Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Ефим Ефимович Арон

2026-06-09T04:51:25Z

Bektenbai Bekzhan: /* Өмірбаяны */

{{Кинематограф
|есімі = Ефим Ефимович Арон
|шынайы есімі =
|Сурет =Ефим Арон.jpg
|сурет ені = 200px
|сурет атауы =
|туған кездегі есімі =
|туған күні = 30.12.1906
|туған жері = {{туғанжері|Лудза|Лудзада}}, [[Витебск губерниясы]], [[Ресей империясы]]
|мамандығы = {{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан}} {{сценарийші|КСРО|Қазақстан}}
|қайтыс болған күні = 08.10.1970
|қайтыс болған жері ={{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|азаматтығы = {{USSR}} [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|20px]] [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]] (1917-1922) [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] (1906-1917)
|белсенді жылдары = 1937-1966
|бағыты =
|киностудия = [[Қазақфильм]]
|марапаттары =
|imdb_id =
|сайты =
}}

'''Ефим Ефимович Арон''' (1906-1970), [[Кинорежиссёр|кинорежиссер]].

[[Қазақстан|Қазақстан Республикасының]] еңбек сіңірген өнер қайраткері (1944).

== Өмірбаяны ==
1926 ж. Мәскеудегі А. Роомның киношеберханасын бітірген соң, қызметін сол жылы [[Режиссёр|режиссердің]] көмекшісі ретінде бастады.

Қазақстандағы темір жол құрылысына арналған ''«Түрксіб»'' фильмін қойды (1929), [[сцераний]]ін А. Мачерет, В. Шкловский, В. Туриндермен бірге жазды.
Осыдан бастап оның шығармашылық жолы қазақ киноөнерімен байланысты болды. Арон режиссурамен көркем фильмдер мен деректі киноочерктер түсірді.

1945 ж. Әуезовтің қазақ халқының ұлы ақыны туралы романы негізінде ''«[[Абай әндері|Абай әні»]]'' көркем фильмін қойды (Г. Рошальмен бірге). 1967 ж. осы фильмнің жаңа нұсқасын жасауға қатысты. Бұл туралы, сондай-ақ фильмді алғаш түсірген кезде ұлы жазушының ақыл-кеңесі, көмегі жөнінде ''«Абай әнінің» жаңа редакциясы»'' деген мақаласында жан-жақты баяндады («Алма-Атинская кинонеделя», 1967, 11-17 желтоқсан).
[[Сурет:Ефим Арон. Ескерткіш тақта. Алматы.jpg|thumb|Алматы қаласындағы Ефим Арон үйіндегі ескерткіш тақта]]

== Түсірген фильмдері ==
Ұлы Отан соғысы жылдары Әскери киножинақтар (1941-42) шығару жұмысына атсалысты. Бұдан басқа қойған Көркем фильмдері "Абай әні" (1945. Г.Рошальмен бірге), "Алтын мүйіз" (1948), "Ботагөз" (1958), "Асау Ертіс жағасында" (1959), "Еңлікгүл шешек атқан жерде" (1965, Ш.Бейсембаевпен бірге) және документті киноочерктері "Біз металлургтерміз" (1962), "Бәріміз де шекарада сақшымыз" (1962). Арон қойған фильмдер Қазақ халқына тән ұлттық бояу мен тұрмыс көріністері шынайы бейнеленуімен ерекшеленеді<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>.

== Марапаттары ==
Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталтан<ref>Қазақ телевизиясы. Энциклопедия. — Алматы: "ҚазАқпарат", 2009, 1-т. ISBN 978-601-03-0070-57.</ref>.

== Фильмографиясы ==
=== Режиссер ретінде ===
*1934 - ''[[Туннель]]''
*1937 - ''[[Қиыр Шығыста]]''
*1941 - ''[[№4 әскери киножинақ]]''
*1942 - ''[[№10 әскери киножинақ]]''
*1943 - ''[[Ақ раушан]]''
*1945 - ''[[Абай әндері]]''
*1948 - ''[[Алтын керней]]''
*1957 - ''[[Ботакөз (фильм)|Ботакөз]]''
*1959 - ''[[Ертістің жабайы жағасында]]''
*1965 - ''[[Еңлікгүл шешек атқанда]]''

=== Сценарист ретінде ===
*1929 - ''[[Түрксіб (фильм)|Түрксіб]]''
*1930 - ''[[Дала әндері]]''
*1934 - ''[[Туннель]]''
*1965 - ''[[Еңлікгүл шешек атқанда]]''

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]]

{{Ефим Арон фильмдері}}

Әбікен Хасенов

2026-06-09T04:50:06Z

Bektenbai Bekzhan:

{{мағына|Хасенов}}
{{Музыкант
|Есімі = Әбікен Хасенов
|Атауы =
|Сурет =
|Сурет ені =
|Сурет тақырыбы =
|Фон =
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 1897
|Туған жері = {{Туғанжері|Шет ауданы|Шет ауданында}}
|Қайтыс болған күні = 30.10.1958
|Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет =
|Мамандықтары = күйші
|Дауыс түрі =
|Аспаптары =
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары = Қазақ КСР-інің еңбегі сіңген әртісі
|Сайты =
}}
'''Әбікен Хасенов''' ([[1897]], қазіргі [[Қарағанды облысы]] [[Шет ауданы]] - 30.10.[[1958]], [[Алматы]]) - қазақтың күйші-домбырашысы, шертпе күйдің шебері, актер, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген артисі ([[1945]]).

Домбырашылық өнерге баулыған әкесі Хасен, немере ағасы [[Мақаш Садуақасұлы]] және [[Ақмолда Дүйсенұлы]] болды. Кейіннен ол белгілі күйші-домбырашылар Баубек пен Қыздарбектен [[Тәттімбет]]тің күйлерін үйренеді.
* [[1934]] жылдан қазіргі [[Қазақ академиялық драма театры]]нда қызмет етті. Xасенов театр сахнасында [[Құнанбай]] (М.Әуезов пен Л.С. Соболевтің "Абайында"), Қараменде (Әуезовтің "Еңлік - Кебегінде"), [[Қодар]], Балта (Ғ. Мүсіреповтің "Ақан сері - Ақтоқтысында"), Мұса (С. Мұқановтың "Шоқан Уәлихановында"), Тайман (Ә. Тәжібаевтың "Майрасында"), т.б. образдар жасады. Сонымен қатар ол Тәттімбеттің "[[Сарыжайлау]]", "Көкейкесті", "[[Сылқылдақ]]", "[[Бес төре]]", "Азамат", "Қосбасар" (бірнеше түрі), т.б. күйлері пластинкаға түсірілді. Оның өзі шығарған "Қоңыр" атты күйі бар.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>

Арғын тайпасы, [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек руының]] [[Мойынты болысы|Кәрсон]] бұтағынан шыққан.<ref>Қояншы-Дәулет-Таңай, Болашақ-Баспа, 2008, 293 бет. Н.О. Дулатбеков(төраға), Н.Т. Жұмәділова, Б. Доскеев, Қ. Медиев, С. Тұңғышбеков, Г.Ш. Рымжанова және т.б. ISBN 9965-534-40-3</ref>

Ол дәстүрлі музыкалық ортада, күй өнерін құрметтейтін қадірлей білетін елде өсті. Оның алғашқы ұстазы өз ағасы Мақаш. Аттары аңыз болған домбырашылар [[Баубек]], [[Қыздарбек Төребайұлы|Қыздарбек]], [[Әбді]], [[Ақмолда]], [[Итаяқ]]тардың есімдері елге кең жайылған аса қадірлі қасиетті өнерпаздар осында өмір сүрді.

[[1934]] жылы Әбікен қазақ әдебиетінің классигі жазушы [[Сәкен Сейфуллин]]нің көмегі тиіп Қазақтың драма театрына жұмысқа алынып өмірінің соңына дейін сонда істейді. Әбікен көптеген батырлар мен билердің бейнесін сахнаға шығарды.

[[Сурет:Әбікен_Хасенов._Ескерткіш_тақта._Алматы.jpg|нобай|Әбікен Хасенов тұрған үйге орнатылған ескерткіш тақта]]

Бірақ Әбікен өміріндегі ерекше орын алатын қасиеті әрине күйшілігі. Оның домбырасының қоңыр үні жүректегі қыл сезімдерді қозғап көңілдегі шерді дөп басатын сиқырлы сазымен со кездегі қазақтың зиялы қауымының әртістерінің ақын-жазушыларының ғалымдарының ұйып тыңдайтын көңілдерінің қошы бола білді. Бақытымызға орай Әбікеннің көзі тірісінде оның орындауындағы Тәттімбет пен Әбдінің күйлері саз табақшасына түсіріліп, өзі шығарған «Қоңыр» күйіне ән де жазылып қалды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Күйшілер]]
[[Санат:Домбырашылар]]
[[Санат:Қазақстан актерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген əртістері]]
[[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры актерлері]]
[[Санат:Арғындар]]
[[Санат:Қазақстан театр актерлері]]

Турағұл Ибрагимов

2026-04-10T11:34:35Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Kazakh intelligentsia (1918).jpg|thumb|280px|Солдан оңға қарай екінші отырған — Турағұл, 1918 жыл]]
'''Турағұл Ибрагимов'''<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас
редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> (''1876-1934'') - [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] екінші әйелі Әйгерімнен туған баласы, ақын, аудармашы. Жасында ауыл молдасынан оқып, сауат ашқан. Кейіннен өздігінен ізденіп орысша, арабша оқып, білімін жетілдірген.
*Турағұл [[1904]] жылы Күшік-тобықты еліне болыс болып сайланып, [[1905]] жылы өз арызы бойынша болыстықтан босатылған. [[1916]] жылы болыс сайлауында Шыңғыс елінің болысы Біләл Құнанбаевқа кандидат болып сайланған.
*[[1917]]-[[1920|20]] жылы ол [[Семей]] өңіріндегі алаш қозғалысына белсене араласып, әр түрлі жауапты қызметтер атқарған.
*Турағұл бала жасынан әкесінің қолында тәрбиеленген. Сондықтан да Абайдың әрбір өлеңі қай кезде қалай жазылғанын және кімге арналғанын жақсы білген.
*[[Кәкітай Ысқақұлы Құнанбаев|Кәкітай Ысқақұлымен]] бірге [[1909]] жылы Абайдың тұңғыш өлеңдер жинағын Петербургте бастырып шығарған.
*[[1927]] жылы Қазақ АССР білім комиссариатына тапсырған толық қолжазба жинақтың ғылыми құндылығы аса жоғары дерек көздері болып табылады. Турағұлдың соңғы аталған еңбегі бүгінде [[Қазақстан Республикасы]]ның мемлекетінің Орталық музейінде сақтаулы.
[[Сурет:Абайұлы Тұрағұл. Ескерткіш-құлпытас. Шымкент қаласы, Абай саябағындағы Абай мұражайы төңірегі.jpg|thumb|Шымкент қаласы, Абай саябағындағы Роллан Сейсенбаев орнаттырған Турағұл Абайұлына арналған құлпытас]]
[[Сурет:Тұрағұл Абайұлының құрметіне қойылған белгітас. Шымкент қаласы, Абай саябағы.jpg|thumb|Шымкент қаласындағы Абай саябағында орналасқан Турағұл Абайұлына арналған белгітас. 2025 жылы орнатылған]]

==Турағұл үлесі==
Турағұлдың Абай мұрасын жинастырып бастыруда аса құнды мағлұматтар жазып, ақын шығармаларының текстология әуелгі түпнұсқаны қалпына келтіруде абайтану ғылымына үлесі зор. Ол [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М. О. Әуезовқа]] ''«Әкем туралы»'' деген көлемді естелік жазып берген. Турағұлдың Абай туралы естеліктерінің қысқаша нұсқасы [[1933]], [[1940]] жылы Абай шығармалары жинағында, баспасөз беттерінде жарияланған. Турағұл ақын болумен қатар домбыра, скрипкада шебер ойнаған. Оның қызы, әнші Мәкен әкесінен үйренген Абайдың 17 әнін нотаға жаздырған. Ол [[Горький|А.М.Горькийдің]] ''«Челкаш»'' әңгімесін тұңғыш рет қазақ тіліне аударып (''«Таң»'' журналы, 1924, №3,4)бастырған. А. Неверовтың ''«Мен өмірге жерікпін»'' (''Москва, 1927''), [[Джек Лондон]]ның ''«Балалық туралы ертегі»'' ([[1927]]) және ''«Балалы әйел не білу керек»'' (''Москва, 1927'') деген ғылыми- медициналық кітапшаны аударып, бастырып шығарған.
*Турағұлдың өз ағасы Әбдірахманға арнаған тағы басқа өлеңдері Абайдың мемлекіттік қорық-музейі қорында сақтаулы.

==Дереккөздер==
<references/>

== Сілтемелер ==
* [https://adebiportal.kz/kz/authors/view/3781 Тұрағұл Абайұлы] «[[Әдебиет порталы]]» сайтында
* [https://abaialemi.kz/kz/post/view?id=1412 Ә.Ахмет: Тұрағұл Абайұлы — қазақ тілін зерлеген тұлға]
* [https://shymkala.kz/index.php/world/item/6775-s-jegi-shymkentte-zhat-an-t-ra-l-abaj-ly-turaly-ne-bilemiz Сүйегі Шымкентте жатқан Тұрағұл Абайұлы туралы не білеміз?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617235301/https://shymkala.kz/index.php/world/item/6775-s-jegi-shymkentte-zhat-an-t-ra-l-abaj-ly-turaly-ne-bilemiz |date=2021-06-17 }}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Абайтану]]

Керімбек Сыздықов

2026-04-02T09:43:08Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Керімбек_Сыздықов._Ескерткіш_тақта._ОҚПУ.jpg|нобай|Ескерткіш-тақта. Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]]

'''Керімбек Сыздықов''' (17. 11. 1939 ж.т., Созақ ауд., Созақ а. — 2008) — [[ғалым]], [[филология]] ғылымдарының докторы (1997).<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1961 ж. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ-ді]] бітірген. 1961—64 ж. [[Шымкент]] педагогика институтында оқытушы, 1964— 67 ж. [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазмУ-де]] аспирант, 1967-74 ж. [[ҚРҮҒА]] М.Әуезов атындағы [[Әдебиет]] және өнер институтында ғылыми қызметкер. 1974— 94 ж. М.Әуезов атындағы [[Шымкент]] педагогика институтында [[доцент]], [[профессор]] [[проректор]], ректор. 1996-99 ж. университетте профессор, кафедра меңгерушісі. 1999 жылдан [[Қазақ-Кувейт университеті]]нде [[ректор]]. 200-ден астам ғылыми еңбектердің авторы. Шығармалары.: М.Әуезов творчествосының библиографиялық көрсеткіші (құраст.), [[Алматы]], 1972; [[Мұхтар Әуезов]] — әдебиет сыншысы. [[Алматы]], 1973; М.Әуезов. Шығармалар. 20 томдық (XV, XVI томдарын құрастырған, ғылыми түсініктерін жазған). [[Алматы]], 1984—1985.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.
«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub:Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

Мәди Хасенов

2026-03-24T12:11:29Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Мәди Хасенов'''(01.12.[[1936]], [[Ақмола облысы]] [[Зеренді ауданы]] [[Қошқарбай]] ауылы – [[1992]], [[Ақмола]]) – [[жазушы]]. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1971). Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1978).
Лақап аты — Зерендин<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 254</ref>.

[[Арғын]] тайпасының [[Қарауыл руы]]нан шыққан.<ref>http://kazgazeta.kz/news/4218 Тарихтан тәбәрік Саятшы Дүйсен</ref>

Көкшетау педагогика училищесін (1954), ҚазМУ-ды (1961) бітірген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> 1961 жылдан [[Целиноград]] қаласындағы «Тың өлкесі» газетінде, 1966 жылдан «Коммунизм нұры» газетінде қызмет атқарған.

