр-Сұлтан, 2019
** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 5 жыл. Анкара, 1996
** Президенттің бір жылы. Астана, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005
** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы. Астана, 2004
** Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Хаттамасы бойынша практикалық басшылық. Астана, 2004
** Қазақстан. Мәскеу, 2006
** Қазақстан, адамдар, табиғат, экономика, мәдениет. 2007
** Қазақстан-Ресей қатынастары: құжаттар мен материалдар жинағы. Мәскеу, 2008
** Қазақстан Республикасындағы білім беру реформасының өзекті аспектілері. Астана, 2010
** Қазақстан. Негізгі кезеңдер. Анкара, 2011
** Қазақстан. Экономика. Іскерлік әлем. Инвестициялық мүмкіндіктер. Анкара, 2012
** Қазақстан-Түркия: жоғары деңгейдегі стратегиялық ынтымақтастық. Анкара, 2013
** Қазақстан-Түркия: достық пен ынтымақтастыққа 20 жыл. Анкара, 2013
** Жақан таныған жеті тұлға. Түркістан, 2017
** Тұлға. Тәуелсіздік. Тарих. Түркістан, 2017
** Түркістан - Түркі әлемінің астанасы. Түркістан, 2017
** Оңтүстік Қазақстан облысының тарихи және қасиетті орындары". Түркістан, 2017
** Оңтүстік Қазақстан: стильдендірілген оқиғалар. Түркістан, 2017
** "Оңтүстіктің қасиетті орындары: аңыздар" жинағы. Түркістан, 2018
** Түркістан облысының киелі жерлерінің географиясы 2 томдық. Түркістан, 2018
** Тамыры терең-Түркістан. Түркістан, 2019
** Қазақстан: бейбітшілік пен келісім аумағы. Нұр-сұлтан, 2020

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Кәрім Мәсімовтің I министрлер кабинеті}}
{{DEFAULTSORT:Түймебаев, Жансейіт Қансейітұлы}}
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қожалар]]
[[Санат:Түркістан облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан білім және ғылым министрлері]]

Қазақстан Республикасының Үкіметі

2026-05-06T04:54:33Z

Casserium: /* Қазіргі құрамы */

{{Мемлекеттік орган
|атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі
|қысқартылған атауы =
|шынайы атауы =
|шынайы атауы1 =
|шынайы атауы2 =
|құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}}
|құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет
|эмблема =
|эмблеманың ені = 350px
|эмблеманың тақырыбы =
|мөрі =
|мөрдің ені =
|мөрдің тақырыбы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]]
|ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті
|ізашары2 =
|таратылған жылы =
|ізбасары =
|бағынады =
|штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй
|regіon_code =
|қызметкерлер =
|бюджет =
|министрдің есімі1 =
|министрдің міндеті1 =
|министрдің есімі2 =
|министрдің міндеті2 =
|басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
|басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]]
|басшылықтың есімі2 =
|басшылықтың лауазымы2 =
|жоғарыда тұрған мекеме =
|бір мекемеге қарасты орган1 =
|бір мекемеге қарасты орган2 =
|құжат1 =
|сайты = https://primeminister.kz/
|түсініктемелер =
|карта =
|карта ені =
|картаның тақырыбы =
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] және [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламенттің]] алдында жауапты.

Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкімет мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы Конституциялық заңы бойынша реттеледі.

== Тарихы ==
1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады.

1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды.

1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады.

1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды.

2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды.

2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды.

2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды.

2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref>

2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды.

2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды.

2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref>

2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref>

2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref>

2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref>

2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref>

== Жалпы ережелер ==
=== Үкіметті құру ===
Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] Үкімет басшысы болып табылады. Премьер-Министрді [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қызметтен босатады. ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады, орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды.

Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке Үкімет құрамына кірмейтін министрліктерді, орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді.

=== Үкіметтің орнынан түсуі ===
Республика Үкіметі Парламент Мәжілісінің өкілеттік мерзімі шегінде жұмыс істейді және жаңадан сайланған Парламент Мәжілісінің алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өкілеттікті доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді.

Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Парламент Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы.

=== Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер ===
Республика Үкіметі мүшелерінің:
* өкілді органның депутаттары болуға;
* оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға;
* кәсіпкерлікпен шұғылдануға;
* Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref>

== Өкiлеттiктері ==
Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген:
* ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау;
* мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу;
* әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру;
* Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, парламентке республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету;
* ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру;
* мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау;
* құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру;
* баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру;
* мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу;
* мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету;
* еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау;
* мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру;
* аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi;
* ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру;
* табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру;
* құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету;
* азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру;
* келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау;
* ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету;
* сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу;
* сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану;
* халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру;
* Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау.

Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты.

ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Парламенттiң әрбiр палатасы үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс.

Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Парламентке баяндама ұсынады. Егер Парламент Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Парламент депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес парламент мәжiлiсiне заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады.

ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Парламент Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс.

== Құрылымы ==
Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi.

Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады.

=== Министрліктер ===
Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref>
# [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–)
# [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–)
# [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–)
# [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–)
# [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–)
# [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—)
# [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–)
# [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–)
# [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–)
# [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–)
# [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–)
# [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–)
# [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–)
# [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–)
# [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–)
# [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–)

==== Бұрынғы министрліктер ====
{{Collapsible list
|# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025)
# Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023)
# [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023)
# [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023)
# Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023)
# [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022)
# [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019)
# Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019)
# Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019)
# Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым)
# Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018)
# Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018)
# [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017)
# Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016)
# [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014)
# [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014)
# Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014)
# Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз)
# [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014)
# [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014)
# [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014)
# [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013)
# Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013)
# Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012)
# [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010)
# [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010)
# Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006)
# [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004)
# Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003)
# [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002)
# [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002)
# [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002)
# Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000)
# Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000)
# Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999)
# Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999)
# Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999)
# Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан)
# Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан)
# Білім министрлігі (1993–1997)
# Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан)
# Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997)
# Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997)
# Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997)
# Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997)
# Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997)
# Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997)
# Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан)
# Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997)
# Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996)
# Еңбек министрлігі (1991–1996)
# Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996)
# Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995)
# Байланыс министрлігі (1991–1994)
# Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994)
# Сауда министрлігі (1991–1994)
# Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994)
# Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994)
# Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993)
# Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993)
# Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992)
# Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992)
# Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993)
# Материалдық ресурстар министрлігі (1992)
# Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992)
# Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992)
}}

=== Комитеттері ===
{{main|Қазақстан комитеттері}}

Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады.

== Қазіргі құрамы ==
{{Толық мақала|Олжас Бектенов үкіметі}}
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
!Лауазымы
!Суреті
!Аты-жөні
!Қызметі
|-
|[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]] [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]]
|[[Сурет:Oljas Bektenov (2024-02-06, cropped).jpg|100px]]
|[[Олжас Абайұлы Бектенов]]
|6 ақпан 2024 жылдан бері
|-
| colspan="4" style="text-align:center;" | '''Премьер-министр орынбасарлары'''
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің Бірінші орынбасары]]
|[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев (cropped).jpg|100px]]
|[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]]
|6 мамыр 2026 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы
|[[Сурет:Ğalımjan Qoyşıbaev (2023-06-20).jpg|100px]]
|[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев]]
|4 қаңтар 2023 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]]
|[[Сурет:Serik Jumanğarin (2023-04-03) (cropped).jpg|100px]]
|[[Серік Мақашұлы Жұманғарин]]
|21 желтоқсан 2024 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]]
|[[Сурет:Qanat Bozımbaev (2024-03-31).jpg|100px]]
|[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]]
|31 наурыз 2024 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]]
| [[Сурет:Jaslan Mädiev (2024-05-06).jpg|100px]]
| {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}}
|29 қыркүйек 2025 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]
|[[Сурет:Aida Balaeva 2026 (cropped).jpg|100px]]
|[[Аида Ғалымқызы Балаева]]
|1 желтоқсан 2025 жылдан бері
|-
| colspan="4" style="text-align:center;" |'''Министрлер'''
|-
|[[Сурет:MFA emblem.png|60px]] [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]
|[[Сурет:Ermek Kosherbaev (February 2020) (cropped).jpg|100px]]
|{{sortname|Ермек Беделбайұлы|Көшербаев}}
|26 қыркүйек 2025 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]
|[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]]
|[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]]
|8 маусым 2025 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]] [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]
|[[Сурет:Erjan Sädenov (2023-09-29).jpg|100px]]
|[[Ержан Сапарбекұлы Сәденов]]
|2 қыркүйек 2023 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]]
|[[Сурет:Aydarbek Saparov (2023-09-04).jpg|100px]]
|[[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров]]
|4 қыркүйек 2023 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]] [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]]
|[[Сурет:Erlan Särsembaev (2025-07-07).jpg|100px]]
|[[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев]]
|9 қаңтар 2025 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]]
|[[Сурет:Nurbek Saiasat 01 (2023-04-04) (cropped).jpg|100px]]
|[[Саясат Нұрбек]]
|11 маусым 2022 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]]
|[[Сурет:Ақмарал Әлназарова (51774).jpg|100px]]
|[[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова]]
|6 ақпан 2024 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]
|[[Сурет:Asqarbek Ertaev in October 2024 (cropped).jpg|100px]]
|[[Асқарбек Маратұлы Ертаев]]
|27 қаңтар 2026 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]]
|[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев 2025 (cropped).jpg|100px]]
|[[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев]]
|30 маусым 2025 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]]
|[[Сурет:Mädi Takiev (2023-10-12).jpg|100px]]
|[[Мәди Төкешұлы Такиев]]
|6 ақпан 2024 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]] [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]]
|[[Сурет:Juldız Süleymenova (2023-04-21).jpg|100px]]
|[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]]
|29 қыркүйек 2025 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]] [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]]
|[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев 2025 (cropped).jpg|100px]]
|[[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев]]
|28 ақпан 2025 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]]
|[[Сурет:Arman Şaqqaliev (2023-11-22).jpg|100px]]
|[[Арман Абайұлы Шаққалиев]]
|2 қыркүйек 2023 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]]
|[[Сурет:Nurjan Nurjigitov (2023-09-04).png|100px]]
|[[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов]]
|4 қыркүйек 2023 жылдан бері
|-
|[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]] [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]]
|[[Сурет:Шыңғыс Әрінов (51751).jpg|100px]]
|[[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]]
|6 ақпан 2024 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]]
|[[Сурет:Erbol Myrzabosynov.jpg|100px]]
|[[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов]]
|2 қыркүйек 2024 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]]
|[[Сурет:Ерлан Нысанбаев (51832).jpg|100px]]
|[[Ерлан Нұрәліұлы Нысанбаев]]
|5 қыркүйек 2023 жылдан бері
|-
|[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]]
|[[Сурет:Yerlan Akkenzhenov (cropped).jpg|100px]]
|[[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов]]
|19 наурыз 2025 жылдан бері
|-
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]]
* [[Қазақстан премьер-министрі]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }}
* [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі]

{{Қазақстан Республикасының министрліктері}}

[[Санат:Қазақстан үкіметі]]
[[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]]

Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек

2026-05-05T16:33:38Z

Casserium:

{{wikify}}
{{Мемлекеттік қайраткер
| түс = губернатор
| Қазақша есімі = Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек
| Шынайы есімі =
| Суреті = Jenis Qasymbek in June 2022 (cropped).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Қасымбек, 2022 жыл
| Титулы = 11-[[Астана әкімі]]
| Ту = Emblem of Astana (latin).svg
| Ту2 = Flag of Astana, Kazakhstan (latin).svg
| Басқара бастады = 8 желтоқсан 2022 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Алтай Сейдірұлы Көлгінов|Алтай Көлгінов]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қарағанды облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]]
| Ту_2 = Flag of Karagandy Oblast.svg
| Ту2_2 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg
| Басқара бастады_2 = 18 қыркүйек 2019
| Басқаруын аяқтады_2 = 8 желтоқсан 2022
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Ізбасары_2 = [[Ермағанбет Қабдулаұлы Бөлекпаев|Ермағанбет Бөлекпаев]]<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/330396-ermaghanbet-bolekpaev-qaraghandy-oblysynynh-akimi-bolyp-taghayyndaldy|title=Ермағанбет Бөлекпаев Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды|date=2022-12-08|accessdate=2022-12-17|lang=kk}}</ref>

| Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасары]]
| Ту_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 25 ақпан
| Басқаруын аяқтады_3 = 18 қыркүйек 2019
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_3 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Ізашары_3 = бірінші орынбасары ретінде [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Ізбасары_3 = [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]

| Титулы_4 = 1-[[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]]
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_4 = 27 желтоқсан 2018
| Басқаруын аяқтады_4 = 25 ақпан 2019
|Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_4 = [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
| Ізашары_4 = ''лауазым пайда болды; Инвестициялар және даму министрі ретінде өзі''
| Ізбасары_4 =[[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]]

| Титулы_5 = 2-[[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]]
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_5 = 21 маусым 2016
| Басқаруын аяқтады_5 = 27 желтоқсан 2018
|Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
| Ізашары_5 = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]
| Ізбасары_5 = ''лауазым жойылды; Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі ретінде өзі''

| Титулы_6 = 11-[[Қазақстан Республикасының көлiк және коммуникациялар министрлiгi|Көлiк және коммуникациялар министрі]]
| Ту_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_6 = 7 наурыз
| Басқаруын аяқтады_6 = 6 тамыз 2014
|Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_6 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]] [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Ізашары_6 = [[Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев|Асқар Жұмағалиев]]
| Ізбасары_6 = ''лауазымы жойылды, [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]] ретінде [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]''

| Туған күні = 07.05.1975
| Туған жері = {{Туғанжері|Шу|Шуда}}, [[Шу ауданы]], [[Жамбыл облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі = [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]]
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы =
| Білімі = 1) [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы]] 2) [[Еуразия ұлттық университеті]]
| Мамандығы =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Парасат ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
}}
{{Қатар
|{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
|{{Астанаға 20 жыл медалі}}
|{{2 дәрежелі Еуразиялық Одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалі}}
}}
{{Қатар
|{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
}}
}}
'''Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек''' ([[7 мамыр]] [[1975 жыл]], [[Шу]]) — қазақстандық саясаткер, 2022 жылғы желтоқсаннан бергі [[Астана әкімі]].

Қасымбек — мемлекеттік қайраткер [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков|Махмұд Қасымбеков]]тың ұлы, бұрын [[Қарағанды облысы]]ның әкімі (2019–2022), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|премьер-министр орынбасары]] (2019), [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі]] (2018–2019), [[Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі|Инвестициялар және даму министрі]] (2016–2018), [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрі]] (2014) лауазымдарына ие болған.

== Өмірбаяны ==
1975 жылғы 7 мамырда Қасымбек [[Жамбыл облысы]]ның [[Шу]] қаласында туған. [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Шұбыртпалы]] бөлімінен шыққан. Әкесі — [[Махмұд Базарқұлұлы Қасымбеков]], мемлекеттік қайраткер.

Қасымбек [[Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы|Қазақ мемлекеттік сәулет-құрылыс академиясының]] сәулеттік орта дизайны факультетін (1997), Еуразия университетінің мемлекеттік және муниципалдық басқару ісі факультетін (2001) экономист мамандығы бойынша бітірген.

* 1998 жылдан - [[Темірбанк|«ТемірБанк» ААҚ]] бас маманы.
* 1998 жылдан - ҚР Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау агенттігінде теміржол көлігі және порттар бөлімінің бастығы.
* 1999 жылғы қарашадан желтоқсанына дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Үйлестіру департаментінде көлік саясаты бөлімінің бастығы.
* 1999 жылғы желтоқсаннан ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінде Келіктегі тарифтік саясат басқармасының бастығы.
* 2000 жылғы сәуірден мамырға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінде Көліктегі тарифтік саясат департаменті директорының орынбасары.
* 2000 жылғы мамырдан қазанға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Көліктегі тарифтік саясат департаменті директорының орынбасары.
* 2000 жылғы қазаннан желтоқсанға дейін - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің Су көлігі департаменті директорының м.а. 2000 жылғы желтоқсаннан - ҚР Көлік және коммуникация министрлігінде Су көлігі департаментінің директоры.
* 2004 жылдан - [[Ақтау теңіз сауда айлағы|«Ақтау халықаралық теңіз сауда порты»]] РМК директоры.
* 2005 жылдан - ҚР көлік және коммуникациялар вице-министрі.
* 2009 жылдан - ҚР Көлік және коммуникациялар министрлігінің жауапты хатшысы.
* 2014 жылғы наурыз-маусым айларда - ҚР Көлік және коммуникациялар министрі.
* 2014-2016 жылдары ҚР Инвестициялар және даму министрінің бірінші орынбасары болды.
* 2016-2018 жылдары ҚР Инвестициялар және даму министрі.
* 2018-2019 жылдары - ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрі.
* 2019 жылғы ақпаннан — [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|ҚР Премьер-Министрінің]] орынбасары.
* 2019 жылғы 19 қыркүйекте Қарағанды облысының әкімі қызметіне тағайындалды.
* 2022 жылғы 8 желтоқсаннан [[Астана әкімі]].

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]]
* [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астанаға 10 жыл медалі]]
* II дәрежелі «Еуразиялық экономикалық одақты құруға қосқан үлесі үшін» ордені (8 мамыр 2015)
* [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның грамотасы (17 шілде 2017)<ref>[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30100661#sub_id=0 Касымбек Женис Махмудулы. Автобиография. online.zakon.kz]</ref>

== Отбасы ==
Қасымбек үйленген, жұбайы — Ақжан Әдіханқызы Қасымбек. Жұптың үш қыз баласы бар: Ақерке (1997 жылы туған), Жансая (2000 жылы туған), Ләйлім (2003 жылы туған) Махмұдтар.<ref>Қазақстан Республикасында Кімнің Кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [https://www.inform.kz/kz/zhenis-kasymbek-karagandy-oblysynyn-akimi-bolyp-tagayyndaldy_a3567382 Жеңіс Қасымбек Қарағанды облысының әкімі болып тағайындалды]

{{Қазақстан облыс әкімдері}}
{{Асқар Маминның министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}
{{Серік Ахметовтің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Қасымбек, Жеңіс Махмұдұлы}}
[[Санат:Қазақ бас сәулет-құрылыс академиясы түлектері]]
[[Санат:Еуразия ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан көлік және коммуникациялар министрлері]]
[[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]]
[[Санат:Астана әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан индустрия министрлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]

Дархан Аманұлы Кәлетаев

2026-05-05T16:32:40Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Дархан Аманұлы Кәлетаев|Суреті=Darhan Kaletaev (2018).jpg|Атауы=Кәлетаев, 2018 жыл|Титулы=[[Қазақстан]]ның [[Украина]]дағы 7-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]|Ту=Flag of Ukraine.svg|Ту2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады=22 ақпан 2020|Басқаруын аяқтады=17 сәуір 2025|Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізашары=[[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]]|Ізбасары=[[Төлежан Тұрсынұлы Барлыбаев|Төлежан Барлыбаев]] |Титулы_2=[[Қазақстан]]ның [[Молдова]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]|Ту_2=Flag of Moldova.svg|Ту2_2=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_2=22 ақпан 2020|Басқаруын аяқтады_2=30 наурыз 2022|Президент_2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізашары_2=[[Самат Исламұлы Ордабаев|Самат Ордабаев]]|Ізбасары_2=[[Алмат Дәкібайұлы Айдарбеков|Алмат Айдарбеков]]|Титулы_3=[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының бірінші орынбасары|Ту_3=Flag of the President of Kazakhstan.svg|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_3=25 наурыз 2019|Басқаруын аяқтады_3=18 желтоқсан 2019|Президент_3=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Ізашары_3=[[Марат Мұханбетқазыұлы Тәжин|Марат Тәжин]]|Ізбасары_3=[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]|тақырыпша1_3=[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|Басшы]]|мәтін1_3=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]|Титулы_4=[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің]] басшысы|Ту_4=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_4=1 наурыз 2019|Басқаруын аяқтады_4=25 наурыз 2019|Премьер_4=[[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]|Ізашары_4=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]]|Ізбасары_4=[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]|Титулы_5= [[Қазақстан Республикасының Қоғамдық даму министрлігі|Қоғамдық даму министрі]]|Ту_5=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_5=3 шілде 2018|Басқаруын аяқтады_5=25 ақпан 2019|Президент_5=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Премьер_5=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]|Ізашары_5=''лауазым пайда болды''|Ізбасары_5=''лауазым жойылды'', Ақпарат және қоғамдық даму министрі ретінде [[Дәурен Әскербекұлы Абаев|Дәурен Абаев]]|Титулы_6=2-[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті|Дін істері және азаматтық қоғам министрі]]|Ту_6=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_6=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_6=4 сәуір 2018|Басқаруын аяқтады_6=29 маусым 2018|Премьер_6=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_6=[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]|Ізбасары_6=''лауазым жойылды''; [[Қазақстан Республикасының Қоғамдық даму министрлігі|Қоғамдық даму министрі]] ретінде өзі |Партиясы=[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] (2009—2022)|Білімі=1) [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті|Шығыс Қазақстан университеті]] 2) [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі|Қазақстан президентінің жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі]]|Ғылыми дәрежесі=Саясаттану ғылымдарының докторы|Туған жері=[[Тұғыл]], {{туғанжері|Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Жұбайы=Салтанат Нұрсейітова|Туған күні=14.10.1972|Титулы_7=[[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 6-сайланым депутаттары|VI сайланым депутаты]]|Ту_7=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_7=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_7=28 қазан 2016|Басқаруын аяқтады_7=4 сәуір 2018|мәтін1_7=[[Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|Төраға]]|тақырыпша2_7=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]|Марапаттары={{Қатар
|{{Құрмет ордені}}
|{{Парасат ордені}}
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}}}
{{Қатар
|{{Астанаға 20 жыл медалі}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
|{{Барыс ордені}}}}|Титулы_8=[[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясы]] төрағасының бірінші орынбасары|Ту_8=Flag of Nur Otan (2019).svg|Ту2_8=Flag of Kazakhstan.svg|Басқара бастады_8=13 қазан 2008|Басқаруын аяқтады_8=19 қараша 2009|Президент_7=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]|Ізашары_8=[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]|Ізбасары_8=[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]]|тақырыпша1_8=[[Аманат (партия)#Басшылығы|Төраға]]|мәтін1_8=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]}}

'''Дархан Аманұлы Кәлетаев '''(14 қазан 1972, [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[Қазақстан|қазақстандық]] ірі мемлекеттік қайраткер, [[дипломат]] және саясаткер. 2016—2018 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты. 2020—2025 жылдары [[Қазақстан Республикасы|Қазақстанның]] [[Украина|Украинадағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]. Саясаттану ғылымдарының докторы.

== Өмірбаяны ==
[[14 қазан]] [[1972 жыл]]ы [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Тарбағатай ауданы]] Тұғыл (Приозерное) кентінде туған.

=== Білімі ===
[[1994 жыл]]ы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетін тарихшы мамандығы бойынша бітірді.

[[1996]]-[[1997 жыл]]ы ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару ұлттық жоғары мектебін бітірген.

«Социально-политическая консолидация казахстанского народа» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Жастар өмірі және олардың саяси-әлеуметтік мәселелері жайында жазылған кітаптардың (мысалы, «Молодеж Казахстана на пороге ХХІ века», 2000; «Возмемся за руки, друзья!», 2001; телеавт.) авторы.

=== Қызмет жолы ===
[[1995 жыл]]ы Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің Тілдер комитетінің жетекші маманы, 1 санаттағы маман;

1995-[[1996 жыл]]дары Қазақстан Республикасының ұлттық саясат жөнінде мемлекеттік комитеттің бас маманы, жетекші маман;

05.1997 - 11.[[1997 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Білім және мәдениет министрлігі Тіл саясатын үйлестіру Департаментінің басқарма басшысының орынбасары, Алматы;

11.1997-[[2001 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі Ішкі саясат департаменті Жастар саясат бөлімінің басшысы, Астана ;

2001-02.[[2002 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі Ішкі саясат департаменті басшысының орынбасары, Астана;

02.2002-11.2002 жылдары Қазақстан Республикасы Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі Жастар ісі жөнінде департаментінің басшысы, Астана

11.2002-[[2004 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігі Ішкі саясат секторының меңгерушісі, Бөлім басшысы, Астана

2004-[[2005 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігі Ішкі саясат Басқармасы әлеуметтік-саяси бөлімінің меңгерушісі, Астана

2005-[[2006 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігі әлеуметтік-саяси бөлімнің меңгерушісі, Астана

2006-12.01.[[2007 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігі мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, Астана

12.01.2007-13.10.[[2008 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары <ref>[Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы «Д.А.Кәлетаевты Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметіне тағайындау туралы»]</ref>,<ref>[Указ Президента Республики Казахстан от 13 қазан 2008 года № 672 «О Калетаеве Д.А.»] ,</ref>

13.10.2008-19.11.[[2009 жыл]]дары «Нұр Отан» ХДП Төрағасының Бірінші орынбасары <ref>[http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30209892 Глава государства произвел ряд кадровых назначений]</ref> және ҚР Президентінің кеңесшісі;

11.2009 жылдан бастап «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорының басқарушы директоры

== Марапаттары ==
* «Құрмет» ордені
* «Астанаға 10 жыл» медалі<ref>[http://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30190211 Президент РК наградил руководителей госорганов юбилейной медалью, приуроченной к 10-летию Астаны]</ref>

== Еңбектері ==
* «Молодёжь Казахстана на пороге 21 века» (2000, қосавторлық),
* «Возьмёмся за руки друзья!» (2001, қосавторлық),
* «Государственная молодежная политика Республики Казахстан (2001, қосавторлық),
* «Молодёжь и военно-патриотическое воспитание» (2001, қосавторлық),
* «Организация работы центров молодёжных инициатив во внутренних войсках МВД РК» (2003, қосавторлық),
* «Молодёжь Казахстана в условиях демократизации общественных и демократических отношений» (2004, қосавторлық),
* «Формирование единства казахстанского народа как важнейшая проблема политической науки» (2007),
* «Социально-политическая консолидация казахстанского народа: особенности и проблемы» (2007),
* «Казахстан-страна, устремлённая в будущее.
* Фактор национального лидера» (2009),
* «Модернизация на постсоветском пространстве: фактор национального лидерства» (2010)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VI шақырылым депутаттары}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]
[[Санат:Саясаттану ғылымының докторлары]]
[[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару ұлттық жоғары мектебі түлектері]]
[[Санат:Самұрық-Қазына тұлғалары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Украинадағы елшілері]]

Арыстанбек Мұхамедиұлы

2026-05-05T16:29:58Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Арыстанбек Мұхамедиұлы
| Суреті =ArystanbekMuhamediuly 01 (cropped).jpg
| Титулы = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық музейі|Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінің директоры]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = [[10 шілде]] [[2019]]
| Басқаруын аяқтады = мамыр 2022
| Премьер = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Титулы_2 = Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрі
| Реті_2 =
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = [[6 тамыз]] [[2014]]
| Басқаруын аяқтады_2 = [[17 маусым]] [[2019]]
| Ізбасары_2 = [[Ақтоты Рахметоллақызы Райымқұлова|Ақтоты Райымқұлова]]
| Премьер_2 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]], [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]], [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Титулы_3 = Қазақстан Республикасы Мәдениет министрі
| Реті_3 =
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = [[10 ақпан]] [[2014]]
| Басқаруын аяқтады_3 = [[10 тамыз]] [[2014]]
| Премьер_3 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Титулы_4 = [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Темірбек Қараұлы Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының]] ректоры
| Реті_4 =
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = [[6 тамыз]] [[2008]]
| Басқаруын аяқтады_4 = [[17 маусым]] [[2014]]
| Премьер_4 =
| Президент_4 =
| Ұлты = қазақ
| Туған күні = 11.02.1963
| Туған жері =
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Нұр Отан|«Нұр Отан» партиясы]]
| Ғылыми дәрежесі = [[тарих|Тарих ғылымдарының кандидаты]], [[Өнертану|Өнертану докторы]]
| Білімі = [[Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы]], Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттік Басқару мектебі, [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]].
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Парасат ордені}}{{Құрмет ордені}}{{Астана медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}[[File:Medal20Astana.png|40px]]
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{Мәдениет қайраткері}}
|Ізашары_4=[[Тілеуғали Әшірбекұлы Қышқашбаев|Тілеуғали Қышқашбаев]]|Ізбасары_4=[[Бибігүл Нұрғалиқызы Нүсіпжанова|Бибігүл Нүсіпжанова]]}}
'''Арыстанбек Мұхамедиұлы''' — белгілі мемлекет және саясат қайраткері, тарих ғылымдарының кандидаты (2003), өнертану докторы (2011), профессор, композитор. Мәдениет және өнер саласында халықаралық «World master in Аrts and Сulture» (Корея), «Жыл менеджері» (Ресей), «Человек года - 2016» (Ресей), «Прогресс» медалі - 2018 (Әзірбайжан) жоғары атақтарына ие.

