Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Сексеуіл (1, 2)

2017-03-13T17:18:35Z

Aseke16:

'''Сексеуіл (1, 2)''' — [[неолит]] және [[энеолит]] дәуірлерінің тұрақтары. Сексеуіл-1 ескерткіші [[Қызылорда облысы]] [[Арал ауданы]] [[Сексеуіл (ауыл)|Сексеуіл]] станциясынан солтүстікке қарай 8 км жерде.

1955 ж. [[Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы]] (жетек. С.П. [[Сергей Павлович Толстов|Толстов]]) ашып, зерттеген. Тұрақтан тісті қалыппен өрнек түсірілген түбі дөңгелек құмыра сынықтары, сүңгі, найза мен жебе ұштары, тас түйреуіштер, тас жаңқадан дайындалған қырғыштар, трапеция пішіндес қыстырмалар, бір шетті қырғыштар, тескіштер, түзетілген пышақ тәрізді тас тіліктері, ұлутастан жасалған әшекейлік бұйымдар, т.б. заттар жинастырылған. Сексеуіл-2 тұрағы Сексеуіл ст. аумағынан табылған.

Зерттеу жұмыстарын 1938 ж. Л.И. Боровлев, 1944 ж. Г.А. Яншин басқарған геологиялық топ, 1955 ж. Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясы жүргізді.

Ескерткіштен шақпақ тастан дайындалған құралдар, тас жаңқалары, жебе ұштары, көлемі мен бітімі әр түрлі қырғыштар, түбі жайпақ қыш ыдыс сынықтары жинастырылған. Жебе ұштары екі жағынан қысып түзету арқылы мұқият өңделген; олар ойықтау сағалы, қалақша бітімді келеді. Сондай-ақ найза мен сүңгі ұштары табылған. Сексеуіл ескерткіштерінен мал сүйектері көп шыққан. Олардың 80%-ы қолға үйретілген мал сүйіктері екендігі анықталған. Бұл Қазақстан аумағын мекен еткен байырғы тұрғындардың неолит дәуірінде өнім өндіруге көшкендігін аңғартады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Қызылорда облысы қоныстары]]
[[Санат:Арал ауданы географиясы]]
[[Санат:Қазақстандағы археология]]

Балта (қару)

2017-01-16T13:32:42Z

Aseke16:

'''Балта''' - шабу арқылы зақым салатын [[жауынгер]]лік [[қару]]. Жауынгерлік балта екі функционалдық бөліктен тұрады: қарудың металдан жасалып, жарақат салуға арналған негізгі бөлігі «басы», қолға ұстайтын бөлігі - «сабы». Жауынгерлік балтада жүзінің жалпақтығы орташа болып, жоғары ұшы тіктеу, төменгі ұшы сағағына қарай сәл дөңгеленіп келеді. Алғашқы балталар тас дәуірінде пайда болғанмен, тікелей жауынгерлік қару ретінде жауынгерлік балта көшпелі халықтарда біздің заманымызға дейінгі II мыңжылдықтан қолданыла бастаған, бұл кездердегі балта бастары [[қола]]дан арнаулы қалыптарда құйылып жасалған. Жауынгерлік балта ерте заманнан ғұрыптық мәнге ие болған, сондықтан көне заманда жауынгерлік балтаның ғұрыптық нұсқалары да жасалып, олардың жүзінің беттері, шүйдесі, сабы әртүрлі өрнекпен, тотемдік жануарлар мен аңдар бейнелерімен керкемделді. Темір рудасын игеру барысында орта ғасырда жауынгерлік балта басының көптеген жаңа түрлері жасалына бастады. Көшпелі түркі-моңғол халықтарында жауынгерлік балта салтатты жауынгердің басты қаруының бірі болды, соғыста жауынгерлер балтаны негізінен қоян-қолтық айқаста пайдаланды. Жауынгерлік балта ер қаруы-бес қарудың құрамына кіріп, айқас алдындағы батырлардың жауынгерлік жекпе- жегі мен әртүрлі тойларда өткізілетін сайыстарда басқа жауынгерлік қарулармен бірге балтамен шабысу сайысы да өткізілген. Қазіргі замандағыдай, бұрынғы кездерде де көшпелі халықтардың әскерінің құрамы қару түрлеріне қарай бөлініп, айқаста жауынгерлік балтаны қолдануды жетік меңгерген жауынгерлерден жеке әскери беліктер, қосындар құрылған.