* «Алғашқы ән» (1969),

* «Тұлпардың дүбірі» (1971),

* «Қайсар» (1979),

* «Тайталас» (1987) әңгімелер жинағы,

* «Нар тәуекел» (1975) романы,

* «Берлинді алған батырлар» (1977),

* «Қайнар бұлақ» (1984) прозалары жарық көрген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%A5&ID=1440 ХАСЕНОВ МӘДИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401190614/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%A5&ID=1440 |date=2013-04-01 }}

{{wikify}}

[[Санат:1 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]
[[Санат:Зеренді ауданында туғандар]]
[[Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]

Рамазан Айыпұлы Тоқтаров

2026-03-24T12:05:38Z

Bektenbai Bekzhan:

{{Жазушы
|Есімі = Рамазан Тоқтаров
|Шынайы есімі =
|Суреті = Рамазан Тоқтаров.jpg
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты = Р. Құдияр<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 238</ref>
|Туған күні = 13.09.1935
|Туған жері = Павлодар қаласы, Павлодар облысы
|Қайтыс болған күні = 13.12.2000
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = Қазақстан
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = Жазушы, филолог, журналист
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры = проза, публицистика
|Шығармалардың тілі = қазақ
|Дебюті =
|Марапаттары = "Абайдың жұмбағы» кітабы үшін ҚР Мемлекеттік сыйлығы (2002)
|Сыйлықтары = Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығы
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}

'''Тоқтаров Рамазан Айыпұлы'''(1935 – 2000) ([[Павлодар қаласы]]) - [[жазушы]]. Алматыдағы шет тілдер институтының француз тілі факультетін бітірген. Алғашқы жинағы Ертіс перзенті [[1962]] жылы жарық көрген. 1958 - 60 жылы "[[Ленин]]шіл жас" (қазіргі "Жас Алаш") газеті мен "Мәдениет және тұрмыс" (қазіргі "Парасат") журналында, [[1964]] жылдан қазақстан Жазушылар одағында әдеби кеңесші, "Жазушы" баспасында аға [[редактор]], бөлім меңгеруші қызметтерін атқарған. 1989 - 97 жылдары республикалық "Жұлдыз" журналында бас редактордың орынбасары. Алғашқы "Ертіс перзенті" жыр жинағы [[1962]] жылы жарық көрген. "Бақыт" ([[1965]]), "Ертіс мұхитқа құяды" екі кітап (1968 - 69), "Тұлпардың сыны" ([[1975]]), "Жердің үлгісі" ([[1979]]), "Ғасыр наны" ([[1983]]), "Сусамыр" ([[1985]]), "Таңбалы жарғактың құпиясы" ([[1990]]), "[[Жұлдыз]]" журналында "Жендет" ([[1991]]), "Бақыт құлдыктың ақыры" ([[1995]]), т.б. романдары, "Терістік шұғыласы"
([[1971]]) повестер мен әңгімелер жинағы жарық көрген. Халықаралық "Алаш" сыйлық иегері ([[1994]]). Қайтыс болғаннан кейін Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын алған ([[2000]]).<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>
Рамазан Тоқтаров 2000 жылы 13 желтоқсанда қайтыс болды. 2002 жылы Павлодар қаласындағы Баспа үйінің қабырғасында мемориалдық тақта орнатылды.

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Павлодар облысы]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:1935 жылы туғандар]]

Ақселеу Сланұлы Сейдімбек

2026-03-24T11:56:28Z

Bektenbai Bekzhan:

{{Жазушы
|Есімі = Ақселеу Сейдімбек
|Шынайы есімі = Ақселеу Сланұлы Сейдімбек
|Суреті = Ақселеу Сейдімбек.jpeg
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты = Ақселеу Тарақты, Арқа<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 210</ref>
|Туған күні = 12.12.1942
|Туған жері = [[Жаңаарқа ауданы]], [[Қарағанды облысы]] [[Атасу]]
|Қайтыс болған күні = 16.09.2009
|Қайтыс болған жері = [[Астана]]
|Азаматтығы = [[Қазақстан]]
|Ұлты = Қазақ
|Мансабы = Жазушы
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = қазақ
|Дебюті =
|Марапаттары = Қазақстан Журналистер Одағының лауреаты (1979), Қазақстан Жазушылар Одағы сыйлығының лауреаты (1989), Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2003), ҚР Мемлекеттік сыйлығының иегері (2004), {{Құрмет ордені}}
|Сыйлықтары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Ақселеу Сланұлы Сейдімбек''' ([[12 желтоқсан]] [[1942 жыл|1942]], [[Атасу]] ауылы, [[Жаңаарқа ауданы]], [[Қарағанды облысы]] – [[16 қыркүйек]] [[2009 жыл]], [[Астана қаласы|Астана]]) — жазушы, [[әдебиет]] зерттеуші, ғалым, филология ғылымының докторы (1998), профессор (2003).

== Өмірбаяны ==
Әкесі Слан Екінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болып, әкесінің ағасы Аманбектің тәрбиесін көріп өскен. Орта жүздің [[Тарақты]] руынан.<ref>http://www.astana-akshamy.kz/aqseleu-zhane-auyzsha-tarih-arqauy/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012213034/http://www.astana-akshamy.kz/aqseleu-zhane-auyzsha-tarih-arqauy/ |date=2018-10-12 }}</ref>
* 1959 жылы Жаңаарқа ауданының орталығында №1 қазақ орта мектебін бітірген соң, комсомолдық жолдамамен [[Қызылтау (Кәрім Мыңбаев ауылдық округі)|Қызылтау]], [[Ақтау (Ұлытау облысы)|Ақтау]] кеңшарларының мал шаруашылығында үш жыл еңбек етеді.
* 1961 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақтың ұлттық университеті]]<nowiki/>не оқуға түсіп, 1968 жылы журналистика факультетін бітіріп шықты. Университетте оқып жүріп 1963-64 жылдары Троицк қаласында әскери міндетін атқарып қайтады. Ол Әл-Фараби атындағы университеттің «Журналист» газетін шығарушы алқаның және М.Әуезов атындағы Әдеби бірлестіктің мүшесі, «Қайнар» қолжазба журналының бас редакторы, Мәскеудегі қазақ жастары құрған «Жас тұлпар» атты мәдени қозғалыстың Қазақстандағы өкілі болып, шығармашылық және қоғамдық жұмыстарға сергек араласа бастайды.
* «Лениншіл жас» газетінің тілшісі (1968-1975)
* [[Қарағанды облысы]] «[[Орталық Қазақстан (газет)|Орталық Қазақстан]]»газетінің жауапты хатшысы (1975-1976)
* 1976-1983 ж. «[[Егемен Қазақстан|Социалистік Қазақстан]]» газетінің әдебиет және өнер бөлімінің меңгерушісі.
* 1983-1987 ж. «[[Білім және еңбек (журнал)|Білім және еңбек]]» журналының бас редакторы.
* 1987-1988 ж. «[[Әлем (Aльманах)|Әлем]]» альманағының бас редакторы.
* 1988-1997 ж. ҚазКСР ғылым академиясының [[Әдебиет және өнер институты]]нда ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі болды.
* 1997-1998 ж. Қазақтың Ы. Алтынсарин атындағы Білім проблемалары институтының директоры.
* 1999 жылдан [[Астана]]дағы [[Еуразия ұлттық университеті]]нде кафедра меңгерушісі.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
Ақселеу Сейдімбек 2009 жылдың 16 қыркүйек күні Астана қаласында қайтыс болды. Жазушының өсиеті бойынша, Ақселеу Сейдімбек Жаңаарқа ауданының орталығы Атасу кентінің іргесіндегі Қарауылтөбеге жерленді. 19 күнгі қаралы митингке Астана қаласының әкімі Иманғали Тасмағамбетов, Асанәлі Әшімов, Алдан Смайыл, Ғалым Жайлыбай, Серік Тұрғынбеков қатысып, сөз сөйледі.

== Шығармашылығы ==
* Алғашқы әңгімелер жинағы "Ақиық" 1972 жылы жарық көрген
* «Қыр хикаялары» (1977)
* «Тауға біткен жалбыз» (1979)
* «Кеніш» (1979)
* «Алпамыс батыр» (1979)
* «Серпер» (1982)
* «Ақ қыз» (1991) және т.б. әнгіме, повесть, очерктері
* «Күңгір-күңгір күмбездер» (1981)
* «Мың бір маржан» (1989)
* «Қазақтың әйгілі күйшілері» (1992)
* «Балталы бағаналы ел аман бол» (1993)
* «Күй шежіре» (1993)
* «Көшпелілер тарихы» (1995)
* «Ойтолғақ» (1997)
* «Күй шежіре» (2-т.; 1997)
* «Қазақ әлемі» (1997) атты ғылыми-танымдық еңбектері жарық көрді.
=== Аудармалары ===
* [[Гомер]]<nowiki/>дің «Илиада»
* «Одиссеясын» (қара сөзбен әңгіме, 1974)
* И. Можейқаның «Әлемнің 7 және 37 кереметін» (1981) қазақ тіліне аударды.

Шығармалары ағылшын, венгр, неміс, орыс, өзбек, чех, эстон тілдеріне аударылған.
==Қанатты, нақыл сөзі==
Ақселеу Сейдімбек өзінің «Қазақтың күй өнері» (2002) атты кітабында былай деген болатын: {{Дәйексөз|«Өзіндік қасиеттен айырылған ұлт өледі. Ұлтты өлтірмейтін оның төлтума мәдениеті ғана. Сондықтан бұл жолда еткен еңбек пен төккен терді Тәңірдің сыбағасына балай жүріп, өткеннің асылдары болашақ ұрпақтың жан-жүрегін жылытуы үшін қол жалғап жіберуіміз қажет-ақ»}}. Бұл сөз оның өмірі мен шығармашылығының бағдарламасы іспеттес.<ref>Ақселеу Сейдімбек. 1 том / Авторы Ақселеу Сланұлы Сейдімбек - «Фолиант» баспасы, 010000, Астана қаласы, Ш. Айманов көшесі, 13. 2010 ж. 3-10 б.</ref>

== Марапаттары ==
* «Кеніш» кітабы үшін Қазақстан Журналистер одағының лауреаты болып, бірінші дәрежелі сыйлықпен марапатталады.
* «Құрмет» орденімен марапатталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Естелік ==
* 2004 жылы «Қазақтың күй өнері» еңбегі үшін Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығын алды.
* Қарағанды облысының Жаңарқа және Шет аудандарының Құрметті азаматы.
* «Құрмет» орденінің кавалері.
* Ақселеу Сейдімбек есімі Қазақстан астанасындағы бір [[Ақселеу Сейдімбек көшесі (Астана)|көшеге]] берілген.
* Ақселеу Сейдімбек есімі Астана қаласындағы [[№54 мектеп-лицей (Астана)|№54 мектеп-лицейге]] берілген, және онда оның [[№54 мектеп-лицей (Астана)#Мұражай|мұражайы]] жұмыс істейді.
* 2003 жыл — Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері.
* 2008 жыл — «Астанаға 10 жыл» медалімен марапатталған.

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:12 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:Атасуда туғандар]]
[[Санат:16 қыркүйекте қайтыс болғандар]]
[[Санат:Астанада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:КСРО журналистері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:КСРО этнографтары]]
[[Санат:Қазақстан этнографтары]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

Амантай Рақымжанұлы Сатаев

2026-03-24T11:53:46Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Амантай Рақымжанұлы Сатаев''' (25.10.1933, [[Ақмола облысы]] Ерейментау ауданы, "Ленинский" кеңшары, Шәкей ауылы - 18.07.2003, [[Алматы]]) - жазушы. Лақап аты — Ерейменов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 207</ref>.

[[Мәскеу]]дің тарихи архив [[институт]]ын бітірген. Ол әр жылдары "Советтік Қарағанды", "Жұлдыз", "Қазақ әдебиеті" сияқты газет-журналдарда қызмет еткен. "[[Қазақфильм]]" студиясының сценарий бөлімінде [[редактор]] болған. 1963 - 1967 жылдары Тың өлкесіндегі әдеби-драмалық редакцияның аға редакторы, 1967 - 1969 жылдары М.Горький атындығы әдебиет институты жоғары әдебиет курсында тыңдаушы, [[Қазақстан жазушылар одағы]]нда [[драматургия]] және [[кинодраматургия]] секциясының меңгерушісі қызметін атқарған. 1957 жылы "Жұлдыз" журналында "Дала күйлері" киносценарийі жарияланды. "Ақбөпе", "Белгілі белестер" (киносценарийі Қ.Мұхамеджановпен бірге), "Ақбала" (1959), "Ботагөз" тарихи драмасы (С.[[Мұқанов]]пен бірге), "Бір шаңырақ астында" (1971), "Ажал вагонының тұтқыны", "Күй құдіреті" (Х.Ерғалиевпен бірге) [[пьеса]]ларының сондай-ақ, "Сары жайлау", "Біздің Сәбит", "Сахна ақсақалы", "Достық әні" фильмдер сценарийінің авторы. Пьеса, [[новелла]], ғылыми зерттеу [[мақала]]лары шет ел тілдеріне аударылған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]

Әбу Сәрсенбаев

2026-03-24T11:48:33Z

Bektenbai Bekzhan:

{{Жазушы
|Есімі = Әбу Сәрсенбаев
|Шынайы есімі =
|Суреті = Әбу Сәрсенбаев.png
|Ені =
|Суреттің аты =
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты = Әбу-Ел-Атраун<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 206</ref>
|Туған күні = 15.10.1905
|Туған жері = [[Атырау облысы]] {{туғанжері|Құрманғазы ауданы|Құрманғазы ауданында}}
|Қайтыс болған күні = 25.11.1995
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Азаматтығы = {{USSR}} {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]]
|Мансабы = [[ақын]], [[жазушы]]
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры = [[поэма]], [[проза]], [[роман]]
|Шығармалардың тілі = [[Қазақ тілі|Қазақша]]
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}}'''[[Қазақстан]]'''
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Парасат ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}'''[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]'''
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}{{!}}{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет: SU Order of the October Revolution ribbon.svg |41px|Қазан төңкерісі ордені]]{{!}}{{!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Халықтар Достығы ордені}}{{!}}{{!}}{{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}}{{Берлинді алғаны үшін медалі}}{{!}}{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = Қазақстан жазушылар одағы сыйлығының лауреаты
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Әбу Сәрсенбаев''' ([[1905 жыл]]ы [[15 қазан]]да [[Атырау облысы]] [[Құрманғазы ауданы]] Ботақан ауылы — [[1995 жыл]]ы [[25 қараша]]да [[Алматы]]) — [[ақын]], [[жазушы]]. Қазақстанның халық жазушысы ([[1996 жыл|1996]]). [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері. [[Парасат ордені]]нің иегері.

== Өмірбаяны ==
[[Байұлы]] тайпасының [[Шеркеш]] руынан шыққан.
* [[Астрахан]]дағы кеңес-партия (1929) мектебін бітірген.
* Алматыдағы жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы (1934) мектебін бітірген.
* 1942-47 ж. Кеңес Армиясы қатарында болып, Ұлы Отан соғысына қатысқан.
* «Темір жолшы» газетінде (1934-36) редактор
* Қазақтың мемлекеттік біріккен баспасында (1936-42) директор, бөлім меңгерушісі
* Қазақ мемлекеттік оқу-педагогикалық баспасының (1947—53) директоры
* Жазушылар одағында кеңесші (1953—58) болды.

== Шығармашылығы ==
Ә.Сарсенбаев әдебиетке 30-жылдардың орта тұсында араласа бастады.
* «Жүрек сыйы» (1938)
* «Ант» (1939) жыр жинақтары оның ақындық карымын танытты.
* «Туған өлке» (1948)
* «Махаббат жыры» (1949)
* «Отан таңы» атты кітаптары [[Ұлы Отан соғысы]]нан кейінгі жылдардағы еңбек қаһармандарының бейнесін жасауға арналған. Оның шығармашылығында Отан қорғау, патриоттық тақырыбы ерекше орын алады.
* «Ақша бұлт» (1947) жыр жинағына ақын майданда жазған жырларын топтайды.
Әр жылдарда жарық көрген
* «Сенің бақытыңды қорғағандар» (1950)
* «Офицер күнделігі» (1960)
* «Жауынгер монологі» (1972)
* «Батырлардың ізімен» (1974) прозалық кітаптарында Ұлы Отан соғысы тақырыбына, кеңес адамдарының ерлігін, патриоттық тұлғасын бейнеледі.
* «Ақмаралдың жүрегі» (1940) атты алғашқы поэмасына Қазан революциясына дейінгі қазақ әйелінің қиын тағдыры арқау болған.
* «Намыс ұлы» (1943)
* «Шие ағашы» (1943) поэмаларында кеңес адамдарының ерлік, патриоттығы жырланды.
* «Ұлым туралы ой» (1948)
* «Миллиардтың ізімен» (1957)
* «Жас коммунист туралы жыр» (1959)
* «Жазылмаған дастан» (1961)
* «Отыз үшінші көктем» (1975) атты поэмалары сол кездегі замандастар өміріне арналған.
* Ә.Сарсенбаевтың прозалық шығармаларының ішінде байырғы қазақ балықшы-жұмысшыларының ауыр тіршілігін шыншылдықпен бейнелейтін «Толқында туғандар» (1953)
* Каспий теңізшілерінің еңбегіне, өміріне арналған «Теңіз әуендері» (1969) романдарының орны ерекше.
* 5 томдық шығармалар жинағы (1980—85)
* «Ұстаздар мен тұстастар» (1986) дастандар топтамасы
* «Қасиетті махаббат» (1987) кітаптары жарық көрді.
* «Арбасу» (Қ. Жұмалиевпен бірігіп, 1948)
* «Теңіз махаббаты» (1975) пьесаларының, сондай-ақ мектеп оқулықтарының авторы.
* А. Пушкин, М. Лермонтов, Ш. Петефи т. б. көптеген жырларын қазақ тіліне аударды.
== Марапаттары ==
* Октябрь Революциясы ордені
* 1-дәрежелі Отан соғысы ордені
* "Еңбек Қызыл Ту" ордені
* "Халықтар достығы" ордені
* «Қызыл Жұлдыз» ордені
* "Құрмет белгісі" ордені
* КСРОның бірнеше медалдарымен марапатталған.
* тәуелсіз Қазақстанның «[[Парасат]]» ордені.
* [[1996 жыл]]ы "Қазақстанның халық жазушысы" құрметті атағы берілді.