== Өмірбаяны ==
Арыстанбек Мұхамедиұлы 1963 жылы 11 ақпанда Алматы облысында дүниеге келген.
Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (1986), Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттік Басқару мектебін (1997), Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін (аспирантура, 2001) бітірген.
Еңбек жолын қарапайым филармония әртісінен бастап ірі мемлекеттік лауазымдарды иеленіп келеді. Атап айтқанда:
* 1984-1991 жылдар - Жамбыл атындағы Қазақ мемлекеттік филармониясының әртісі (Алматы).
* 1991-1993 жылдар - Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің бас маманы, (Алматы).
* 1993-1994 жылдар - Қазақстан Республикасы Мәдениет министрінің көмекшісі (Алматы).
* 1994-1996 жылдар - «Гүлдер» мемлекеттік ансамблінің директоры (Алматы).
* 1996-1997 жылдар - Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Ұлттық Жоғары Мемлекеттік Басқару Мектебінің тыңдаушысы.
* 1997-2001 жылдар - Қазақстан Республикасы Республикалық гвардиясы Президенттік оркестрінің басшысы – әскери бөлім командирі (Астана).
* 2001-2005 жылдар - Республикалық және халықаралық мәдени бағдарламалар дирекциясының бас директоры (Астана).
* 2005-2006 жылдар - «Қазақ әуендері» акционерлік қоғамының президенті (Астана).
* 2006-2007 жылдар - Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат вице-министрі (Астана).
* 2007-2008 жылдар - Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің бас инспекторы (Астана).
* 2008 жылғы ақпан – 2008 жылғы сәуір - Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің сектор меңгерушісі (Астана).
* 2008-2014 жылдар – [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т.К. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының]] ректоры (Алматы).
* 2014 жылғы ақпан - 2014 жылғы тамыз – Қазақстан Республикасы Мәдениет министрі (Астана).
* 2014-2019 жылдар – Қазақстан Республикасы [[Қазақстан Республикасы мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрі]] (Астана).
* 2019 жылдың шілде айынан бастап - Қазақстан Республикасы [[Қазақстан Республикасының ұлттық мұражайы|Ұлттық музейінің]] директоры (Нұр-Сұлтан).

==Басқа да қызметтері==
* 2017 жылдан - Қазақстан Президенті жанындағы «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру ұлттық комиссиясының мүшесі.
* 2018 жылдан – «Kazakh Tourism» ұлттық компаниясы директорлар кеңесінің мүшесі.

==Жобалары==
* 1997 жыл - Қазақстан Республикасы Республикалық гвардиясы Президенттік оркестрін ұйымдастырушы.
* 1998-2001 жылдар – Қазақстанның хаттамалық, дипломатиялық, мемлекеттік және т.б. салтанатты іс-шараларын ұйымдастырушы.
* 2002 жыл:
«ЮНЕСКО қамқорлығындағы Ұлы Жібек жолы» Халықаралық фестивалінің сценарист-режиссері (Франция, Пaриж);

Мемлекеттік Эрмитаждағы «Золотой воин. Сокровища сакских курганов» халықаралық көрмесін ұйымдастырушы (Ресей, Санкт-Петербург).
* 2005 жыл:
«Қазақстанның АҚШ-тағы мәдениет күндерін» ұйымдастырушы (АҚШ, Вашингтон, Сан Диего, Нью-Йорк, Хьюстон);

«ШОС» Халықаралық фестивалінің сценарист-режиссері (Қазақстан, Астана);

«Мәдени алуантүрлілік және Орталық Азиядағы диалог» мәдени шарасын ұйымдастырушы (Франция, Париж, ЮНЕСКО штаб-пәтері).
* 2009 жыл:
Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясында алғаш рет «Өнер» мамандықтары бойынша «Диссертациялық кеңес» құрды;

Қазақстанда алғаш рет Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясында 7 «Өнер мамандығы» бойынша Докторантура (PhD) ашты;

Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясының жас ғалымдарына Нью-Йорк киноакадемиясы, Колумбия университеті, Флоренция және т.б. университтерге ғылыми тағылымдамалар ұйымдастырды.
* 2010 жыл - «Театр наций» қоғамдық эксперименталды театрдың шығармашылық жетекшісі.
* 2011 жыл:
Моңғолиядағы «Түркі қағанаты ескерткіштерін зерттеу» ғылыми экспедициясын ұйымдастырушы;

«Бастау» Халықаралық студенттер кинофестивалінің негізін қалаушы және ұйымдастырушы.
* 2012-2013 жылдар - Алғашқы «Жетекші киномектептер Ассоциациясын» құрды (құрамына Нью-Йорк киноакадемиясы, С. Герасимов ат. ЖМКИ, Мимар Синан өнер университеті және т.б. әлемдік жетекші 16 білім беру орталығы енді).
* 2015 жыл:
«Қазақ елі» тарихи-драмалық 10 сериялы телесериалы идеясының авторы; «Қазақ хандығына 550 жыл» деректі фильмі, «Қазақ елі» көпсериялы анимациялық фильмдерінің, «Алмас қылыш», «Алтын тақ» көркем фильмерінің көркемдік жетекшісі;

«Қазақ хандығына 550 жыл» театрланған Гала-спектакль сценариінің авторы және режиссері.
* 2016 жыл:
Рио-де-Жанейро қаласындағы «XXXI Жазғы Олимпиада ойындарында» Қазақстан спортшылары делегациясын басқарды (18 медаль);
Орта Азия елдерінің «Қазақстан - Еуразия жүрегі» Халықаралық театр фестивалін, «Шекарасыз ән» Халықаралық фестивалін, «Елім менің», «Тәуелсіздік толғауы», «Текті сөздің төресі – терме», «Тіл - парасат» конкурстарын ұйымдастырушы.
* 2017 жыл:
«Этноауыл» ұлттық мәдени кешенін құру идеясының авторы;

«Опералия Пласидо Доминго» вокалистердің XXV Халықаралық конкурсын ұйымдастырушы;

Қазақстанда өткен Көкпардан Тұңғыш Әлем чемпионатының бірлескен авторы;

Ла Скала театрының гастрольдерін ұйымдастырушы: танымал дирижер З. Метаның қатысуымен Дж. Вердидің «Фальстаф» операсы, Людвиг ван Бетховеннің «№9 симфониясы»;

Густав Малердің «№8 симфониясы» премьерасын ұйымдастырушы;

«Император Цинь Шихуандидің Терракот әскері», «Эрмитаж» қорларының көрмесі, «Ежелгі Египет ескерткіштері», «Сақтар алтыны» көрмелерін, «Eurasia Sculpture Biennale» биенналесін ұйымдастырушы.
* 2018 жыл:
«Ұлыстың Ұлы күні Наурыз – жаңа форматта» тұжырымдамасының авторы (іргелі-тарихи зерттеулерге негізделген Наурызды атап өтудің замаманауи 8 жолы);

«Алтын адамның әлем музейлеріне шеруі» жоба идеясының авторы;

«Қазақстандағы киелі жерлер» ғылыми-көпшілік деректі фильмдері идеясының («Киелі Қазақстан», «Қожа Ахмет Ясауи», «Айша Бибі», «Алтын адам», «Номадтар елі») авторы;

Әлемдік жұлдыздардың қатысуымен «Voice of Astana» Халықаралық эстрада әндері конкурсын ұйымдастырушы;

«Eurasian Book Fair – 2018» Еуразиялық Халықаралық кітап көрме-жәрмеңкесін ұйымдастырушы;

«Notre Dame de Paris» француздық-канадалық мюзиклдің қазақ тіліндегі премьерасын ұйымдастырды.

==Ғылым жолы==
* 2003 жыл: Кандидаттық диссертация: «Қазақстан-ЮНЕСКО: мәдени байланыс аспектілері» (07.00.15 – Халықаралық қатынастар және сыртқы саясат тарихы) Алматы қ.
* 2011 жыл: Докторлық диссертация: «ЮНЕСКО-мен ынтымақтастық аясындағы Тәуелсіз Қазақстан өнері». (17.00.09 – өнер теориясы және тарихы, Өнертану докторы.) Баку қ.

==Мақалалары==
* 2010 жыл:
Музыкальная культура кочевников Центральной Азии и Китая ;
* 2011 жыл:
Искусство суверенного Казахстана и ЮНЕСКО: из истории культурного сотрудничества ;
Певец свободы – Махамбет .
* 2015 жыл:
X форум творческой и научной интеллигенции государств-участников СНГ в Астане. Новые модели для вечных ценностей .
* 2016 жыл:
О земле «Великой Степи». Культурное наследие ;
В Рио Казахстан делает ставку на воспитанников отечественного спорта .
* 2017 жыл:
Біз салыстыру психологиясынан арылуымыз керек .
* 2018 жыл:
Наурыз ең әуелі балдырғандарға арналуы керек ;
Наурыз тұрақтылық пен келісім секілді құндылықтардың нығаюына ықпал етіп келеді ;
«Рухани жаңғыру» - елдігімізді нығайтты, еңсемізді тіктеді .
* 2019 жыл:
Ұлттық намыс пен рухани болмысымызды жаңғырту керек ;
«Рухани жаңғырудың» екі жылын елеулі істермен түйіндеп отырмыз ;
Өзімізге деген көзқарасты өзгертуіміз керек .
* 2020 жыл:
Қазақтың ұлттық намысы – ұлы жетістіктерінің негізі! ;
Қазақтың арғы-бергі тарихы ұдайы бірігуден тұрады .

* А. Құнанбайұлының шығармашылығына арналған анатитикалық мақалалар:
Абай: мысль и совесть эпохи ;
Абай неден түңілді? ;
«Абай: Сәулесі бар жігіттер бір ойланар...» ;
«Білгендердің сөзіне, махаббатпен ерсеңіз» ;
Абай Құнанбайұлы скрипкада ойнаған .

==Шығармалары==
* «Астана». Сөзі: Н. Айтұлы, орындайтын: «Бәйтерек тобы».
* «Асыл сезім». Сөзі: И. Исаев, орындайтын: А. Жорабаева.
* «Анажан». Сөзі: М. Қасымбеков, орындайтын: А. Махмуд.
* «Алматы көктемі» инструменталдық туындысы.
* «Жан әке». Сөзі: А. Дүйсенбі, орындайтын: Ә. Мұхтарқызы.
* «Бақытты жандармыз». Сөзі: А. Дүйсенбі.
* «Достарым». Сөзі: А. Дүйсенбі.
* «Сендей қазақ баласы». Сөзі: Ш. Сариев
* «Ата-анаға тағзым». Сөзі: М. Қасымбеков.
* «Бақытым». Сөзі: Ш. Сариев.
* «Ана». Сөзі: Ш. Сариев.
* «Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ гимні». Сөзі: Ұ. Есдәулетов
* «Бақыт құсы» би композициясы.
* «Шабыт» би композицисы.
* «Жастар вальсі» би композицисы.
* «Үрмелі аспаптарға арналған марштар».

==Марапаттары==
* 1998 жыл - «[[Астана медалі|Астана]]<nowiki/>» медалі;
* 2001 жыл - «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл]]<nowiki/>» медалі;
* 2005 жыл - «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» медалі;
* 2005 жыл - «Қазақстанға еңбегі сіңірген қайраткері» мәртебелі атағы;
* 2008 жыл - «[[Астанаға 10 жыл медалі|Астананың 10 жылдығы]]<nowiki/>» медалі;
* 2010 жыл - «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» ордені;
* 2012 жыл - «World master in Аrts and Сulture»(Корея);
* 2012 жыл - «Жыл менеджері» (Ресей);
* 2014 жыл - «Талғар ауданының Құрметті азаматы»;
* 2014 жыл - «Еңбекші қазақ ауданының Құрметті азаматы»;
* 2015 жыл - «Содружество» орденінің кавалері (ТМД мемлекеттерінің Парламентаралық Ассамблеясы);
* 2016 жыл - «Человек года - 2016» (Ресей);
* 2016 жыл - «[[Парасат ордені|Парасат]]<nowiki/>» ордені;
* 2016 жыл - «[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл]]<nowiki/>» медалі;
* 2018 жыл - «Прогресс» медалі (Әзірбайжан);
* 2018 жыл - «Астананың 20 жылдығы» медалі;
* 2020 жыл - «[[Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл]]<nowiki/>» медалі;
* 2020 жыл - Қазақстан Республикасының «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерекелік медалі;
* 2016-2020 жж. - Мерейтойлық және ведомстволық медальдардың иегері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
* 1 Мәдениет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлы – өмірбаян. https://m.sputniknews.kz/spravka/20190226/9437890/arystanbek-muhamediuly-omirbaian.html.
* 2 ҚР Мәдениет министрі қызметіне Арыстанбек Мұхамедиұлы тағайындалды. https://www.inform.kz/kz/kr-madeniet-ministri-kyzmetine-arystanbek-muhamediuly-tagayyndaldy_a2638326

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.inform.kz/kaz/article/2638326 ҚР Мәдениет министрі қызметіне Арыстанбек Мұхамедиұлы тағайындалды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141115144648/http://www.inform.kz/kaz/article/2638326 |date=2014-11-15 }}

{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}

[[Санат:Талғар ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Астана медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Достастық орденінің иегерлері]]
[[Санат:Философия докторлары]]
[[Санат:Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы түлектері]]

Серік Жамбылұлы Шәпкенов

2026-05-05T16:23:11Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Серік Шәпкенов
| Шынайы есімі =
| Суреті = Serik Şapkenov in April 2022 (cropped).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Шәпкенов, 2022 жыл

| Титулы = [[Атырау облысы]]ның 10-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]]
| Ту = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg
| Ту2 = Coat of arms of Atyrau.svg
| Басқара бастады = 7 сәуір 2022 жылдан бері
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Махамбет Жолдасқалиұлы Досмұхамбетов|Махамбет Досмұхамбетов]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]
| Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_2 = 18 қаңтар 2021
| Басқаруын аяқтады_2 = 7 сәуір 2022
| Премьер_2 = [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]] [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Ізашары_2 = [[Біржан Бидайбекұлы Нұрымбетов|Біржан Нұрымбетов]]
| Ізбасары_2 = [[Тамара Босымбекқызы Дүйсенова|Тамара Дүйсенова]]

| Титулы_3 = [[Атырау]]дың 13-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]]
| Ту_3 = Flag of Atyrau, Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Coat of arms of Atyrau.svg
| Басқара бастады_3 = 14 шілде 2016
| Басқаруын аяқтады_3 = 26 маусым 2018
| Ізашары_3 = [[Нұрлыбек Жұмахметұлы Ожаев|Нұрлыбек Ожаев]]
| Ізбасары_3 = [[Әлимұхаммед Құттымұратұлы]]

| Туған күні = 20.7.1979
| Туған жері = [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], {{туғанжері|Қаратөбе ауданы|Қаратөбе ауданында}}, [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы = Жадыра Шәпкенова
| Балалары = 2
| Партиясы =
| Білімі = [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (2000)
| Мамандығы = экономист-математик
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons = Serik Shapkenov
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Құрмет ордені}}
}}
}}
'''Серік Жамбылұлы Шәпкенов''' ([[29 шілде]] [[1979 жыл]], [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]], [[Батыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2022 жылғы 7 сәуірден бергі [[Атырау облысы]]ның [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Атырау облысы|әкімі]].<ref>{{Cite web|url= https://kaztag.kz/kz/news/sh-pkenov-atyrau-oblysyny-kimi-bolyp-ta-ayyndaldy |title= Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= kaztag.kz |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref>

Бұрын Шәпкенов [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Қазақстан Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] (2021–2022) және [[Атырау]] қаласының [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Атырау|әкімі]] (2016–2018) болған.

== Өмірбаяны ==
Серік Шәпкенов 1979 жылғы 29 шілдеде қазіргі [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Қаратөбе ауданы]]ның [[Қаратөбе (Батыс Қазақстан облысы)|Қаратөбе]] кентінде дүниеге келді. Ол — 2000 жылы [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің экономикалық кибернетика факультетін бітірген экономист-математик.

2000 жылдан Шәпкенов [[Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті|М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті]]нің оқытушысы.

2001 жылдан ол — Батыс Қазақстан облыстық қоршаған ортаны қорғау қорының жетекші маманы.

2002 жылғы маусымнан ол — Батыс Қазақстан Қаржы басқармасының жетекші маманы, 2003 жылдан ол — оның бас маманы. 2006 жылғы қаңтардан ол БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті шынайы секторлы дамыту бөлімінің бастығы болған.

2006 жылғы наурыздан ол БҚО Ауыл шаруашылық департаменті әкімшілік бөлімінің бастығы, 2007 жылғы қаңтардан директорының орынбасары еді.

2007 жылғы қазаннан [[Батыс Қазақстан облысы]] Экономика және бюджеттік жоспарлау департаменті бастығының орынбасары болған ол 2009 жылғы қыркүйектен БҚО Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының бастығы болды.

2014 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің мемлекеттік бақылау және ұйымдастыру-аумақтық жұмыс бөлімінің мемлекеттік инспекторы. 2016 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау]] қаласының әкімі еді.

2018 жылдан бастап Шәпкенов [[Атырау облысы]] әкімінің орынбасары қызметін атқарса, 2020 жылдан ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]]нің орынбасары болған.

2021—2022 жылдары аралығында ол [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] болған.

2022 жылғы 7 сәуірден бастап [[Атырау облысы]]ның әкімі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/kaz/newskaz/serik-sapkenov-atyrau-oblysynyn-akimi-bolyp-tagaiyndaldy |title= Серік Шәпкенов Атырау облысының әкімі болып тағайындалды |lang= kk |work= informburo.kz |last= Бүйенбай |first= Қарлыға |date= 2022-04-07 |accessdate= 2025-01-05}}</ref>

== Өз өмірі ==
Серік Шәпкенов үйленген, жұбайы — Шәпкенова Анар Асыланбайқызы,
үй шаруасымен айналысады. Екеуінің екі ұлы бар: Жамбыл Темірлан Серікұлы мен Жамбыл Әлібек Серікұлы.<ref>{{кітап|тақырыбы= Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. |орны= Алматы |жыл= 2011 |isbn= 978-601-278-473-2}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Шәпкенов, Серік Жамбылұлы}}
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан математиктері]]
[[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]]
[[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Атырау әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан еңбек министрлері]]
[[Санат:Атырау облысының әкімдері]]

Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин

2026-05-02T00:17:27Z

Casserium: /* */

{{Мемлекеттік қайраткер
| түс =
| Қазақша есімі = Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин
| Шынайы есімі =
| Суреті = Мурзалин Малик.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Мырзалин, 2016 жыл

| Титулы = [[Қазақстан]]ның [[Грузия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|елшісі]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of Georgia.svg
| Басқара бастады = 9 желтоқсан 2022 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары = [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов|Бауыржан Мұхаметжанов]]
| Ізбасары =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_2 = 19 наурыз 2019
| Басқаруын аяқтады_2 = 9 желтоқсан 2022
| Ізашары_2 = [[Оңдасын Сейілұлы Оразалин|Оңдасын Оразалин]]
| Ізбасары_2 = [[Ернар Жеңісұлы Баспаев|Ернар Баспаев]]
| Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_3 = [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] 11-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]]
| Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 = Coat of Arms of Aqmola Province (new).png
| Басқара бастады_3 = 14 наурыз 2017
| Басқаруын аяқтады_3 = 19 наурыз 2019
| Ізашары_3 = [[Сергей Витальевич Кулагин|Сергей Кулагин]]
| Ізбасары_3 = [[Ермек Боранбайұлы Маржықпаев|Ермек Маржықпаев]]
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Туған күні = 31.10.1971
| Туған жері = {{туғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Қызмет еткен жылдары =
| Құрамында болды =
| Әскер түрі =
| Атағы =
| Басқарды =
| Шайқасы =
| Ғылыми аясы =
| Жұмыс істеген орны =
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Білімі = 1) [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты]] 2) [[Йель университеті]]
| Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]
| Мамандығы = дипломат
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} | {{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}}}
}}

'''Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин''' ([[31 қазан]] [[1971 жыл|1971]], [[Ақтөбе]]) — қазақстандық саясаткер, дипломат, 2022 жылғы 9 желтоқсаннан бастап қызметтегі [[Грузия|Грузиядағы]] елші, одан бұрын [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] болған.

== Өмірбаяны ==
1971 жылы 31 қазанда [[Ақтөбе|Ақтөбеде]] дүниеге келді.

=== Білімі ===
1996 жылы [[Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты|Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институтын]] және 2006 жылы [[Йель университеті|Йель университетінің]] [[Йель менеджмент мектебі|менеджмент мектебін]] “халықаралық қатынастар маманы” мамандығы бойынша тәмамдады. Одан бөлек 2000-жылдары [[Ресей СІМ Дипломатиялық академиясы|Ресей Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясында]] аға дипломаттарға арналған халықаралық курстардан өтті. 2010 жылы [[Ғылым кандидаты|саясаттану ғылымдарының кандидаты]] атанды.

=== Мансабы ===
Еңбек жолын 1996 жылы [[Қазақстанның Ресейдегі Елшілігі|Қазақстанның Ресейдегі Елшілігінде]] референт, атташе, үшінші, екінші және бірінші хатшы болып бастады.

Одан кейін [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысында]] жалғасты: 2004—2006 жылдары әкім аппаратының басшысы, 2006—2007 жылдары әкім орынбасары болса, 2006—2007 жылдары әкімнің бірінші орынбасары болды.

Енді [[Астана|Астанаға]] көшіп ол жақта 2008—2009 жылдары [[Аманат (партия)|Нұр Отан ХДП]] Астана қаласы Орталық аппараты басшысының орынбасары, 2010 жылы 1 ай [[Қазақстан темір жолы|Қазақстан темір жолы компаниясы]] президентінің кеңесшісі болды. 2010—2011 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқармасының]] аппарат басшысы, 2011—2013 — [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Қазақстан Дін істері агенттігінің]] жауапты хатшысы, 2013—2017 — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқарушысының]] орынбасары.

2017 жылы қаңтарда [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы|Қазақстан президенті Іс басқарушысының]] бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/public/index.php/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimderimen-1339067615 |title=Мемлекет басшысының Өкімдерімен: |date=2016-12-30|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref>

2017 жылы наурызда [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] № 445 бұйрығымен [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mk-myrzalindi-akmola-oblysynyn-akimi-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.К. Мырзалинді Ақмола облысының әкімі қызметіне тағайындау туралы |date=2017-03-14|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://sputnik.kz/amp/20190319/aqmola-oblysy-akimi-9612629.html |title= Ақмола облысының әкімі қызметінен босатылды |date=2019-03-19|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref>

2019 жылы [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] № 881 бұйрығымен [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті әкімшілігі]] [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысының]] орынбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/mk-myrzalindi-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-kyzmetine-tagaiyndau-turaly |title= М.К. Мырзалинді Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметіне тағайындау туралы |date=2019-03-19|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref>

2022 жылы [[Қазақстан|Қазақстанның]] [[Грузия|Грузиядағы]] [[Қазақстан елшілерінің тізімі#Посткеңестік кеңістік|Төтенше және Өкілетті Елшісі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-malik-kenesbayuly-myrzalin-kazakstan-respublikasynyn-gruziyadagy-totenshe-zhane-okiletti-elshisi-bolyp-tagayyndaldy-ol-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-akimshiligi-basshysynyn-orynbasary-lauazymynan-bosatyldy-911036 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Мәлік Кеңесбайұлы Мырзалин Қазақстан Республикасының Грузиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болып тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі Басшысының орынбасары лауазымынан босатылды |date=2022-12-09|lang=kk|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-03-07}}</ref>

=== Жеке өмірі ===
Үйленген, жұбайы Жанар Жақсылыққызы Мырзалина (1974 туған). Балалары: қызы — Динара (1996 туған) және ұлдары — Нұртай (2002 туған) мен Санжар (2009 туған).

