Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Самуил Яковлевич Маршак

2023-09-09T09:52:17Z

Bekzhan Bektenbai:

[[Сурет:1987_CPA_5886.jpg|нобай|оңға|alt=Самуил Маршак бейнеленген КСРО пошта штампы|Маршак бейнелеген пошталық штамп]]
'''Маршак''' Самуил Яковлевич (3.11.1887, [[Воронеж]] — 4.7.1964, [[Мәскеу]]) — орыс ақыны, [[драматург]], балалар әдебиетінің классигі. Алғаш-қы шығармасы '''1907 ж.''' жарияланған. '''1920 ж.''' [[Краснодар]]да [[балалар театры]]н ұйымдастырып, соған лайықтап ертегі-пьесалар жазды. Бүлдіршіндерге арналған “Джек салған үй”, “Тордағы балақандар” ('''1922'''), “Ақымақ тышқан туралы ертегі” ('''1929 — 30''') атты кітаптары шықты. “Жаңа Робинзон” журналын ('''1923 — 25'''), мемл. балалар баспасының [[Ленинград]]тағы (СПб) редакциясын бірнеше жыл бойы басқарды. М-тың сол жылдары шыққан “Өрт”, “Почта”, “Цирк”, “Днепрмен күрес” кітаптары, “Кеше мен бүгін” ('''1925'''), “Мистер Твистер” ('''1933''') сатир. памфлеті мен “Белгісіз батыр туралы әңгіме” ('''1938''') атты романтик. [[поэма]]сы өте тартымды жазылған. Ол “Он екі ай”, “Ақылды мүліктер”, т.б. туындылары арқылы балалар [[ертегі]]лері мен өлеңдерінің, [[жұмбақ]]тар мен [[пьеса]]ларының жаңаша үлгілерін жасады. М. бірқатар лирик. шығармалардың,өмірбаяндық [[повесть|повестің]] авторы. Оның балаларға арналған “Ақымақ тышқан туралы ертегі”, “Жыл бойы”, т.б. шығармалары қазақ тілінде жарық көрген. М. КСРО Мемл. сыйл. ('''1942, 1946, 1949, 1951'''), Лениндік сыйл. лауреаты ('''1963'''). Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен және медальдармен марапатталған.

<ref name="test">Қазақ Энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том
==Сілтемелер==
<references />

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Сергей Иванович Вавилов

2023-08-30T10:03:53Z

Bekzhan Bektenbai: Суретпен толықтырулар

[[Сурет:Вавилов_Сергей_Иванович.jpg|нобай|оңға]]
[[Сурет:Vavilov_family2.jpg|нобай|оңға|Анасы Александра және ағасы Николаймен]]
[[Сурет:А._Н._Крылов_(15).jpg|нобай|оңға|Кеме жасаушы, инженер, Социалистік Еңбек ері А. Н. Крыловпен]]
'''Сергей Иванович Вавилов''' [12(24).3.1891, [[Ресей]], [[Мәскеу]] — 25.1.1951, сонда] — [[ғалым]], [[мемлекет]] және қоғам қайраткері, [[КСРО]] Ғылым Академиясының академигі (1932), Қазақстан Ғылым Академиясының құрметті мүшесі (1946).
*Н.И. Вавиловтың інісі.
*Мәскеу университетін бітірген (1914).
*1914 — 18 ж. әскери қызметте болды.
*1918 — 32 ж. Мәскеу университетінде сабақ берді (1929 жылдан сонда проф.)
*1918 — 30 ж. КСРО Денсаулық сақтау халкомының Физика және биофизика институтында физикалық оптика бөлімінің меңгерушісі,
*1932 жылдан КСРО Ғылым Академиясының Физика институтының директоры,
*1932 — 45 ж. Мемлекет оптика институтының ғыл. жетекшісі болды.
*1945 — 51 ж. КСРО Ғылым Академиясының президенті әрі одақтас республикалар Ғылым Академиясының (оның ішінде [[Қазақстан]] Ғылым Академиясының да) жұмысын үйлестіру кеңесінің төрағасы болды. Негізгі ғылыми еңбектері физикалық оптика мәселелеріне, әсіресе, люминесценция табиғатын зерттеуге, сондай-ақ, жаратылыстану ғылымының философиясына және ғылым тарихына арналған.
*1934 ж. Вавиловтың тікелей басшылық етуімен П.А. Черенков радиоактивті заттардың және -сәулелерінің әсерінен болатын таза сұйықтардың жарқырауын (Черенков-Вавилов сәуле шығаруы) ашты.
*Бүкілодақтық “Білім” қоғамының тұңғыш төрағасы (1947—51),
*Үлкен кеңес энциклопедиясы 2-басылымының Бас редакторы (1949 — 51).
*КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты (1946 жылдан) болды. КСРО Мемлекеттік сыйлық лауреаты (1943, 1946, 1951 — қайтыс болғаннан кейін).
*2 рет [[Ленин]] орденімен, т.б. орден және медальдермен марапатталған.<ref name = "source1">“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том</ref>

==Пайдаланылған әдебиет==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}

[[Санат:1891 жылы туғандар]]
[[Санат:1951 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:КСРО ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Академиктер]]
[[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
[[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

Юрий Михайлович Лотман

2023-08-23T03:10:19Z

Bekzhan Bektenbai:

'''Юрий Михайлович Лотман''' (Juri Lotman; [[1922 жыл]]ы [[28 ақпан]] - [[1993 жыл]], [[28 қазан]]) - атақты [[орыс]] ғалымы, әдебиетші, мәдени қайраткер, [[семиотик]].
[[File:Malev_Toom._Juri_Lotman..jpg|нобай|оңға|alt=Юрий Лотман кітапханада]]
Лотман өз өмірінде көп нәрсеге үлгерді. Соғысты өз көзімен көрді. Туған қаласы [[Ленинград]]тан жұмыс таба алмаған ол, эстон қаласы [[Тарту]]да жұмыс істейді. Ол Тарту қаласында [[КСРО]] заманындағы ең мықты кафедралардың бірі орыс әдебиеті кафедрасының негізін қалады. Оның ғылыми ізденістері кеңес структуралистік мектебінің негізін қалыптастырды. Бірақ ол өз студенттері үшін әрқашанда ЮрМих болып қала берді. Студенттер оны осылай атайтын. Оның арнайы өткізетін курстарына бүкіл унивеситет қатысатын. Лотман бәріне үлгеретін: дәріс оқиды, курстық жұмыстарды басқарады, мақалалар жазады.

==External links==
* [http://www.elkost.com/authors/lotman ELKOST Intl. literary agency] - translation rights in all Lotman's writings

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Bio-stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1922 жылы туғандар]]
[[Санат:1993 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей әдебиеттанушылары]]
[[Санат:Ресей мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Ресей ғалымдары]]