== Есте қалдыру ==
Бүгін де Алматыда, Атырауда бір-бір көше, Құрманғазы ауданындағы бір мектеп ақынның есімімен аталады. Алматыдағы ұзақ жыл тұрған үйдің қабырғасына ескерткіш тақта орнатылған.

== Тағы қараңыз ==
* [[Сәрсенбаев атындағы көше (Алматы)]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:15 қазанда туғандар]]
[[Санат:25 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан халық жазушылары]]
[[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]]
[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]
[[Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері]]

Қоғабай Сәрсекеев

2026-03-24T11:45:40Z

Bektenbai Bekzhan:

{{Жазушы
|Есімі = Қоғабай Сәрсекеев
|Суреті =
|Туған күні = 01.04.1939
|Туған жері = [[Қостанай облысы]] {{туғанжері|Жангелді ауданы|Жангелді ауданында}}
|Қайтыс болған күні = 17.11.2014
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}
|Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}} {{KAZ}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Мансабы = [[жазушы]], [[журналист]], [[Көсемсөз|публицист]]
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]]
|Дебюті =
|Марапаттары =
{{{!}}
{{!}} {{Парасат ордені}}
{{!}}}
{{{!}}
{{!}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
{{!}}}
|Сыйлықтары = Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығы
|Қолтаңбасы =
}}
'''Қоғабай Сәрсекеев''' ([[1939]] [[1 сәуір]] [[Қостанай облысы]] [[Жангелді ауданы]] [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай ауылы]] — [[2014]] [[17 қараша]] [[Алматы]]) — [[жазушы]], [[журналист]], [[Көсемсөз|публицист]]. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты. [[Парасат ордені]]нің иегері. [[Қостанай]]дың [[құрметті азамат]]ы ([[2005]]).

Әдеби лақап аты — Сәтұлы<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 204</ref>.

== Толығырақ ==
* Қоғабай Сәрсекеев [[1939]] [[1 сәуір]] [[Қостанай облысы]] [[Жангелді ауданы]] [[Торғай (Қостанай облысы)|Торғай ауылы]]нда дүниеге келген.
* Ы. Алтыңсарин мектебінің түлегі.
* [[1963 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[журналист]]ика факултетінің түлегі.
* [[1963]] - [[1967]] жылдары "Қазақстан пионері", "Социалистік Қазақстан" газеттерінде әдеби қызметкер
* [[1967]] - [[1982]] жылдары "Қазақ әдебиеті" газетінде бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы
* [[1983]] - [[1986]] жылдары "Кітап жаршысы" ("Друг читателя") газетінің редакторы болды
* [[1986]] - [[1990]] жылдары "Жалын" баспасында бас редактор, республикалық "Қазақкітап" бірлестігінің бас редакторы, Кітап таратушылар республикалық қауымдастығының президенті қызметтерін атқарған.
* [[Қазақстан Жазушылар одағы]] басқармасының мүшесі болды.
* Өмірінің соңына дейін "Қазақ" газетін қайта шығарып, оның кең таралуына, мазмұнды болуына барын салды.
* [[2014 жыл]]ы [[17 қараша]]да [[Алматы]]да қайтыс болды.

== Шығармашылығы ==
* Қоғабай Сәрсекеевтың алғашқы әңгімелері [[1950 жыл]]дардың ортасынан бастап шыға бастады.
* "Кілт", "Қараша қаздар" деп аталатын әңгіме-повестер жинағы жетпісінші жылдардың басында жарық көрді. Халық батыры А.Иманов туралы романыныц алғашқы бөлігі [[1979 жыл]]ы, жалғасы саналатын "Заманақыр" кітабы [[1990 жыл]]ы "Жазушы" баспасынан, орыс тілінде "Смута" деген атпен "Жалын" баспасынан жарық көрді. "[[1937 жыл]]" дейтін әңгімесі *
* [[1998 жыл]]ы қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде жеке кітап болып шықты.
* "Жол устіндегі әңгіме", "ұлы устаз немесе Алаштың Ахметі — Ахмет Байтурсынов жайлы ой түйін", "Портреттер" деп аталатын әңгіме-эсселері менекі томдық таңдамалы жинағы (1999) жарық көрді.

== Марапаттары ==
* [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]
* Халықаралық "Алаш" әдеби сыйлығының лауреаты
* Халықаралық ақпараттану академиясының академигі
* Халықаралық Еуразия академиясының академигі
* Францияның алтын медалі мен Халықаралық ақпараттану акадехмиясы алтың медалінің иегері
* Б.Майлин атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты
* [[Қостанай]] және Торғай қалаларының [[құрметті азамат]]ы
* ҚР Президентінің жарлығымен жоғарғы мемлекеттік марапат [[Парасат ордені]]мен марапатталған.

[[Санат:Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Ғазиз Сапаев

2026-03-24T11:40:23Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:75 36303b9330414b-36.jpg|right|200px]]1926 жылы 10 [[қазан]]да [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Тарбағатай ауданы]]на қарасты қазіргі [[«Ақ мектеп»]] селосында туған.
1947 жылы [[Семей]] қаласында [[мұғалімдер]] институтын, 1952 жылы педагогика институтын бітірген. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Зайсан ауданы]]нда, [[Семей облысы]]ның [[Аягөз ауданы]]нда және [[Семей қаласы]]нда он екі жыл мұғалім болып істеп, мектептерде қазақ тілі мен әдебиетінен сабақ берген. 1959 — 1981 жж. Семей облыстық «Семей таңы» газетінде мәдениет және оқу бөлімінің меңгерушісі болып істеген. 1981 жылдан бері шығармашылық жұмыста.
Жеке кітап болып шыққан бірнеше повестің, Семей облыстық драма театрында қойылып жүрген бір-екі пьесаның авторы.
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Грамотасымен, медальмен марапатталған.
Әдеби лақап аты — Ғ. Досжаров<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 201</ref>.

==Шығармалары==
''Жыл жемісі. Повесть. А.., ҚМ КӨБ, 1963; Менің кә гер-шінім. Повесть. А., «Жазушы», 1969; Гүлдана. Повестер мен әңгімелер. А., «Жалын», 1977; Туған жерден алыста. Повесть. А., «Жалын», 1982; Жол үстінде. Повестер. А.,»Жазушы», 1989; Сағыныш. Роман. «Астана», 2002.''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық – Алматы: “Ан Арыс” баспасы, 2009 жыл – 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]

{{Bio-stub}}

Мыңбай Рәш

2026-03-24T11:38:47Z

Bektenbai Bekzhan:

{{merge|Рәш Мыңбай}}[[Сурет:Мыңбай Рәш.jpg|right|250px]]1930 жылы 19 қазанда [[Семей облысы]], Шұбартау ауданының (қазіргі [[Аягөз]]) 10-ауылында туған.

Лақап аты — Тотыян Рамазанов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 194</ref>.

[[Абақ Керей]] тайпасының [[Жастабан]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://kerey.kz/?p=5010|title=ШАҚАНТАЙ ШЕЖІРЕСІ( төртінші басылым ) {{!}} Kerey.kz/Керей.кз|website=kerey.kz|accessdate=2020-11-16}}</ref>

[[Абай атындағы қазақ педагогикалық институты]]ның [[тіл]] және [[әдебиет]] факультетін бітірген. [[«Лениншіл жас»]] (қазіргі [[«Жас алаш»]]) газетінде, [[«Ара — Шмель»]] журналдарында бөлім меңгерушісі болған. Қазақ КСР [[Кинематография]] жөніндегі мемлекеттік комитетіне істеген. [[«Ғылым»]] баспасы бас редакторының орынбасары, [[«Қазақстан»]] баспасының бас редакторы, [[Қазақстан Жазушылар одағы]]нда әдеби кеңесші болып қызмет еткен.

Тұңғыш өлеңдер жинағы 1955 жылы [[«Алғашқы борозда»]] деген атпен жарыққа шықты.

Лирикалық, азаматтық өлеңмен бірге, көбінесе сатира жанрында еңбек етеді. Сықақтары, фельетондары мен мысалдары туысқан республикалар тілдеріне аударылған.

[[Қазақстан Республикасы]]ның [[еңбек сіңірген мәдениет қызметкері]]. [[«Ерен еңбегі үшін»]] медалімен, Құрмет Грамоталарымен марапатталган.

Шығармалары: Алғашқы борозда. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1955; Терек пен тікенек. Сықақтар. А., ҚМ КӨБ, 1958; Біле қойдым. Сықақтар. А., ҚМ КӨБ, 1960; Қанатты қиял. Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1961; Суылдақ. Сықақтар. А., «Жазушы», 1965; Қисық айна. Сықақтар. А., «Жазушы», 1968; Бетің қисық болса... Фельетондар. А., »Жазушы», 1969; Тоғыз жүз күн. Поэма. А., «Жазушы», 1970; Бастау. Поэма. А., «Жазушы», 1975; Ерлік дастаны. А., «Жазушы», 1978; Чубартауские изумруды. Поэма. «Жалын», 1978; Бес белес. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981; Шаттық шапағаты. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983; Суылдақ. Сатиралық шығармалар томдығы. А., «Қазақстан», 1989; Дәуір-дастан. Дастандар томдығы. А., «Жазушы», 1990; Тсс... тісіңнен шығарма. Сықақтар. А.,»Қазақстан», 1996; Киелі домбыра. Дастандар. А., «Елорда», 2000; Мен айтпай, сірә, кім айтар? «Елорда», 2005; Мұржа мұрын. А., «Атамұра», 2007; Кері тартқанды бері тарт. «Нұр-Астана», 2008.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық – Алматы: “Ан Арыс” баспасы, 2009 жыл – 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]

{{Bio-stub}}

Рахметолла Нұрпейісов

2026-03-24T11:30:24Z

Bektenbai Bekzhan:

[[File:282-300-47.png|thumb]]
'''Рахметолла Нұрпейісов''' (1927-2009) - 5 желтоқсанда [[Алматы облысы]]на қарасты Қарақол деген жерде дүниеге келген.
Лақап аты — Рауан Жұмаев<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 181</ref>.

==Еңбек жолы==
Еңбек жолын 1942 жылы кең-шар жүмысшысы болудан бастаған. Жаркент педучилищесін, 1953 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Ұлттық университеті]]нің филология факультетін бітірген. Одан кейін «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан»), «Теміржолшы» — »Турксиб», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде тілші, әдеби қызметкер, аудармашы, бөлім меңгерушісі, Алматы облыстық «Жетісу» газеті редакторының орынбасары, Қазақ радиосында редактор, Қазақ КСР Мемлекеттік телерадио комитетінде бас редактор болады.
1970 жылдан бастап Алматы облыстық партия комитетінде үгіт бөлімі меңгерушісінің бірінші орынбасары болып істейді. Ол Алматы қалалық кеңесінің депутаты, [[Қазақстан Жазушылар одағы]] басқармасының мүшесі.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:2009 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Алматы облысы тұлғалары]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]

Өтежан Нұрғалиев

2026-03-24T11:29:21Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Өтежан Нұрғалиев''' - 1938 жылы 15 тамызда [[Ақтөбе облысы]], [[Байғанин ауданы]]ның «Ақжар» ұжымшарында дүниеге келген.
Лақап аты — Саяр<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 179</ref>.

==Еңбек жолы==
1964 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Ұлттық университеті]]нің [[журналистика]] факультетін бітірген. 1964 — 1968 жылдары Жарқала орта мектебінде мұғалім, 1968—1969 жылдары «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде тілші, 1969—1972 жылдары «Қазақ әдебиеті» газетінде тілші, содан кейін «Жалын» баспасында [[редактор]] болып қызмет атқарған. Қазақ [[телевидение]]сінде жұмыс істеді. 2011 жылы 6 қаңтарда Алматы қаласында өмірден өтті.

==Еңбектері==
Әдебиетке алпысыншы жылдары '''''«Менің махаббатым»''''' атты жыр жинағымен келген ақын өлеңдерінде жаңа бояу, тың үн, тосын мінез бар. Ақынның өзі де әдебиетке жаңбыр болып қүйып, нөсер болып төгіліп келді. Әдебиетке жаңа леп, жаңа тыныс қосылды. Ол көптеген кітаптардың авторы.
Шығармалары: Менің махаббатым. Өлеңдер. «Жазушы», 1962; Ақ нөсер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968; Нөсерден кейін. Өлеңдер. А., «Жалын», 1971; Ай астында ақбоз үй. Өлеңдер. А., 1972; Қайыңды тоғай. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; Таңдамалы. Өлеңдер мен балладалар. А., «Жазушы», 1976; Соғыстың соңғы жазы. Балладалар. 1-кітап. А., «Жалын», 1977; Соғыстың соңғы жазы. Балладалар. 2,3,4-кітаптар. А., «Жазушы», 1978, 1980, 1984; Тыныштық. Өлеңдер. А., 1987; Афина мектебі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1997.
«Құрмет» орденімен марапатталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Ақтөбе облысы]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:1938 жылы туғандар]]

Рафаэль Ниязбеков

2026-03-24T11:26:20Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Рафаэль Ниязбеков''' (Ақеділ<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 178</ref>) 1943 жылы 24 наурызда [[Жамбыл облысы]], [[Талас ауданы]]ның қазіргі Тамабек ауылында дүниеге келген,2021 жылы 20 қыркүйекте дүниеден өтті. 1961 жылы орта мектепті бітірген соң, Талас аудандық «Ленин жолы» газетіне қызметке тұрған.

[[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref>

==Еңбек жолы==
1978 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Ұлттық университеті]]нің филология факультетін тамамдаған. 1967 жылы [[Қазақ радиосы]] әдебиет редакциясында қызметке орналасқан. 1971 — 1977 жж. «Жұлдыз» журналында, 1977—1991 жж. [[Жазушы баспасы|«Жазушы» баспасында]] редактор болып істеген. 1972 жылы сыншылардың Бүкілодақтық кеңесіне қатысқан.
Қазақстан Жазушылар одағының I. Жансүгіров атындағы сыйлығының иегері. Чечен Республикасы Жоғарғы Мемлекеттік «Ұлт намысы» орденінің иегері. Чеченстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Б. Момышұлының 90 жылдығына арналған республикалық ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. [[Тараз]] қаласының 2000 жылдығына арналған республикалық ақындар мүкі әйрасының бірінші жүлдегері.
Шығармалары: Келер күндер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969; Қаратау мен Алатау. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971; Темірқазық. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973; Жалын кешкен. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975; Жер жанары. Өлеңдер. А, «Жазушы», 1977; Отағасы. Повестер. А., «Жалын», 1978; Өркен. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1980; Қаңтар. Повестер. А., «Жалын», 1981; Биіктей бер, тауларым! Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983; Қызыл үй. Роман. А., «Жазушы», 1985; Тас құдай. Роман. А., «Жазушы», 1993; Тамұқ отына жанбаған. Өлеңдер мен поэмалар. А., «Мерей», 1997; Шешендер. Өлеңдер. А., «Жібек жолы», 1991; Ичкәрия. Өлеңдер. Орыс тілінде А., «Жібекжолы», 1996; Тыңда мәні, замана. Өлеңдер. А., «Сөздік-словарь», 2001; Қыдыр ғұмыр. А., «Жалын», 2002; Махамбет майданы. «Арыс», 2003; Жүрегімде ғасырлардың салмағы. А., «Қазақстан», 2003.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Талас ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Жазушылар одағының I. Жансүгіров атындағы сыйлығының иегері]]
[[Санат:1943 жылы туғандар]]

Тоқтарбек Қызықбай

2026-03-24T11:05:50Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Тоқтарбек Қызықбай.png|right|thumb]]
'''Тоқтарбек Қызықбай''' (Сауыр<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 142</ref>) (2.12.1940 жылы туған, [[Шығыс Қазақстан облысы]] [[Зайсан қаласы]]-2005) - ақын.

* 1958 жылы осындағы қазақ орта мектебін бітірген.
* [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]-ды бітірген.
* [[1958]] - [[1962]] жылы аудандық "Совет туы" (қазіргі "Достық") газетінде тілші,
* [[1962]] - [[1975]] жылы облыстық "Коммунизм туы" (қазіргі "Дидар") газетінде әдеби қызметкер, бас редактордың бірінші орынбасары қызметін атқарған.
* [[1975]] - [[1980]] жылы республикалық "Социалистік Қазақстан" (қазіргі "[[Егемен Қазақстан газеті|Егемен Қазақстан]]") газетінде бөлім меңгерушісі болған.
* [[1975]] - [[1985]] жылы "Қазақстан коммунисі" (қазіргі "[["Ақиқат" журналы|Ақиқат]]") журналының бөлім меңгерушісі,"[[Қазақстан]] мектебі" журналы редакторының орынбасары болған.
* [[1994]] - [[1998]] жылы ҚР Президенті Әкімшілігінің аға референті, кеңесшісі болып жұмыс істеген. Кейінгі жылдары ҚР Денсаулық сақтау министірлігінде [[мемлекеттік тіл]] жөніндегі бас маманы кызметтерін аткарған.