== Марапаттары мен атақтары ==

* [[Ерен еңбегі үшін медалі]] (2005);
* [[Құрмет ордені]] (2014);
* [[Парасат ордені]] (2021);
* Қазақстан Республикасының құрметті спорт қайраткері.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстанның Грузиядағы елшілері]]
[[Санат:Ақмола облысының әкімдері]]
[[Санат:Мәскеу мемлекеттік халықаралық қатынастар институты түлектері]]
[[Санат:Йель университеті түлектері]]
[[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]

Қазақстан Республикасының Вице-президенті

2026-04-13T19:07:37Z

Casserium: /* Қазақстан вице-президенттері */

{{Мемлекеттік қызмет
|қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-президенті
|шынайы атауы =
|ел = {{Байрақ|Қазақстан}}
|суреті =
|сурет ені =
|эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg
|эмблема ені =
|эмблеманың аты =
|қазіргі =
|тағайындалған =
|портреті =
|портреттің ені =
|портреттің тақырыбы =
|басшылық етеді =
|басқару түрі =
|резиденция =
|ұсынылады =
|тағайындалды =
|өкілеттігінің мерзімі =
|айлығы =
|пайда болды = 16 қазан 1991
|таратылды = 22 ақпан 1996
|біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]]
|соңғысы = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]]
|сайты =
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Вице-президенті''' — 1991—1996 жылдары Қазақстан Республикасында болған мемлекеттік лауазым. Мұндай лауазымды атқарған бірінші және әзірге жалғыз адам [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] болды. Ол бұл қызметті 1991 жылғы 16 қазаннан бастап 1996 жылғы 22 ақпанда Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды.

2026 жылғы қаңтарда Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Реформа [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] оң нәтиже алса жасалмақ.

== Тарихы ==
=== Қазақ КСР Президентінің орынбасары ===
Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес:

* Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады.
* Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді.
* Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды.

Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды.
Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды.

=== Вице-Президент лауазымының пайда болуы ===
1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді.

1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]]
Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref>

10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды.

1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады.

=== 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі ===
1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді.
* 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref>
* 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" />
* 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды.
* 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады.

Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" />

Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>.

=== Лауазымды тарату ===
1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref>

1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді.

1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды.

=== Вице-президент лауазымын қайта енгізу ===
2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref>

Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты.

Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref>

== Қазақстан вице-президенттері ==
{|class="wikitable"
!№
! Суреті
!Аты
!Қызметін бастады
!Қызметін аяқтады
! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]]
! Ескертпелер
|-
|1
|[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|141x141 нүкте]]
|[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]
|24 сәуір 1990
|13 мамыр 1990
| rowspan="2"|[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|99px]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] {{nowrap|(1990–2019)}}
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Президентінің орынбасары (Вице-Президент)<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = | ЦентрАзия}}</ref>
|-
|2
|[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|141x141 нүкте]]
|[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]]
|16 қазан 1991
|22 ақпан 1996
|[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Вице-Президенті.
1991 жылғы 10 желтоқсаннан бастап [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның Вице-Президенті<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref>
|}

== Әдебиет ==
* The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Президенті]]
* [[Қазақстан басшыларының тізімі]]
* [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан вице-президенті]]

Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу

2026-04-01T14:16:07Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу
| Суреті = Murat Nurtleu (P061051-486119) (cropped).jpg
| Атауы = Нұртілеу, 2023 жыл

| Титулы = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
| Ту = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Реті =
| Басқара бастады = 26 қыркүйек 2025 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]
| Ізбасары =

| Титулы_2 =
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 24 наурыз 2019
| Басқаруын аяқтады_2 = 25 ақпан 2021
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]
| Ізбасары_2 = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

| Титулы_3 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — 7-[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]]
| Ту_3 = MFA emblem.png
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = 3 сәуір 2023
| Басқаруын аяқтады_3 = 26 қыркүйек 2025
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер_3 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] ({{м.а.}}) [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
| Ізашары_3 = [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]]
| Ізбасары_3 = ''Сыртқы істер министрі ретінде [[Ермек Беделбайұлы Көшербаев|Ермек Көшербаев]]''

| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің 19-басшысы
| Басқара бастады_4 = 1 ақпан 2022
| Басқаруын аяқтады_4 = 3 сәуір 2023
| Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_4 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Ізбасары_4 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары
| Ту_5 = Эмблема КНБ РК.svg
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 5 қаңтар
| Басқаруын аяқтады_5 = 1 ақпан 2022
| Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Самат Сатыбалдыұлы Әбіш|Самат Әбіш]]
| Ізбасары_5 = [[Жанат Қалдыбекұлы Элиманов|Жанат Элиманов]]

| Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
| Басқара бастады_6 = 25 ақпан 2021
| Басқаруын аяқтады_6 = 5 қаңтар 2022
| Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_6 = ''Президент көмекшісі ретінде өзі''
| Ізбасары_6 = [[Ержан Хозеұлы Қазыхан|Ержан Қазыхан]]

| Титулы_7 = [[Қазақстан]]ның [[Финляндия]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
| Ту_7 = Flag of Finland.svg
| Ту2_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_7 = 29 наурыз 2016
| Басқаруын аяқтады_7 = 24 наурыз 2019
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_7 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
| Ізбасары_7 = [[Жанна Сәбитқызы Сартбаева|Жанна Сартбаева]]

| Титулы_8 = [[Қазақстан]]ның [[Эстония]]дағы 2-[[Қазақстан елшілерінің тізімі#Еуропа|Төтенше және Өкілетті Елшісі]]
| Ту_8 = Flag of Estonia.svg
| Ту2_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_8 = 21 ақпан 2017
| Басқаруын аяқтады_8 = 24 наурыз 2019
| Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_8 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]]
| Ізбасары_8 = [[Нұрлан Мұсатайұлы Сейтімов|Нұрлан Сейтімов]]

| Туған күні = 11.03.1976
| Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Балалары = 4

| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті]]
| Сайты =
| Commons = Murat Nurtleu

| Марапаттары = {{қатар
| теңестіру = солға
| {{Құрмет ордені}}
}}
{{қатар
| теңестіру = солға
| {{Достық ордені (Қырғызстан)}}
}}
}}
'''Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу''' (бұрын '''Нұртілеуов''';<ref>{{Cite web|url=https://baq.kz/persons_directory/n-rtileuov-m-rat-bu-ali-ly/|title= Анықтама. Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы |language=kk |work= baq.kz|accessdate=2025-07-11}}</ref> [[11 наурыз]] [[1976 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер және дипломат, 2025 жылдан бастап Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі қызметінде.

Бұрын Нұртілеу Қазақстанның [[Финляндия]]дағы [[Қазақстан елшілерінің тізімі|Төтенше және өкілетті елшісі]] (2016–2019), Президент көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] басшысының орынбасары (2021–2022), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары (2022), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]]нің басшысы (2022–2023), [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министр орынбасары]] — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] (2023—2025) және басқа да лауазымдардың иесі болған.<ref name="inbusiness">{{Cite web|url=https://inbusiness.kz/kz/appointment/nurtileuov-murat-abugaliuly|title=Нұртілеуов Мұрат Әбуғалиұлы|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=inbusiness}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/339154-murat-nurtileu-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy|title=Мұрат Нұртілеу жаңа қызметке тағайындалды|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=Egemen Qazaqstan|author=ТОҒАНБЕК, Аяна}}</ref>

== Өмірбаяны ==
=== Ерте жылдары ===
Мұрат Нұртілеу 1976 жылғы 11 наурызда [[Алматы]] қаласында туған. [[Ұлы жүз]]дің [[Суан]] руынан шыққан.<ref>[https://sportinside.kz/sport/1068-suannan-syqqan-murat-nurtileu-qazaq-diplomatiiasyn-qalai-ozgertti Суаннан шыққан Мұрат Нұртілеу қазақ дипломатиясын қалай өзгертті?]</ref>

1998 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰМУ-дың «халықаралық қатынастар» мамандығын бітірген.

=== Еңбек жолы ===
Еңбек жолын 1998 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігінің]] мемлекеттік хаттама қызметінің атташесі, референті болып бастаған.

1999 жылы Қазақстанның [[Малайзия]]дағы елшілігіне атташе ретінде ұзақ мерзімді шетелдік іс-сапарға жолданып, [[Қазақстан]]ға төрт жылдан соң оралысымен, қызметін Сыртқы істер министрлігі Азия және Африка департаментінің екінші хатшысы ретінде жалғастырды.

2004 жылдан бастап Сыртқы істер министрі [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі болған. Үш жылдан соң Сыртқы істер министрінің хатшылығын басқарды.

2007 жылы ол [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] аппаратына ауысып, онда аппарат басшысының орынбасары болып, көп ұзамай аппарат басшысы лауазымына тағайындалды.

2011 жылы Нұртілеу дипломатиялық қызметке қайта оралып, Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі атанды. Көп ұзамай ол министрліктің құрылымдық бөлімшесі Азия және Африка департаментін басқарады.

2011 жылғы желтоқсаннан бастап [[Женева]] қаласындағы БҰҰ бөлімшесі және басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілдігінде кеңесші-уәкіл лауазымын атқарды.

2014–2016 жылдары Президент Әкімшілігінің Сыртқы саясат орталығы меңгерушісінің орынбасары болды.

2016–2019 жылдары Қазақстанның [[Финляндия]]дағы төтенше және өкілетті елшісі болды. Оған қоса 2017–2019 жылдары Қазақстанның [[Эстония]]дағы елшісі болды.

2019 жылғы 24 наурыздан бастап [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] Қасым-Жомарт Тоқаевтың көмекшісі, 2021 жылғы 25 ақпаннан бастап Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары қызметін атқарды.<ref>[https://sputnik.kz/20210225/Toqaev-komekshi-lauazym-16386442.html Президент өзінің көмекшісін лауазымынан босатып, басқа қызметке тағайындады]</ref> Ол халықаралық мәселелерге жетекшілік етті.

2022 жылғы 5 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://aqtobegazeti.kz/?p=108508 Мұрат Нұртілеу Қазақстан Респубикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасының бірінші орынбасары болып тағайындалды]</ref>

2022 жылғы 1 ақпаннан бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/murat-nurtleu-prezident-akmshlgnn-basshyisyi-bolyip-333269/ Мұрат Нұртілеу Президент Әкімшілігінің басшысы болып тағайындалды]</ref>

=== Вице-премьер және Сыртқы істер министрі (2023–2025) ===
2023 жылғы 3 сәуірден бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]] және [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] болып қызмет атқарды.<ref name="sputnik 2023">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230403/toqaev-murat-nurtileudi-vitse-premer-qyzmetine-tagayyndady-33520235.html|title=Тоқаев Мұрат Нұртілеуді вице-премьер қызметіне тағайындады|lang=kk|date=2023-04-03|access-date=2023-04-25|publisher=SPUTNIK}}</ref>

2025 жылғы 4 қыркүйекте Orda сайты Нұртілеу мен кәсіпкер [[Гаджи Шапиевич Гаджиев|Гаджи Гаджиев]]тің ұсталғанын хабарлады. Үкімет бұл ақпаратты жоққа шығарғандай болды да, 5 қыркүйекте Нұртілеудің «Harvest Group» төрағасымен кездескенін жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/murat-nurtileudin-ustalgany-zhoninde-sybys-taragan-shaqta-sim-onyn-suretin-zhariyalady/33522477.html |title=Мұрат Нұртілеудің "ұсталғаны жөнінде" сыбыс тараған шақта СІМ оның суретін жариялады |lang=kk |date=2025-09-05 |accessdate=2025-09-07 |publisher=[[Азаттық радиосы]]}}</ref> [[Қазақстан президентінің Халқына жолдауы (2024)|Қазақстан президентінің жолдауы]]на орай 8 қыркүйекте [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] ғимаратында болған Нұртілеу журналистермен кездесіп, ақпаратты жоққа шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/217036 |title=Мұрат Нұртілеу өзінің ұсталғаны туралы ақпаратқа қатысты жауап берді |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2025-09-08 |access-date=2025-09-08}}</ref>

=== Президенттің халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі ===
2025 жылғы 26 қыркүйек күні Нұртілеу вице-премьер және сыртқы істер министрі лауазымынан босатылып, президент Тоқаевтың халықаралық инвестиция және сауда ынтымақтастығы жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ma-nurtileu-turaly-2685732 |title=М.Ә. Нұртілеу туралы |language=kk |publisher=akorda.kz |date=2025-09-26 |access-date=2025-09-26}}</ref>

== Отбасы ==
Нұртілеу үйленген, төрт баласы бар.

Анасы Күлтай Сұлтанқызы Мұсаева (1954 жылы туған) — педагогика ғылымдарының кандидаты, [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы ҚазҰПУ]] профессоры.<ref>[https://kaznpu.kz/ru/247/personal/ Мусаева Культай Султановна]</ref> Қазақстанның тұңғыш [[Қазақстан Республикасы Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі|ақпарат министрі]], дипломат [[Қуаныш Сұлтанұлы Сұлтанов|Қуаныш Сұлтановтың]] туған қарындасы болып келеді.<ref>[https://www.facebook.com/mikhail.kozachkov/posts/pfbid0l8xn7dinu3ujh4dysibetrrkkmwcndavwbhjkb8w7getvwcwunpuc6vffhgkkbotl Михаил Козачковтың Facebook парақшасына жариялаған жазбасы]</ref>

Үлкен бауыры Шалқар Нұртілеуов (1977 жылы туған) — ірі кәсіпкер. Автомобиль маркаларының ресми дилері «Doscar Group» компаниясының, алкогольді және алкогольсіз сусын шығаратын [[Көкшетау минерал су|«Көкшетау минералды сулары»]] (Asia Waters) компаниясының иесі.<ref>[https://www.czhr.kz/post/%D0%BE%D1%82%D0%BA%D1%83%D0%B4%D0%B0-%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%8B-%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BD%D1%83%D1%80%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80-%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85-%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%80%D0%BA «Откуда деньги на часы?» Мурат Нуртлеу, заместитель премьер-министра – министр иностранных дел РК]</ref> [[Абай облысы|Абай]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] облыстарын жарықпен қамтамасыз ететін «Біріккен энергосервистік компанияның» директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>[https://besk.kz/images/%25D0%25B3%25D0%25BE_%25D0%25BE%25D0%25BA%25D0%25BE%25D0%25BD%25D1%2587%25D0%25B0%25D1%2582%25D0%25B5%25D0%25BB%25D1%258C%25D0%25BD%25D1%258B%25D0%25B9_compressed.pdf&ved=2ahUKEwjF7_-l2ciOAxWDU1UIHdRtIRQQFnoECCMQAQ&usg=AOvVaw2m38ps2ga-9p9ZHg2tNG3E ОЭСК. Годовой отчёт 2023]{{Deadlink|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2021–2022 жылдары «Аллюр» компаниялар тобының тәуелсіз директоры болған.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&WebReportId=24038&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 02.11.2021 16:17]</ref><ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/14288302?WebReportPluginId=a95ea42a-d035-4e90-8ec4-adb849e0eb5c&WebReportId=29937&WebReportPart=spreadsheet&OptionName=WebArchiveReports Электронный отчет на 13.05.2022 14:58]</ref> Үйленген, үлкен қызы Аяулым Шалқарқызы (1996 жылы туған) — көпшілікке Айя Шалқар ретінде танылған модель, дизайнер.<ref>[https://matritca.kz/old/news/32926-ya-vsegda-rabotal-radi-udovolstviya.html Я всегда работал ради удовольствия]</ref><ref>[https://ztb.kz/budto-sestra-cto-izvestno-o-mame-aji-salkar "Будто сестра": что известно о маме Айи Шалкар]</ref>
* [[Азаттық радиосы]]ның мәліметі бойынша Шалқар Нұртілеуов [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұлы Тимурдың бизнес серіктесі болып келеді. Тимур Тоқаев иеленген «Фортиус» компаниясына 2016 жылы Шалқар Нұртілеуов басшылық жасаған. 2017 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]]ндағы табиғи монополист «Біріккен энергосервистік компанияны» Тимур Тоқаевтың компаниясы жекешелендіріп алған. Осыдан соң директорлар кеңесінің төрағасы болып Шалқар Нұртілеуов, тәуелсіз директор болып Тимур Тоқаевтың немере ағасы Мұхамед Ізбастин сайланған.<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html|title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі|lang=kk|date=2022-04-19|access-date=2023-04-25|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ҚАЙЫРТАЙҰЛЫ, Манас}}</ref> Мұхамед Ізбастин директорлар кеңесінен 2019 жылы шыққан.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?RevisionId=0&ReportNodeId=2147483644&PluginId=39bcf1bb0e6e42a1907e0c12b2633059&ReportId=60910986 Информация о корпоративных событиях акционерного общества, об изменениях в деятельности АО, затрагивающих интересы держателей ценных бумаг]</ref>

Кіші бауыры Саят Сауранбаев (1980 жылы туған) — ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-541121 Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы]</ref> 2025 жылғы дерек бойынша — [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитетінің]] Ақмола облысы бойынша департаменті бастығы.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/knb/about/structure/departments/leadership/1799/1?lang=kk ҰҚК Ақмола облысы бойынша департаменті]</ref>

Қарындасы Жәмила Смайыл (1989 жылы туған) — дипломат. Ұзақ жыл Сыртқы істер министрлігінің жүйесінде жұмыс істеген, 2021 жылғы дерек бойынша Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің бірінші хатшысы болған.<ref>[https://opi.dfo.kz/p/ru/DfoObjects/objects/teaser-view/26437?WebReportPluginId=d1e04e2d-458b-4acc-b458-fb31b2747c3d&WebReportId=14542&WebReportPart=interested-people&OptionName=WebReports Акционерное Общество "Объединённая Энергосервисная Компания". Аффилированные лица (2024)]</ref><ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa/press/article/details/56410 Список кандидатов, получивших высокие оценки конкурсной комиссии по проведению конкурса на занятие административных государственных должностей корпуса «Б» в Министерстве иностранных дел Республики Казахстан]</ref> [[Instagram]] желісінде Jamichef деген лақап атпен өзінің аспаздық блогын жүргізеді.<ref>[https://comode.kz/post/7-novyh-brend-ambassadorov-sredi-kazahstanskih-selebriti 7 новых бренд-амбассадоров среди казахстанских селебрити]</ref>

== Марапаттары ==
* [[Құрмет ордені]]

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

{{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}}
{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}

{{DEFAULTSORT:Нұртілеу, Мұрат Әбуғалиұлы}}
[[Санат:Қазақстанның Финляндиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Эстониядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]

Ержан Хозеұлы Қазыхан

2026-03-19T10:24:28Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Ержан Хозеұлы Қазыхан
| Суреті = Yerzhan Kazykhanov - 2021 (cropped).jpg
| Сурет ені = 250

| Титулы = [[Женева]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның бөлімшесі жанындағы Қазақстанның тұрақты өкілі
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Flag of the United Nations.svg
| Басқара бастады = 26 қыркүйек 2025 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Ізашары = [[Ерлан Алтынбайұлы Әлімбаев|Ерлан Әлімбаев]]
| Ізбасары =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 1 қыркүйек 2023
| Басқаруын аяқтады_2 = 26 қыркүйек 2025
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_2 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]
| Ізбасары_2 = Президент кеңесшісі ретінде [[Ернар Мерғалымұлы Лазар|Ернар Лазар]]

| Басқара бастады_3 = 28 қыркүйек 2012
| Басқаруын аяқтады_3 = 4 шілде 2014
| Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_3 = [[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]
| Ізбасары_3 = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]

| Басқара бастады_4 = 11 ақпан
| Басқаруын аяқтады_4 = 26 желтоқсан 2008
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4 = [[Нұрлан Баймолдаұлы Онжанов|Нұрлан Онжанов]]
| Ізбасары_4 = [[Қайрат Шораұлы Сарыбай|Қайрат Сарыбай]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының орынбасары
| Басқара бастады_5 = 11 қаңтар 2022
| Басқаруын аяқтады_5 = 1 қыркүйек 2023
| Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]]
| Ізбасары_5 = ''лауазым жойылды''

| Титулы_6 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі
| Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2021
| Басқаруын аяқтады_6 = 1 қыркүйек 2023
| Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg
| Президент_6 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_6 = ''лауазым енгізілді''
| Ізбасары_6 = ''лауазым жойылды''

| Титулы_7 = Қазақстанның [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]]
| Ту_7 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_7 = Flag of USA.svg
| Басқара бастады_7 = 15 ақпан 2017
| Басқаруын аяқтады_7 = 5 сәуір 2021
| Ізашары_7 = [[Қайрат Ермекұлы Омаров|Қайрат Омаров]]
| Ізбасары_7 = [[Ержан Нигматоллаұлы Ашықбаев|Ержан Ашықбаев]]
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_8 = Қазақстанның [[Ұлыбритания|Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Құрама Корольдігіндегі]] [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]]
| Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_8 = Flag of United Kingdom.svg
| Басқара бастады_8 = 17 қыркүйек 2014
| Басқаруын аяқтады_8 = 15 ақпан 2017
| Ізашары_8 = [[Қайрат Қуатұлы Әбусейітов|Қайрат Әбусейітов]]
| Ізбасары_8 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]
| Президент_8 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_9 = [[Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі|Сыртқы Істер Министрі]]
| Ту_9 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_9 = Coat of arms of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_9 = 11 сәуір 2011
| Басқаруын аяқтады_9 = 28 қыркүйек 2012
| Ізашары_9 = [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев|Қанат Саудабаев]]
| Ізбасары_9 = [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов|Ерлан Ыдырысов]]
| Премьер_9 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
|Президент_9 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_10 = Қазақстанның [[Аустрия]]дағы [[Төтенше және Өкілетті Елші|төтенше және өкілетті елшісі]]
| Ту_10 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_10 = Flag of Austria.svg
| Басқара бастады_10 = 26 желтоқсан 2008
| Басқаруын аяқтады_10 = 8 сәуір 2011
| Ізашары_10 = [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]
| Ізбасары_10 = [[Қайрат Құдайбергенұлы Әбдірахманов|Қайрат Әбдірахманов]]
| Президент_10 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Туған күні = 21.08.1964
| Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Аманат (партия)|«Аманат»]]
| Білімі =
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары = {{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!!}}{{Құрмет ордені}}{{!!}}{{Достық ордені (Ресей)|2012}}{{!!}}{{Ерен еңбегі үшін медалі (Қазақстан)}}
{{!}}-
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
}}
'''Ержан Хозеұлы Қазыхан''' (бұрын — '''Қазыханов''';<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erzhan-hozeuly-kazyhanov-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-respublikasy-prezidentinin-komekshisi-kyzmetinen-bosatyldy |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен|language=kk |work=ҚР Президентінің сайты |accessdate=2025-07-11}}</ref> [[21 тамыз]] [[1964 жыл|1964]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, дипломат, тарихшы-шығыстанушы, тарих ғылымдарының кандидаты. 2025 жылдан бастап Қазақстанның [[Женева]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның бөлімшесі жанындағы тұрақты өкілі және 2026 жылдан бастап Президенттің [[Америка Құрама Штаттары]]мен келіссөздер процесіндегі өкілі. Бұрынғы Сыртқы істер министрі (2011—2012).

==Өмірбаяны==
Ленинград Мемлекеттік университетінің Шығыс факультетін бітірген (1987). Мамандығы: Тарихшы-шығыстанушы. КСРО Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясы мен Үндістан халықаралық қатынастар институтында білімін жетілдірген 1987—1989 жылдары Кеңес Армиясының қатарында әскери борышын өтеді.

Еңбек жолын 1989 жылы [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрлігінде]] бастады: 1989—1992 жылдары Протоколдық-саяси бөлімінің екінші хатшысы, бірінші хатшысы, 1992—1995 жылдары Мемлекеттік протокол басқармасының бөлім бастығы, басқарма бастығының орынбасары болды.

1995—2000 жылдары [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] жанындағы Қазақстан Республикасы Тұрақты Өкілдігінің бірінші хатшысы, кеңесшісі.

2000—2003 жылдары Сыртқы істер министрлігінің Көп жақты ынтымақтастық департаментінің директоры.

2003—2007 жылдары Қазақстанның [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] жанындағы Тұрақты өкілі болды, сонымен қатар Қазақстанның [[Куба]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін қоса атқарды.

2007—2008 жылдары — Сыртқы істер министрінің орынбасары.

2008 жылғы ақпаннан желтоқсанға дейін Президенттің көмекшісі болды.

2009—2011 жылдары Қазақстанның [[Австрия]] Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі, Қазақстанның Вена қаласындағы халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты өкілі болды.

2011 жылғы ақпан-сәуір аралығында Сыртқы істер министрінің орынбасары.

2011—2012 жылдары — [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Қазақстанның Сыртқы істер министрі]].

2012—2014 жылдары Президенттің көмекшісі болды.

2014—2017 жылдары Қазақстанның [[Ұлыбритания]]дағы Төтенше және Өкілетті Елшісі болды.

2017—2021 жылдары Қазақстанның [[Америка Құрама Штаттары]]ндағы Төтенше және Өкілетті Елшісі қызметін атқарды.

2021—2023 жылдары Президентінің халықаралық ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі болды. Оған қоса 2022—2023 жылдары Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары болып қызмет атқарды.

2023—2025 жылдары Президенттің халықаралық мәселелер жөніндегі көмекшісі болып қызмет етті.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazastan-respublikasy-prezidentn-halyaraly-yntymatasty-jnndeg-arnauly-kl-kazyhan ҚАЗЫХАН Ержан Хозеұлы]</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-erzhan-hozeuly-kazyhan-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-halykaralyk-maseleler-zhonindegi-komekshisi-lauazymynan-bosatyldy-2685044 Мемлекет басшысының Жарлығымен Ержан Хозеұлы Қазыхан Қазақстан Республикасы Президентінің халықаралық мәселелер жөніндегі көмекшісі лауазымынан босатылды]</ref>

2025 жылдан бастап Қазыхан — Женева қаласындағы (Швейцария) Біріккен Ұлттар Ұйымының бөлімшесі мен басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі.<ref>[https://egemen.kz/article/395918-erdgan-qazykhan-dganha-qyzmetke-taghayyndaldy Ержан Қазыхан жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2026 жылғы қаңтарда оған Президенттің [[Америка Құрама Штаттары]]мен ынтымақтастықтың өзекті мәселелері бойынша келіссөздер процесіндегі Өкілі міндеті жүктелді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-hozeuly-kazyhanga-amerika-kurama-shtattarymen-kazakstan-respublikasy-prezidenti-okilinin-mindetteri-zhukteldi-1302640 Мемлекет басшысының өкімімен Женева қаласындағы (Швейцария) Біріккен Ұлттар Ұйымының бөлімшесі мен басқа да халықаралық ұйымдар жанындағы Қазақстан Республикасының Тұрақты өкілі Ержан Хозеұлы Қазыханға Америка Құрама Штаттарымен ынтымақтастықтың өзекті мәселелері бойынша келіссөздер процесіндегі Қазақстан Республикасы Президенті Өкілінің міндеттері жүктелді]</ref>

==Марапаттары==
* «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]» медалімен (2005)
* «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001)
* «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл]]» (2005)
* «Қазақстан Республикасының Парламентіне 10 жыл» (2006)
* «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астананың 10 жылдығы]]» (2008) мерейтойлық медальдарымен марапатталған.