==Шығармашылығы==
* Қыр гүлдері. Өлеңдер. А., 1966;
* Алтай әуендері. Өлеңдер. А., 1968;
* Темір тізгін. Өлеңдер. А., 1972;
* Парыз. Өлеңдер. А., 1975;
* Арайлы шақ. Өлеңдер. А., 1977;
* Жусан иісі. Өлеңдер. А., 1979;
* Жүрек оты. Поэма,өлеңдер. А., 1980;
* Жылдар жаңғырығы. Өлеңдер. А., 1982.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
* «Сәуір лебі»
* «Көңіл қоңырауы»
* «Зайсан»
* «Өмір — сапар» жыр жинақтарының авторы.

==Марапаттары==
* «Құрмет Белгісі» ордені
* "Еңбектегі ерлігі үшін" медалі
* Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталды.
* Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:2 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1940 жылы туғандар]]
[[Санат:Зайсанда туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Егемен Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Ақиқат журналы қызметкерлері]]
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақстан мектебі журналы қызметкерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]

Мұхтар Құрманалин

2026-03-24T11:03:31Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Мұхтар Құрманалин.png|right|thumb]]
'''Мұхтар Құрманалин''' (Алин<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 138</ref>) 1927 жылы 10 қазанда [[Ақтөбе облысы]]ның Қарабұтақ ауданында (қазір Әйтеке би атында), Аралтөбе елді мекеніне таяу ауылда туған. Ашаршылық жылдары ата-анасы Сыр бойына қоныс аударып, балалықшағы Қазалы ауданының «Дихан» ұжымшарында (кейін Ғ.Мұратбаев атында) өткен. Жетіжылдық мектепті бітіргеннен кейін Қазалыдағы педагогикалық училищеге, сонан соң Қызылорданың Н.Б,Гоголь атындағы (қазір Қорқыт баба атында) институтына түскенмен, тұрмыс жағдайының қиындығына байланысты оқуын одан әрі жалғастыра алмады, Бірнеше жыл ауыл мектептерінде ұстаздық етті. 1958 жылы журналистік қызметке ауысты. Ақтөбе облыстық, [[Батыс Қазақстан]] өлкелік газеттері редакцияларында бөлім меңгерушісі болды. Осы жылдары оның өлеңдері облыстық, республикалық газет-журналдарда жиі жариялат бастады. Мәскеулік ақын Вл.Савельевтің аударуымен «Вечный огонь» деген жыр жинағы орыс тілінде басылды. Ақынның таңдаулы өлеңдері қазақ поэзиясы антологиясына (1977) енген. 1971-1987 жылдары [[Қазақстан Жазушылар одағы]] Батыс Қазақстан облысаралық бөлімшесінің әдеби кеңесшісі болды. «Жалын», «Балауса» баспалары жариялаған жабық конкурстардың екі дүркін жүлдегері. Қазір зейнеткерлік демалыста.

«Қазақстан республикасы халық ағарту ісінің үздігі», Қазақстан Республикасының Құрмет Грамотасымен және «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Шығармалары==
*Әткеншек. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1963;
*Жұлдызды сауыншы. Очерктер. А., «Қайнар», 1967;
*Жылқылы ауылдың жігіттері. Очерктер. «Қайнар», 1968;
*Шалқар теңіз. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
*Аспан . Өлеңдер. «Жазушы», 1971;
*Көңілімде бір күй бар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1972;
*Мөлдір моншақтар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
*Алыстағы найзағай. Өлеңдер. «Жазушы», А., 1977;
*Вечный огонь. Стихи. А.., «Жазушы», 1980;
*Сәлем. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1981;
*Ашық сабақ. Өлеңдер. А., «Жалын», 1981;
*Көңіл күнделігі. Өлеңдер А., «Жазушы», 1987;
*Қағаз қайық. Өлеңдер А., «Жалын», 1990;

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Әйтеке би ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]

Роза Қунақова

2026-03-24T11:02:27Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Роза Қунақова.png|right|thumb]]
'''Роза Қунақова'''(1937-1993) - 14 желтоқсанда [[Жамбыл облысы]]ның [[Красногор ауданы]]ндағы Бірлік ауылында туған. Лақап аты — Айнамкөз<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 136</ref>.

1960 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] [[филология]] факультетін бітірген.

Еңбек жолын «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде бастап, «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газеті мен «Мәдениет және тұрмыс» (қазіргі «Парасат») журналында, 1978 жылдан өмірінің ақырына дейін «Қазақстан әйелдері» журналында бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болып қызмет істеді. «Менің достарым» атты өлеңдер жинағы орыс тілінде 1983 жылы «Жазушы» баспасынан жарық көрді.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Шығармалары==
*Сурет. Өлеңдер. А., ҚМ КӨБ, 1963;
*Жас жүректер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1965;
*Жәннат жер. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967;
*Керімсал. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1971;
*Ерке елік. Өлеңдер. А., «Жалын», 1973;
*Ол он жетіде еді. Очерк. А., «Жалын», 1975;
*Кемпірқосақ. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1977;
*Келеді көктем. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1979;
*Аққулы жаз. Өлеңдер. А., «Жалын», 1982;
*Менің достарым. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983;
*Қызыл жалау. Өлеңдер. А., «Жалын», 1985;
*Сырымды айтам. Өлеңдер. А., 2000.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Красногор ауданы]]
[[Санат:1937 жылы туғандар]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Өтеген Күмісбаев

2026-03-24T11:00:51Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Өтеген Күмісбаев.png|right|thumb]]
'''Өтеген Күмісбаев''' (лақап аты — Лайық<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 135</ref>) (20.5.[[1939 жыл]]ы туған, [[Қызылорда облысы]] [[Жалағаш ауданы]] [[Мәдениет ауылы]]) – [[ақын]], [[филология]] ғылымдарының докторы (1990).

[[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың (1963, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) филология факультетін бітірген. [[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның көркем әдебиетті насихаттау бөлімінде, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «[[Егемен Қазақстан]]») және «Қазақ әдебиеті» газеттерінде (1963–69), КСРО Ғылым Академиясының Шығыстану институтында (1969–74) қызмет атқарған. 1974 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтында ғылылми қызметкер, ҚазҰУ-де оқытушылық қызметте болды.

1989 жылы «ХІХ–XX ғғ. қазақ және парсы әдеби байланыстары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Алғашқы өлеңдер жинағы «Тұңғыш» деген атпен 1964 жылы жарық көрген. [[Поэзия]], [[проза]] және аударма (Ә.Х.Дехлеви, М.Рыльский, Р.Ғамзатов, Қ.Күлиев, В.Рождественский) саласында жемісті еңбек еткен. Шығыс және қазақ әдебиетінің байланысын зерттеуге арналған «Терең тамырлар», «Абай және Шығыс» (1995), «Мұхтар Әуезов және әдебиет әлемі» (1997]), т.б. монографиялары жарияланды. Күмісбаев 500-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Жазушының кейбір туындылары [[қырғыз]], [[башқұрт]], [[украин]], [[белорус]], [[ағылшын]], [[поляк]], [[араб]] тілдеріне аударылған. [[Қазақстан журналистер одағы]] сыйлығын алған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Шығармалары==
* Тұңғыш. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1964;
* Алақан. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1966;
* Менің кішкентай үйрегім. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
* Жапырақтар түсіп жатыр. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1969;
* Ақбота. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1972;
* Ақ шолпан. Өлеңдер, поэмалары., «Жазушы», 1974;
* Ауыл дап шыққан жол. Әңгімелер. «Жазушы», 1975;
* Горный кумыс. Стихи. М., «Советский писатель», 1976;
* Степная рапсодия. Стихи. М., «Советский писатель», 1983;
* Екі перне. Сын. А., «Жазушы», 1980;
* «Тұрмағамбет ізтілеуов және оның «Рүстем-Дастаны». Монография. А., «Наука», 1982;
* Ортақ арна. Сын. А., «Жазушы», 1985;
* Казахская поэзия и Восток. Монография. А., 2000;
* Иран әдебиетінің тарихы. Монография. А., 2002.

== Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:20 мамырда туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:Жалағаш ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]]
[[Санат:Қазақстан филологтары]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]]

Нұрмияш Көбенов

2026-03-24T10:55:39Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Нұрмияш Көбенов.png|right|thumb]]
'''Нұрмияш Көбенов''' (Нұрлан Нұржанов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 134</ref>) (1934-1996) - 27 желтоқсанда [[Көкшетау облысы]]ның [[Щучье ауданы]]нда дүниеге келген. Бурабай ауыл шаруашылығы техникумын бітірген. 1960 жылдан [[агроном]] болып қызмет істеген. 1964 жылы «Тұңғыш кітап» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді. Содан бергі уақытта бірнеше кітабы шыққан.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Шығармалары==
*Тұңғыш кітап. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1964;
*Дала са малы. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968;
*Дала дүбірі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1978;
*Көкше. Өлеңдер. А., «Жалын», 1984;
*Құштар көңіл. Өлеңдер, поэма. А., «Жазушы», 1986.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Щучье ауданы]]
[[Санат:1934 жылы туғандар]]

Сейіт Кенжеахметұлы

2026-03-24T10:53:53Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Сейіт Кенжеахметұлы''' (С. Құлмұратов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 125</ref>) 1939 жылы 12 қаңтарда [[Қостанай облысы]], [[Жангелді ауданы]], Қызбел аймағындағы «Сарықопа» деген жерде туған. Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтында оқыған. Кейін ҚазМУ-дің [[журналистика]] факультетін бітірген. Еңбек жолын аудандық «Жаңа өмір» газетінің бөлім меңгерушілігінен бастаған. 1966— 1977 жылдары Қостанай, Торғай облыстық газеттерінде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы болып істеді. 1977 — 1989 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының Торғай облысындағы кеңесшісі, 1989 — 2002 жылдары Торғай облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы әрі Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық педагогика институтында [[доцент]], [[кафедра]] меңгерушісі болып қызмет атқарды, қазақ әдебиеті тарихынан дәріс оқыды. 1990— 1995 жылдарда Торғай облыстық «Қазақ тілі» қоғамының төрағасы міндетін қоса атқарды. 2003 жылдан Л.Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] жанындағы «Отырар кітапханасы» Ғылыми-зерттеу орталығында аға ғылыми қызметкер, жетекші ғылыми қызметкер болды. Қазір Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институт ректорының кеңесшісі әрі осындағы ғылыми-зерттеу орталығының аға ғылыми қызметкері.

Әдебиетте алғашқы қадамын сатиралық өлеңдер мен мысалдар жазудан бастаған. Тұңғыш туындылары 1957 жылдан бастап «[[Лениншіл жас]]» (қазіргі «[[Жас Алаш]]»), «Егемен Қазақстан», «Қазақ әдебиеті» газеттерінде, «Ара», «Мәдениет және тұрмыс» («Парасат»), «Қазақстан әйелдері» журналдарында жариялайды. Әзіл-сықақ әңгімелерімен бірге шағын интермедиялар жазды. Оның интермедиялары «Тамаша» ойын-сауық отауында 30 жыл бойы қойылып келеді. Этнографиялық-танымдық еңбектері үшін «Ана тілі» газетінің «Ана тілінің саңлағы» құрметті атағын алды (1992). «[[Жеті қазына]]» атты 4 кітаптан тұратын ұлт мәдениетіне арналған ғылыми еңбегі үшін [[Қостанай облысы]] меценаттарының «Қазына» атты сыйлығын алды (2002). «Қазақ халқының салт-дәстүрлері» (2004 — 2007), «Қазақтың дархан дастарханы» (2006 — 2007) атты көлемді энциклопедиялық еңбектері [[қазақ]], [[орыс]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[қытай]], [[түрік]], [[Әзірбайжан]], т.б. тілдерде басылып шықты. «Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті» деп аталатын этнографиялық танымдық еңбегі 2006, 2007 жылдары Мәскеуде өткен әлемдік кітап баспаларының көрмесінде 2 рет үшінші дәрежелі [[диплом]] мен бағалы сыйлыққа ие болды. Соңғы аталған үш жинақ шетел баспаларында да басылып шықты және әлемнің 30-дай астам мемлекеттерге тарады.

Қазақтың мысал әңгімелері мен өлеңдерін құрастырып, 1981 жылы «Жалын» баспасынан бастырып шығарды. С.Олейник, С.Михалков, Ә.Несин, И.Крылов, т.б. ақын-жазушылардың шығармаларын аударған.

Торғай және Арқалық қалаларының Құрметті азаматы (1989), ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2002), Қаз ССР Халық ағарту ісінің үздік қызметкері (1991), ҚР Құрмет Грамотасымен марапатталған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Шығармалары==
*Кәрі шеңгел. Сықақ өлеңдер. А., «Жазушы», 1967;
*Қуырдақ. Сықақ өлеңдер. А., «Жазушы», 1969;
*Киіз қазық. Сықақ өлеңдер. А., «Жазушы», 1975;
*Сөз семсер. Сықақ, мысал өлеңдер. А., «Жазушы», 1977;
*Ел қулағы елу Сықақ, мысал өлеңдер. А., «Жазушы», 1980;
*Айтады демеңіз. Сықақ әңгімелер. А., «Жалын», 1998;
*Тышқантірлік, Әзіл, сықақ әңгімелер. А., «Жазушы», 1983;
*Аттеріс. Сықақ өлеңдер. А., 1985;
*Мірдің оғы. Сықақ, мысал өлеңдер. А., «Жазушы», 1990;
*Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет-ғүрыптары. А., «Ана тілі», 1994;
*Жеті қазына. 1-кітап. 1997-2003;
*Жеті қазына. 2-кітап. 2002-2003;
*«Ұлттық әдет-ғұрыптың бізге беймәлім 220 түрі. А., «Санат», 1998;
*Күлкіден айырмасын. Таңдамалы әңгімелер. А.,«Ана тілі», 1999;
*Казахские народные традиции и обряды. А., «Ана тілі», 2002-2003;
*Туыстық атаулар сыры. А., «Ана тілі», 2003;
*Қазақ халқының салт-дәстүрлері; (Ағылшын, қазақ, орыс тілдерінде). «Алматыкітап» баспасы. 2004, 2005, 2006, 2007;
*Қазақтың дархан дастарханы. (Қазақ, орыс, ағылшын тілінде). «Алматыкітап» баспасы. 2005-2006;
*«Қазақ түрмысы мен мәдениеті». (Ағылшын, қазақ, орыс тілінде). «Алматы кітап» баспасы. 2006-2007;
*Шешендерден сөз қалған. «Үрімші Шыңжаң Халық баспасы». 2006;
*Мірдің оғып дай. (Таңдамалы сықақ, өлеңдер) «Нұр-Астана» баспасы. 2008;
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]

Жеңіс Қашқынов

2026-03-24T10:52:54Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Жеңіс Қашқынов.png|right|thumb]]
'''Жеңіс Рахметоллаұлы Қашқынов''' (Тоқырауын<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 124</ref>) (1942-2005)- 4 наурызда [[Қарағанды облысы]]ның [[Ақтоғай ауданы]]ндағы «Қуаныш» деген колхозда туған. 1964 жылы ҚазМУ-дің тіл және әдебиет факультетін бітірген.

[[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Нұра болысы (Семей облысы)|Сарым]] бұтағынан шыққан.

Алғашқы кезде республикалық «Лениншіл жас» («[[Жас Алаш]]») газетінде істеп, 1965— 1985 жылдары қазақ радиосында әдебиет редакциясын басқарады. Кейін Қазақ КСР Баспа, [[полиграфия]] және [[кітап]] саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитетінде, «Мектеп» баспасында жұмыс атқарады.

Алғашқы өлеңдері 1959 жылы республикалық «Пионер» журналы мен «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») газетінде жарық көрді.

Он шақты жыр жинағының авторы. Өлеңдері [[орыс]], [[украин]], [[өзбек]], [[молдован]],[[грузин]], [[қырғыз]], [[ұйғыр]] тілдеріне аударылған. Бірқатар бауырлас елдер ақындарының жырларын аударған.

Бірнеше жыр мүшәйраларының жеңімпазы. Ақтоғай ауданының Құрметті азаматы.

Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты. «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған.
<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

==Шығармалары==
*Кешкі күн. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1967;
*Тұлпар. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969;
*Ленин ата. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1970;
*Достар. Өлеңдер, ертегілер. А:, «Жазушы», 1971;
*Қазыбек Нүржанов. Очерк. А., «Жазушы», 1972;
*Соқпақтар. Өлеңдер, балладалар. А., «Жазушы», 1975;
*Найзатас. Поэмалар, өлеңдер. А., «Жазушы», 1977;
*Дихан мерейі. Поэмалар, өлеңдер. А., «Жазушы», 1988;
*Қыраулы биіктік. Поэмалар, ертегілер, аңыздар. А., «Жалын», 1989;
*Ақжолтай Ағыбай батыр. Очерк. А., «Балауса», 1996;
*Алыптар мен арыстар. Өлеңдер мен дастандар. А., «Әуен», 2001;
*Атыңнан айналайын, атамекен. Толғаулар, деректі әңгімелер, сапарнама, ой өрнектері. А., «Әуен», 2001.

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Ақтоғай ауданында (Қарағанды облысы) туғандар]]
[[Санат:1942 жылы туғандар]]
[[Санат:4 наурызда туғандар]]
[[Санат:2005 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан журналистер одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]

Әлдихан Қалдыбаев

2026-03-24T10:46:26Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Әлдихан Қалдыбаев.png|right|thumb]]
'''Әлдихан Қалдыбаев ''' ([[1939 жыл]] [[3 қазан]] [[Жамбыл облысы]] [[Шу ауданы]] «Кербұлақ» - [[10 қараша]] [[2015 жыл]]) - балалар жазушысы.
Лақап аты — Ә. Күнтуов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 117</ref>.

Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref>

1963 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің [[филология]] факультетін бітірген. Еңбек жолын 1963 жылы [[Қызылорда облысы]]ның Арал ауданындағы Бөген орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мүғалімі болып бастаған. 1965 жылдан Жамбыл облыстық [[телевизия]] және [[радио]] хабарларын тарату жөніндегі комитетінде [[редактор]], облыстық «Еңбек туы» газетінде әдеби қызметкер, Жамбыл облыстық партия комитетінің нұсқаушысы болып қызмет атқарды. 1976—1995 жылдары облыстық «Еңбек туы» (кейін «Ақ жол») газеті редакторының орынбасары, облыстық «Ақ жол» газетінің бас редакторы болған. Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының мүшесі, Қазақстан Жазушылар және Журналистер одақтары облыстық ұйымдарының төрағасы болған. Қазір зейнеткер.

Балалар мен жасөспірімдерге арналған
* «Көк дөңгелек» (1962),
* «Қос тентек» (1964),
* «Су тасушы Әшірбек» (1969),
* «Байнаш солдат» (1969),
* «Шаншар атай» (1970),
* «Мишка — менің досым» (1973),
* «Өзен жағасында» (1975),
* «Солдат болу оңай ма?» (1975),
* «Менің ағам — солдат» (1980),
* «Көк дөңгелек» (1985),
* «Автобус аялдамасы» (1990) кітаптарының авторы.
* 1999 жылы «Ата» деген атпен таңдамалы шығармалары,
* 2002 жылы «Мен — апамның баласымын» атты романы,
* 2004 жылы екі томдық таңдамалы шығармалары,
* 2008 — 2009 жылдары төрт томдық шығармалары,
* 2009 жылы «Көңіл көмбесі» атты кітабы жарық көрген.

Жазушының бірқатар туындылары [[орыс]], [[белорус]], [[армян]], [[түрікмен]], [[татар]] тілдеріне аударылған.

«Шаншар атай» деп аталатын комедиясы 1980 жылы Жамбыл облыстық [[драма]] театрында койылып, балалар мен жастарға арналған спектакльдердің бүкілодақтық байқау-конкурсында бірінші орынға ие болды. «Қайран Ынтықбай ағай-ай» комедиясы қазақ телевизиясының алтын қорына енген. “Сәлім-Сәлима” атты драмасы еліміз театрларының бірнешеуінде қойылған. 2009 жылы [[Түркістан]] сазды-драма театрында «Әкімнің туған күні» атты трагикомедия қойылған.

“Құрмет” ордерінің иегері, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері. Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің үздігі, Жамбыл облысының Құрметті азаматы, Халықаралық “Алаш” әдеби сыйлығының және Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:3 қазанда туғандар]]
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
[[Санат:Шу ауданында туғандар]]
[[Санат:10 қарашада қайтыс болғандар]]
[[Санат:2015 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Құрмет орденінің иегерлері]]
[[Санат:Жамбыл облысының құрметті азаматтары]]

Ғаббас Қабышұлы

2026-03-24T10:42:45Z

Bektenbai Bekzhan:

[[Сурет:Ғаббас Қабышұлы.png|200px|оңға]]
'''Ғаббас Қабышұлы''' (Ш. Ұланов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 111</ref>) — қазақстандық жазушы, публицист, аудармашы, сыншы, журналист. 1935 жылы 9 сәуірде [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Ұлан ауданы]], Ұранқай ауылында дүниеге келген. 1968 жылы ҚазМУ-дың (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]]) журналистика факультетін сырттай аяқтайды. 1955–1966 жылдары облыстық «[[Алтай большевигі (газет)|Алтай большевигі]]<nowiki/>» (қазіргі «Дидар») газетінде корректор, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы, 1966–1974 жылдары республикалық «[[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]]<nowiki/>» газетінде жауапты хатшының орынбасары, көркем әдебиет, әдеби сын бөлімдерінде меңгеруші болып істеді. 1974 жылдан КСРО Әдеби қоры Қазақ филиалының директоры, 1983 жылы республикалық «Ара-Шмель» сатира журналының бас редакторы, 1989 жылы [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]] құзырындағы Көркем аударма және әдеби байланыс Бас редакциясы алқасының бөлім меңгерушісі, 1994–1996 жылдары Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының екінші хатшысы болған.

Әзіл-сықақ әңгімелер, [[новелла]]лар, сын, көркем очерк, [[көсемсөз]], түрлі тақырыпқа мақала жазды.

«Мінездеме», «Мысықта сақал неге жоқ?», «Күлеміз бе, қайтеміз?», «Тарихта қалғың келе ме?», «Бұл әлгі кім ғой...», «Халіңіз қалай?» «Кадр мәселесін... мәселе шешеді», «Жетім жиналыс», «Екі хикая», «Көлденең кітап», «Сағыныш сазы», «Адамның кейбір кездері», «Жолаушылар», «Төрт хат», «Тарғыл тағдыр» т.б. кітаптардың авторы.

[[Антон Павлович Чехов|А. Чехов]], [[Сергей Владимирович Михалков|С. Михалковтың]], украин, серб, түрік, молдован жазушылары шығармаларын қазақ тіліне аударған.

Автордың сатиралық көріністері «Қымызхана», «Тамаша» театрлары сахнасында қойылған.

«Алаш» халықаралық әдеби сыйлығының лауреаты (2005).<ref>{{cite web|url=https://esimder.pushkinlibrary.kz/kz/pisateli-i-poetykz/238-.html|title=Қабышұлы Ғ.|author=Шығыс Қазақстан: танымал есімдер|date=2022-06-09|work=|publisher=А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан Облыстық Кітапханасы|accessdate=2023-08-30|lang=}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{уики}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:9 сәуірде туғандар]]
[[Санат:Ұлан ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Қазақстан аудармашылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]

Зейнел-Ғаби Иманбаев

2026-03-24T10:29:52Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Зейнел-Ғаби Иманбаев''' (Қаражігітов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 102</ref>) ([[1924 жыл|1924]]-[[1987 жыл|1987]]) - 2 қазанда [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданына қарасты Ортақкөл ауылында туған. 1941 жылы Баян орта мектебін бітіргеннен кейін, колхозда [[есепші]] боп істейді.

[[1953 жыл|1953]] жылы «Жұлдыз» журналында «Қанатты өмір» атты очеркі шығады. Содан бері әңгіме-очерктері облыстық, республикалық баспасөзде жиі көріне бастайды. [[1959 жыл|1959]] жылы «Бастама» атты тұңғыш әңгімелер жинағы жарық көреді. Жеке әңгіме-очерктері мектеп оқулықтарына енген. [[1971 жыл|1971]] жылы «Жазушы» баспасынан азамат соғысының батыры Қүрманғали Бошатаев жайлы «Сұңқар туралы жыр» атты деректі повесі жарық көреді.

«[[1941 жыл|1941]]-[[1945 жыл|1945]] жылдары Ұлы Отан соғысындағы ерлік еңбегі үшін» медалімен марапатталған.

==Шығармалары==
*{{бастама}}Бастама. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1959;
*Сырымбет. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1960;
*Арлан. Повесть, әңгіме. А., ҚМКӘБ, 1961;
*Дала көктемі. Повесть. А., ҚМКӘБ, 1963;
*Кішкене малшы. Әңгімелер. А., ҚМКӘБ, 1964;
*Кең аймақ. Очерк-тер. А., «Жазушы», 1965;
*Жас шыбық-тар. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1966;
*Сол манты н гүл. Повесть, әңгіме. А., «Жазушы», 1968;
*Нажағайлы түн. Повесть әңгіме. А., «Жазушы», 1970;
*Қыран түлегі. Повесть, әңгіме. А., «Жазушы», 1977;
*Ауыл түтіні. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1985.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

[[Санат:1924 жылы туғандар]]
[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Ортақкөл ауылы]]

Оспанәлі Иманәлиев

2026-03-24T10:28:45Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Оспанәлі Иманәлиев''' (Сұржебе Қорамсақов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 100</ref>) ([[21 желтоқсан]] [[1927 жыл]], [[Талас ауданы]], [[Ойық (Жамбыл облысы)|Ойық]] ауылы – [[1997 жыл]], [[Тараз]] қаласы) – [[ақын]], [[жазушы]]. [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref>

== Өмірбаяны ==
* Жамбыл зоотехникалық-малдәрігерлік техникумын (1948) бітірген.
* [[Қазақ ұлттық университеті]]нің [[филология]] факультетін (1963) бітірген.
* 1948 – 1958 жылы [[Талас ауданы]]нда [[зоотехник]]
* Талас ауданы [[комсомол]] комитетінің бірінші хатшысы
* Талас аудандық ауыл шаруашылығы бөлімінің меңгерушісі
* Талас аудандық партия комитетінде бөлім меңгерушісі болды.
* 1963 – 1991 жылы «[[Егемен Қазақстан|Социалистік Қазақстан]]» газеті
* «[[Ара (журнал)|Ара]]» журналында бөлім меңгерушісі қызметін атқарды.
== Шығармалары ==
* «Тұңғыш кітап» (1963),
* «Отан ұлы» (1964),
* «Тайға міндім» (1965),
* «Қызыл жалау» (1967),
* «Сәуір» (1971),
* «Май – мамыр» (1975) атты өлеңдер жинағы,
* «Бұйрық пен сыйлық» (1966),
* «Безбүйрек» (1968),
* «Соқырішек» (1973),
* «Сыңар кебіс» (1977),
* «Егізбүйрек» (1977) деген әзіл-сықақтары,
* «Байқадам» (1980) повесі,
* «Жаннат жер» таңдамалысы жарық көрді.
* 1980 жылы «Ылғалсыз көктем»,
* 1995 жылы «Аққайың жарды бүршігін» кітаптары жарияланды.<ref>Тараз Энциклопедиясы</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://anatili.kz/?p=6306/ Сыншыл, сыршыл қаламгер ұлағаты]
* [http://www.egemen.kz/indexold.php?act=readarticle&id=5508/ “Бір сөзі мың жыл жүрсе дәмі кетпес”]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:21 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]
[[Санат:Талас ауданында туғандар]]
[[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Таразда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]

Есләм Зікібаев

2026-03-24T10:27:22Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Есләм Зікібаев''' (Е. Слам<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алматы, Жазушы, 1982, стр. 97</ref>) (5.06.[[1936]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданының]] [[Өрнек (Солтүстік Қазақстан облысы)|Өрнек]] ауылы - 12.04.2002, [[Алматы]]) - ақын, жазушы. [[Арғын]] тайпасы [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Сәдуақас, Тортай|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Ел мен Жер. Көкшетау - Қызылжар - Омбы - Құсмұрын - Ұлытау - Астана аймағы (тарихи-танымдық жинақ)|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы |баспасы= Дайк-Пресс|жыл= |томы= 2003|беттері= |барлық беті= 565|сериясы= |isbn= 9965-699-06-2|тиражы= 1500}}</ref><ref>{{кітап
|авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев
|бөлімі =
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы = Атығай шежіресі
|шынайы атауы =
|сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf
|уикитека =
|жауапты = Серікбай елемесов
|басылым =
|орны = Петропавл
|баспасы = Зщднфке
|жыл = 2010
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 510
|сериясы =
|isbn =
|тиражы =
}}</ref>

* [[1961]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университетінің]] журналистика бөлімін бітірген.
* Еңбек жолы «Қазақстан пионері» («[[Ұлан (газет)|Ұлан]]») газетінде басталып, одан «[[Қазақстан әйелдері]]» журналында, «Социалистік Қазақстан» («[[Егемен Қазақстан]]»), «[[Жетісу газеті|Жетісу]]» газеттерінде жалғасқан.
* Бұдан кейін Қазақ КСР Баспа, полиграфия және кітап саудасы істері жөніндегі мемлекеттік комитеттің бөлім бастығы, «[[Жалын]]», «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]» баспаларының редакция меңгерушісі, «Кітап жартысы» — «Друг читателя» газетінің бас редакторы, [[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның әдеби кеңесшісі, көркем әдебиетті насихаттау бюросының директоры, «[[Ақиқат журналы|Ақиқат]]» журналының бөлім меңгерушісі және алқа мүшесі болды.

== Жетістіктері ==
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған. Өзі туған Есіл ауданының Құрметті азаматы. Бірнеше мүшәйралардың жүлдегері.
== Шығармалары ==
Алғашқы өлеңі [[1958]] жылы республикалық жастар газетінде жарық көрген. Қазақстан Жазушылар одағының [[1986]]— [[1996]] жылдары басқарма мүшесі болған. Серб жазушысы Змайдың бірталай шығармаларын башқұрт ақыны Ш.Бикколдың «Жүрегімнің жарығы», қырғыз ақыны Ж.Садықовтың «Тау жолы» жыр кітаптарын, түркмен жазушысы К.Қүрбаннепесов шығармаларын т.б. тәржімалаған. Оның өлеңдеріне біршама әндер жазылған.
*Ақ қайыңдар. Өлеңдер. «Жазушы», [[1975]];
*Аққу-арман. Өлеңдер. «Жазушы», [[1977]];
*Мен космонавт боламын. Өлеңдер. «Жалын», [[1978]];
*Ақ қайнар. Өлеңдер. «Жалын», [[1982]];
*Ақ айдын. Алматы. [[1980]];
*Ақ сағым. Алматы. [[1982]];
*Алтын сағым. Өлеңдер. «Жазушы», [[1985]];
*Верую в людей. Стихи. «Жазушы», [[1989]];
*Құс ғұмыр. Өлеңдер. »Жазушы», [[1992]];
*Дүние жалған. Өлеңдер. «Аман» ЖШС, [[1998]];
*Арна. Өлеңдер. «Аман»ЖШС, [[2001]];
*Жыр тағдырым. Алматы [[2003]];
*Қас қағым сәт. Алматы. [[2004]];
*Армандай ғұмыр. Алматы. [[2007]];
*Өмір - бәйге. Астана. [[2007]].<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:5 маусымда туғандар]]
[[Санат:1936 жылы туғандар]]
[[Санат:Есіл ауданында (Солтүстік Қазақстан облысы) туғандар]]
[[Санат:12 сәуірде қайтыс болғандар]]
[[Санат:2002 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]

Күлиман Жүнісова

2026-03-24T10:26:20Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Күлиман Жүнісова''' (К. Арманова<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 95</ref>) 1924 жылы 20 қазанда [[Семей]] өңіріндегі [[Абай ауданы]], Қайнар селосында туған.

[[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]]<nowiki/>тің [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref>

Орта мектепті бітірген соң, сол ауданда қаржы мекемесінде, аудандық комитет хатшысы, аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, аудандық газет редакциясының жауапты хатшы болып қызмет атқарды. Абыралы ауданы қаржы мекемесінде, аудандық комитет хатшысы, аудандық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, аудандық газет редакциясының жауапты хатшысы қызметтерін атқарған. 1960 жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітіріп, облыстық газеттерде әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеген. "Еңбектегі ерлігі үшін" медалімен марапатталған.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

== Шығармалары ==
*Шұғыла. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1996;
*Жасыл жапырақтар. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1969;
*Кәмшат. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1971;
*Құстар әні. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1975;
*От пен гүл. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1979;
*Қимаймын сені. Әңгімелер мен повестер. А., «Жазушы», 1984.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1924 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері]]

Кәрім Баялиев

2026-03-24T09:41:59Z

Bektenbai Bekzhan:

'''Кәрім Баялиев''' ([[1 наурыз]], [[1926 жыл]], Тараз – [[2004]]) - жазушы, журналист.
Лақап аты — Дәуренов<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 46</ref>.

Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref>

[[Тараз|Әулиеата (''қазіргі Тараз'') қаласының]] батыс жағындағы [[Билікөл]]дің жағасында, сол аймақтың болысы (волостной управитель) Байелдің отбасында туған. Әкесі ұжымдастыру кезінде большевиктер тарапынан қудaлaуғa ұшырaғaн. Алматы мемлекеттік заң институтын бітірген. Облыстық әділет басқармасы бастығының орынбасары, мұғалім, облыстық ''«Еңбек туы» (қазіргі «[[Ақ жол (газет)|Ақ жол]]»)'' газетінде әдеби қызметкер, [[Қазақ радиосы]]ның Жамбыл облысындағы меншікті тілшісі, [[Қазақстан Жазушылар одағы]]ның облыстық бөлiмшесiнiң бaсшысы болып істеді.

== Еңбегі ==
Алғашқы әңгімелері баспасөзде елуінші жылдардың басында жариялана бастады.
* Тұңғыш әңгімелер жинағы 1959 жылы ''«Жол үстінде»'' деген атпен басылып шықты. Содан бері
* «Адам ізі»
* «Нөсер»
* «Дегелек келді, жаз болды»
* «Мейірім»
* «Той бастар»
* «Лебіз»
* «Жер тынысы»
* «Жасарған Жамбыл жерінде», тағы басқа кітаптары жарық көрді.
Соңғы жылдары өзіне таныс заң қызметкерлері өмірінен жазылған
* «Үрей»
* «Ар жазасы"
* «Бөтен бала»
* «Кескіленген келіншектер» атты шытырман оқиғалы повестері «Жазушы» баспасынан кітап боп шықты.
* «Оралу», «Атаң келеді артыңда», «Қос дегелек»'' атты спектакльдері [[Жамбыл]], [[Шымкент]] және [[Қырғызстан]]ның Ош театрларында қойылған.<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
== Жетістіктері ==
* [[Қазақ КСР]] Жоғарғы Кеңесі Грамотасымен марапатталған ([[1977]])
* Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткері ([[1982]])
* Жамбыл облысының құрметті азаматы ([[2003]]).<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}

[[Санат:1 наурызда туғандар]]
[[Санат:1926 жылы туғандар]]
[[Санат:Таразда туғандар]]
[[Санат:2004 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:Алматы заң институты түлектері]]
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
[[Санат:Жамбыл облысының құрметті азаматтары]]

Әкім Ұртайұлы Әшімов

2026-03-23T10:01:58Z

Bektenbai Bekzhan: /* Толығырақ */ Толықтыру

{{Жазушы
|Есімі = Әкім Ұртайұлы Әшімов
|Шынайы есімі =
|Суреті = Әкім Тарази.png
|Ені =
|Суреттің аты = Әшімов, 1996 жыл
|Туған кездегі есімі =
|Лақап аты = Әкім Тарази
|Туған күні = 09.09.1933
|Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
|Қайтыс болған күні = 22.4.2025
|Қайтыс болған жері =
|Азаматтығы = {{байрақ|КСРО}} {{байрақ|Қазақстан}}
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]]
|Мансабы = {{hlist|[[жазушы]]|[[драматургия|драматург]]|[[сценарийші]]|[[педагогика|педагог]]-[[профессор]]}}
|Шығармашылық жылдары =
|Бағыты =
|Жанры =
|Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]]
|Дебюті = «Құйрықты жұлдыз» повесі (1966)
|Марапаттары = {{Қатар
|{{Отан ордені}}
|{{Құрмет ордені}}
}}
{{Қатар
|{{Қазақстанның Еңбек Ері}}
|{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
}}
|Сыйлықтары = {{Қатар
|{{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}
}}
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Commons =
}}
'''Әкім Ұртайұлы Әшімов''' (көбіне '''Әкім Тарази''', [[9 қыркүйек]] [[1933 жыл]], [[Алматы]] – [[22 сәуір]] [[2025 жыл]]) — кеңестік және қазақстандық [[жазушы]], [[драматургия|драматург]], [[сценарийші]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1999), [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] (2007), 2009 жылдан [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің [[профессор]]ы болды.

== Толығырақ ==
Әшімов [[дулат]] тайпасының [[жаныс]] руынан болатын.<ref>{{кітап|авторы=Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш |тақырыбы=Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс |орны=Алматы |баспасы=Өнер баспасы |жыл=2004 |барлық беті=992 |isbn=9965-595-78-Х}}</ref> Ол 1933 жылғы 9 қыркүйекте [[Алматы]] қаласының Стандарт көшесіндегі (Лев Толстой көшесі) 18-үйде дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://altynqor.com/video/1039 |title=«Өмір-өзен». Әкім Тарази. 1996 ж. |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] телеарнасы, Алтын Қор |date=1996 |accessdate=2025-08-01}}</ref>

Әшімов орта мектепті 1950 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Тұрар Рысқұлов ауданы|Луговой ауданы]]ндағы [[Жаңатұрмыс (Тұрар Рысқұлов ауданы)|Жаңатұрмыс]] ауылында бітірген.

Әшімов 1957 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]н бітірген. 1968 жылдан бері ол — [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі.

1956 жылы Әшімов еңбек жолын бастаған. Жамбыл облысының [[Шу ауданы]]нда мұғалім (1956–1958), «Ара» журналында [[фельетонист]] (1958–1959), «Қазақстан пионері» газетінде жауапты хатшы (1962–1970), [[Қазақфильм]] киностуциясында сценарийлік редакциялық алқа мүшесі, бас редактор болды.

1970–1971 жылдары ол «Литературная газетаның» Қазақстан бойынша тілшісі болса, 1971–1980 жылдары ол Қазақстан Кинематографиялық одағы басқармасының 1-хатшысы еді. 1986 жылдан 1991 жылға дейін Әшімов [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның хатшысы, 1991–1993 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Қазақстан Мәдениет министрлігі]]нің кеңесшісі, 1993–1995 жылдары «Қаржы-қаражат» журналының бас редакторы қызметтерін атқарды.

1995 жылдан Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының доценті. 2009 жылдан ол — [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің [[профессор]]ы.

2025 жылғы 22 сәуірде Әшімов қайтыс болды.<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/210229/ |title=Қазақ әдебиетінің алыбы Әкім Тарази дүниеден өтті |lang=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2025-04-22 |accessdate=2025-04-23}}</ref>
Астана маңындағы Ұлттық Пантеонда жерленген.

== Шығармалары ==
Әшімовтің романдары:
* Құйрықты жұлдыз (алғашқы кітабы, 1966) повесі
* Үлкен ауыл (1968)
* Асу-асу (1970)
* Көкжиек (1980)
* Басынан Қаратаудың (1984) повес-әңгімелері
* Қыз махаббаты (1982) пьесалар жинақтары
* Бұлтқа салған ұясын (1978)
* Тасжарған (1980)
* Кен (1986)
* Жаза (1998)
* Шер (2000)
* Махаббат жыры (2001)
* Қиянат (2002)
Сондай-ақ ол:
* Күлмейтін комедия (1966)
* Жақсы кісі (1968)
* Жолы болғыш жігіт (1972)
* Қос боздақ (1985), т.б. пьесаларын;
* Тұлпардың ізі (1964, реж. М.Бегалин)
* Арман-атаман (1965, реж. Ш.Бейсенбаев)
* Қараш-Қараш оқиғасы (1972, реж. Б.Шөмшиев), т.б. кинофильм сценарийлерін жазды.
Фолиант баспасында Әшімовтің 8 томдығы толық шыққан:
# Тасжарған
# Қиянат. Жаза
# Тырна, тырна, тырналар. Ақбердінің ауласы. Москва: баласаз. Сарманқұл. 2999999+1. Әнім сен едің
# Құйрықты жұлдыз. Қодарқұл. Жадыра. Аспанбай мен Райгүл. Аяз бен Биби
# Қорқау жұлдыз. Шер
# Мұстафа Шоқай
# Тәж. Эсселер
# Аспан айналып жерге түскен күн

Бірқатар кітаптары орыс, мажар, чех, неміс тілдерінде жарық көрген. 2002 жылы «Жаза» романы үшін Әшімовке [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] берілді.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>

== Өз өмірі ==
Әшімов [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы|Мемлекеттік сыйлық]] иегері Роза Мұқановаға үйленген болатын. Олардың бірнеше баласы болған.<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-04-22/grtb-akim-tarazi/ |title=Әкім Тарази қайтыс болды |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2025-04-22 |accessdate=2025-08-14}}</ref>

== Марапаттары және атақтары ==
Әшімов марапат пен атақтары қатарында:<ref>{{Cite web|url=https://newsroom.kz/88639/zhazushy-kim-tarazi-d-nieden-tti |title=Жазушы Әкім Тарази дүниеден өтті |language=kk |work=newsroom.kz |date=2025-04-22 |accessdate=2025-08-01}}</ref>
* [[Қазақстан жазушылар одағы]] сыйлығының иегері
* [[Құрмет ордені]] (1994)
* [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1997)
* [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] (2002)
* [[Отан ордені]] (2015)
* [[Қазақстанның Еңбек ері]] (2021) болған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
{{DEFAULTSORT:Әшімов, Әкім Ұртайұлы}}
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:КСРО жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан сценарийшілері]]
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары]]

{{Stub}}

Әділ Сасбұқаев

2026-03-23T09:33:47Z

Bektenbai Bekzhan:

{{stub}}
{{wikify}}
[[File:Әділ Сасбұқаұлы тұрған үйге арналған ескерткіш тақта.jpg|thumb|1965-2003 жылдары Әділ Сасбұқаұлы тұрған үйге орнатылған ескерткіш-тақта. Шымкент, Әл-Фараби алаңы]]
''' Әділ Елтайұлы Сасбұқаев ''' (5.12.1922, [[Қазығұрт ауданы]] [[Төбеқұдық ауылы]] – 3.5.2005, [[Шымкент]]) – қоғам қайраткері, соғыс және еңбек ардагері. [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-інің еңбек]] сіңірген ауылы шаруашылық қызметкері (1980).

[[Сіргелі]] тайпасының [[Батыр руы|Батыр]]-[[Жайдақ]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Рахаев Нұрғали Баймаханұлы, Қамбарова Зухра Медеуқызы|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сіргелі Батыр-Жайдақ шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= Редактор: Раушан Өскенқызы|басылым= |орны= Алматы|баспасы= Нұрлы Әлем|жыл= 2022|томы= |беттері= |барлық беті= 888|сериясы= |isbn= 978-601-205-708-9|тиражы= 5000}}</ref>

Облыстың құрметті азаматы. Еңбек жолын ауданы сотта хатшы болып бастады.

1942 жылдан бастап [[Ақиар]], [[Ақмешіт (Қырым)|Ақмешіт]], [[Днепропетровск]] қалаларын, [[Украина]], [[Польша]], [[Чехословакия]] жерін азат етуге қатысып, 1, 2-дәрежелі «[[Ұлы Отан соғысы]]», «[[Қызыл жұлдыз]]» ордендерімен, «Ерлігі үшін», «Жауынгерлік ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған.

1947 – 49 жылдары ауданы прокуратурада тергеуші, соңынан ауданы комсомол комитетінің бірінші хатшысы.

1949 – 52 жылдары облыстық партия комитеті бірінші хатшысының көмекшісі, бөлім меңгерушісі.

1952 – 54 жылдары [[Алматы]] Жоғары партия мектебінде оқыды.

1954 – 60 жылдары [[Шымкент]] қалалық партия комитетінде үшінші хатшы, Фрунзе, [[Түркістан]] партия к-ттерінде екінші хатшы, кеңес атқару комитетінің төрағасы, Созақ партия комитетінің бірінші хатшысы.

1973 – 86 жылдары облысы партия комитетінің екінші, Қызылқұм аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, облыстық ауылы шаруашылық басқармасының бастығы. «Өткен күннен белгі көп», «Шежірені білу – еліңді құрметтеу» кітаптарының авторы.

Қазақ КСР Жоғары Кеңесінің депутаты, Қазақстан Компартиясы ОК-інің мүшелігіне сайланған. [[Шымкент]] , [[Түркістан]] қалаларының, [[Қазығұрт]], [[Созақ ауданы|Созақ аудандарының]] құрметті азаматы.
Шымкент қаласында Сасбұқаев көшесі бар.
Балалары: Жұпар, Қанатбек, Манатбек.

== Марапаттар ==
* «[[Ленин ордені]]» (1966),
* «[[Құрмет Белгісі ордені]]» (1976),
* «[[Еңбек Қызыл Туы ордені]]» (1981),
* «[[Парасат ордені]]» (2003).

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазығұрт ауданында туғандар]]

Талаптан Ахметжан

2024-04-20T12:31:12Z

Bektenbai Bekzhan: Толықтырыңқылық

'''Талаптан Зейнолдаұлы Ахметжан''' - ([[16 желтоқсан]] [[1961 жыл]] [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Күршім ауданы]], [[Теректібұлақ]] ауылы – [[27 маусым]] [[2009 жыл]], [[Алматы]]) - жазушы, драматург.

* 1977 жылы Теректібұлақ орта мектебінің 8 сыныбын өте жақсы бітіріп, [[Өскемен|Өскемен қаласындағы]] [[Өскемен|Жамбыл]] атындағы мектеп-интернатқа ауысады.
* 1979 жылы мектеп-интернатты бітіріп, Өскемен құрылыс-жол институтына оқуға түседі.
* 1985 жылы институты бітіріп, құрылыста мастер
* Шығыс Қазақстан облыстық телерадио комитетінде редактор
* республикалық «Қазақ әдебиеті» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі
* Қазақстан Республикасының Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігінде Бас маман
* «[[Егемен Қазақстан газеті|Егемен Қазақстан]]» газетінде бөлім редакторы
* «Парасат» журналында Бас редактордың орынбасары
* [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасы Төрағасының орынбасары
* «Ан Арыс» баспасының Бас редакторы қызметтерін атқарған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9</ref>

==Жетістіктері==
* Қазақстан шығармашылық жастарының Республикалық «Жігер» фестивалінің (баспасөзде жарияланған әңгімелері үшін, 1988)
* Қазақстан жазушылар одағының [[Қазақстан жазушылар одағы|Оралхан Бөкей]] атындағы сыйлығының (жазушы жайлы жазған естеліктері мен сын мақалалары үшін, 1995)
* Қазақстан Жастар одағы сыйлығының («Тұма» атты тырнақалды кітабы үшін, 1996)
* Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының («О дүниенің қонағы» атты кітабы үшін, 2002)
* Халықаралық Валентин Пикуль атындағы сыйлықтың (шығармашылықтағы жетістіктері мен халықаралық әдеби байланысқа сіңірген еңбегі үшін, 2008 ) лауреаты.

==Шығармалары==
* «Тұма» («Жалын» 1995 ж.)
* «Сұлу мен суретші» («Білім» 1997 ж.)
* «О дүниенің қонағы» («Елорда» 2001 ж.)
* «Ақиқат жолы» («Қазақ-парат» 2003 ж.)
* «Мұң» («Қазақапа-рат» 2003 ж.) прозалық кітаптары,
* Таңдамалы шығармаларының үш томдығы («Жалын» 2006, 2007, 2008 жж.) жарық көрген.

Драмалық шығармалары республикалық театр сахналарында қойылуда.
* «Қараторғай» атты спектаклі он шақты жылдан бері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облыстық]] театрының сахнасында қойылып келеді.
[[Алматы]]дағы [[Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы|Ғ.Мүсірепов]] атындағы академиялық Жастар мен балалар театрында
* «Екі жүрек»
* «Тазша бала»
* [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|М.Әуезов]] атындағы академиялық драма театрында «Сұлу мен суретші»
* [[Әуезов Мұхтар Омарханұлы|Жамбыл]] атындағы Шығыс Қазақстан облыстық драма театрында «Қараторғай» атты спектакльдері жүріп жатыр.
Республикалық басылымдарда бұл спектакльдер жайлы жылы лебіздер көп жариялайды.

==Белсенділігі==
* 2005 жылы [[Түркия]]ның [[Стамбул|Стамбул қаласында]] өткен Халықаралық Жазушылар форумына
* 2007 жылы мамыр айында «Диалог-Евразия» платформасы ұйымдастырған [[Украина]]ның [[Киев]] қаласында өткен Халықаралық конгреске
* қараша айында [[Мәскеу|Мәскеу қаласында]] өткен Халықаралық Жазушылар конгресіне қатысқан.

Шығармалары [[Орыс тілі|орыс]], [[Түрік тілі|түрік]], [[Корей тілі|корей тілдеріне]] аударылды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:16 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1961 жылы туғандар]]
[[Санат:Күршім ауданында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Қазақстан Жастар одағы сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Алаш әдеби сыйлығының иегерлері]]
[[Санат:Халықаралық Валентин Пикуль атындағы сыйлықтың иегерлері]]

Шығармаларының елу томдық толық жинағы

2024-04-14T16:43:46Z

Bektenbai Bekzhan: Кейінірек әр том беттері, құрамы жайында нақ ақпар бере жатармын. Иә, алғашқы томдар “Ғылым” баспасында (Шевченко көшесі, 28) шыққан.