==Отбасы==
* Зайыбы: '''Қазыханова Данара Михайловна'''
* Балалары: қызы - '''Айгерім''', ұлы - '''Тайыр'''

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{start box}}
{{succession box|title= [[Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі]]
|before= [[Қанат Бекмырзаұлы Саудабаев]]
|after= [[Ерлан Әбілфайызұлы Ыдырысов]]
|years= [[11 сәуір]] [[2011]] — [[24 қыркүйек]] [[2012]]}}
{{end box}}

[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан сыртқы істер министрлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстанның Кубадағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Аустриядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның Ұлыбританиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстанның
АҚШ-тағы елшілері]]

Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі

2026-03-09T18:40:21Z

Casserium:

{{Қазақстан саясаты}}
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
|-
! Реті
! class=unsortable| Суреті
! Аты-жөні {{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! class=unsortable| Қызметке сайланды
! class=unsortable| Қызметтен кетті
! class=unsortable colspan="2" | Партиясы
! [[Қазақстан президенттерінің тізімі|Президенті]]
|-
| 1 || [[Сурет:Marat Ospanov (cropped).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Оспанов|2=[[Марат Тұрдыбекұлы Оспанов|Марат Оспанов]] {{small|(1949—2000)}}}} || 30 қаңтар 1996 || 1 желтоқсан 1999 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Қазақстан халық конгресі|Халық конгресі]] → [[Аманат (партия)|Отан]]
| rowspan=9|{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Сурет:Korea Kazakhstan Summit 14 (30855331096) (cropped).jpg|100px]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (1990–2019)}}
|-
| 2 || [[Сурет:Zharmakhan Tuyakbay.jpg|163x163px]] || {{sort|1=Тұяқбай|2=[[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] {{small|(1947 туған)}}}} || 1 желтоқсан 1999 || 3 қараша 2004 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Отан]]
|-
| 3 || [[Сурет:Oral Muhamedjanov.jpg|163x163px]] || {{sort|1=Мұхамеджанов|2=[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] {{small|(1948—2013)}}}} || 3 қараша 2004 || 2 қыркүйек 2007 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Отан → Нұр Отан]]
|-
| 4 || [[Сурет:Aslan Musin (2008-06-10).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Мусин|2=[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]] {{small|(1954 туған)}}}} || 2 қыркүйек 2007 || 13 қазан 2008 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| 5 || [[Сурет:Muhamedjanov 01 (cropped 2).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Мұхамеджанов|2=[[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]] {{small|(1948—2013)}}}} || 13 қазан 2008 || 20 қаңтар 2012 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| 6 || [[Сурет:Nigmatylın Nurlan.jpg|163x163px]] || {{sort|1=Нығматулин|2=[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] {{small|(1962 туған)}}}} || 20 қаңтар 2012 || 3 сәуір 2014 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| 7 || [[Сурет:Kabibulla Dzhakupov (2015-10-05) (cropped).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Жақыпов|2=[[Қабиболла Қабенұлы Жақыпов|Қабиболла Жақыпов]] {{small|(1949 туған)}}}} || 3 сәуір 2014 || 25 наурыз 2016 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| 8 || [[Сурет:Baktykozha Izmukhambetov - May 2016 (cropped).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Ізмұхамбетов|2=[[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов|Бақтықожа Ізмұхамбетов]] {{small|(1948 туған)}}}} || 25 наурыз 2016 || 22 маусым 2016 || style="background-color:#1CA9C9" | || [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| rowspan=2| 9 || rowspan=2| [[Сурет:Nurlan Nigmatulin 06 (cropped).jpg|163x163px]] || rowspan=2| {{sort|1=Нығматулин|2=[[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] {{small|(1962 туған)}}}} || rowspan=2| 22 маусым 2016 || rowspan=2| 1 ақпан 2022 || rowspan=2 style="background-color:#1CA9C9" | || rowspan=2| [[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|-
| rowspan=2|{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev laughing in 2020 (cropped).jpg|100px]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (2019–)}}
|-
| 10 || [[Сурет:Ерлан Кошанов (23-06-2022).jpg|163x163px]] || {{sort|1=Қошанов|2=[[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] {{small|(1962 туған)}}}} || 1 ақпан 2022 || — || style="background-color:#55B4A0" |
|[[Аманат (партия)|Нұр Отан → Аманат]]
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары|*]]
[[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]]

Қазақстан Парламентінің Мәжілісі

2026-03-09T18:29:57Z

Casserium: /* Басшылығы */

{{Заң шығарушы орган
| Атауы = Қазақстан Парламентінің Мәжілісі
| Шынайы атауы =
| Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII шақырылым]]
| Сурет = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ені =
| Сурет атауы =
| Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}}
| Түрі = [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің төменгі палатасы
| Сайлану мерзімі = 5 жыл
| Палаталары =
| Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төрағасы]]
| Басшы1 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]]
| Басшының партиясы1 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Сайлану күні1 = 1 ақпан 2022
| Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]]
| Басшы2 = [[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]]
| Басшының партиясы2 = [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]
| Сайлану күні2 = 29 наурыз 2023
| Басшының лауазымы3 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]]
| Басшы3 = [[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]]
| Басшының партиясы3 = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Сайлану күні3 = 29 наурыз 2023
| Басшының лауазымы4 =
| Басшы4 =
| Басшының партиясы4 =
| Сайлану күні4 =
| Басшының лауазымы5 =
| Басшы5 =
| Басшының партиясы5 =
| Сайлану күні5 =
| Басшының лауазымы6 =
| Басшы6 =
| Басшының партиясы6 =
| Сайлану күні6 =
| Мүшелер саны = 98
| Құрылым1 = Kazakhstan Mäjilis 2023.svg
| Құрылым ені1 =
| Құрылым сипаттамасы1 =
| Палата1 =
| Фракциялары1 = {{legend|#55B4A0|[[Аманат (партия)|Аманат]]: 62 депутат}}{{legend|#0A5C2E|[[Ауыл (партия)|Ауыл ХДПП]]: 8 депутат}}{{legend|#053381|[[Ақ жол (партия)|Ақ Жол ДП]]: 6 депутат}}{{legend|#4A77EC|[[Respublica]]: 6 депутат}}{{legend|#EE0D39|[[Қазақстан халық партиясы|ҚХП]]: 5 депутат}}{{legend|#0045AF|[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]]: 4 депутат}}{{legend|#CCCCCC|[[Партиясыз]]: 7 депутат}}
| Құрылым2 =
| Құрылым ені2 =
| Құрылым сипаттамасы2 =
| Палата2 =
| Фракциялары2 =
| Комитеттері1 =
| Комитеттері2 =
| Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорционалдық өкілеттік: 69 депутат [[Бір жеңімпазы бар салыстырмалы көпшілік жүйесі]]: 29 депутат
| Дауыс беру жүйесі2 =
| Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|19 наурыз 2023]]
| Соңғы сайлауы2 =
| Жиналыс залы = Mazhilis Kazakhstan 2021-01-15.jpg
| Жиналыс залы тақырыпша =
| Жиналыс залы ені =
| Жиналыс залы сипаттамасы =
| Штаб-пәтері = [[Астана]], [[Қазақстан]]
| Құрылуы = [[Қазақстан Республикасының Парламенті#Тарихы|1995 жыл]]
| Ізашары1 = Бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]
| Ізашары2 =
| Таратылуы =
| Ізбасары1 =
| Ізбасары2 =
| Сайты = [https://mazhilis.parlam.kz/ mazhilis.parlam.kz]
| Ортаққор =
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжiлiсі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның жоғарғы [[заң шығарушы орган]]ының төменгі палатасы. Бес жылға сайланатын Мәжілістің 98 депутаты бар, олардың барлығы да тікелей сайланады.

== Тарихы ==
1994 жылғы күзде журналист және [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] депутаттығына бұрынғы үміткер Татьяна Квятовская [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1994)|1994 жылғы парламент сайлауы]]ның қорытындысын жоққа шығаруды талап етіп сотқа шағым түсірді. 1995 жылы наурызда ұзаққа созылған сот процестерінен кейін Қазақстанның сол кездегі [[Қазақстан Конституциялық соты|Конституциялық соты]] Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] пен Жоғарғы Кеңес төрағасы [[Әбіш Кекілбайұлы]]ның қарсылықтарына қарамастан, 1995 жылғы 6 наурызда Квятковскаяның талаптарын негізді деп таныды.<ref>{{Cite web|url=https://informburo.kz/stati/parlamentskie-vybory-v-kazahstane-o-tradicii-ocherednyh-vneocherednyh.html|title=Парламентские выборы в Казахстане: о традиции очередных внеочередных|lang=ru|publisher=informburo|author=Иванов, Анатолий|date=2016-01-14|accessdate=2023-11-25}}</ref> Сот ұйғарымының нәтижесінде Назарбаев 11 наурызда Жоғарғы Кеңесті тарату туралы жарлық шығарды, Кеңесте қабылданған барлық заң жобалары «жарамсыз» деп танылды. Сол себептен Қазақстанда заң шығарушы билік болмады, оның орнына барлық заңдар Президент Жарлықтары негізінде қабылданды.<ref>{{кітап|тақырыбы=Анатомия гражданских кодексов России и Казахстана: биопсия экономических конституций двух постсоветских республик|баспасы=Издательство "Проспект"|авторы=Osakwe, Christopher|жыл=2014}}</ref>

[[Қазақстандағы конституциялық референдум (1995)|1995 жылғы 30 тамызда өткізілген бүкіл халықтық референдум]] нәтижесінде Қазақстан Республикасының жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]]сы қабылданды. Ол Парламентті заң шығару қызметiн жүзеге асыратын, қос Палатадан: Мәжіліс пен [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]]тан тұратын жоғары өкiлдi орган ретінде айқындады.

Қазақстан Республикасының Президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]: «Қолданыстағы Конституцияны қабылдағаннан кейін Қазақстандағы экономикалық реформаны жүргізу үшін «даңғыл жол» ашылды. Бейнелеп айтқанда, барлығын да басқарған, бірақ ештеңені басқара алмаған Жоғарғы Кеңестің орнына, осы жылдардың ішінде елдің бет-бейнесін өзгерткен заңдарды қабылдаған қос палаталы кәсіби Парламент келді», – деп атап көрсетті.

Осы Конституцияда «Парламент» деген ұғым алғаш рет ресми түрде бекітілді. Ел Президенті Конституция қабылданғаннан кейін «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заң күші бар Жарлыққа қол қойды, оған сәйкес қос палаталы Парламентке депутаттар сайлауы болып өтті.

2021 және 2022 жылдардағы конституциялық өзгерістер мен сайлау заңнамасына енгізілген өзгерістер [[Қазақстан халқы ассамблеясы]]на бөлінген тоғыз орынды алып тастады, пропорционалды мандаттардың сайлау шегін 7 пайыздан 5 пайызға дейін қысқартты, бір мандатты сайлау округтері қайта енгізілді.

=== Бірінші сайланым (1996–1999) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары}}
Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне алғашқы сайлау [[1995 жыл]]ы [[9 желтоқсан]]да болды. Мажоритарлық жүйе негізінде 67 депутат сайланды. Бірінші сайланымдағы Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының өкілеттіктері [[1996 жыл]]ы [[30 қаңтар]]да бірінші сессияның ашылуынан басталды.

Депутаттық корпуста жергілікті атқарушы органдардың және [[мәслихат]]тың басшылары мен қызметкерлері басым болды - олар 19 адам. Әрбір бесінші депутат кәсіпорынның, қауымдастықтың, фирманың, қордың және басқа құрылымдардың басшылары болып жұмыс істеген. 9 депутат ғылым, жоғары оқу орындары қызметкерлері, мұғалім болған. Әрбір оныншы депутат Президент Әкімшілігінің, министрліктер мен республикалық комитеттердің қызметкерлері болған. 4 парламентарий уақытша жұмыс істемеген. 11 депутат - аграрлық салада, 3 депутат мәдениет саласында жұмыс істеген. Екі депутат құқық қорғау органдарының қызметкері және инженер-экономист болып істеген. Бір депутат – заңгер, біреуі әскери қызметші және біреуі зейнеткер болған.
Мәжілісте 7 ғылым докторы, 10 ғылым кандидаты жұмыс істеді. Парламентарийлердің арасында 9 депутат әйел болды.
* Мәжіліс Төрағасы — [[Марат Тұрдыбекұлы Оспанов]].
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Василий Иванович Осипов]].

=== Екінші сайланым (1999–2004) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары}}
1999 жылдың күзінде енгізілген конституциялық өзгерістерге сәйкес алғаш рет Орталық Азия өңірінде аралас схема бойынша Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне сайлау өтті, бұл саяси партияларға тең өкілдік негізінде партиялық тізім бойынша Парламентке сайлану мүмкіндігін берді.
Осындай жаңалықтардың нәтижесінде бұл сайлау, парламенттік үлгідегі саяси партиялар құру процесін ынталандыра отырып, жоғары саяси мәнімен және баламалы түрде өтуімен ерекшеленді. Сайлауға 10 саяси партия қатысты. Мажоритарлық бір мандатты округтарда 547 кандидат тіркелді. Жалпы сайлау барысында сол кезеңде Қазақстан үшін бұрын-соңды болмаған кандидаттар саны – орташа есеппен бір орынға сегіз адам тіркелді.

Парламент Мәжілісіне сайлау қорытындылары бойынша бір мандатты округтар бойынша 67 депутат және біртұтас жалпыұлттық округ бойынша партиялардан 10 депутат сайланды. Олар жеті проценттік барьерді еңсерген төрт партияның – «Отан», Азаматтық, Аграрлық және Коммунистік партияның өкілдері болды.
Сайланған 77 депутаттың 8-і - әйелдер, 74-і – жоғары білімді, 30-ға жуығы екі жоғары оқу орындарын бітірген адамдар болды. Депутаттар арасында 1 академик, 7 доктор және әртүрлі мамандықтары бар 20 ғылым кандидаты болды.

Депутаттық корпустың басым көпшілігі инженерлер – 30, заңгерлер – 22, экономистер – 16, педагогикалық білімі барлар – 14, ауыл шаруашылық ғалымдары мен мамандары – 8, сондай-ақ журналист, дәрігер, тарихшы, менеджер, әскери қызметші, халықаралық қатынастар маманы және т.б болды.
* Мәжіліс Төрағасы — [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай]].
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Мұхамбет Жұманазарұлы Көпеев]].
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Сергей Александрович Дьяченко]].

=== Үшінші сайланым (2004–2007) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары}}
Үшінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін сайлау 2004 жылғы қыркүйекте болып өтті. Сайлауға 12 саяси партия қатысты, олардың ішінде 4-уі – екі сайлау блогының құрамында.

Сайлау нәтижесінде Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісіне 77 депутат сайланды. 67 депутат Республиканың әкімшілік-аумақтық бірлігі ескеріле отырып құрылған, шамамен сайлаушылардың саны тең бір мандатты аумақтық сайлау округтері бойынша сайланды. 10 депутат барабар өкілдік жүйесі бойынша және біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша партиялық тізімдер негізінде сайланды. Олардың ішінде 7 депутат «Отан» республикалық саяси партиясынан, бір-біреуден «Асар» республикалық партиясынан, «Ақ жол» демократиялық партиясынан және Қазақстанның Аграрлық және Азаматтық партияларының «АИСТ» сайлау блогынан (Еңбекшілердің аграрлық-индустриялық одағы) сайланған.

Сайланған парламентарийлердің жалпы санынан 59 депутатты саяси партиялар ұсынды: «Отан» республикалық саяси партиясынан – 42, «АИСТ» сайлау блогынан - 11, «Асар» республикалық партиясынан – 4, «Ақ жол» демократиялық партиясынан – 1, Қазақстан Демократиялық партиясынан - 1. Өзін өзі ұсынғандар – 18 депутат.

Палата құрамында 69 ер адам және 8 әйел бар. Үшінші сайланған Мәжілістің депутаттық құрамының орташа жас мөлшері – 53 жас, ең жасы – 28 жаста, ең егдесі – 73 жаста. Барлық депутаттар жоғары білімді болды.

28 депутаттың ғылыми дәрежесі мен атағы бар, олардың ішінде 13 ғылым кандидаты мен 15 ғылым докторы болды. Парламентарийлер арасында әртүрлі мамандықтағы инженерлердің саны едәуір, олар – 21, заңгерлер – 14, экономистер – 16. Бұдан басқа, үшінші сайланған Мәжілісте ауыл шаруашылығы, халықаралық қатынастар мамандарының кәсіби біліктілігін иеленгендер, менеджерлер, дәрігерлер, педагогтар, әскери қызметшілер, журналистер, мәдениет қайраткерлері және т.б. болды. 37 парламентарий екі жоғары оқу орнын бітірген.

Соңғы жылдар ішінде Палатада парламенттік стажы бар депутаттар саны өскен. Мәжілістің 29 депутаты бұрынғы сайланымда жұмыс істеген, 3 – бірінші және екінші сайланымда, екеуі - Сенатта, 12 депутат бұрын әртүрлі сайланған Жоғарғы Кеңестің депутаттары болған.

* Мәжіліс Төрағасы — [[Орал Байқонысұлы Мұхамеджанов]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Сергей Александрович Дьяченко]]

Үшінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы» Жарлығының қабылдануына байланысты 2007 жылғы 20 маусымда өз қызметін аяқтады.

=== Төртінші сайланым (2007–2011) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары}}
Төртінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің сайлауы Конституцияға 2007 жылғы мамырда енгізілген өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес, 2007 жылғы тамызда өтті.

Жаңартылған Конституцияға сәйкес Мәжіліс 107 депутаттан құралды. 98 депутат біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша жасырын дауыс беру жағдайында жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде партиялық тізімдер бойынша сайланды. Қалған депутаттар Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланды.

Жеті саяси партия қатысқан 2007 жылғы 18 тамыздағы сайлауда 7 пайыздық барьерді тек «Нұр Отан» Республикалық Халықтық-Демократиялық партиясы ғана еңсерді, одан сайланған депутаттар Парламент Мәжілісіндегі барлық 98 орынды алды. Палатадағы 9 орын Қазақстан халқы ассамблеясы 2007 жылғы 20 тамызда сайлаған депутаттарға берілді.

Мәжілістің құрамына бұрынғы сайланымның депутаттық корпусынан – 39 депутат, мемлекеттік басқару органдарынан – 24 адам, жергілікті басқару органдарынан – 19 адам, бизнес құрылымдарынан – 8 адам, білім беру, ғылым және мәдениет саласынан – 8 адам және басқа салалардан 9 адам кірді.
Палатада білімі бойынша әр түрлі біліктілігі бар инженерлер – 42, заңгерлер – 34, бір бөлігі басқа бейін бойынша екінші жоғары білім алған педагогтар басым – 23 депутат. 21 депутаттың – экономикалық білімі, 9-ның ауыл шаруашылық білімі болды. Депутаттық корпуста сондай-ақ дәрігерлер, халықаралық қатынастар мамандары, журналистер, мәдениет пен өнер және басқа да мамандықтар қызметкерлері болды. Мәжілісте 15 ғылым докторы және 27 ғылым кандидаты жұмыс істеді, 35 парламентарийдің екі жоғары білімі болды. Палатада әр түрлі ұлттардың өкілдігі кеңейді. Депутаттық корпустың құрамына 82 қазақ, 17 орыс, 2 неміс және бір-бірден белорус, балқар, кәріс, украин, өзбек және ұйғыр кірді. Әйелдердің саны екі еседен астам артты – 17 депутат.

Төртінші сайланған Мәжілістің депутаттық корпусының орта жасы – 52 жас, бұл үшінші сайланымдағыдан бір жасқа төмен. Жасы бойынша саны ең көп топ 50-ден 59 жасқа дейінгілер болып табылады – 44 депутат, одан кейінгі топ 40-тан 50 жасқа дейінгілер – 36 депутат, 60 жастан асқандар – 23 адам және саны ең аз топ 30-дан 40 жасқан дейінгілер – 4 депутат.

* Мәжіліс Төрағасы — [[Аслан Есболайұлы Мусин]]
* Мәжіліс Төрағасы — [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Сергей Александрович Дьяченко]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Жәнібек Сәлімұлы Кәрібжанов]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Владимир Яковлевич Бобров]]

Төртінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі Қазақстан Республикасы Президентінің «Төртінші шақырылған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін тарату және Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын тағайындау туралы» 2011 жылғы 16 қарашадағы Жарлығына байланысты өз жұмысын аяқтады.

=== Бесінші сайланым (2012–2016) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары}}

Бесінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің жаңа құрамы 2012 жылғы қаңтарда жасақталды.

Сайлауға жеті саяси партия қатысты, олардың үшеуі сайлау қорытындысы бойынша сайлаушылардың 7%-дан астам дауысына ие болып, Парламент Мәжілісіне өтті, олар: «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]» Халықтық-Демократиялық партиясы (80,99%), «[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]» Қазақстанның Демократиялық партиясы (7,47 %), [[Қазақстан Халық партиясы|Қазақстан коммунистік халық партиясы]] (7,19%).

Парламент Мәжілісінде «Нұр Отан» партиясынан 83 депутат, «Ақ жол» партиясынан 8 депутат, ҚКХП-дан 7 депутат жұмыс істейді. Қазақстан халқы ассамблеясынан 9 депутат бар. Мәжілісте барлығы 107 депутат жұмыс істейді.

Мәжілістің құрамына бұрынғы сайланымның депутаттық корпусынан 43 депутат өтті. Палатада білімі бойынша әр түрлі біліктіліктегі инженерлер – 30 депутат, 21 педагог, 13 заңгер депутат бар. 21 депутаттың экономикалық білімі, 10 депутаттың ауыл шаруашылығы білімі бар.

Мәжілісте 2 академик, 17 ғылым докторы және 25 ғылым кандидаты жұмыс істейді, 60 парламентарийдің екі жоғары білімі бар. Палатада түрлі ұлт өкілдерінің құрамы кеңейді. Депутаттық корпус құрамында 76 қазақ, 21 орыс, 3 украин, 2 неміс және бір-бірден татар, шешен, корей, өзбек және ұйғыр бар. Депутат әйелдердің саны – 26.

Мәжілістің депутаттық корпусының орта жасы – 56 жасты құрайды, бұл төртінші сайланымдағыдан төрт жасқа жоғары. Жасы бойынша саны ең көп топ 50-ден 59 жасқа дейінгілер болып табылады 47 депутат, 60 жастан асқандар 34, содан кейінгі топ 40 жастан 47 жасқа дейінгілер 22 депутат және ең аз топ 30 жастан 39 жасқа дейінгілер 4 депутат.

=== Алтыншы сайланым (2016–2021) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары}}

* Мәжіліс Төрағасы — [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин]]
* Мәжіліс Төрағасы — [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Сергей Александрович Дьяченко]]
* Мәжіліс Төрағасының орынбасары — [[Бақтықожа Салахатдинұлы Ізмұхамбетов]]

=== Жетінші сайланым (2021–2023) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары}}
VII сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің сайлауы 2021 жылғы 10 қаңтарда өтті.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2022 жылдың қыркүйек айында Қазақстан халқына Жолдауында Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауы 2023 жылдың бірінші жартыжылдығында өтетінін хабарлады.

2023 жылғы 19 қаңтар күні Президент Қ.Тоқаев Парламент палаталарының төрағаларымен және Премьер-министрмен Парламент Мәжілісін тарату және мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату жөнінде кеңес өткізді<ref>[https://egemen.kz/article/333085-prezident-parlament-madgilisin-taratu-dgoninde-kenhes-otkizdi Президент Парламент Мәжілісін тарату жөнінде кеңес өткізді]</ref>. Президенттің Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын өткізуге қатысты мәлімдемесінде 2023 жылғы 19 қаңтардағы Жарлығымен жетінші сайланған Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісін таратып, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі депутаттарының кезектен тыс сайлауын 2023 жылғы 19 наурызға тағайындағанын хабарлады <ref>[https://egemen.kz/article/333106-prezidenttinh-parlament-madgilisi-dgane-maslikhat-deputattarynynh-kezekten-tys-s Президенттің Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын өткізуге қатысты мәлімдемесі] </ref>, <ref>[https://egemen.kz/article/333106-prezidenttinh-parlament-madgilisi-dgane-maslikhat-deputattarynynh-kezekten-tys-s Президенттің Парламент Мәжілісі және мәслихат депутаттарының кезектен тыс сайлауын өткізуге қатысты мәлімдемесі] </ref>.

Сайлауға қатысқан бес партияның үшеуі сайлаушылардың 7 пайыздан астамының дауысына ие болып, Парламент Мәжілісінің құрамына кірді. Олар: «Nur Otan» партиясы (71,09%), Қазақстанның «Ақ жол» демократиялық партиясы (10,95 %) және Қазақстан Халық партиясы (9,10 %). «Нұр Отан» партиясынан Парламент Мәжілісінде 76, «Ақ жол» партиясынан 12, Қазақстан Халық партиясынан 10 депутат қызмет етеді. 9 депутат Қазақстан халқы Ассамблеясынан сайланды.

=== Сегізінші сайланым (2023–) ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланымы}}
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары}}
[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|VIII сайланған Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің сайлауы]] 2023 жылғы 19 наурызда өтті.

Сайлау нәтижесінде сайлауға қатысқан жеті партияның алтауы Мәжіліске кірді (тек [[Байтақ (партия)|Байтақ Жасылдар партиясы]] ғана беспайыздық нәтижеге жете алмады) және өзін-өзі ұсынған үміткерлердің жетеуі Мәжілістегі мандаттарын алды.<ref>{{Cite web|date=2023-03-20|title=ҚР Парламент Мәжілісі депутаттарын сайлауда дауыс берудің алдын ала нәтижелері туралы|url=https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=8910|access-date=2023-03-31|website=[[Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы|ОСК]] ресми сайты|lang=kk}}</ref>

== Басшылығы ==
=== Төраға ===
{{Толық мақала|Қазақстан Мәжілісінің төрағасы}}
Мәжілістің [[спикер]]і оның [[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасы|төраға]]сы деп аталады. Төраға Мәжіліс сессияларын ашады, палатаның кезекті бірлескен отырыстарын шақырады, оның кезекті және кезектен тыс бірлескен отырыстарына төрағалық етеді. Бұл лауазымның қазіргі иегері — [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]].

=== Төраға орынбасарлары ===
{{Толық мақала|Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары}}
{{Толық мақала|Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары}}
[[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасы|Төраға]]ның екі [[Қазақстан Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасары|орынбасары]] бар, олардың кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады және Мәжілісмендер сайлайды. Орынбасарлар Төраға қоятын міндеттерді орындайды.

== Сайланымдар тізімі ==
{| class="wikitable" style="text-align:right"
|-
!Шақырылымы
!Қызметі
!Сайлауы
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланымы|1]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 1-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 30 қаңтар 1996 – 1 желтоқсан 1999
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1995)|1995]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланымы|2]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 1 желтоқсан 1999 – 3 қараша 2004
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (1999)|1999]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланымы|3]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 3 қараша 2004 – 20 маусым 2007
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2004)|2004]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланымы|4]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 4-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 1 қыркүйек 2007 – 15 қараша 2011
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2007)|2007]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланымы|5]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 5-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 20 қаңтар 2012 – 20 қаңтар 2016
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2012)|2012]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланымы|6]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 6-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 25 наурыз 2016 – 30 желтоқсан 2020
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2016)|2016]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланымы|7]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 15 қаңтар 2021 – 19 қаңтар 2023
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2021)|2021]]
|-
| align="center" | [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланымы|8]] {{Small|([[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|тізім]])}}
| align="center" | 29 наурыз 2023 –
| align="center" | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)|2023]]
|}

== Тұрақты комитеттері ==
{{толық мақала|Қазақстан Парламентінің комитет төрағалары#Мәжіліс комитеттері}}
# Аграрлық мәселелер комитеті
# Заңнама және сот-құқықтық реформа комитеті
# Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитеті
# Әлеуметтік-мәдени даму комитеті
# Қаржы және бюджет комитеті
# Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитеті
# Экономикалық реформа және өңірлік даму комитеті

== Мәжіліс аппараты ==
Мәжіліс қызметін қамтамасыз етуді оның аппараты жүзеге асырады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002529_ Қазақстан Республикасының Парламентi және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> Мәжіліс аппаратының басшысын Мәжіліс бюросы қызметке тағайындайды және қызметтен босатады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/B960000003_ Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің Регламенті]</ref>

; Аппарат басшылары
# [[Оралбай Әбдікәрімов]] (1996)
# Мағзам Қасымов (1996—1999)
# [[Ирак Қасымұлы Елекеев|Ирак Елекеев]] (1999—2002)
# [[Әнуар Құрманбайұлы Түгел|Әнуар Түгел]] (2002—2004)
# Нұрлан Рақымжанов (2004—2007)
# [[Ерген Николайұлы Дошаев|Ерген Дошаев]] (2007—2012)
# [[Ерғали Қуандықұлы Егемберді|Ерғали Егемберді]] (2012)
# [[Үсен Жетенов]] (2012—2016)
# Жаслан Жүгінісов (2016—2017)
# Серік Айдарбеков (2017—2020)
# Дастан Махаев (2020—2022)
# Ренат Айтаев (2022 жылдан бастап)

; Аппарат басшысының орынбасарлары
* Мағзам Қасымов (1996)
* [[Әмзебек Рысбекұлы Жолшыбеков|Әмзебек Жолшыбеков]] (1996—1997)
* Алшынбек Төлеубеков (1996—1999)
* Нұрлан Рақымжанов (1997—2000)
* Василий Осипов (2000—2007)
* Мариям Қабденова (2000—2004)
* Нұрлан Ыбырайым (2004—2007)
* Виктор Супрун (2007—2008)
* Сұлтан Әбенов (2007—2012)
* Сатыбалды Дәулеталин (2009—2012)
* Арай Оразов (2010—2012)
* Жанар Бекбанова (2012—2014)
* Әлия Қадырбаева (2012)
* Бағила Бисембаева (2012—2013)
* Данай Смағұлов (2013—2016)
* Сабыр Қасымов (2014—2016)
* [[Аян Төлеубайұлы Тұрарбеков|Аян Тұрарбеков]] (2014—20??)<ref>[https://www.parlam.kz/Do/mazhilis/history/deputy-apparat-leader Мәжіліс Аппараты Басшысының орынбасарлары]</ref>
* Ержан Нүкежанов (2016—2018)
* Дастан Махаев (2013—2014, 2016—2020)
* Жаслан Жүгінісов (2012—2016, 2017—)
* Серік Бақтияр (2022—2024)
* Индира Мамашева (2022—)
* Болат Кальянбеков (2022—)
* Талғат Қасымбеков (2025—)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Елдер бойынша парламенттердің төменгі палаталары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті]]

Қазақстан Сенаты төрағаларының тізімі

2026-03-09T18:27:18Z

Casserium: /* Төрағалар тізімі */

{{Қазақстан саясаты}}
Төмендегі тізім [[Қазақстан Сенатының төрағасы]] қызметін атқарған саяси қайраткерлер туралы ақпаратты, олардың осы лауазымға сайлану ретімен ұсынылған. 2020 жылғы мамырдан бері Сенат төрағасы қызметін [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] атқарып келеді.

== Төрағалар тізімі ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
|-
! Реті
! class=unsortable| Суреті
! Аты-жөні {{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! class=unsortable| Қызметке сайланды
! class=unsortable| Қызметтен кетті
! class=unsortable| Дереккөзі
! [[Қазақстан президенттерінің тізімі|Президенті]]
|-
| 1
| [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|120px]]
| {{sort|1=Бәйгелді, Өмірбек|2=[[Өмірбек Бәйгелді]] {{small|(1939–2024)}}}}
| 30 қаңтар 1996
| 1 желтоқсан 1999
| <ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/1163011.html |title=Қазақстанда алғаш рет кәсіби парламент жұмысқа кіріскеніне тура 10 жыл толды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Төлеу |first=Жұлдыз |date=2006-01-30 |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30109154 |title=Байгелди Омирбек (персональная справка) |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-03-09}}</ref>
| rowspan=6|{{sort|1=Назарбаев, Нұрсұлтан Әбішұлы|2=[[Сурет:Korea Kazakhstan Summit 14 (30855331096) (cropped).jpg|100px]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] (1990–2019)}}
|-
| 2
| [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|120px]]
| {{sort|1=Әбдікәрімов, Оралбай|2=[[Оралбай Әбдікәрімов]] {{small|(1944 туған)}}}}
| 1 желтоқсан 1999
| 10 наурыз 2004
| <ref>{{Cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3796 |title=Оралбай Әбдікәрім |language=kk |publisher=Әдеби портал |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30098584 |title=Абдыкаримов Оралбай Абдыкаримович (персональная справка) |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
| 3
| [[Сурет:Nurtai Abykayev.jpg|120px]]
| {{sort|1=Әбіқаев, Нұртай Әбіқайұлы|2=[[Нұртай Әбіқайұлы Әбіқаев|Нұртай Әбіқаев]] {{small|(1947 туған)}}}}
| 11 наурыз 2004
| 11 қаңтар 2007
| <ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/1152157.html |title=Баспасөзге шолу. 03-11-2004 |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Кеңшілікұлы |first=Амангелді |date=2004-03-11 |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref name="abiqaev">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/1170588.html |title=Нұртай Әбіқаев Қазақстандағы екінші тұлғаның бірінші тұлғаға айналуын заман көрсетеді дейді |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2007-01-11 |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
| 4
| [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev, 2005 (cropped).jpg|120px]]
| {{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] {{small|(1953 туған)}}}}
| 11 қаңтар 2007
| 15 сәуір 2011
| <ref name="abiqaev" /><ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30969049 |title=Токаев покинул пост спикера сената |language=ru |work=prg.kz |date=2011-04-15 |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
| 5
| [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|120px]]
| {{sort|1=Мәми, Қайрат Әбдіразақұлы|2=[[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] {{small|(1954 туған)}}}}
| 15 сәуір 2011
| 16 қазан 2013
| <ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/amp/3558129.html |title=Мәми сенат төрағасы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2011-04-15 |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/14590-memleket-basshysynyn-zharlyktarymen |title=Мемлекет басшысының Жарлықтарымен: |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2013-10-16 |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
| 6
| [[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev (2016-08-30).jpg|120px]]
| {{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] {{small|(1953 туған)}}}}
| 16 қазан 2013
| 20 наурыз 2019
| <ref>{{Cite web|url=https://qazaqtimes.com/article/22494 |title=Қасым-Жомарт Тоқаев қайтадан Сенат төрағасы болды |language=kk |publisher=[[Qazaq Times]] |date=2017-09-14 |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/qasym-zomart-toqaev-qazaqstan-prezidenti-boldy-296464/ |title=Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Президенті болды |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |last=Қалықова |first=Мөлдір |date=2019-03-20 |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
| 7
| [[Сурет:Dariga Nazarbayeva (2018-02-26) (cropped 2).jpg|120px]]
| {{sort|1=Назарбаев, Дариға Нұрсұлтанқызы|2=[[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаева]] {{small|(1963 туған)}}}}
| 20 наурыз 2019
| 2 мамыр 2020
| <ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dariga-nazarbaeva-parlament-cenatynyn-spikeri-bolyp-296487/ |title=Дариға Назарбаева Парламент Cенатының спикері болып тағайындалды |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |last=Қалықова |first=Мөлдір |date=2019-03-20 |accessdate=2026-03-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/dariga-nazarbaevanyin-oklettg-toktatyildyi-308021/ |title=Дариға Назарбаеваның өкілеттігі тоқтатылды |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |date=2020-05-02 |accessdate=2026-03-09}}</ref>
| rowspan=2|{{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Сурет:Kassym-Jomart Tokayev laughing in 2020 (cropped).jpg|100px]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (2019–)}}
|-
| 8
| [[Сурет:Mäulen Äşimbaev (2022-12-08).jpg|120px]]
| {{sort|1=Әшімбаев, Мәулен Сағатханұлы|2=[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]] {{small|(1971 туған)}}}}
| 4 мамыр 2020
| —
| <ref>{{Cite web|url=https://senate.parlam.kz/kk-KZ/about/deputies?id=486 |title=Әшімбаев Мәулен Сағатханұлы |language=kk |publisher=[[Қазақстан Сенаты]]ның ресми сайты |accessdate=2026-03-09}}</ref>
|-
|}

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары|*Тізім]]
[[Санат:Қазақстан саясаты бойынша тізімдер]]

Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы

2026-03-07T23:39:29Z

Casserium:

{{Мемлекеттік орган
|атауы = Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы
|қысқартылған атауы = ҚР СЖРА ҰСБ
|құрылған жылы = 1920 жылғы 8 қарашада ҚАССР Статистика басқармасы болып құрылды
|ізашары1 = Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі (2014 жылға дейін)
|ізашары2 = Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті (2020 жылға дейін)
|бағынады = [[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]]
|штаб-пәтері = 010000, [[Астана]], [[Есіл ауданы (Астана)|Есіл ауданы]], Мәңгілік ел көш., 8 үй, «Министрліктер үйі», 4 кіреберіс
|region_code = KZ
|қызметкерлер = Орталық орган - 271 адам, аймақтық - 2090
|басшылықтың есімі1 = [[Мақсат Қайратұлы Тұрлыбаев]]
|басшылықтың лауазымы1 = Бюро басшысы
|бір мекемеге қарасты орган1 = ҚР СЖРА ҰСБ Ақпараттық-есептеу орталығы ШЖҚ РМК
|құжат1 = Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы туралы ереже
|сайты = [https://stat.gov.kz/ stat.gov.kz] [https://www.gov.kz/memleket/entities/stat?lang=kk gov.kz/memleket/entities/stat]
|карта ені =
|сурет=}}
'''Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы''' — статистика саласында мемлекеттік саясатты қалыптастырушы және іске асырушы, [[Қазақстан|Қазақстан Республикасындағы]] статистиканы жетілдіру бойынша бағдарламаларды әзірлейтін және жүзеге асыратын уәкілетті орган ("Мемлекеттік статистика туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес).

== Тарихы ==
* Қазақ КСР Статистика және талдау жөнiндегi мемлекеттiк комитетi (1990-1991)
* ҚР Статистика және талдау жөнiндегi мемлекеттiк комитетi (1991-1996)
* ҚР Ұлттық статистика агенттігі (1996-1997)
* ҚР Экономика және сауда министрлiгiнiң жанындағы Ұлттық статистика агенттiгi (1997)
* ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар жөнiндегi агенттігінің Статистика және талдау жөнiндегi комитетi (1997-1998)
* ҚР Ұлттық статистика агенттігі (1998-1999)
* ҚР Статистика агенттігі (1999-2014)
* ҚР Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті (2014-2020)
* ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы (2020 жылдан бастап)

== Негiзгi мiндеттерi ==
* статистикалык әдiснаманы қалыптастыру;
* мемлекеттiк статистика қағидаттарын сақтай отырып, статистикалық қызметтi жүзеге асыру;
* қоғамның, мемлекет пен халықаралық қоғамдастықтың ресми статистикалық ақпаратқа қажеттiлiгiн қанағаттандыру.<ref>https://stat.gov.kz/about/general/regulation {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507185307/https://stat.gov.kz/about/general/regulation |date=2021-05-07 }}</ref>

== Құрылымы ==
{{col-begin}}{{col-2}}
=== Орталық орган 1994 ===
# Әлеуметтiк-экономикалық талдау, есеп және статистиканы ұйымдастыру Бас басқармасы
# Ұлттық шоттар жүйесiнiң Бас басқармасы
# Өндiрiс және инвестициялар статистикасының жетекшi басқармасы
# Сыртқы экономикалық байланыс пен қызмет көрсету статистикасының жетекшi басқармасы
# Әлеуметтiк және демографиялық статистиканың жетекшi басқармасы
# Ауыл және орман шаруашылығы статистикасының басқармасы
# Баға статистикасының басқармасы
# Төлем балансы статистикасы бөлiмi
# Жоспарлау-қаржы жұмысы және бухгалтерлiк есеп бөлiмi
# Iс Басқармасы<ref>http://adilet.zan.kz/kaz/docs/P940000983_</ref>
=== Орталық ===
Барлығы 271 қызметкер
# Деректердің сапасын бақылау және коммуникацияларды дамыту департаменті
# Стратегиялық жоспарлау және әдіснамалық үйлестіру департаменті
# Ұлттық шоттар департаменті
# Баға статистикасы департаменті
# Еңбек және тұрмыс деңгейі статистикасы департаменті
# Өндіріс және қоршаған орта статистикасы департаменті
# Қызмет көрсету және энергетика статистикасы департаменті
# Халық статистикасы департаменті
# Статистикалық тіркелімдер және жіктелімдер департаменті
# Ақпараттық технологиялар департаменті
# Қаржы және құжаттамалық қамтамасыз ету департаменті
# Ауыл шаруашылығы статистикасы және ұлттық санақтар департаменті
# Заң департаменті
# Адами ресурстарды дамыту департаменті
# Халықаралық ынтымақтастық және орнықты даму департаменті
# Ақпараттық қауіпсіздік және мемлекеттік құпияларды қорғау басқармасы
<ref>https://stat.gov.kz/about/general/contact {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915235850/http://stat.gov.kz/about/general/contact |date=2019-09-15 }}</ref>
{{col-2}}

=== 2024 жылы ===
*
=== Аумақтық бөлімшелері===
# Астана қаласы статистика департаменті
# Алматы қаласы статистика департаменті
# Шымкент қаласы статистика департаменті
# Ақмола облысы статистика департаменті
# Ақтөбе облысы статистика департаменті
# Алматы облысы статистика департаменті
# Атырау облысы статистика департаменті
# Батыс Қазақстан облысы статистика департаменті
# Жамбыл облысы статистика департаменті
# Қарағанды облысы статистика департаменті
# Қостанай облысы статистика департаменті
# Қызылорда облысы статистика департаменті
# Маңғыстау облысы статистика департаменті
# Павлодар облысы статистика департаменті
# Солтүстік Қазақстан облысы статистика департаменті
# Түркістан облысы статистика департаменті
# Шығыс Қазақстан облысы статистика департаменті
# Абай облысы статистика департаменті
# Жетісу облысы статистика департаменті
# Ұлытау облысы статистика департаменті
{{col-end}}

== Атауы мен басшылары ==
{| class="wikitable collapsible"
! colspan="4" | Қазақстандағы мемлекеттік статистиканың жоғарғы органы мен жүйесінің қалыптасуы және дамуы (құрылуы, өзгертілуі, атауының өзгеруі) <ref>https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=WC16200013339{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| rowspan="2" | органның құрылу (өзгеру) жылдары || rowspan="2" | органның атауы || colspan="2" | органның бірінші басшылары
|-
| жұмыс жылдары || көрсетілген жылдары басқарған адамның тегі, аты-жөні
|-
| 1920ж. (8 қараша) || Қырғыз (Қазақ) Автономдық Советтік Социалистік Республикасы статистика басқармасы (ҚАССР Статистика басқармасы) || 1920-1926жж. || И.П. Крутилин
|-
| || || 1926-1928жж. || Д.А. Дейхман
|-
| 1928ж. (23 маусым) || Қазақ статистика басқармасы (Қазстатбасқарма) || 1928-1929жж. || Д.Г. Дивнегорцев
|-
| 1930ж. (11 ақпан) || ҚАССР Мемжоспары Халық шаруашылығы есебінің секторы || 1929-1930жж. || И.Н. Чудновский
|-
| 1931ж. (17 желтоқсан) || ҚАССР Мемжоспары Халық шаруашылығы есебінің басқармасы(Қаз ХШЕБ) || 1931-1937жж. || М.С. Саматов
|-
| 1933ж. || ҚАССР Мемжоспары Халық шаруашылығы есебінің басқармасы (1936 жылдан бастап – Қазақ Мемжоспары) – Қазақ АССР ХШЕБ || 1937-1938жж. || И.П. Тейтельбаум
|-
| || || 1938-1941жж. || П.М. Дунаев
|-
| 1941ж. (27 наурыз) || ССРО Халық Комиссарлары Кеңесінің (ХКК)жанындағы Қазақ ССР Мемжоспарының Статистика басқармасы || 1941-1943жж. || Қ. Ермеков
|-
| 1943ж. (желтоқсан) || Қаз ССР бойынша ССРО ХКК жанындағы өкілетті Мемжоспары Статистика басқармасы (1946 жылдан бастап – Қазақ ССР бойынша ССРО Министрлер Кеңесі жанындағы Мемжоспар) || 1943-1944жж. || И.К. Калмыков
|-
| || || 1944-1948жж. || Т.В. Волков
|-
| 1948ж. (қыркүйек) || Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің жанындағы статистика басқармасы (Қазақ ССР-нің Статбасқармасы) || 1948-1953жж. || Т.В. Волков
|-
| || || 1953-1960жж. || Т.У. Увашев
|-
| 1960ж. (31 наурыз) || Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің жанындағы Орталық Статистика басқармасы (Қазақ ССР ОСБ) || 1960-1967жж. || А.Л. Часовникова
|-
| || || 1967-1980жж. || З.П. Троценко
|-
| || || 1980-1987жж. || [[Төлеубай Жұмасұлтанұлы Жұмасұлтанов|Т.Ж. Жұмасұлтанов]]
|-
| 1987ж. (19 тамыз) || Қазақ ССР Статистика жөніндегі Мемлекеттік комитеті (Қазақ ССР Мемcтаткомы) || 1987-1990жж. || [[Төлеубай Жұмасұлтанұлы Жұмасұлтанов|Т.Ж. Жұмасұлтанов]]
|-
| 1990ж. (30 желтоқсан) || Қазақстан Республикасының Статистика және талдау жөніндегі мемлекеттік комитеті (Қазақстан Республикасының Мемстаткомы) || 1990-1994жж. || [[Төлеубай Жұмасұлтанұлы Жұмасұлтанов|Т.Ж. Жұмасұлтанов]]
|-
| || || rowspan="2" | 1994-1997жж. || [[Владимир Иванович Горячковский|Владимир Горячковский]]
|-
| 1996 ж. (29 қазан) || Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика агенттігі (Ұлтстатагенттік) || [[Владимир Иванович Горячковский|Владимир Горячковский]]
|-
| || || rowspan="5" | 1997-1999 жж. || [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
|-
| 1997 ж. (4 наурыз) || Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі жанындағы Ұлттық статистика агенттігі || [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
|-
| 1997 ж. (10 қазан) || Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Статистика және талдау комитеті || [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
|-
| 1998 ж. (30 маусым) || Қазақстан Республикасы Ұлттық статистика агенттігі || [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
|-
| 1999 ж. (22 қаңтар) || Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі || [[Жақсыбек Әбдірахметұлы Құлекеев|Жақсыбек Құлекеев]]
|-
| || || 1999-2003 жж. || [[Әлихан Асқанұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
|-
| || || 2003-2006 жж. || [[Қали Сейілбекұлы Әбдиев|Қали Әбдиев]]
|-
| || || 2006–2007 жж. || [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]
|-
| || || 2007-2009 жж. || [[Анар Ертүлқызы Мешімбаева|Анар Мешімбаева]]
|-
| || || rowspan="2" | 27.10.2009 - 12.2015
| [[Әлихан Асқанұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
|-
|2014 ж. (6 тамыз)
|Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитеті
| [[Әлихан Асқанұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
|-
|
|
|01.2016-05.2016
|[[Бақытбек Зүбайраұлы Иманәлиев|Бақытбек Иманәлиев]] (мінд. атқар.)
|-
|
|
| rowspan="2" | 26.05.2016 - 24.01.2022
| [[Нұрболат Серғалиұлы Айдапкелов|Нұрболат Айдапкелов]]
|-
|2020 ж. (23 қазан)
|'''Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы'''
| [[Нұрболат Серғалиұлы Айдапкелов|Нұрболат Айдапкелов]]
|-
|
|
|24.02.2022
|[[Жандос Нұрланұлы Шаймарданов|Жандос Шаймарданов]]
|-
|
|
|17.11.2023
|[[Мақсат Қайратұлы Тұрлыбаев|Мақсат Тұрлыбаев]]
|}

== Бағынысты ұйымдар ==
* «Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросының Ақпараттық-есептеу орталығы» республикалық мемлекеттік кәсіпорны
== Ұлттық санақтар ==
{{main|Қазақстандағы Ұлттық санақтар}}
[[Сурет:Enumerator in census of Kazakhstan 2021.jpg|thumb|2021 жылғы Ұлттық халық санағындағы санақшы]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]]
[[Санат:Статистикалық ұйымдар]]

Ерік Мағзұмұлы Асанбаев

2026-03-04T21:31:07Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі=Ерік Мағзұмұлы Асанбаев
|Суреті=

|Титулы=[[Қазақстан]]ның [[Германия]]дағы елшісі
|Басқара бастады=ақпан 1996
|Басқаруын аяқтады=шілде 2000
|Президент=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары=[[Сағынбек Тоқабайұлы Тұрсынов|Сағынбек Тұрсынов]]
|Ізбасары=[[Вячеслав Қаменұлы Ғиззатов|Вячеслав Ғиззатов]]

|Титулы_2=[[Қазақстан]] [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|вице-президенті]]
|Ту_2=Flag of Kazakhstan.svg
|Ту2_2=Emblem of Kazakhstan latin.svg
|Басқара бастады_2=10 желтоқсан 1991
|Басқаруын аяқтады_2=22 ақпан 1996
|Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_2=''лауазым пайда болды; Қазақ КСР вице-президенті ретінде өзі''
|Ізбасары_2=''лауазым жойылды''

|Титулы_3=[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] вице-президенті
|Ту_3=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991); Flag of Kazakhstan (1991–1992).svg
|Ту2_3=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
|Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Басқара бастады_3=16 қазан 1991
|Басқаруын аяқтады_3=10 желтоқсан 1991
|Ізашары_3=''Қазақ КСР президентінің орынбасары ретінде [[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]]''
|Ізбасары_3=''лауазым жойылды, [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|Қазақстан вице-президенті]] ретінде өзі''

|Титулы_4=[[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]]нің [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі#Төрағалар тізімі|төрағасы]]
|Ту_4=Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1953–1991).svg
|Ту2_4=Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991).svg
|Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Басқара бастады_4=24 сәуір 1990
|Басқаруын аяқтады_4=16 қазан 1991
|Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізбасары_4=[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]]

|Туған жері=[[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы (№2 ауыл), {{туғанжері|Амангелді ауданы|Амангелді ауданында}}, [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]
|Туған күні=10.3.1936
|Қайтыс болған күні=23.8.2004
|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
|Жерленді=[[Кеңсай зираты]]
|Балалары=Екі ұлы
|Білімі=[[Қазақ ұлттық университеті]]
|Марапаттары={{Отан ордені}} {{Барыс ордені}} {{Құрмет Белгісі ордені}}}}

'''Ерік Мағзұмұлы Асанбаев''' (10 наурыз 1936, [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылы, [[Амангелді ауданы]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] — 23 тамыз 2004, [[Алматы]] қаласы) – қазақстандық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, экономист, дипломат. Қазақстанның тұңғыш және соңғы [[Қазақстан Республикасының Вице-президенті|вице-президенті]]. Экономика ғылымдарының докторы (1978).

== Өмірбаяны ==
1936 жылдың 10 наурызында [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]]ның [[Амангелді ауданы]]ның [[Байғабыл (Қостанай облысы)|Байғабыл]] ауылында (№2 ауыл) дүниеге келді. [[Арғын]] тайпасының [[Саржетім]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://qazaquni.kz/rukhaniyat/110120-tekti-de-tereng-tulga|title=Текті де, терең тұлға|website=qazaquni.kz {{!}} Қазақ Үні газетінің ресми сайты {{!}} Қазақстан жаңалықтары|access-date=2021-09-17}}</ref>

ҚазМУ-ды (1958, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. 1959–1967 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да, [[Мәскеу]] қаржы институтында, Қазақ КСР-і Мемлекет жоспарлау комитетінің ғылым-зерттеу институтында, Қазақ КСР-і Қаржы министрлігі жүйесінде (1973–1975) қызметтер атқарған.

Қазақстан Министр Кеңесінде бөлім меңгерушісі, іс басқарушысының орынбасары, 1988–1989 жылы Министр Кеңесі төрағасының орынбасары, Қазақстан КП ОК-нде бөлім меңгерушісі, кейін хатшысы (1989–1991) болды.

1991 жылдың сәуір–қазанында Қазақ КСР-і Жоғары Кеңесінің төрағасы, 1991–1996 жылы ҚР-ның вице-президенті, 1994–1996 жылы ҚР Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы қызметін атқарды. 1996 жылы ақпаннан 2000 жылға дейін ҚР-ның [[Германия|ГФР]]-дегі Төтенше және өкілетті елшісі болған.