{{Басылым
|Атауы = Шығармаларының елу томдық толық жинағы
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет = M.O.Auez.50_tomqyq_dhagarmalar_jinagynyn_kei_tomdary.jpg
|Ені =
|Сурет атауы =
|Авторы = Мұхтар Әуезов
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты =
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Ғылым», «Жібек жолы», [[Алматы]]
|Шыққан уақыты = [[1997–2011]]
|Беттері =
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 5-628-02141-5<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат = Әңгімелер, хикаяттар, романдар, драмалық шығармалар, зерттеулер, мақалалар, сөздер, пікірлер, жолжазба, аудармалар
}}
'''Шығармаларының елу томдық толық жинағы''' — [[1997 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Ғылым», сосын «Жібек жолы» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы — Мұхтар Әуезов.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=5-628-02141-5&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі — [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/5-628-02141-5|5-628-02141-5]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
{{quotation|Жазушы шығармаларының 48 томына бұрын еш жерде жарияланбаған «Алуа» пьесасы мен «Происшествие на Караш-Караш» повесінің автордың өзі жасаған сөзбе-сөз аудармасы, сонымен қатар пікірлері, сөйлеген сөздері, 1935 ж. Шығыс Қазақстанға барған жолсапарының жоспары енді. Кітап ғылыми қызметкерлерге, студенттерге, жалпы әдебиетті сүйетін жұртшылыққа арналған.|}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{book-stub}}
{{Қазақстан кітап палатасы}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:1997 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Жібек жолы баспасының кітаптары]]

Қазақ Кеңес энциклопедиясы

2024-03-26T08:11:41Z

Bektenbai Bekzhan: Әрменгі нақты мәліметтерді жаздым

[[Сурет:Kazak Sovet Enciklopediasy.JPG|300px|thumb|right|Қазақ Кеңес энциклопедиясы]]
[[Сурет:ҚКЭ_қосымша_томы.jpg|нобай|оңға|Қосымша том]]
'''Қазақ кеңес энциклопедиясы''' (немесе '''Қазақ совет энциклопедиясы''') — алғашқы әрі ең ірі [[қазақ тілі]]ндегі әмбебап [[энциклопедия]].

[[Қазақ КСР ғылым академиясы]] құрастырған энциклопедия [[1972 жыл|1972]]—[[1978 жыл|1978]] жылдары 12 томы басылып шығады. Анықтамалық томы да бар (қазақшасы – 1980, орысшасы – 1981). [[1985 жыл|1985]] жылғы қысқа төрттомдық қазақ және [[орыс тілі|орыс]] тілдеріндегі «Қазақ КСР» энциклопедиясына негіз болады (1989 жылға дейін шықты).

Бас редакторы — академик [[Мұхамеджан Қожасбайұлы Қаратаев|М.Қ. Қаратаев]].

Қосымша 13-том әліпбилік пәндік-есім корсеткішіне арналған ([[1982 жыл|1982]]). Тұңғыш әмбебап энциклопедияда қазақ халқының ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі тарихи жолын, Қазақ КСР-ның құрылу және тарихи қалыптасу кезеңдерін, экономика, ғылым, мәдениет пен әдебиет саласындағы табыстарын, туыскан халықтардың, соц. елдердің достығы мен ынтымағын көрсететін материалдар мен құнды деректер жинақталған.

Қазақ жерінің [[жануарлар]] дүниесі мен [[өсімдіктер]] әлемі, табиғи байлықтары кең қамтылған. Республиканың өндіріс орындары, кеніштер, қалалар мен ауылдар, оқу ордалары мен мәдени мекемелер, ұжымдык, кеңестік шаруашылықтар тарихы мен соңғы жетістіктері туралы мол мағлұматтар бар. Халықтың ардақты ұлдары, батырлары мен ғалымдары, өнер қайраткерлері жайында өмірбаяндық деректер келтірілген. Бұл күрделі еңбекті әзірлеуге республика ғана емес, [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]], [[Киев]], одақтас республикалар ғалымдары мен зиялы қауымы, ғылым мен [[мәдениет]] орталықтары кеңінен тартылған.

Көрнекті ғылым қайраткерлері - академиктер: [[Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафин|У.М. Ахмедсафин]], [[Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров|О.А. Байқоңыров]], [[Сақтаған Бәйішұлы Бәйішев|С.Б. Бәйішев]], [[Темірбай Байбосынұлы Дарқанбаев|Т.Б. Дарқанбаев]], [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан|Ә.Х. Марғұлан]], т.б. ғалымдар мақалалар жазған. Энциклопедияның 8 мың- нан астам авторының ішінде 313 ғылым докт., 4 мың ғылым канд. бар. Жалпы есептегенде "ҚСЭ-ның" 12 томына 48931 мақала енгізілген. Энциклопедия түрлі-түсті [[карта]]лармен, [[диаграмма]]-кестелермен, [[сұлба]]лармен жабдықталып, [[портрет]]термен және [[фотосурет]]термен көркемделген.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
Әрбір томдардың бет саны:
* Бірінші – 648.
* Екінші – 642.
* Үшінші – 624.
* Төртінші – 672.
* Бесінші – 656.
* Алтыншы – 640.
* Жетінші – 648.
* Сегізінші – 664.
* Тоғызыншы – 640.
* Оныншы – 648.
* Он бірінші – 632.
* Он екінші – 600.
* Он үшінші (қосымша) – 752.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан әдебиеті]]
[[Санат:Қазақша энциклопедиялар]]

Оразанбай Егеубай

2024-03-18T04:17:06Z

Bektenbai Bekzhan: Өзге тақырып суреті, сол үшін алып тастадым

'''Оразанбай Егеубай''' (13.12.[[1935 жыл]]ы [[ҚХР]], [[Тарбағатай аймағы]] [[Шағантоғай ауданы]] [[Ойқұдық]] мекенінде дүниеге келген) – жазушы, әдебиет зерттеушісі.

[[Үрімжі]]дегі өлкелік кадрлар мектебін бітірген (1954). 1954 – 1958 жылдары [[Шыңжаң газеті]]нде, “[[Іле газеті]]нде” тілші, редактор болған. 1958 – 1980 жылдары “ұлтшыл” деген айып тағылып, еңбекпен түзеу колониясында саяси құқығынан айырылды. 1980 – 1996 жылдары “Іле газетінде” редактор, Үрімжідегі ''“Мұра”'' журналының бөлім меңгерушісі, бас редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. [[Таңжарық Жолдыұлы]]ның таңдамалы шығармалар жинағының 2, 3 томдықтарын бастырып шығарған (1985 – 2002). Оразанбайдың киносценарийі бойынша [[Бейжің]]де 5 сериялы ''“Таңжарық”'' көркем фильмі түсірілді (1992). 1984–96 жылдар аралығында Қытайдағы қазақтар арасында тараған батырлық жырлар мен ғашықтық дастандарды, тарихи, діни қиссаларды жинап, құрастырды, оннан астам томын (кейбірінде телавтор) баспадан шығарды. Көптеген еңбектері қытай тіліне аударылған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, VII том</ref>

== Шығармашылығы ==
* «Көктем»;
* «Естелік қалдыру» шығармаларымен әдебиет есігін (1954, «Шыңжаң» газеті) ашқан;
* «Өмір өткелдері» (әңгіме-повесть, 1982, Үрімші);
* «Адам, ат, ит» (повестер, 1991, Үрімші);
* «Тау ұлы» (кинороман, 1991, Іле);
* «Таңжарық» (бес сериялы көркем телефильм, 1992, Пекин);
* «Таңжарық тану» (1995, Іле);
* «Қазақ тарихындағы әйгілі адамдар — Таңжарық Жолдыұлы» (2000, Пекин);
* «Таңжарық». Таңдамалы шығармалары» (құрастырған, 1985 — 1995, Үрімші);
* «Таңжарық ақынның екі томдық толық жинағы» (2001, Үрімші);
* «Зерттеу материалдары» (Діндік қиссалар, 1985, Үрімші);
* «Қазақ хиссалары — батырлық, тарихи жыр-қисса» (4-т., 1984 — 1987, Пекин);
* «Қазақтың ғашықтық жырлары» (3-т., 1982—1996, Үрімші) кітаптары басылып шыққан.
* 13 еңбегі қытайшаға тәржімаланған.

«Шыңжаң газеті», «Іле газеті», «Мұра» журналы реакциясында редактор, тілші, бөлім бастығы, бас редактордың орынбасары міндетін атқарған. Шыңжаң және Қытайдың мәдениеті мен өнерінің дамуына ерекше үлес қосқан қайраткер атағын алған (1992). Шыңжаң және Қытай фольклор сыйлықтарының иегері, [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының мүшесі. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалімен марапатталған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:13 желтоқсанда туғандар]]
[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:Тарбағатай аймағында туғандар]]
[[Санат:Қытай қазақтары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қытай жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері]]
[[Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер]]
[[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]]
[[Санат:Қытай мәдениет қайраткерлері]]

Әлім Пшемахович Кешоков

2024-02-16T15:28:01Z

Bektenbai Bekzhan: Қайтыс болған жылы орысша Уикипедияда

'''Әлім Пшемахович Кешоков''' (1914–2001), кабарда [[ақын]]ы, [[мемлекет]] қайраткері. Кабарда-Балқар Республикасының халық ақыны (1964), Социалдық Еңбек Ері (1990), [[Ресей Мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты (1968). Ерлік еңбекті, бейбітшілікті, социалистік заманды шабыттана жырлады. [[Әуезов]]тің 80 жылдық мерейтойына қатысып, баяндама жасады, сөз сөйледі. 1977 ж. 23 қыркүйекте [[Алматы]]да еткен салтанатты жиналыста: «М. О. Әуезов көркем ойдың алыбы еді, өйткені ол сан ғасырлық әдебиет үлгілерінен сусындай отырып, ұзаққа сермеді және әлемдік мәдениеттің ірі өкілдерімен иық теңестірді», өйткені Мұхаң барлық жанрды асқан шеберлікпен меңгерді, сондықтан ол туған күні бар, бірақ өлген уақыты жоқ көрнекті ойшылдардың қатарына жатады десе, 24 қарашада [[Мәскеу]]дегі Үлкен театрдағы салтанатты кеште «[[Абай эпопеясы]]» - қазақ халқынын ғана емес, күллі әлем әдебиетіндегі ірі құбылыс» деді.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Социалистік еңбек ерлері]]

{{Stub }}

Евгений Петрович Михаэлис

2024-02-14T14:22:10Z

Bektenbai Bekzhan: /* Абай және Михаэлис */ Пунктуациялық әрі сөз қателіктерін түзеу

[[Сурет:Михаэлис.tif|thumb|right|200px|]]
'''Михаэлис Евгений Петрович''' (26.9.1841, [[Ресей]], [[Санкт-Петербург]] – 2.12. 1913, [[Қазақстан]], [[Өскемен]]) – орыс зиялысы.

[[Санкт-Петербург]]тегі студенттік қозғалыс басшыларының бірі ретінде полицияның қатаң бақылауымен [[Петрозаводск]] қаласына, 1863 жылы Тарту қаласына жер аударылған. 1869 жылы Михаэлис [[Семей]]ге ауыстырылып, статистика басқармасында іс жүргізушінің жәрдемшісі болып орналасты. Осы кезеңнен бастап Михаэлистің ғылыми, ағартушылық қызметі Қазақстанмен тығыз байланысты болды. Михаэлис 70-жылдардың басында Семейдің қоғамдық кітапханасында [[Абай]]мен танысып, бірнеше жыл қатарынан тығыз байланыс жасады. Ол ақынды Ресейдің ішкі өміріндегі жаңалықтармен, орыс әдебиетінің үздік шығармаларымен таныстырды, Г.Спенсер, И.Дарвин, т.б. еңбектерін оқып-үйренуге кеңес берді. 1886 ж. Михаэлистің ұсынысы бойынша [[Абай]] Семей облысы Статистика комитетінің толық мүшесі болып сайланды. Михаэлис 1878 жылдан [[Семей облысы]] статистика комитетінің хатшысы болып, қалада өлкелік музей мен кітапхана аштырды. 1880 жылы [[Ресей]] География қоғамы Батыс Сібір бөлімшесінің мүшелігіне сайланды. Михаэлистің Семей облысын зерттеуге арналған еңбектері Ресей География қоғамның кезекті басылымдарында жарияланды. 1882 жылы Михаэлис қызмет бабымен [[Өскемен]] қаласына ауысып, өмірінің соңына дейін жергілікті қазба байлық пен ауа райын зерттеумен шұғылданды, гидрогеологиялық мәселелерді қарастырды Михаэлис жүргізген ғылыми-зертханалық еңбектері жоғары бағаланып, Ресей География қоғамының медалімен марапатталды. М.Әуезовтың “[[Абай жолы]]” эпопеясында Михайловтың образы арқылы Михаэлистің өмірбаяны көрініс тапқан. 1913 жылы 2 желтоқсанда қайтыс болды. Өскемен қаласында жерленген.

==Абай және Михаэлис==
Абай Михаэлиспен 70-жылдардың басында Семейдің қоғамдық кітапханасында танысады. ''«Құнанбаевпен танысқан және оның керемет қабілеттілігін байқаған Михаэлис оның тәжірибесіне баса назар аударды. Бірнеше жыл қатарында Абай Евгений Петровичпен тығыз байланыс жасап тұрды. Жыл сайын Абай [[Семей]] қаласында қонақ болып, кешкі уақытын Михаэлиспен әңгімелесіп өткізетін»'', - деп жазды Семейдің белгілі өлкетанушы зерттеушісі Б. Герасимов <ref>Записки Семипалатинского подотдела Зап. Сиб. отдела Русского Геогр. общества, 1914, вып. VIII, с. 6</ref>. Абайдың саяси жер аударылған, өз заманының жоғары білімді, озық ойлы адамдарының бірі - Михаэлиспен достасып, жақын араласуы ақынның дүниеге көзқарасының қалыптасуына игі әсер етіп, орыстың революциялы-демократ ағартушыларының идеясын терең түсінуге ықпал жасады. Михаэлис ақынды Ресейдің ішкі өміріндегі жаңалықтармен, орыс әдебиетінің озат ойлы өкілдерінің шығармаларымен таныстырды және Ғылыми-зерттеулерді, әйгілі ғалымдар Г. Спенсер, [[Чарлз Дарвин]] т. б. еңбектерін оқып-үйренуге кеңес берді. Саяси жер аударылған революциялы-демократтар Абайға үлкен әсер еткенімен, ақынның өз айтуы бойынша жаңа ізденіп жүрген көзінде көмекші түрде ғана болды.
Отаршыл әкімдерден басқа орыс зиялыларын кездестірмеген Абайға Михаэлис Ресей мәдениетінің ең алғашқы хабаршысы, ақынның іздену, қалыптасу кезеңіндегі жол нұсқаушы есепті. «Ал, кейін орыс тілін еркін біліп, орыстың Ұлы мәдениетін мол, терең тани бастаған кездегі Абай озық ойды бұлардан үйренбейді. [[Пушкин Александр Сергеевич|Пушкиннің]] өзінен, Белинский, Герцен, [[Чернышевский Николай Гаврилович|Чернышевский]], Салтыков-Щедрин, Некрасовтардың өз мұраларынан өздігімен кең, терең тәлім-тәрбие алады. Абайдың классик ақын болған маңызын, әлеуметтік көзқарасын тек Михаэлис әсерінен деп қойсақ, - деп жазды М.О. Әуөзов, - әрі Абайға, әрі орыс халқының Ұлы мұрасына және Ұлы даналарына қиянат сөз айтқан болар едік. Ал, ақынның Михаэлис туралы үлкен алғыс сөз айтқанына келсек, ол алғашқы адам жөніндегі қарыздарлығын жақсылап білдіргені» (Әуезов М. Он екі томдық шығармалар, т. 12,-А., 1969, 285-6.). 1886 ж. Абай Михаэлистің ұсынысы бойынша Семей облысы Статистика комитетінің толық мүшесі болып сайланады. «[[Абай жолы]]» эпопеясында Абай тағдырына саяси жер аударылған Михайловтың жақындасуы үлкен қызмет атқарғаны көрсетілген, оның образы арқылы Михаэлистің өмірбаяны берілген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>"Абай жолы" роман-эпопеясы, 2-кітап ISBN 9965-666-78-4</ref>

==Сілтемелер==
* [[Абай жолы]]
* [[Абай]]
* [[Семей]]

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:1841 жылы туғандар]]
[[Санат:Ресейде туғандар]]
[[Санат:1913 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Ресей географтары]]
[[Санат:Абай энциклопедиясы]]

Константин (Кирилл) Михайлович Симонов

2024-02-14T14:15:40Z

Bektenbai Bekzhan: /* Өмірбаяны */ Қате жершікті түзеу

'''Константин (Кирилл) Михайлович Симонов''' ([[1915]]-[[1979]]) -жазушы, ақын, драматург.
Оның ''«Жеңімпаз», «Мұз қырғыны», «Суворов»'' дастандары, ''«Біздің қаланың жігіті», «Орыс адамдары», «Орыс мәселесі»'' пьесалары, ''«Күндер мен түндер»'' повесі, ''«Тірілер мен өлілер»'' романы қазақ тіліне аударылған.
[[Сурет:Константин_Михайлович_Симонов.jpg|нобай|оңға]]
Жазушы [[Абай]]дың ұлттар әдебиеттерін жалғастырудағы ерекше еңбегін жоғары бағалап, оны «Қазақтың ұлттық әдебиетін жасаған ақын» деп атады. Симоновқа [[Лениндік сыйлық]], бірнеше рет [[КСРО Мемлекеттік сыйлығы]] берілген.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref>

== Өмірбаяны ==
1915 жылғы 15 қарашада (28), Петроградта, генерал-майор Михаил Симонов пен ханшайым Александра Оболенскаяның отбасында дүниеге келген.