2004 жылдың 23 тамызында өмірден озды.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

== Сілтемелер==
*[http://kz.government.kz/site/news/2004/08/news078?cl=201106 Көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Ерік Мағзұмұлы Асанбаев ..]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://kaz.newsfactory.kz/2457.html Заманынан оза туған тұлға - Мәдениет - Жаңалықтар фабрикасы ..]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:Қазақстанның Германиядағы елшілері]]
[[Санат:Қазақстан вице-президенттері]]

{{stub}}

Қазақстан Жоғарғы Соты

2026-03-04T14:41:08Z

Casserium:

{{Мемлекеттік орган
|атауы = Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты
|қысқартылған атауы =
|шынайы атауы =
|шынайы атауы1 =
|шынайы атауы2 =
|мемлекет = {{KAZ}}
|құзыреті =
|құзерет_тақырып_мәтіні =
|эмблема = Logotip verhovnogo suda rk.png
|эмблеманың ені =
|эмблеманың тақырыбы =
|мөрі =
|мөрдің ені =
|мөрдің тақырыбы =
|сурет = Верховный суд Казахстана 2017.jpg
|сурет ені =
|сурет тақырыбы = Жоғарғы сот ғимараты
|құрылған жылы =
|ізашары1 = Қазақ КСР Жоғарғы соты
|ізашары2 =
|таратылған жылы =
|ізбасары =
|бағынады =
|штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Қонаев көшесі, 39
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region_code =
|қызметкерлер =
|бюджет =
|министрдің есімі1 =
|министрдің міндеті1 =
|министрдің есімі2 =
|министрдің міндеті2 =
|басшылықтың есімі1 = [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]]
|басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
|басшылықтың есімі2 =
|басшылықтың лауазымы2 =
|жоғарыда тұрған мекеме =
|бір мекемеге қарасты орган1 =
|бір мекемеге қарасты орган2 =
|құжат1 =
|сайты = https://sud.gov.kz/
|түсініктемелер =
|карта =
|карта ені =
|картаның тақырыбы =
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты''' – Қазақстанның ең жоғары сот органы. Жоғарғы сот төменгі буындағы соттардың азаматтық, қылмыстық, шаруашылық және басқа да сот істері бойынша заңда көрсетілген процесуалды формада олардың қызметтеріне сот қадағалауын жүргізіп, сот практикасы мәселелері бойынша түсінік береді.

== Тарихы ==
1937 ж. 9 қаңтарда Қазақ КСР Жоғарғы Соты ретінде құрылды.<ref>1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік мекемелері. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-мәдени құрылысты басқару органы, әкімшілік-саяси органдар мен қүқықтық сот органдары (1937- 1977 жж.), 2-т., 3-6., Алматы, 1992, 146-п.2 Қазақстан Республикасының 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған Конституциясы (ҚР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1993, № 3, 54-бап).</ref> 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған ҚР Конституциясында<ref>2. Қазақстан Республикасының 1993 ж. 28 қаңтарда қабылданған Конституциясы (ҚР Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1993, № 3, 54-бап).</ref> ҚР-да сот билігі Конституциялық Сотқа, Жоғарғы Сотқа, Жоғары төрелік сотқа және заң бойынша құрылған төменгі тұрған соттарға берілетіндігі белгіленді. Ешқандай өзге орган және өзге тұлға сот билігі функцияларын иеленуге құқығы жоқ.<ref>3. 1993-2000 жж. кезеңдегі мемлекеттік органдар туралы мәліметтер:қараңыз-Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (1991 ж. 16 желтоқсан - 2001 ж. 1 қаңтар). Анықтамалық. ҚР ПМ. - Алматы: БҮ "Эдельвейс", 2004. 128-132 б. (Құрастырушылардың ескертпелері).</ref> ҚР Президентінің 2001 ж. 22 қаңтардағы Жарлығына<ref>4. "Қазақстан Республикасының құқық қорғау қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы" ҚР Президентінің 2001 ж. 22 қаңтардағы 536 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 2001, № 1-2,2-бап).</ref> сәйкес, ҚР Үкіметінің 2001 ж. 14 сәуірдегі қаулысымен<ref>5. "Қазақстан Республикасының Әділет министрінің Сот қаулыларын орындау жөніндегі комитетін таратудың кейбір мәселелері" ҚР Үкіметінің 2001 ж. 14 сәуірдегі № 494 қаулысы (ҚР ПҮАЖ, 2001, № 14, 174-бап).</ref> ҚР Әділет министрлігінің Сот қаулыларын орындау жөніндегі комитеті таратылды, атқарушылық құжаттарды орындау жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері, сондай-ақ штат саны мен мүлкі ҚР Жоғарғы Соты жанындағы Сот әкімшілігі жөніндегі комитетке және оның облыстардағы, Астана, Алматы қалаларындағы әкімшілеріне берілді.<ref>Қазақстан Республикасының мемлекеттік билік органдары (2001-2005 жж.) Анықтамаламық: Екінші шығарылым./Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағаты. – Жауапты редактор: В.Н. Шепель; Алматы: “Эдельвейс” Баспа үйі: 2007. ISBN 9965-602-37-9</ref>

== Судьяға өкiлеттiктер беру тәртiбi ==
Жоғарғы Соттың Төрағасын Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымына негізделген Қазақстан Президентінің ұсынуы бойынша 5 жыл мерзімге Сенат сайлайды.

Жоғарғы Соттың судьяларын Жоғары Сот Кеңесiнiң кепiлдемесiне негiзделген Қазақстан Президентiнiң ұсынуы бойынша Сенат сайлайды.

Жоғарғы Соттың сот алқаларының төрағаларын Жоғарғы Сот Төрағасының ұсынуы және Жоғарғы Соттың жалпы отырысының шешімі негізінде Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы бойынша 5 жыл мерзімге Қазақстан Президенті тағайындайды.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z000000132_ Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы]</ref>

== Жоғарғы сот төрағалары ==
{{негізгі мақала|Қазақ КСР және Қазақстан Жоғарғы соты төрағаларының тізімі}}

{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! №
! Суреті
! Аты-жөні {{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! colspan="2"| Басқарған уақыты
|-
| colspan="5"|
'''Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты (1991–)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Тамас Қалмұхаметұлы Айтмұхаметов|Тамас Айтмұхаметов]] {{small|(1939 туған)}} || наурыз 1984 || желтоқсан 1993
|-
| 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Михаил Федорович Малахов|Михаил Малахов]] {{small|(1946 туған)}} || желтоқсан 1993 || 9 сәуір 1996
|- style="background-color:#E6E6AA"
| м.а. || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] {{small|(1954 туған)}} || 9 сәуір 1996 || 28 маусым 1996
|-
| 3 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев|Мақсұт Нәрікбаев]] {{small|(1940—2015)}} || 28 маусым 1996 || 28 шілде 2000
|- style="background-color:#E6E6AA"
| м.а. || [[Сурет:Rashid Tusipbekov.jpg|99px]] || [[Рашид Төлеутайұлы Түсіпбеков|Рашид Түсіпбеков]] {{small|(1955 туған)}} || 28 шілде 2000 || 1 қыркүйек 2000
|-
| 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] {{small|(1954 туған)}} || 1 қыркүйек 2000 || 3 сәуір 2009
|-
| 5 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұсабек Тұрғынбекұлы Әлімбеков|Мұсабек Әлімбеков]] {{small|(1954 туған)}} || 3 сәуір 2009 || 15 сәуір 2011
|-
| 6 || [[Сурет:Bektas Beknazarov - May 2019.jpg|99px]] || [[Бектас Әбдіханұлы Бекназаров|Бектас Бекназаров]] {{small|(1956 туған)}} || 15 сәуір 2011 || 16 қазан 2013
|-
| 7 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] {{small|(1954 туған)}} || 16 қазан 2013 || 11 желтоқсан 2017
|-
| 8 || [[Сурет:Jaqyp Asanov.jpg|99px]] || [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]] {{small|(1963 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 8 желтоқсан 2022<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://turkystan.kz/article/151448-elimizdin-sot-zhuyesi-zan-ustemdiginin-kepili/|title=Еліміздің сот жүйесі − заң үстемдігінің кепілі|website=turkystan.kz|date=2021-07-22|access-date=2022-02-11|archive-date=2022-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211201405/https://turkystan.kz/article/151448-elimizdin-sot-zhuyesi-zan-ustemdiginin-kepili/}}</ref>
|-
| 9 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]] {{small|(1972 туған)}} || 8 желтоқсан 2022<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.kt.kz/kaz/state/aslambek_mer_aliev_zho_ar_y_sotty_t_ra_asy_bolyp_saylandy_1377944125.html|title=Асламбек Мерғалиев Жоғарғы Соттың Төрағасы болып сайланды|website=kt.kz|date=2022-12-08|access-date=2022-12-08}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sud.gov.kz/kaz/content/zhogargy-sot-toragalary|title=Жоғарғы Сот Төрағалары {{!}} Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты|access-date=2023-03-13}}</ref> || —
|}

== Құрылымы ==
{| class="wikitable"
! colspan="5" | Жоғарғы сот төрағасы: [[Асламбек Амангелдіұлы Мерғалиев|Асламбек Мерғалиев]]
|-
! colspan="5" | Сот алқалары<ref>[https://sud.gov.kz/kaz/kategoriya/kurylym Құрылым]</ref>
|-
! №
! Атауы
! Судьялар саны
! Төрағасы
! Тағайындалған уақыты
|-
| 1 || Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы || 17 || [[Нұрсерік Кәрімұлы Шәріпов|Нұрсерік Шәріпов]] || 31 қаңтар 2022
|-
| 2 || Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы || 6 || [[Аслан Сұлтанұлы Тукиев|Аслан Тукиев]] || 31 қаңтар 2022
|-
| 3 || Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы || 19 || [[Назгүл Мәуілханқызы Рахметуллина|Назгүл Рахметуллина]] || 19 сәуір 2024
|}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан облыстық соттары төрағаларының тізімі]]

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Соты]]

Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек

2026-02-26T19:09:23Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
|Қазақша есімі=Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек
|Суреті=Bauyrzhan Baibek (cropped).jpg

|Титулы=[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] партиясы төрағасының бірінші орынбасары
|Ту=Nur_Otan_logo_(2019-).png
|Ту2=Nur_Otan_logo_(2019-).png
|Басқара бастады=29 маусым 2019
|Басқаруын аяқтады=2 ақпан 2022
|Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|Ізашары=[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]|Ізбасары=''лауазым жойылды; партияның атқарушы хатшысы ретінде [[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]''

|Басқара бастады_2=17 қаңтар 2013
|Басқаруын аяқтады_2=8 тамыз 2015
|Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_2=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]
|Ізбасары_2=[[Асқар Исабекұлы Мырзахметов|Асқар Мырзахметов]]

|Титулы_3=[[Алматы]]ның 6-[[әкім]]і
|Ту_3=Flag of Almaty.svg|Ту2_4=Coat of arms of Almaty.svg
|Басқара бастады_3=9 тамыз 2015
|Басқаруын аяқтады_3=28 маусым 2019
|Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|Ізашары_3=[[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]
|Ізбасары_3=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]

| Титулы_4 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі басшысының орынбасары]]
| Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 24 тамыз 2009
| Басқаруын аяқтады_4 = 17 қаңтар 2013
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_4 = [[Қайрат Айтмұхамбетұлы Нұрпейісов|Қайрат Нұрпейісов]]
| Ізбасары_4 = [[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] протоколының басшысы
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 1 ақпан 2006
| Басқаруын аяқтады_5 = 24 тамыз 2009
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_5 = [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]]
| Ізбасары_5 = [[Румиль Тауфикұлы Тауфиков|Румиль Тауфиков]]

|Ғылыми дәрежесі=Саясаттану ғылымдарының кандидаты|Мамандығы=экономист, музыкант
|Туған күні = 19.03.1974
|Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[ҚазКСР]]
|Білімі=Күләш Бәйсейітова атындағы музыка мектебі (Алматы) Гёте институты ([[Бремен]]) Любек, Германиядағы Жоғары музыка мектебі (1994-1998) Орталық Азия университеті (2002)
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}} {{Барыс ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}} {{Парасат ордені}} {{!!}} {{Құрмет ордені}}{{!!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}{{!!}}{{Астанаға 20 жыл медалі}}
{{!}}}
}}

'''Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек''' ([[19 наурыз]] [[1974 жыл]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, [[Алматы]] қаласының [[әкім]]і (2015–2019). Саясат ғылымдарының кандидаты.

[[Шапырашты]] руынан шыққан.<ref>[https://www.novgaz.com/index.php/2-news/2415-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%E2%80%A6 Новая Газета Казахстан - КЛАН — КЛАНЫ ВЫБИВАЕТ]</ref><ref>[https://www.novgaz.com/index.php/2-news/2406-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B9%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D0%BE-%D1%87%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5 Новая Газета Казахстан - Пройти по черте]</ref>

== Білімі ==
* «Болашақ» бағдарламасы бойынша Гете институтын (Бремен қаласы, 1995) «Неміс тілі»;
* «Болашақ» бағдарламасы бойынша [[Любек]] қаласындағы Жоғары мектепті (ГФР, 1998) педагог;
* Орталық Азия университетін (2002) халықаралық экономист мамандықтары бойынша бітірген.

== Еңбектері ==
* «Хаттамалық іс-шараларды қамтамасыз ету бойынша тәжірибелік нұсқаулық» (2007, екі тілде)
* «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2010) кітаптарының авторы;
* «Қазақстан Республикасының мемлекеттік хаттамасы» (2004) кітабының бірлескен авторы;
* «Президенттің бір жылы» (2006, 2007) кітабының құрастырушысы;
* 6 мақаланың, соның ішінде «Мемлекеттің сыртқы саяси қызметіндегі хаттама» (2010), «Шетелдік мемлекеттердің хаттамалық қызметін институттандырудың кейбір аспектілері туралы» (2010) және т.б. жарияланымдардың авторы.

== Қызмет жолы ==
* 1999 жылдан - Майндағы [[Франкфурт]] қаласы ҚР Бас консулдығының референті, ата-анасы — Германиядағы ҚР Елшілігі экономикалық бөлімінің үшінші хатшысы ([[Берлин]] қаласы).
* 2002 жылдан — [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] Әкімшілігі Жүйелі зерттеулер орталығының сарапшысы.
* 2003 жылдан — [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] Хаттамасының ақпарат пен талдау секторының меңгерушісі.
* 2004 жылдан — бас инспекторы.
* 2006 жылдан — Хаттама жетекшісі.
* 2009 жылдың тамыз айынан — ҚР Президенті Әкімшілігі жетекшісінің орынбасары.
* 2013 жылдың қаңтарынан — "[[Нұр Отан]]" партиясы төрағасының бірінші орынбасары.
* 2015 жылдың 9 тамызынан — [[Алматы]] қаласының әкімі.
* 2019—2022 жылдары — "Нұр Отан" партиясы төрағасының бірінші орынбасары.

== Қоғамдық қызметі ==
* ҚР Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясы стипендиаттары қауымдастығы кеңесінің (2008 жылдан);
* Қазақ гуманитарлық заң университеті Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) төрағасы.
* [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]] Қамқоршылық кеңесінің (2010 жылдан) мүшесі.

==Марапаттары==
* «[[Құрмет ордені|Құрмет]]» (2008) орденімен;
* «[[Парасат ордені|Парасат]]<nowiki/>» орденімен
* «Қазақстан Республикасының Конституциясына 10 жыл»
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001),
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» (2011),
* «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен;
* ҚР Президентінің алғыс грамоталарымен (2001, 2010) марапатталған.

== Жеке өмірі ==
[[Қазақ тілі|Қазақ]], [[Орыс тілі|орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Неміс тілі|неміс]] тілдерін біледі.

Әкесі, Байбек Қыдырғали Мұқаметәмірұлы — зейнеткер, «Алматы қаласы бойынша жолаушыларды тасымалдау» КМК бастығының орынбасары болған. Анасы, Байбек Алтынай Құнғалиқызы — зейнеткер, «Қазгипротамақөнеркәсіп» бөлімінің бастығы, бас маманы қызметін атқарған.

Үйленген. Жұбайы — Байбек Жанар Кенжеғарақызы. 5 баласы бар.<ref name=zakonbio>{{cite web | url = https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30100136#pos=1;-90 | title = Байбек Бауыржан Кыдыргалиулы (персональная справка)}}</ref>

Хоббилерінің ішінде оқу, музыка және спорт бар.

==Дереккөздер==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Алматы әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан дипломаттары]]

Санат:Қазақстандағы соттар

2026-02-24T21:02:58Z

Casserium: Жаңа бетте: Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары

[[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]]

Санат:Қазақстанның жергілікті билік органдары

2026-02-24T20:58:13Z

Casserium: Жаңа бетте: Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары

[[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]]

Қазақстан Конституциялық Соты

2026-02-24T14:50:23Z

Casserium: «Қазақстан мемлекеттік құрылымдары» деген санатты аластады (HotCat құралының көмегімен)

{{Мемлекеттік орган
|атауы = Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты
|қысқартылған атауы =
|шынайы атауы =
|шынайы атауы1 =
|шынайы атауы2 =
|мемлекет = {{KAZ}}
|құзыреті =
|құзерет_тақырып_мәтіні =
|эмблема = Эмблема Конституционного суда Казахстана.png
|эмблеманың ені =
|эмблеманың тақырыбы =
|мөрі =
|мөрдің ені =
|мөрдің тақырыбы =
|сурет =
|сурет ені =
|сурет тақырыбы =
|құрылған жылы = 1992, 2023 (екінші рет құрылды)
|ізашары1 =
|ізашары2 =
|таратылған жылы = 1995 (кейін қайта құрылды)
|ізбасары =
|бағынады =
|штаб-пәтері = [[Астана]] қаласы, Мәңгілік Ел даңғылы, 13
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region_code =
|қызметкерлер =
|бюджет = 1,7 млрд теңге (2025)<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2400000141 2025 – 2027 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы]</ref>
|министрдің есімі1 =
|министрдің міндеті1 =
|министрдің есімі2 =
|министрдің міндеті2 =
|басшылықтың есімі1 = [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]]
|басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы
|басшылықтың есімі2 =
|басшылықтың лауазымы2 =
|жоғарыда тұрған мекеме =
|бір мекемеге қарасты орган1 =
|бір мекемеге қарасты орган2 =
|құжат1 =
|сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk?lang=kk
|түсініктемелер =
|карта =
|карта ені =
|картаның тақырыбы =
}}
{{Қазақстан саясаты}}
'''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты''' — Қазақстанның сот жүйесіне кірмейтін, [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасы Конституциясының]] үстемдігін қамтамасыз ететін мемлекеттік орган.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000153 Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы]</ref>

== Тарихы ==
Қазақстанда конституциялық бақылау институтын құру 1989 жылы Қазақ КСР Конституциясына Конституциялық қадағалау комитетінің құрылуын көздейтін толықтыру енгізумен байланысты, алайда ақыр аяғында бұл комитет құрылмады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57767?lang=kk Қазақстан Республикасында конституциялық бақылаудың қалыптасу тарихы мен дамуы]</ref>

Кейінірек «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы» 1991 жылғы 16 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Конституциялық заңында Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады деп белгіленді. Қазақстанда Конституциялық сот 1992 жылы 6 маусымда қабылданған "Қазақстан Республикасының Конституциялық соты туралы" заңы негізінде құрылды. Бұл органды Республика Жоғарғы Кеңесі 1992 жылғы 2 шілдеде сайлап, ол 1995 жылғы қазанға дейін конституциялық бақылауды жүзеге асырды. Оған 11 адам: төраға мен он судья кірді. Конституциялық соттың алғашқы және жалғыз төрағасы Мұрат Баймаханов болды.

1995 жылы наурызда Конституциялық сот сол кездері парламент рөлін атқарған Жоғарғы кеңес сайлауын заңсыз деп танып, Жоғарғы кеңес таратылды. Сол жылы тамыз айында жаңа Конституция қабылданып, Конституциялық кеңес құрылды. Соған сәйкес Конституциялық сот жұмысы тоқтады.<ref>[https://informburo.kz/kaz/elaynasy/demokratiyalyq-institut-konstituciyalyq-sotty-ne-usin-qaitaru-qazet "Демократиялық институт": Конституциялық сотты не үшін қайтару қажет?]</ref> 1995 жылғы Конституцияның негізінде Конституциялық Кеңес 1996 жылғы ақпанда құрылды.

2022 жылы 5 маусымда жалпыұлттық референдум өтіп, Конституцияға өзгерістер мен түзетулер енгізілді. Конституциялық соттың құрылуы да сол кездегі түзетулердің бір бөлігі болды. Соған орай 2023 жылы 1 қаңтарда Конституциялық сот жұмысын бастады.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/580540-konstitutsiyaly-sot-zh-mysyn-bastady Конституциялық сот жұмысын бастады]</ref>

== Мәртебесі ==
Конституциялық Сот өз өкілеттіктерін жүзеге асыру кезінде дербес және азаматтардан, ұйымдардан, мемлекеттік органдардан, лауазымды адамдардан тәуелсіз, Қазақстан Республикасының Конституциясын және осы Конституциялық заңды басшылыққа алады, соттардың немесе басқа да мемлекеттік органдардың құзыретіне кіретін барлық жағдайларда өзге мәселелерді анықтаудан, зерттеуден және тексеруден қалыс қалады.

== Соттың құрамы және оны құру тәртібі ==
* Конституциялық Сот Төрағаны және оның орынбасарын қоса алғанда, он бір судьядан тұрады.
* Конституциялық Соттың Төрағасын лауазымға Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының келісімімен тағайындайды.
* Қазақстан Республикасының Президенті Конституциялық Сот Төрағасының орынбасарын Конституциялық Сот Төрағасының ұсынуымен Конституциялық Сот судьяларының арасынан тағайындайды.
* Конституциялық Соттың төрт судьясын Қазақстан Республикасының Президенті лауазымға тағайындайды, Конституциялық Соттың үш-үш судьясын Қазақстан Республикасы Парламенті Палаталары төрағаларының ұсынуымен Қазақстан Республикасы Парламентінің Сенаты мен Мәжілісі тағайындайды.

== Өкілеттік мерзімі ==
* Конституциялық Сот Төрағасы мен судьяларының өкілеттігі 8 жылға созылады. Бір адам Конституциялық Соттың судьясы болып бір реттен артық тағайындала алмайды.
* Өз өкілеттіктері тоқтатылған жағдайда Конституциялық Соттың Төрағасы мен судьялары Қазақстан Республикасының Конституциясында және осы Конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ауыстырылады.

== Соттың құзыреті ==
* Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 1) тармақшасына сәйкес Конституциялық Сот дау туған жағдайда:
# Қазақстан Республикасы Президентiнің сайлауын;
# Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының сайлауын;
# республикалық референдумды өткізудің дұрыстығы туралы мәселенi шешедi.
* Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 2), 2-1) және 3) тармақшаларына сәйкес Конституциялық Сот:
# Қазақстан Республикасының Президенті қол қойғанға дейін Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған заңдардың;
# Қазақстан Республикасының Парламенті және оның Палаталары қабылдаған қаулылардың;
# ратификацияланғанға дейін Қазақстан Республикасы халықаралық шарттарының Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігін қарайды.
* Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 4) және 5) тармақшаларына сәйкес Конституциялық Сот:
# Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларына ресми түсiндiрме;
# тиiсiнше, Қазақстан Республикасының Парламенті Қазақстан Республикасының Президентiн лауазымынан мерзiмiнен бұрын босату туралы шешiм, Қазақстан Республикасының Президентiн лауазымынан кетiру туралы түпкiлiктi шешiм қабылдағанға дейiн – белгiленген конституциялық рәсiмдердiң сақталуы туралы қорытынды бередi.
* Конституциялық Сот:
# Қазақстан Республикасы Конституциясының 53-бабының 6) тармақшасына сәйкес конституциялық iс жүргiзу практикасын жинақтап қорыту нәтижелерi бойынша жыл сайын Қазақстан Республикасының Парламентіне Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жолдау жiбередi;
# Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 2-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабының 10-1) тармақшасында көзделген жағдайларда – Қазақстан Республикасы Президентінің жолданымдарын, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Конституциясының 78-бабында көзделген жағдайларда соттардың жолданымдарын қарайды;
# Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 3-тармағына сәйкес азаматтардың жолданымдары бойынша Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген олардың құқықтары мен бостандықтарын тікелей қозғайтын Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкестігін қарайды;
# Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 4-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының жолданымдарын қарайды.
# Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабының 5-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің жолданымдарын қарайды.
* Конституциялық Сот тек қана құқық мәселелерін шешеді және жүгінуге себеп болған нақты мән-жайларға баға бермейді.

== Төрағалар тізімі ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center"
! №
! Суреті
! Аты-жөні {{small|(Өмір сүрген жылдары)}}
! colspan="2"| Басқарған уақыты
|-
| colspan="5"|
'''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (1992–1995)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] {{small|(1933—2022)}} || 2 шілде 1992 || 19 қазан 1995<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002551_ Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының төрағасы М.Т.Баймахановтың қызметiнен босатылуы туралы]</ref>
|-
| colspan="5"|
'''Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі (1995–2022)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] {{small|(1940—2000)}} || 24 қаңтар 1996 || 15 қараша 2000<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/article/details/57727?lang=kk Конституциялық Кеңестің экс-мүшелері]</ref>
|-
| 2 || [[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] || [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] {{small|(1946—2004)}} || 21 желтоқсан 2000 || 15 маусым 2004
|-
| 3 || [[Сурет:Рогов ИИновый.jpg|99px]] || [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] {{small|(1950 туған)}} || 15 маусым 2004 || 11 желтоқсан 2017
|-
| 4 || [[Сурет:Kairat Mami (cropped).jpg|99px]] || [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] {{small|(1954 туған)}} || 11 желтоқсан 2017 || 31 желтоқсан 2022
|-
| colspan="5"|
'''Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты (2022–)'''
|-
| 1 || [[Сурет:Фото Эльвиры Азимовой.jpg|99px]] || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] {{small|(1973 туған)}} || 1 қаңтар 2023 || —
|}

== Судьяларының тізімі ==
{| class="wikitable"
|-
! Реті !! Аты-жөні !! Тағайындалған уақыты !! Тағайындаған билік органы !! Лауазымы
|-
| 1 || [[Эльвира Әбілхасымқызы Азимова|Эльвира Азимова]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот төрағасы
|-
| rowspan="2" | 2 || rowspan="2" | [[Бақыт Маратұлы Нұрмұханов|Бақыт Нұрмұханов]] || 1 қаңтар 2023 || rowspan="2" | Президент || Конституциялық сот судьясы
|-
| 10 қаңтар 2023 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары
|-
| 3 || [[Асан Қайруллаұлы Ескендіров|Асан Ескендіров]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы
|-
| 4 || [[Қайрат Төлегенұлы Жақыпбаев|Қайрат Жақыпбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы
|-
| 5 || [[Айжан Ержанқызы Жатқанбаева|Айжан Жатқанбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы
|-
| 6 || [[Айгүл Қуанышбайқызы Қыдырбаева|Айгүл Қыдырбаева]] || 1 қаңтар 2023 || Сенат || Конституциялық сот судьясы
|-
| 7 || [[Қанат Сергейұлы Мусин|Қанат Мусин]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы
|-
| 8 || [[Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев|Еркін Оңғарбаев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы
|-
| 9 || [[Роман Анатольевич Подопригора|Роман Подопригора]] || 1 қаңтар 2023 || Президент || Конституциялық сот судьясы
|-
| 10 || [[Сергей Федорович Ударцев|Сергей Ударцев]] || 1 қаңтар 2023 || Мәжіліс || Конституциялық сот судьясы (1992 — 1995, 2023 — )
|}

=== Бұрынғы судьяларының тізімі===
{| class="wikitable sortable"
|-
! Аты-жөні !! Судья/мүше болған уақыты !! Лауазымы
|-
| [[Мұрат Тәжімұратұлы Баймақанов|Мұрат Баймақанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасы<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35872205 В тени конституционного правосудия]</ref>
|-
| rowspan="2" | [[Игорь Иванович Рогов|Игорь Рогов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот төрағасының орынбасары
|-
| 2004 — 2017 || Конституциялық кеңес төрағасы
|-
| rowspan="2" | [[Аманжол Мағзұмұлы Нұрмағамбетов|Аманжол Нұрмағамбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық соттың судья-хатшысы
|-
| 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Георгий Владимирович Ким|Георгий Ким]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| [[Сабыр Ахметжанұлы Қасымов|Сабыр Қасымов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| [[Людмила Илларионовна Башаримова|Людмила Башаримова]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| [[Кеңес Жексенбекұлы Жалмұханбетов|Кеңес Жалмұханбетов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U950002552_ Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьялары туралы]</ref>
|-
| [[Жолымбет Нұрахметұлы Бәйiшев|Жолымбет Бәйiшев]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| rowspan="2" | [[Виктор Александрович Малиновский|Виктор Малиновский]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| 2007 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| rowspan="2" | [[Ордағали Қажығалиұлы Ықсанов|Ордағали Ықсанов]] || 1992 — 1995 || Конституциялық сот судьясы
|-
| 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Юрий Алексеевич Ким|Юрий Ким]] || 1996 — 2000 || Конституциялық кеңес төрағасы
|-
| [[Салахиден Нұрсарыұлы Сәбикенов|Салахиден Сәбикенов]] || 1996 — 1998 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Владимир Васильевич Мамонов|Владимир Мамонов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Серік Ғабдоллаұлы Темірболатов|Серік Темірболатов]] || 1996 — 1999 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Николай Ильич Акуев|Николай Акуев]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Виталий Дмитриевич Шопин|Виталий Шопин]] || 1996 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Жұмабек Дүйсешұлы Бұсырманов|Жұмабек Бұсырманов]] || 1998 — 2002 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Анатолий Константинович Котов|Анатолий Котов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Амангелді Есенжанұлы Есенжанов|Амангелді Есенжанов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Құрманбек Әукенұлы Омарханов|Құрманбек Омарханов]] || 1999 — 2005 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Юрий Александрович Хитрин|Юрий Хитрин]] || 2000 — 2004 || Конституциялық кеңес төрағасы
|-
| [[Светлана Федоровна Бычкова|Светлана Бычкова]] || 2002 — 2007 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Қабылсаят Әзімбайұлы Әбішев|Қабылсаят Әбішев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Қуаныш Жетпісұлы Балтабаев|Қуаныш Балтабаев]] || 2002 — 2008 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Николай Васильевич Белоруков|Николай Белоруков]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Убайдулла Мырзағалиұлы Стамқұлов|Үбайдолла Стамқұлов]] || 2005 — 2017 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Анар Нұрәліқызы Жайылғанова|Анар Жайылғанова]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Ілияс Жақыпбекұлы Бақтыбаев|Ілияс Бақтыбаев]] || 2008 — 2016 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Асқат Қайзоллаұлы Дауылбаев|Асхат Дауылбаев]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Үнзила Шапақ]] || 2016 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Қайрат Әбдіразақұлы Мәми|Қайрат Мәми]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес төрағасы
|-
| [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Рахмет Желдібайұлы Мұқашев|Рахмет Мұқашев]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Әлібек Ақылбекұлы Темірбеков|Әлібек Темірбеков]] || 2017 — 2022 || Конституциялық кеңес мүшесі
|-
| [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] || 2019 — 2022 || Конституциялық кеңестің өмір бойғы мүшесі
|-
| [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] || 2023 — 2025 || Конституциялық сот судьясы
|}

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты]]

Қайрат Нематұлы Келімбетов

2026-02-23T17:55:27Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
|Есімі=Қайрат Нематұлы Келімбетов
|Суреті=Kairat Kelimbetov at the World Economic Forum on Europe 2011.jpg
|Атауы=Келімбетов [[Еуропа]]дағы [[Бүкіләлемдік экономикалық форум]]да, 2011 жыл

|Титулы=[[Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі|Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің]] төрағасы
|Ту=Emblem of Kazakhstan (3D).svg
|Ту2=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады=14 қыркүйек 2020
|Басқаруын аяқтады=6 қаңтар 2022
|Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
|Ізашары=''лауазым пайда болды''
|Ізбасары=[[Әсет Арманұлы Ерғалиев|Әсет Ерғалиев]]

|Басқара бастады_2=қазан 1999
|Басқаруын аяқтады_2=қазан 2001
|Президент_2=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_2=[[Ержан Әбілқайырұлы Өтембаев|Ержан Өтембаев]]
|Ізбасары_2=[[Ескендір Қалыбекұлы Бейсембетов|Ескендір Бейсембетов]]

|Титулы_3=[[Қазақстан Ұлттық банкі]]нің 8-төрағасы
|Ту_3=National Bank of Kazakhstan logo.svg
|Ту2_3=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_3=1 қазан 2013
|Басқаруын аяқтады_3=2 қараша 2015
|Президент_3=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізбасары_3=[[Данияр Талғатұлы Ақышев|Данияр Ақышев]]
|Ізашары_3=[[Григорий Александрович Марченко|Григорий Марченко]]

|Титулы_4=[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]]
|Ту_4=Emblem of Kazakhstan (3D).svg|Ту2_4=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_4=20 қаңтар 2012
|Басқаруын аяқтады_4=1 қазан 2013
|Президент_4=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_4=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]
|Ізашары_4=[[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]]
|Ізбасары_4=[[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]]

|Титулы_5=[[Қазақстан Республикасы Экономикалық даму және сауда министрлігі|Экономикалық даму және сауда министрі]]
|Ту_5=Emblem of Kazakhstan (3D).svg
|Ту2_5=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_5=11 сәуір 2011
|Басқаруын аяқтады_5=20 қаңтар 2012
|Президент_5=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_5=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
|Ізашары_5=[[Жанар Сейітахметқызы Айтжан|Жанар Айтжан]]
|Ізбасары_5=[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]]

|Титулы_6=[[Самұрық-Қазына|«Самұрық-Қазына»]] ұлттық әл-ауқат қорының төрағасы
|Ту_6=Samruk-Kazina logo kz.png|Ту2_6=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_6=13 қазан 2008
|Басқаруын аяқтады_6=10 сәуір 2011
|Президент_6=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_6=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
|Ізашары_6=''лауазым пайда болды''
|Ізбасары_6=[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев|Тимур Құлыбаев]]

|Титулы_7=[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] 10-басшысы
|Ту_7=Flag of the President of Kazakhstan.svg
|Ту2_7=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_7=23 қаңтар
|Басқаруын аяқтады_7=13 қазан 2008
|Президент_7=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_7=[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]
|Ізбасары_7=[[Аслан Есболайұлы Мусин|Аслан Мусин]]

|Титулы_8=[[Қазына қоры|«Қазына»]] орнықты даму қорының төрағасы
|Ту2_8=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_8=19 сәуір 2006
|Басқаруын аяқтады_8=23 қаңтар 2008
|Президент_8=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Премьер_8=[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]] [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]
|Ізашары_8=''лауазым пайда болды''
|Ізбасары_8=[[Арман Ғалиасқарұлы Дунаев|Арман Дунаев]]

|Титулы_9=[[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі]]
|Ту_9=Emblem of Kazakhstan (3D).svg
|Ту2_9=Flag of Kazakhstan.svg
|Басқара бастады_9=28 тамыз 2002
|Басқаруын аяқтады_9=18 сәуір 2006
|Премьер_9=[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]] [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]
|Президент_9=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
|Ізашары_9=[[Мәжит Төлеубекұлы Есенбаев|Мәжит Есенбаев]]
|Ізбасары_9=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]

|Партиясы=[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]
|Білімі=1. [[Мәскеу мемлекеттік университеті]] 2. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] 3. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі|Қазақстан президентінің жанындағы Ұлттық жоғары мемлекеттік басқару мектебі]] 4. [[Джорджтаун университеті]]|Мамандығы=1. [[Математик]] 2. [[Экономист]]
|Қызметі=[[Қаржы]], мемлекеттік басқару, [[мемлекеттік қызмет]]
|Азаматтығы={{Байрақ|КСРО}}→ {{Байрақ|Қазақстан}}|Туған жері={{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Әкесі=[[Немат Келімбетов]]
|Анасы=Қуаныш Келімбетова
|Жұбайы=Фатима Келімбетова
|Балалары='''қызы''' Шынар (1991 туған) '''ұлдары''' Айсұлтан (1993 туған) Даниял (2011 туған)
|Туған күні=28.1.1969
|Марапаттары={{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}}}} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}} |{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}}} {{Қатар |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}}
|Commons=Қайрат Келімбетов}}

'''Қайрат Нематұлы Келімбетов''' ([[28 қаңтар]] [[1969]], [[Алматы]]) — қазақстандық саясаткер, мемлекет қайраткері, [[экономист]], Freedom Holding Corp. директорлар кеңесінің мүшесі (2024 жылдан бастап).<ref>[https://forbes.kz/articles/kayrat-kelimbetov-poluchil-dolzhnost-vo-freedom-holding-corp-058645 Кайрат Келимбетов получил должность во Freedom Holding Corp.]</ref> [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент әкімшілігінің]] [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі#Басшылары|басшысы]] (2008), [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Экономика министрі]] (2002—2006, 2011—2012), [[Қазақстан Ұлттық банкі|Ұлттық банк]] [[Қазақстан Ұлттық банкі#Төрағалар|төрағасы]] (2013—2015).

== Биографиясы ==
[[Шанышқылы]] руынан шыққан.<ref>Шанышқылы: Ұрпақтар сабақтастығы. Алматы. Тоғанай баспасы. 2012. 492 бет. ISBN 978-601-7007-86-7. Жауапты шығарушы Мырзахан Ахметов. Редакция алқасы: Тілеуқұл Өмірзақов, Әбдуәлі Данай және тб. 1,2 кітап.</ref>
=== Білім алуы ===
* 1986 ж. Алматы қаласындағы республикалық физика-математика мектебін үздік белгімен бітірген.
* 1993 ж. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеудің Мемлекеттік Университетінің қолданбалы математика және кибернетика факультетін бітірген, математик. Ағылшын, француз тілдерін меңгерген.
* 1993 ж. бастап әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ассистенті, аспиранты.
* 1994—96 жж. [[Қазақтың мемлекеттік басқару академиясы]] жанындағы Нарық институтының қаржы және несие факультетінде оқыған.
* 1995—96 жж. — Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқарудың ұлттық жоғары мектебінің тыңдаушысы.
* 1999 ж. [[АҚШ]]-та [[Джорджтаун университеті]]нде оқыған.

=== Қызмет жолы ===
* 1996 ж. бастап — [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің жанындағы Жоғары экономикалық кеңес хатшылығының аға сарапшысы.
* 1996—97 жж. — [[Қазақстан Республикасының Президенті әкімшілігі]]нің әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімінің меңгерушісі.
* 1997—98 жж. — Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Стратегиялық талдау департаменті директорының орынбасары.
* 1999—2001 жж. — Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы.
* 2001 ж. маусым — 2002 ж. тамыз аралығында ҚР Қаржы министрлігінің бірінші Вице-Министрі болған.
* 2002 ж. тамыздан бастап — [[Қазақстан Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі]].
* 2006 жылдың сәуірінен бастап – «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы.
* 2008 ж. қаңтардың 23 - Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы болып тағайындалды.
* 2008 ж. қазанның 13 - [[«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы]]ның басқарма төрағасы болып тағайындалды.<ref>Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС “Алматы баспа үйі,” 2006 ISBN 9965-9865-5-X</ref>
* 2011-2012 жж. - Экономикалық даму және сауда министрі
* 2012-2013 жж. - ҚР Премьер-Министрінің орынбасары
* 2013 жылғы 1 қазаннан 2015 жылғы 2 қарашаға дейін - Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы.
* 2015 жылғы желтоқсаннан 2023 жылғы 6 қаңтарға дейін - «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы.<ref>[https://kapital.kz/dossier/kelimbetov-kajrat Келимбетов Кайрат Нематович]</ref>
* 2020 жылғы 14 қыркүйектен 2022 жылғы 6 қаңтарға дейін - ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Төрағасы.<ref>[https://sputnik.kz/20220106/qayrat-kelimbetov-qyzmet-19070528.html Қайрат Келімбетов қызметінен босатылды]</ref>

== Марапаттары ==
* «[[Парасат ордені|Парасат]]<nowiki/>» ордені (2010)
* «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» ордені (2005)
* «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2001)
* «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2005)
* «Қазақстан Парламентiне 10 жыл» медалі (2006)
* «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астанаға 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2008)
* «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 20 жыл]]<nowiki/>» медалі (2011)
* 1 дәрежелі «Еуразия экономикалық одағын құруға сіңірген еңбегі үшін» медалі (13 мамыр 2015, Еуразия экономикалық одағының Жоғарғы кеңесі)

== Отбасы ==
Қайрат Келімбетов үйленген, жұбайы - Фатима Тоқмұхамедқызы Келімбетова. Отбасында үш бала тәрбиелеуде.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Серік Ахметовтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:28 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:1969 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Республикалық физика-математика мектебінің түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]
[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]
[[Санат:Қазақстан сауда министрлері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Еуразия экономикалық одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері]]

== Биографиясы ==
[[Шанышқылы]] руынан шыққан.<ref>Шанышқылы: Ұрпақтар сабақтастығы. Алматы. Тоғанай баспасы. 2012. 492 бет. ISBN 978-601-7007-86-7. Жауапты шығарушы Мырзахан Ахметов. Редакция алқасы: Тілеуқұл Өмірзақов, Әбдуәлі Данай және тб. 1,2 кітап.</ref>
=== Білім алуы ===
* 1986 ж. Алматы қаласындағы республикалық физика-математика мектебін үздік белгімен бітірген.
* 1993 ж. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеудің Мемлекеттік Университетінің қолданбалы математика және кибернетика факультетін бітірген, математик. Ағылшын, француз тілдерін меңгерген.
* 1993 ж. бастап әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің ассистенті, аспиранты.
* 1994—96 жж. [[Қазақтың мемлекеттік басқару академиясы]] жанындағы Нарық институтының қаржы және несие факультетінде оқыған.
* 1995—96 жж. — Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқарудың ұлттық жоғары мектебінің тыңдаушысы.
* 1999 ж. [[АҚШ]]-та [[Джорджтаун университеті]]нде оқыған.

=== Қызмет жолы ===
* 1996 ж. бастап — [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің жанындағы Жоғары экономикалық кеңес хатшылығының аға сарапшысы.
* 1996—97 жж. — [[Қазақстан Республикасының Президенті әкімшілігі]]нің әлеуметтік-экономикалық талдау бөлімінің меңгерушісі.
* 1997—98 жж. — Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Стратегиялық талдау департаменті директорының орынбасары.
* 1999—2001 жж. — Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау агенттігінің төрағасы.
* 2001 ж. маусым — 2002 ж. тамыз аралығында ҚР Қаржы министрлігінің бірінші Вице-Министрі болған.
* 2002 ж. тамыздан бастап — [[Қазақстан Республикасының Экономика және бюджеттік жоспарлау министрі]].
* 2006 жылдың сәуірінен бастап – «Қазына» орнықты даму қоры» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы.
* 2008 ж. қаңтардың 23 - Мемлекет басшысының Жарлығымен Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы болып тағайындалды.
* 2008 ж. қазанның 13 - [[«Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы]]ның басқарма төрағасы болып тағайындалды.<ref>Қазақстан бизнес - кітабы. Қаржы. – Алматы, ЖШС “Алматы баспа үйі,” 2006 ISBN 9965-9865-5-X</ref>
* 2011-2012 жж. - Экономикалық даму және сауда министрі
* 2012-2013 жж. - ҚР Премьер-Министрінің орынбасары
* 2013 жылғы 1 қазаннан 2015 жылғы 2 қарашаға дейін - Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы.
* 2015 жылғы желтоқсаннан 2023 жылғы 6 қаңтарға дейін - «Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы.<ref>[https://kapital.kz/dossier/kelimbetov-kajrat Келимбетов Кайрат Нематович]</ref>
* 2020 жылғы 14 қыркүйектен 2022 жылғы 6 қаңтарға дейін - ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Төрағасы.<ref>[https://sputnik.kz/20220106/qayrat-kelimbetov-qyzmet-19070528.html Қайрат Келімбетов қызметінен босатылды]</ref>

== Марапаттары ==
* «[[Парасат ордені|Парасат]]<nowiki/>» ордені (2010)
* «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» ордені (2005)
* «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2001)
* «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2005)
* «Қазақстан Парламентiне 10 жыл» медалі (2006)
* «[[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астанаға 10 жыл]]<nowiki/>» медалі (2008)
* «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiне 20 жыл]]<nowiki/>» медалі (2011)
* 1 дәрежелі «Еуразия экономикалық одағын құруға сіңірген еңбегі үшін» медалі (13 мамыр 2015, Еуразия экономикалық одағының Жоғарғы кеңесі)

== Отбасы ==
Қайрат Келімбетов үйленген, жұбайы - Фатима Тоқмұхамедқызы Келімбетова. Отбасында үш бала тәрбиелеуде.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Серік Ахметовтың министрлер кабинеті}}

[[Санат:28 қаңтарда туғандар]]
[[Санат:1969 жылы туғандар]]
[[Санат:Алматыда туғандар]]
[[Санат:Республикалық физика-математика мектебінің түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрінің орынбасарлары]]
[[Санат:Қазақстан экономика министрлері]]
[[Санат:Қазақстан сауда министрлері]]
[[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағалары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Еуразия экономикалық одақты құруға сіңірген еңбегі үшін медалінің иегерлері]]

Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев

2026-02-20T21:49:09Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев
| Шынайы есімі =
| Суреті = Qanat Bozymbaev in July 2025 (cropped).jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Бозымбаев, 2025 жыл

| Титулы = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министрдің орынбасары]]
| Ту = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады = 31 наурыз 2024 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
| Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]
| Ізашары =
| Ізбасары =

| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] кеңесшісі
| Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 = 4 қыркүйек 2023
| Басқаруын аяқтады_2 = 31 наурыз 2024
| Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_3 = [[Алматы облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Алматы облысы|әкімі]]
| Ту_3 = Алматы облысы герб.png
| Ту2_3 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_3 = 24 қараша 2021
| Басқаруын аяқтады_3 = 11 маусым 2022
| Ізашары_3 = [[Амандық Ғаббасұлы Баталов|Амандық Баталов]]
| Ізбасары_3 = [[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев|Марат Сұлтанғазиев]]
| Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] көмекшісі
| Ту_4 = Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 18 желтоқсан 2019
| Басқаруын аяқтады_4 = 24 қараша 2021
| Ізашары_4 = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
| Президент_4 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]

| Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]]
| Ту_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_5 = Emblem of Kazakhstan latin.svg
| Басқара бастады_5 = 25 наурыз 2016
| Басқаруын аяқтады_5 = 18 желтоқсан 2019
| Премьер_5 = [[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] [[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] [[Асқар Ұзақбайұлы Мамин|Асқар Мамин]]
| Президент_5 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары_5 = [[Владимир Сергеевич Школьник|Владимир Школьник]]
| Ізбасары_5 = [[Нұрлан Асқарұлы Ноғаев|Нұрлан Ноғаев]]

| Титулы_6 = [[Павлодар облысы]]ның 8-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Павлодар облысы|әкімі]]
| Ту_6 = Logo Pavlodar region.png
| Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_6 = 20 желтоқсан 2013
| Басқаруын аяқтады_6 = 25 наурыз 2016
| Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_6 = [[Ерлан Мұхтарұлы Арын|Ерлан Арын]]
| Ізбасары_6 = [[Болат Жұмабекұлы Бақауов|Болат Бақауов]]

| Титулы_7 = [[Жамбыл облысы]]ның 6-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]]
| Ту_7 = Zhambyl province seal.png
| Ту2_7 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_7 = 30 қараша 2009
| Басқаруын аяқтады_7 = 20 желтоқсан 2013
| Президент_7 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Ізашары_7 = [[Бөрібай Биқожаұлы Жексембин|Бөрібай Жексембин]]
| Ізбасары_7 = [[Кәрім Нәсбекұлы Көкірекбаев|Кәрім Көкірекбаев]]

| Туған күні = 8.1.1969
| Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Діні =
| Әкесі =
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]]
| Білімі = [[Нархоз университеті]]
| Мамандығы = экономикалық және әлеуметтік жоспарлау
| Қолтаңбасы =
| Сайты =
| Commons =
| Марапаттары ={{Қатар
|{{Барыс ордені}}
|{{Парасат ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
|{{Астанаға 20 жыл медалі}}
}}
}}
'''Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев''' ([[8 қаңтар]] [[1969 жыл]], [[Алматы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, мемлекет және қоғам қайраткері, кәсіпкер, 2024 жылғы 31 наурыздан бастап [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]].

Бұған дейін [[Алматы облысы]]ның әкімі (2021–2022), [[Қазақстан президенті|Президент]]тің көмекшісі (2019–2021), [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] (2016–2019), [[Павлодар облысы]] (2013–2016) мен [[Жамбыл облысы]]ның әкімі (2009–2013) қызметтерін атқарған.

== Қысқаша өмірбаяны ==
1969 жылғы 8 қаңтарда [[Алматы]] қаласында туған. [[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]]н 1993 жылы бітірген экономист. [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]]ның еңбек сіңірген энергетигі.

1993—1994 жылдары — «Эдем Лтд» жекеменшік компаниясының экономисі.

1994—1997 жылдары — [[Алматы әкімі]] Шалбай Құлмахановтың көмекшісі.

1997—1998 жылдары — Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігіндегі өңірлік саясат бөлімінің бастығы, «Мұнайды тасымалдау жөніндегі [[ҚазТрансОйл|«ҚазТрансОйл»]] ұлттық компаниясы» жабық акционерлік қоғамының жиынтық-қаржылық департаментінің бастығы, экономикалық мәселелер бойынша вице-президенті.

1998 жылғы тамыздан — Қазақстан Республикасы Энергетика, индустрия және сауда министрлігіндегі мұнай және газ департаментінің бастығы.

2000 жылғы наурыздан — Қазақстан Республикасының Энергетика, индустрия және сауда вице-министрі.

2001 жылғы қаңтардан — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының бірінші вице-президенті.

2001 жылғы мамырдан 2007 жылғы тамызға дейін — «[[KEGOC]]» ашық акционерлік қоғамының президенті. Сонымен бірге 2003 жылғы наурыздан 2007 жылғы тамызға дейін — Қазақстан электр энергетикалық қауымдастығының директорлар Кеңесінің төрағасы.

2007 жылғы тамыздан — «Мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі „Самұрық“ холдингі» Акционерлік Қоғамының басқарма төрағасы.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені . Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

2008 жылғы қазаннан — «[[KEGOC]]» акционерлік қоғамының басқарма төрағасы.

2009 жылғы 30 қарашадан — [[Жамбыл облысы]]ның әкімі.

2013 жылғы желтоқсаннан — [[Павлодар облысы]]ның әкімі.

2016–2019 жылдары — Қазақстанның энергетика министрі.<ref>[https://www.nur.kz/kk/1081184-qanat-bozymbaev-energetika-ministri.html Қанат Бозымбаев Энергетика министрі болып тағайындалды]</ref>

2019 жылғы желтоқсаннан 2021 жылғы қарашаға дейін — Қазақстан Президентінің көмекшісі.<ref>[https://egemen.kz/article/215950-qanat-bozymbaev-prezident-komekshisi-bolyp-taghayyndaldy Қанат Бозымбаев Президент көмекшісі болып тағайындалды]</ref>

2021 жылғы қарашадан 2022 жылғы маусымға дейін — [[Алматы облысы]]ның әкімі.

2023 жылғы қыркүйектен 2024 жылғы наурызға дейін — Қазақстан Президентінің кеңесшісі.

2024 жылғы 31 наурыздан — [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары]].