Ол өзінің әкесін ешқашан көрмеді: ол Бірінші дүниежүзілік соғыс майданында жоғалып кетті (жазушы өзінің ресми өмірбаянын атап өткендей, оның ұлы А.К.Симоновтың айтуынша, оның атасы 1922 жылы Польшада жоғалып кеткен) . 1919 жылы анасы мен ұлы Рязанға көшіп, әскери маманы, әскери іс жүргізушісі, Ресей империялық армиясының бұрынғы полковнигі А.Г. Иванишевке үйленді. Бала өгей әкесі, әскери мектептерде тактиканы үйретіп, Қызыл Армияның командирі болды («ол мені жасырып алды, мен де оны жасырғанмын»). Анасы баласын тәрбиелеп, үй шаруашылығын басқарады.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі

2024-01-30T12:24:05Z

Bektenbai Bekzhan: /* Жазушы туралы */ Түзеттім

'''Ғабит Мүсіреповтің музей-үйі''' - қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]]ның Жаңажол ауылындағы үйде орналасқан. Бұл әдеби-мемориалдық музей 1991 жылы ашылды.
== Жазушы туралы ==
Қазақстанның халық жазушысы, академик, Социалистік Еңбек Ері Ғабит Махмұтұлы Мүсіреп тегі – XX ғасырдағы аса көрнекті сөз зергерінің бірегейі болды. Оның шығармалары еліміздің және шетел оқырмандарының ыстық ықыласына бөленген.

== Музей-үй туралы ==
[[Ғабит Мүсірепов]] 1968-1985 жылдар аралығында тұрып, жемісті еңбек еткен үйінде, яғни қазіргі [[Солтүстік Қазақстан облысы]], [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданы]]ның [[Жаңажол (Жамбыл ауданы)|Жаңажол]] ауылындағы үйде 1991 жылы әдеби-мемориалдық музей ашылды.
Музей экспозициясынан 1932 жылдың 4 шілдесінде жазылған атақты "Бесеудің хатын" көре аласыздар. 1932 жыл (аштық )мен 1937 жыл (Сталиндік репрессия) - Ғ. Мүсірепов үшін ең бір ауыр жылдар еді. "Бесеудің хатын" жазғандар республикаға танымал адамдар болатын: [[Ғабит Мүсірепов]], Мансұр Ғатаулин, Мүташ Дәулетқалиев, Емберген Алтынбеков, Қадір Қуанышев.
Жеке кітапханасы. Кітапханасының мол бөлігін жазушы көзі тірісінде туған ауылының мектебіне сыйлапты. Қазақ жазушыларың ғана еңбектері емес, [[Шекспир]], [[Марк Твен]], [[Оноре де Бальзак]], Гете, [[Ромен Роллан]] сияқты көптеген шетел классиктерінің де туындысын көре аламыз.
Музей экспозициясы Ғ. Мүсіреповтің қоштасу хатымен аяқталады. 1985 жылы 28 желтоқсанда ауыр халде жатқан жазушы жас ұрпаққа арнаған өзінің соңғы сөздерін жаздырды: "... Қойны суық қасиетті қара жер құшағына, міне, мен де кеткелі жатырмын. Үмітпен, күреспен, сеніммен өткізген ұзақ ғұмырымды қорыта қарасам қуанышым да, ренішім де мол екен..."
1985 жылы 31 желтоқсан күні жазушы дүниеден өтеді.

== Музей бөлімдері ==
Музей екі: әдеби және мемориалдық бөлімдерден тұрады.

Әдеби бөлімінде жазушының өмірі шығармашылық жолынан сыр шертетін экспонаттар қойылған. Екінші мемориалдық бөлмеде жұмыс кабинеті мен демалатын бөлмесі , көзі тірісінде тұтынған, қажетіне пайдаланған , Ғабиттың қолы тиген заттары сол қалпында сақталған.

Ғ. Мүсіреповтің мемлекеттік әдеби-мемориалдық музей-кешені Халықаралық әлем музейлерінің каталогына енген.
== Тағы қараңыз ==
[[Ғабит Мүсірепов]]
== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

Қазақстан музейлері. Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2009.-280., суретті, 156 бет.

[[Санат:Қазақстан мұражайлары]]

Нұрғожа Оразов

2024-01-29T14:30:11Z

Bektenbai Bekzhan: Болған лақап аты қосылды

[[Сурет:301-324-27.png|thumb]]
'''Нұрғожа Оразов''' - 1932 жылы 20 қазанда [[Қостанай облысы]] Урицкий ауданындағы «Маяк» кеңшарында туған.

Лақап аты – Н. Қаршығашы.<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 248-ші бет</ref>

1947 жылы туған ауылындағы жеті-жылдық мектепті бітіріп, Гурьев (Атырау) педучилищесін 1950 жылы тамамдаған. Мұнайлы жетіжылдық мектебінде бір жыл мұғалім болған. 1951 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетіне түскен.

Алғашқы топтамасы «Жас жүрек» (1956) атты жас ақындар жинағына енген. 1956 — 1958 жж. мектепте ұстаздық еткен. 1958— 1963 жж. Қостанай облыстық газетінде, 1963—1965 жж. «Тың өлкесі» газетінде қызмет еткен. 1965 жылы Целиноград облысаралық бөлімшесіне жауапты хатшы болып тағайындалған. Қазір «Жаңа Сарыарқа» журналының Бас редакторы.

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мәдениет қызметкері, ҚР Журналистер одағының М.Сералин атындағы сыйлығының лауреаты, «Астана» және «Тәуелсіздіктің 10 жылдығы» медальдарымен марапатталған. «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» (2006).
Топтама өлеңдері украин, орыс, қырғыз тілдеріне аударылған.
Шығармалары: Тұңғыш кітап. Өлеңдер. А., ҚМКӘБ, 1963; Кім табады? Өлеңдер. А., «Жазушы», 1965; Достар хаты. Повесть. А., «Жазушы», 1968; Шұғыла. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1970; Көңіл көктемі. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1975; Тың түлегі. Өлеңдер. Поэма. А., «Жалын», 1977; Қырандар ұясы. Өлеңдер. Поэмалар. А., «Жалын», 1979; Жауқазын шақ. Повесть, әңгімелер. А., «Жалын», 1980; Дала дәмі. Очерктер. А., «Қайнар», 1981; Тың тын ысы. Таңдамалы өлеңдер, поэмалары., «Жазушы», 1982; Таңдау. Повестері., «Жалын», 1984.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Тұлғалар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қостанай облысы]]
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері]]
[[Санат:1932 жылы туғандар]]

Танаш Дәуренбеков

2024-01-29T13:19:56Z

Bektenbai Bekzhan: Лақап аты осы

'''Танаш Дәуренбеков''' (20. 6.[[1927]], [[Сырдария ауданы]] – [[2000]], [[Алматы]]) – жазушы.

*Қызылорда педагогикалық институтының ([[Қызылорда Мемлекеттік Университеті|Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті]]) филологиялық факультетін бітірген (1949).
* 1943 – 1945 жылдары Сырдария ауданына қарасты «Октябрь», «[[Ортақшыл]]» орта мектептерінде мұғалімдік қызметте болды.
* «Бір түйменің әлегі» атты балалар өміріне арналған әңгімесі 1963 жылы жарық көрген.
* 1961 – 1963 жылдары «Қазақстан пионері» газетінде бөлім меңгерушісі,
* 1964 – 1966 жылдары «Жазушы» баспасының редакторы,
* 1966 – 1967 жылдары «Білім және еңбек» журналдарында жауапты қызметтер атқарған. Халық ағарту ісінің озаты белгісімен, медальдармен марапатталған.
Лақап аты – Қалмұрат.<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 66-шы бет</ref>

== Шығармалары ==
* Бір түйенің әлегі. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1963;
* Сыр балалары. Повесть. А., «Жазушы», 1964;
* Он бес жыл өткен соң. Повесть. А., «Жазушы», 1965;
* Өкіл әке. Повесть. А., «Жазушы», 1996;
* Көшпелі емхана. Суретті кітапша. А., «Жазушы», 1966;
* Ежелгі достар - құмырсқа мен қүстар. Суретті кітапша. А., «Жазушы», 1969;
* Біз әлі кездесеміз. Роман. А., «Жазушы», 1971;
* Кездескен деген осы. Роман. А., «Жазушы», 1974;
* Сүмбіле. Повестер. А., «Жалын», 1977;
* Таң атын келеді. Роман; Ливень. Роман. А., «Жалын», 1982;
* Күміс қырау. Повестер. А., «Жазушы», 1988.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ әдебиеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:20 маусымда туғандар]]
[[Санат:1927 жылы туғандар]]
[[Санат:2000 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Сырдария ауданында (Қызылорда облысы) туғандар]]
[[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]]

Қазақ әдеби тілінің сөздігі

2024-01-29T08:43:22Z

Bektenbai Bekzhan: Мен бұны кітапханалардың бірінен түсіріп алдым. Бар 15 томы тұр.

{{Басылым
|Атауы = Қазақ әдеби тілінің сөздігі
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет = [[Сурет:Қазақ_тілі_әдеби_сөздігі.jpg|нобай|оңға]]
|Ені =
|Сурет атауы = 15 томдық қазақ әдеби тілі түсіндірме сөздігі (суретте түгелімен бар)
|Авторы = М. Малбақов, Н. Оңғарбаева
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты =
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Арыс», [[Алматы]]
|Шыққан уақыты = [[2006 жыл]]
|Беттері = 752
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 9965-17-347-8<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат = он бес томдық
}}
'''Қазақ әдеби тілінің сөздігі''' — [[2006 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Арыс» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы — М. Малбақов, Н. Оңғарбаева. Беттер саны — 752.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=9965-17-347-8&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі — [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/9965-17-347-8|9965-17-347-8]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
{{quotation|Аталмыш томда сөздік бірліктер әліпби тәртібімен беріліп, олардың мағыналары ықшам түрде түсіндіріледі, грамматикалық, стильдік мағыналары сараланып, кейбір сөздердің қолданылу аясымен саласы, этимологиясы көрсетіледі.|}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{book-stub}}
{{Қазақстан кітап палатасы}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:2006 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Арыс баспасының кітаптары]]

Бұдабай Қабылұлы

2024-01-24T17:14:21Z

Bektenbai Bekzhan: Сәл мәлімет жаздым

'''Бұдабай Қабылұлы''' ([[1842]], [[Шиелі ауданы]] [[Жөлек (ауыл)|Жөлек]] ауылы – [[1912]], сонда) – [[айтыс]] ақыны.

[[Қыпшақ]] тайпасының [[Торы (ру)|Торы]] руының Шашты бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://infourok.ru/sir-sleyi-bdabay-1084591.html|title=Сыр сүлейі - Бұдабай|author=Infourok|website=Инфоурок|accessdate=2021-02-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://kzref.org/3-ii-negizgi-bolim.html|title=3 ІІ негізгі бөлім|website=kzref.org|accessdate=2021-02-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/article/17942-syrdynh-suley-aqyny|title=Сырдың сүлей ақыны|website=egemen.kz|accessdate=2021-02-12}}</ref>
Бұдабай өткір сөзді [[ақын]], [[терме]], [[толғау]], [[мақтау]], [[сынау]], сөзге шебер дарынды дүрдің бірі. Оның алғаш ақын ретінде танылуы Қарлығаш деген қызбен айтысынан басталады. Жастайынан өлең-жырға әуес Бұдабай шығармаларының біразын жазып қалдырған. Өлеңдерінің басым көпшілігі ел бірлігі мен татулықты жырлауға, араздасқандарды бітімге шақыруға арналған. Кейбір нысапсыз, парақор ел басшыларын сынай отырып, бұрынғы өткен әділ би, кемеңгер шешендердің үлгілі істерін көлденең тартады, сөйтіп, оларды дұрыс жолға салмақ болады («Әлмәмбетке», «Әжібай мен Торғайға», «Аппазға]», тағы да басқа). Оның есімі [[жоқтау]] жырлаумен де белгілі болған. «Әйекені жоқтау» деп аталатын жыры ел арасына кең таралған көркемдігі мен құрылысы жағынан ерекше туынды. Бұдабайның «Әшірдің баласы Сыздықты жоқтау», «Әлмәмбеттің жалғыз баласы өлгенде» атты туындылары да жұртқа мәлім. Ақынның «Өзім жайлы», «Көңіл туралы», «Өмір туралы», тағы да басқа өлеңдері белгілі.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref>.
Бұдабайдың бірнеше өлеңдері «Бес ғасыр жырлайды» атты қазақ поэзиясының екі, үш томдық антологиясының құрамына кірді (1984, 2–ші том; 1989, 1–ші том).

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1842 жылы туғандар]]
[[Санат:Шиелі ауданында туғандар]]
[[Санат:1912 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Шиелі ауданында қайтыс болғандар]]
[[Санат:Айтыс ақындары]]

Әдеби жәдігерлер

2024-01-20T10:11:02Z

Bektenbai Bekzhan: Осы тақырыпқа байланысты сурет

{{Басылым
|Атауы = Әдеби жәдігерлер
|Түпнұсқа атауы =
|Басқа атаулары =
|Сурет = [[Сурет:20_томдық_“Әдеби_жәдігерлер”.jpg|нобай|оңға|2007–2013 жылдары басылған, 20 томды құрайтын “Әдеби жәдігерлер”.]]
|Ені =
|Сурет атауы =
|Авторы = Ә. Дербісәлі
|Жанры =
|Тілі = [[Қазақ тілі|қазақша]]
|Түпнұсқаның шыққан уақыты =
|Аудармашы =
|Безендірген =
|Сериясы =
|Баспасы = «Таймас», [[Алматы]]
|Шыққан уақыты = [[2011 жыл]]
|Беттері = 480
|Типі =
|Алдыңғы =
|Келесі =
|isbn = 9965-806-41-1<ref name=ISBN>[http://www.bookchamber.kz/index.php/ru/-isbn-ismn-issn ISBN, ISMN, ISSN Агенттіктері]</ref>
|Lib =
|Уикикітап =
|Қосымша ақпарат = дастан
}}
'''Әдеби жәдігерлер''' — [[2011 жыл]]ы [[Алматы]] қаласы «Таймас» [[баспа]]сында басылып шыққан [[кітап]]. Кітап авторы/құрастырушысы — Ә. Дербісәлі. Беттер саны — 480.<ref>[http://www.bookchamber.kz/index.php/kz/component/search/?searchword=9965-806-41-1&ordering=&searchphrase=all «bookchamber.kz» сайтындағы кітаптар базасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]нан тіркелу кезінде берілген [[ISBN]] нөмірі — [[Арнайы:Кітап_қайнарлары/9965-806-41-1|9965-806-41-1]].<ref name=ISBN />

== Қысқаша мазмұны ==
{{quotation|Бұл серияның 13-томына XVI ғ. өмір сүрген көрнекті мемлекет қайраткері, әскери қолбасшы, тарихшы, әдебиетші, ақын М. Х. Дулатидың дастаны еніп отыр. Дастанның негізігі тақырыбы адал да таза махаббатқа құрылған. Сюжет желісі өте тартымды, дастан оқиғасы шымыр, үрдісті түрде дамытылып отырған.|}}

== Тағы қараңыз ==
* [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы]]
* [[ISBN]]

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.bookchamber.kz/ Қазақстан Республикасының Ұлттық мемлекеттік кітап палатасы ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121121010911/http://www.bookchamber.kz/ |date=2012-11-21 }}

{{book-stub}}
{{Қазақстан кітап палатасы}}

[[Санат:Қазақша кітаптар]]
[[Санат:2011 жылы шыққан кітаптар]]
[[Санат:Таймас баспасының кітаптары]]