== Отбасы ==
Үйленген, жұбайы — Эльмира Бозымбаева (1971 ж. туған). Балалары — ұлы Дәурен (1993 ж. туған), қыздары Амина (2000 ж. туған), Адина (2005 ж. туған).<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30120706 Бозумбаев Канат Алдабергенович (персональная справка)]</ref>

== Даулы оқиғалар ==
2015 жылдың басында Павлодардағы «Версия» газетінің редакторы Ярослав Голышкин жәбір көрдім деген бір қыздан бейнесұхбат жазып алған. Ол өзін сол кездегі облыс әкімі Қанат Бозымбаевтың ұлы мен оның досы зорлағанын айтады. Біраз уақыт өткеннен кейін қыздың зорланғаны расталды. Бірақ Дәурен Алдаберген бұл жерде куәгер болып шығады. Ал кейін тіпті тараптар келісімге келді деп, істі жауып тастаған. Артынан облыс әкімінен 500 мың доллар бопсалауға қатысты жаңа іс қозғалды. Бұл іс бойынша үш адам жауапқа тартылды: соның бірі Ярослав Голышкин 8 жылға бас бостандығынан айырылды. Осы жағдайлардан кейін әкімнің баласы әскерге кеткен.<ref>[https://dalanews.kz/kz/article/energetyka-mynystri-qanat-bozimbaevtin-uli-turali-ne-bilemiz.html Энергетика министрі Қанат Бозымбаевтың ұлы туралы не білеміз?]</ref>

2022 жылы сол кездегі [[Алматы облысы]]ның әкімі болған Бозымбаев қоғам және БАҚ назарына [[Талдықорған]] халқы алдында байқаусыздан азаматқа айтқан боғауыз сөзінен кейін түсті.<ref>{{Cite web|url= https://m.youtube.com/watch?v=0fh3OzEoBYk |title= YouTube: Тыңда, ёпт... — акима Алматинской области вывели из себя на митинге в Талдыкоргане. |lang= kk |date= 2022-01-05 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ulysmedia.kz/analitika/4375-nemnogoslovnye-akimy-nenormativnyi-bozumbaev-ustavshii-dosmukhambetov-obstreliannyi-sagintaev/ |title= Немногословные акимы: ненормативный Бозумбаев, уставший Досмухамбетов, обстрелянный Сагинтаев |lang= ru |publisher= Ұлыс Медиа |date= 2022-01-13 |accessdate= 2023-06-08}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://ratel.kz/raw/kanat_bozumbaev_pytajas_utihomirit_protestujuschih_na_ploschadi_taldykorgana_voskliknul_slovo_na_bukvu_e |title= Канат Бозумбаев, пытаясь утихомирить протестующих на площади Талдыкоргана, воскликнул слово на букву "ё" |lang= ru |publisher= ratel.kz |author= АХМЕДИЕВА, Әлия |accessdate= 2023-06-08}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}}
{{Асқар Маминнің министрлер кабинеті}}
{{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}}
{{Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті}}

[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]
[[Санат:Павлодар облысының әкімдері]]
[[Санат:Алматы облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан энергетика министрлері]]
[[Санат:Қазақстан премьер-министрлерінің орынбасарлары]]

Ақбейіт (Ақмола облысы)

2026-02-14T21:12:10Z

Casserium:

{{Елді мекен-Қазақстан
|статусы = Ауыл
|атауы =Ақбейіт
|сурет =
|әкімшілік күйі =
|елтаңба =
|ту =
|елтаңба сипаттамасы =
|ту сипаттамасы =
|елтаңба ені =
|ту ені =
|lat_deg =51 |lat_min =38|lat_sec = 33
|lon_deg =70|lon_min =02|lon_sec =14
|CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ
|CoordScale =
|ел картасы =
|облыс картасы =
|ел картасының өлшемi =
|облыс картасының өлшемi =
|аудан картасының өлшемi =
|аудан картасы =
|облысы = Ақмола облысы
|кестедегі облыс = Ақмола облысы{{!}}Ақмола
|ауданы = Астрахан ауданы
|кестедегі аудан = Астрахан ауданы{{!}}Астрахан
|мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі
|мекені = Жалтыр ауылдық округі{{!}}Жалтыр
|ішкі бөлінісі =
|әкімі =
|құрылған уақыты =1933
|алғашқы дерек =
|бұрынғы атаулары =
|статус алуы =
|жер аумағы =
|климаты =
|тұрғыны = {{құлдырау}}66
|санақ жылы = [[2021 жыл|2021]]
|тығыздығы =
|шоғырлануы =
|ұлттық құрамы =
|конфессионалдық құрамы =
|этнохороним =
|телефон коды =
|пошта индексі =
|пошта индекстері =
|ортаққордағы санаты =
|сайты =
|сайт тілі =
}}
{{мағына|Ақбейіт}}
'''Ақбейіт''' — [[Ақмола облысы]] [[Астрахан ауданы]], [[Жалтыр ауылдық округі]] құрамында болған ауыл, [[2025 жыл]]ы таратылған.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/G25B0008236 Ақмола облысының әкімшілік-аумақтық құрылысын өзгерту туралы]</ref>

== Географиялық орны ==
Аудан орталығы — [[Астраханка (Ақмола облысы)|Астраханка]] кентінен солтүстік-шығысқа қарай 30 км, [[Астана]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 159 км жерде орналасқан.

== Халқы ==
{| class="wikitable"
|+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref>
|-
!1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен
|-
||522||{{құлдырау}}178 ||{{құлдырау}}66 ||37,1 ||94 ||{{құлдырау}}39 ||41,5 ||84 ||{{құлдырау}}27 ||32,1
|}

== Тарихы ==
Іргесі [[1933 жыл]]ы [[Ақбейіт алтын кен орны]]ның ашылуына байланысты қаланған.

== Инфрақұрылымы ==
Орта мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, аурухана, қонақ үйі бар. Жақын темір жол бекеті — Астраханка (6 км).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Астрахан ауданы елді мекендері}}

[[Санат:Астрахан ауданының таратылған елді мекендері]]

Ерлан Тынымбайұлы Қарин

2026-02-14T03:09:22Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі = Ерлан Тынымбайұлы Қарин
| Шынайы есімі =
| Суреті =Erlankarin.jpg
| Сурет ені =
| Атауы = Қарин, 2019 жыл
| Титулы =[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]]
| Ту =Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2 =Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады =14 маусым 2022 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады =
|Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
| Ізашары = ''лауазым пайда болды''; Мемлекеттік хатшы ретінде өзі
| Ізбасары =

| Титулы_2 =[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]]
| Ту_2 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_2 =Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_2 =5 қаңтар
| Басқаруын аяқтады_2 = 14 маусым 2022
|Президент_2= Қасым-Жомарт Тоқаев
| Ізашары_2 =
[[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]]
| Ізбасары_2 = ''лауазым жойылды''; Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі

| Титулы_3 =[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] көмекшісі
| Ту_3 =Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_3 =Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 =30 шілде 2020
| Басқаруын аяқтады_3 =5 қаңтар 2022
|Президент_3= Қасым-Жомарт Тоқаев

| Титулы_4 =[[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенттің]] кеңесшісі
| Ту_4 =Flag of the President of Kazakhstan.svg
| Ту2_4 =Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_4 = 5 сәуір 2019
| Басқаруын аяқтады_4 =30 шілде 2020
|Президент_4= Қасым-Жомарт Тоқаев

| Титулы_5 = [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] басқарма төрағасы
| Ту_5 =
| Ту2_5 =Qazaqstan logo.svg
| Басқара бастады_5 = 9 ақпан 2017
| Басқаруын аяқтады_5 = 5 сәуір 2019
| Ізашары_5 = [[Кемелбек Бақтығұлұлы Ойшыбаев|Кемелбек Ойшыбаев]]
| Ізбасары_5 = [[Ләззат Мұратқызы Танысбай|Ләззат Танысбай]]

| Титулы_6 = [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты]]ның директоры
| Ту_6 =
| Ту2_6 = KISI Logo.jpg
| Басқара бастады_6 = 16 қазан 2014
| Басқаруын аяқтады_6 = 14 ақпан 2017
| Ізашары_6 = [[Болат Қылышбайұлы Сұлтанов|Болат Сұлтанов]]
| Ізбасары_6 = [[Зарема Каукенқызы Шаукенова|Зарема Шаукенова]]
|Президент_6= [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]

| Титулы_7 =[[Аманат (партия)|Нұр Отан партиясының]] стратегиялық даму жөніндегі хатшысы
| Ту_7 =
| Ту2_7 = Nur_Otan_logo_(2019-).png
| Реті_7 =
| Басқара бастады_7 = 6 қараша 2008
| Басқаруын аяқтады_7 = 29 тамыз 2013
|тақырыпша1_7 = [[Аманат (партия)#Басшылығы|Төраға]]
|мәтін1_7 = Нұрсұлтан Назарбаев
| Ізашары_7 =
| Ізбасары_7 = [[Болат Талапұлы Берсебаев|Болат Берсебаев]] (м.а.)

| Титулы_8 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі
| Ту_8 =Emblem of Kazakhstan (3D).svg
| Ту2_8 =Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_8 = 13 ақпан
| Басқаруын аяқтады_8 = 6 қараша 2008
|Президент_8 = Нұрсұлтан Назарбаев
| Ізашары_8 = [[Ардақ Дүкенбайұлы Досжан|Ардақ Досжан]]
| Ізбасары_8 = [[Дархан Қамзабекұлы Мыңбай|Дархан Мыңбай]]

| Туған күні = 26.05.1976
| Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Қайтыс болған күні =
| Қайтыс болған жері =
| Жерленді =
| Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]]
| Анасы =
| Жұбайы =
| Балалары =
| Партиясы = [[Нұр Отан|Аманат]]
| Білімі = 1. [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]] 2. [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]
| Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы
| Қолтаңбасы =
| Commons =
| Марапаттары ={{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}}}} {{Қатар | {{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{Қатар | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} | {{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}}}}
| Сайты =
}}
'''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Сайрам ауданы]]) — қазақстандық саясаттанушы, мемлекет және қоғам қайраткері, 2022 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]]. [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» телерадиокорпорациясының]] бұрынғы басшысы (2017—2019). [[Ғылым кандидаты|Саясаттану ғылымдарының кандидаты]]. «Жусан» операциясына қатысушылардың бірі.

== Өмірбаяны ==
Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref>

[[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»).

1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref>

1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды.

2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды.

2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында «Халықаралық шолу» бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған.
<ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref>

2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды.

2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды.

2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды.

2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды.

2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды.

2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды.

2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref>

2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды.

Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді.

2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президент Тоқаевтың саяси мәселелер жөніндегі көмекшісі қызметіне тағайындалды.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref>

2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап — Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына Ұлттық құрылтай құрылып, Қарин құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025—2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref>

== Жеке өмірі ==
Үйленген, әйелі Зүлфия Дидахметқызы Қарина (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы.

6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған).

Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған).

Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер).

== Кітаптары ==
Төмендегі кітаптардың авторы:
* Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013)
* Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014)
* «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014)
* Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017)
* Операция «Жусан» (2020)
* Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023)
* От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024)

== Фильмдері ==
* Тар заман
* 16 дней декабря
* Тұзақ. История одной авантюры

== Марапаттары ==
«Құрмет» орденімен (2010 жылы), ІІ дәрежелі «Достық» орденімен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" />

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]]
[[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]]
[[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Аманат партиясының мүшелері]]
[[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]]

Сабыр Шеркешбайұлы Адай

2026-02-13T22:31:59Z

Casserium: ~2026-99210-2 (т) өңдемелерінен 1nter pares соңғы нұсқасына қайтарды

{{Жазушы
|Есімі = Сабыр Шеркешбайұлы Адай
|Шынайы есімі =
|Суреті =
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты =
|Туған күні = 30.09.1960
|Туған жері = {{туғанжері|Қарақалпақстан|Қарақалпақстанда}}
|Қайтыс болған күні =
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{KAZ}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Мансабы = Мәдениет қызметкері, ақын
|Жұбайы = Нәсіп Адаева
|Балалары = Дина Адаева, Жания Адаева, Нұржан Адаев, Шынар Адаева, Баян Адаева, Қасым Адаев, Исматулла Адай
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = қазақ тілі
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}{{Құрмет ордені}}{{!}}{{!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = Поэзия номинациясы бойынша Халықаралық Махамбет сыйлығы Президент сыйлығының иегері Халықаралық "Алаш" сыйлығы.
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Сабыр Шеркешбайұлы Адай''' ([[30 қыркүйек]] [[1960 жыл|1960]], [[Шоманай ауданы]], [[Қарақалпақстан]]) — қазақ [[ақын]]ы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003]]). Махамбет атындағы халықаралық сыйлықтың иегері ([[2006]]). Президент сыйлығының иегері (2006). [[Құрмет ордені]]нің иегері (2017). Халықаралық "Алаш" сыйлығының лауреаты (2021)<ref>http://7292info.kz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171106035222/http://7292info.kz/ |date=2017-11-06 }}</ref>.

== Толығырақ ==
[[Байұлы]] тайпасы [[Адай]] руы Құнанорыс бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Көптілеу Ізтұрғанұлы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Құнанорыс адай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Өнер|жыл= 2014|томы= |беттері= |барлық беті= 728|сериясы= |isbn= 978-601-209-179-3|тиражы= 1500}}</ref>
* Сабыр Шеркешбайұлы Адай [[1960 жыл]]ы [[30 қыркүйек]]те [[Қарақалпақстан]] [[Шоманай ауданы]]нда дүниеге келген.
* Алматы эстрада, цирк өнер студиясының күй класын бітірген (1981). [[Орал]] педагогикалық институтында оқыған.
* 1981 – 1984 жылдары Бейнеу аудандық мәдениет үйінінің көркемдік жетекшісі.
* 1984 – 1990 жылдары аудандық мәдениет үйінің директоры.
* 1989 – 1993 жылдары аралығында өткен республикалық ақындар айтысының жеңімпазы. Ақтауда Қашаған ақынның, Ақтөбеде Есет батырдың, Әбубәкір Кердерінің, Байғанинде Асау-Барақтың, Оралда Сырым батырдың, Шымкентте Үш би (Ордабасы), Көкшетауда Абылай ханның тойларында және Орта Азия – Қазақстан ақындарының айтысында жүлделі орындарға ие болған.
* 1991 – 1996 жылдары аудандық мәдениет бөлімі меңгерушісінің орынбасары.
* 1997 – 1999 жылдары Маңғыстау облыстық мәдениет басқармасы жанындағы ғылыми-әдістемелік орталықта шығармашылық бөлімінің бастығы.
* 1999 – 2002 жылдары облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары.
* 2001 - 2006 аралығында Республикалыық "Үш қиян" газетінде қызмет атқарды.
* 2005 - 2011 "Адай" қорының президенті. "Otpan - Отпан" газетінің құрылтайшысы.
* 2004 жылы "Адай Ата - Отпан тау" этно-мәдени орталығын салу идеясының авторы және ұйымдастырушысы.

== Шығармашылығы ==
* "Таңғы нөсер" (1990) атты өлеңдер жинағы.
* "Кетемін көкке жұлдыз боп" (1996) атты өлеңдер жинағы.
* "Жұмбақ түннің жылуы" (1999) атты өлеңдер жинағы.
* "Әр қазақ – менің жалғызым" (2002) атты өлеңдер жинағы.
* “Адай Ата” кітабы (2005-2007) ж.ж
* "Қазақстан - Жалғыз Ұлы Қазақтың" (2010) атты өлеңдер жинағы.
* "Серттесу" (Таңдамалы) (2011) атты өлеңдер жинағы.
* "Қарапайым қағидалар" (2013)
* [http://7292info.kz/sabyr-adaidyn-altyn-zer-shygarmashylyk-keshi-otti-photo/ "Алтынзер"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171224095808/http://7292info.kz/sabyr-adaidyn-altyn-zer-shygarmashylyk-keshi-otti-photo/ |date=2017-12-24 }} (Ұлт пен Ұл) - (2016) атты өлеңдер жинағы.
* "Керуен көшеді..."(Адай ата - Отпан тау” этномәдени орталығы және деректер мен қағидалар) (2019)
* "Нәзира" (2020) атты өлеңдер жинағы.
* "Уыз ана" (2021) атты өлеңдер жинағы және сахналық қойылым.
* "Ер Жалау" (2022) атты жыр жинағы.
* "Мырзалы Хан" (2023) атты жыр жинағы. Алматы қаласы.
* "Әр қазақ – менің жалғызым" (Таңдамалы) (2023) атты өлеңдер жинағы.
* "Алаштың Әлімханы" (2024) атты жыр жинағы. Алматы қаласы.

== Марапаттары ==
* [[1987]] — Бүкілодақтық халық шығармалық фестивалінің лауреаты
* [[2003 жыл]]дан Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі
* Халықаралық ЮНЕСКО-ның аясында өткен Махамбет Өтемісұлының 200 жылдық мерейтойы қарсаңындағы әдеби шығармашылық байқауының жүлдегері (2003). Поэзия номинациясы бойынша Халықаралық Махамбет сыйлығының лауреаты
* [[2003 жыл]]ы Президент жарлығымен [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағы берілді.
* Президент сыйлығының иегері (2006).
* Бейнеу (2005), Маңғыстау (2007), Мұнайлы (2017), Түпқараған (2017) аудандарының және Ақтау (2020), Жаңаөзен (2021) қалаларының «Құрметті азаматы» мәртебесімен марапатталған.
* [[2017]] — ҚР Президентінің жарлығымен [[Құрмет ордені]]мен марапатталған.
* Халықаралық "Алаш" сыйлығының лауреаты (2021)
* Ш. Есенов атындағы Каспий технологиялар жане инжиниринг университетінің Құрметті Профессоры.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

ҚОСЫМША МӘЛІМЕТТЕР:

* [[2008]] — "Астанаға 10 жыл" медалі
* «Қосай» Атаның 500 жылдық медалі (05.05.2010)
* ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл мерекелік медалі (10.11.2011)
* Маңғыстау облысының дамуына қосқан үлесі үшін (2013 жыл)
* ҚР Тәуелсіздігіне 25 жыл мерекелік медалі (29.11.2016)
* "Қашаған ақын" атындағы естелік медалімен марапатталады.
* «Ақтау қаласына 50 жыл» естелік медалі
* «Отпан тау» тарихи этно-мәдени кешеніне сіңірген авторлық еңбегі үшін «Адай-Ата» төс белгісі
* «Төлеген Айбергеновке 80 жыл» естелік медалі
* Асау-Барақ 250-270 жылдығына медалі
* Маңғыстау ауданының әлеуметтік-экономикалық дамуына қосқан үлесі үшін (қазан, 2018 жыл)
* "Қалнияз жырау" атаның естелік медалімен марапатталады(2019 жыл).
* Халықаралық "Қазақ тілі" қоғамы мемлекеттік тілді насихаттау мен оны өмірге ендірудегі қайраткерлігі үшін "Ана тілі" айрықша белгісімен марапатталды (2020).
* Қазақ әдебиетінің дамуына қосқан зор үлесі үшін “Қазақстанның құрметті жазушысы” атағы берілді (2026)

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Айтыс ақындары]]
[[Санат:Маңғыстау ауданының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Республикалық эстрада цирк колледжі түлектері]]

Амалбек Қозыбақұлы Тшанов

2026-02-13T18:11:05Z

Casserium:

{{Мемлекеттік қайраткер
| Есімі = Амалбек Қозыбақұлы Тшанов
| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланымдарының депутаты]]
| Ту = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
| Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады = 1 желтоқсан 1999
| Басқаруын аяқтады = 20 маусым 2007
| мәтін1 = [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай|Жармахан Тұяқбай]] [[Орал Байғонысұлы Мұхамеджанов|Орал Мұхамеджанов]]
| тақырыпша1 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]]
| Титулы_3 = [[Жамбыл облысы]]ның 2-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Жамбыл облысы|әкімі]]
| Ту_3 = Zhambyl province seal.png
| Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_3 = қазан 1995
| Басқаруын аяқтады_3 = қаңтар 1998
| Ізашары_3 = [[Өмірбек Бәйгелді]]
| Ізбасары_3 = [[Сарыбай Сұлтанұлы Қалмырзаев|Сарыбай Қалмырзаев]]
| Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасы Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрлігі|Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі]]
| Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
| Премьер_4 = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]]
| Басқара бастады_4 = қазан 1994
| Басқаруын аяқтады_4 = қазан 1995
| Ізашары_4 = [[Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев|Асқар Құлыбаев]]
| Ізбасары_4 = [[Асқар Алтынбекұлы Құлыбаев|Асқар Құлыбаев]]
| Титулы_5 = [[Шымкент]]тің 1-[[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі#Республикалық маңызы бар қалалар|әкімі]]
| Ту_5 = Шымкент.png
| Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg
| Басқара бастады_5 = 21 ақпан 1992
| Басқаруын аяқтады_5 = 15 желтоқсан 1993
| Ізашары_5 = ''лауазым құрылды, қалалық атқару комитетінің төрағасы ретінде [[Айтбек Машрапұлы Бердалин|Айтбек Бердалин]]''
| Ізбасары_5 = Сейіт Қуандықұлы Белгібаев
| Титулы_6 = [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]] XII және XIII сайланымдарының депутаты
| Ту_6 = Emblem of the Kazakh Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Kazakhstan (1991–1992).svg
| Ту2_6 = Emblem of Kazakhstan (1992-2014).svg
| Басқара бастады_6 = 24 сәуір 1990
| Басқаруын аяқтады_6 = қазан 1994
| мәтін1_6 = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] [[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]] [[Әбіш Кекілбайұлы]]
| тақырыпша1_6 = [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің төрағалары|Төраға]]
| Туған күні = 4.4.1943
| Туған жері = [[Қаратөбе (Қаратөбе ауылдық округі)|Советское]], {{туғанжері|Төле би ауданы{{!}}Леңгір ауданы|Төле би ауданында}}, [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Білімі = [[Оңтүстік Қазақстан университеті|Қазақ химия-технология институты]]
| Партиясы = 1) [[Кеңес Одағы Коммунистік Партиясы|КОКП]] ''(1991 дейін)'' 2) [[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]] ''(2002–2005)'' 3) Азат ''(2005–2009)''
| Мамандығы = 1) инженер-механик 2) инженер-құрылысшы-технолог
| Ғылыми дәрежесі = 1) [[Ғылым кандидаты|Техника ғылымдарының кандидаты]] 2) Педагогика доценті 3) Педагогика ғылымдарының докторы
| Азаматтығы =
| Жұбайы = Әтира Тұрсынәліқызы Бектаева ({{comment|ажыр.|ажырасқан}})
| Балалары = '''қыздары''' Жанар (1974 туған) Салтанат (1976 туған) '''ұлдары''' Нұрғали (1980–2003) Нұрдәулет (1997 туған) Нұрәлі (2007 туған)
| Атағы = запастағы полковник
| Марапаттары = {{Қатар
|{{Парасат ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
|{{Құрмет Белгісі ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Астанаға 10 жыл медалі}}
}}
}}

'''Амалбек Қозыбақұлы Тшанов''' ([[4 сәуір]] [[1943 жыл]], [[Төле би ауданы|Леңгір ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|кеңестік]] және [[қазақстан]]дық саясаткер, қоғам қайраткері, [[Шымкент]] (1992–1993) пен [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] әкімі (1995–1998), техника ғылымдарының кандидаты және педагогика ғылымдарының докторы.

== Өмірбаяны ==
1943 жылғы 4 сәуірде [[Қаратөбе (Қаратөбе ауылдық округі)|Советское ауылы]], [[Төле би ауданы|Леңгір ауданы]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] (қазіргі [[Қаратөбе (Қаратөбе ауылдық округі)|Қаратөбе ауылы]], [[Төле би ауданы]], [[Түркістан облысы]], [[Қазақстан]]) дүниеге келді. [[Ұлы жүз]]дің Дулат руы оның ішінде Жаныс бөлімінен шыққан.

=== Білімі ===
1979 жылы Қазақ химия-технология институтын (қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан университеті]]) «инженер-механик» (1966) және «инженер-құрылысшы-технолог» (1979) мамандығы бойынша аяқтады.

1999 жылы «Құрама темірбетон өндірісі үшін май-май зауытының қалдықтарын пластификаторлық қоспа ретінде пайдалану» тақырбында жоба қорғап, [[Ғылым кандидаты|техника ғылымдарының кандидаты]] атанды. Одан бөлек, 2010 жылы педагогика доценті және 2011 жылы педагогика ғылымдарының докторы атанды.

=== Еңбек жолы ===
* 1958–1961 — [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Төле би ауданы|Леңгір ауданы]], [[Қаратөбе (Қаратөбе ауылдық округі)|Советское ауылында]] (қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Төле би ауданы]], [[Қаратөбе (Қаратөбе ауылдық округі)|Қаратөбе ауылы]]) орта мектептің лаборанты;
* 1961–1967 — Шымкент цемент зауытында слесарь;
* 1967–1969 — [[Шымкент облысы|Шымкент облыстық]] (қазіргі [[Түркістан облысы]]) тұрмыстық қызмет көрсету кәсіпорынында инженер, бас инженер;
* 1969–1980 — силикат-бетон зауытының шебері, диспетчері, прорабы, директоры, [[Шардара ауданы]]ндағы «Өнеркәсіптік құрылысматериалы» трестінің бас технологы;
* 1980–1988 — «Оңтүстік құрылыс конструкциясы» трестінің бас инженері, басшысы;
* 1990–1995 — [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің XII және XII сайланымдарының депутаты;
* 1988–1992 — «Оңтүстік құрылыс конструкциясының» бас директоры;
* 1992–1993 — [[Шымкент]] [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі|әкімі]];<ref>{{Cite web|url=https://vera.kz/tag/akim-shymkenta/|title=Метка: Аким Шымкента|lang=ru|work=vera|accessdate=2024-12-02}}</ref>
* сәуір 1994 – қазан 1994 — [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің өнеркәсіп, энергетика, көлік және байланыс комитеті төрағасының орынбасары;
* 1994–1995 — [[Қазақстан Республикасы Құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрлігі|Қазақстан құрылыс, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және аумақтық даму министрі]];
* 1995–1998 — [[Жамбыл облысы|Жамбыл облысының]] [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі|әкімі]];<ref>{{Cite web|url=https://vlast.kz/amp/istorija/16277-pervye-akimy.html|title=Первые акимы|lang=ru|work=vlast|accessdate=2024-12-02}}</ref>
* 1998–1999 — «Адис» фирмасының кеңесшісі;
* 1999–2007 — [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан парламенті мәжілісінің]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 2-сайланым депутаттары|II]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 3-сайланым депутаттары|III сайланымдарының депутаты]];
* 2008–2022 — Республикалық спорт колледжінің директоры.

=== Жеке өмірі ===
Ажырасқан, бұрынғы әйелі Әтира Тұрсынәліқызы Бектаева (1946 туған).

Балалары: қыздары — Жанар (1974 туған) мен Салтанат (1976 туған), ұлдары — Нұрғали (1980–2003) — 2003 жылы 27 шілдеде [[Алматы|Алматыда]] [[Тимирязев атындағы көше (Алматы)|Тимирязев көшесінде]] жолдың шетіне шығып кетіп, аялдамаға соғылып, ауыр жарақаттардан қайтыс болды.<ref>{{Cite web|url=https://nomad.su/?a=20-200309020005|title=Права на смерть|date=2003-09-02|lang=ru|work=nomad.su|accessdate= 2024-12-02}}</ref>; Нұрдәулет (1997 туған) пен Нұрәлі (2007 туған) және 3 немере.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/m/amp/document/30104113|title=Тшанов Амалбек Козыбакулы
(персональная справка)|lang=ru|work=online.zakon|accessdate=2024-12-02}}</ref>

[[Қазақ тілі|Қазақ]] пен [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.

== Еңбектері ==

* Айырылу, табысу және арылу туралы талғам (2023);<ref>{{Cite web|url=https://aikyn.kz/250943/tshanovtyn--memuarlyk--kitaby-zharyk--kordi/amp|title=Тшановтың мемуарлық кітабы жарық көрді|lang=kz|work=aikyn|accessdate=2024-12-02}}</ref>
* Тағзым (2016).<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/society/1060366-amalbek-tshanov-balasynynh-rukhyna-arna/|title=Амалбек Тшанов баладан айрылу ең үлкен қайғы екенін айтты|lang=kz|work=kaz.nur|accessdate=2024-12-02}}</ref>

== Марапаттары мен атақтары ==

* [[Құрмет Белгісі ордені]] (1986);
* [[Құрмет ордені]] (2001);
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан ғылым академиясының]] құрметті академигі (2014);
* [[Парасат ордені]]
* Петровский атындағы ғылым және өнер академиясының академигі ([[Ресей]], [[Санкт-Петербург]])
* [[Шымкент|Шымкент қаласының]] құрметті азаматы;
* [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысының]] (қазіргі [[Түркістан облысы]]) құрметті азаматы.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан инженерлері]]
[[Санат:Қазақстан саясаткерлері]]
[[Санат:Шымкент әкімдері]]
[[Санат:Жамбыл облысының әкімдері]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің II шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің III шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті түлектері]]
[[Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары]]
[[Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары]]