Қазақтарда балтаны жауынгерлік қару ретінде қолдапу XIX ғасырдың аяғына дейін сақталып келді. Жауынгерлік балталардың басы [[болат]]тан, [[темір]]ден соғылып, сабы қатты ағаштан жасалып, шығып кетпес үшін басы сабына қосымша екі темір бекітпелер арқылы ұстатылды. Сыртындағы темір бекітпеге [[күміс]]пен қақталып ою салынып, ал алдыңғы жағындағы бекітпе қарсыластың қаруын кесуге арналған өткір жүз түрінде жасалды. Кейбір балта саптары берік болу үшін баспалау әдісімен өрнектелген күміс қаңылтырмен, ал кейбірі терімен қапталып, металл жапсырмалармен көркемделді. Кейбір балталардың шүйдесі төртбұрышты немесе дөңгелек келген балға түрінде жасалып, қосымша ұру, соғу арқылы зақым салуға қолданылды.

Қазақ балталарының жүзінің беттері әдетте күміс қақтау, алтынмен, күміспен булау, қырнау әдістері арқылы, ал металмен қапталған саптары баспалау әдісі арқылы өсімдік өрнекпен әшекейленді. Көшпелі түркі халықтарының көне мифологиялық дүниетанымында жауынгерлік қару әлемнің үш сегментін байланыстырып тұратын «әлем ағашының» алломорфы ретінде бейнеленеді. Сондықтан қазақтардың балталарының бастары мен саптарында қолданылатын өрнек түрлері көбінесе «әлем ағашы» өрнегінің әртүрлі вариантары болып келеді. Бұл өрнектердің қолданылуы балтаның көне замандағы ғұрыптық сипатының қазақтарда көркемдік дәстүр ретінде сақталып келгенін айғақтайды. Сәнді балталардың саптары асыл тастармен де әшекейленді, кейде балта бастарында киелі сөздер немесе арнау сөздер жазылды.
Қазақтардың жауынгерлік балталары сабының ұзындығына қарай қысқа, орташа және ұзын сапты болып келеді. Қыска сапты балта (балташық) сиректеу қолданылды да, ең көп қолданылғаны сабы орташа ұзындықты балта, ең аз қолданылған ұзын сапты балта болды.

Дәстүрлі мәдениетте жауынгерлік балта әскери құрал ретіндегі утилитарлық қызметінен басқа түрлі символдық, белгілік және ғұрыптық мақсаттарда да қолданылды. Көне заманда жауынгерлік балта көп халықтарда оны ұстаушылардың сакральдық рөлін көрсететін символдарының бірі болды. Осы ерекшелігіне сәйкес қасиетті мүлік, жоғары құндылығы бар зат ретінде балта көшпелі қоғамдағы түрлі әлеуметтік және мемлекетаралық қатынастарды белгілейтін әртүрлі ресми сыйлардың құрамына кірді.

Көне магиялық сенімдерге сәйкес ерте заманнан [[айбалта]]ның зұлым күштерден, рухтардан қорғау, сақтау күші бар деп түсінілді де, апотропеикалық (қорғау, сақтау) магиялық ырымдарда қолданылды. Түркі халықтарында шаман-бақсылардың зұлым рухтармен айқасуға, күресуге көмектестін құралы ретінде балта олардың ғұрыптық қаруларының бірі болған. Қазақ [[бақсы]]лары да жауынгерлік балтаны зікір салғанда пайдаланды. [[Батыс Қазақстан]]дағы қазақтардың құлпытастарында, сағанатастарында жауынгерлік символ ретінде бейнеленген әртүрлі жауынгерлік балта бейнелерін көруге болады. Жауынгерлік балтаның символдық, магиялық мәніне байланысты қазақтарда ер адамның есімдері ретінде ер балаларға Балта, Балтабай, Қарабалта деген сияқты есімдер де қойылған.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Мәдениет]]
[[Санат:Терминология]]

{{stub}}

Call of Duty: Advanced Warfare

2016-11-26T16:11:05Z

Aseke16:

{{болашақ ойын}}
{{Компьютерлік ойын
| тақырып = Call of Duty: Advanced Warfare
| сурет =
| түсінік =
| жасаушы = [[:en:Sledgehammer Games|Sledgehammer Games]]
| баспагер = {{flagicon|World}} [[Activision]]
| локализатор =
| серия = [[Call of Duty]]
| анонс күні = 1 мамыр 2014
| шығарылған күні = [[5 қараша]] 2014
| жанр = [[бiрiншi жақтан шутерлер]]
| қозғалтқыш = [[IW engine]], [[Havok]]
| режимдер =
| лицензия =
| платформалар = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[PlayStation 3]], [[Wii U]]
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер =
| басқару құрылғылары = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
| сайт = http://callofduty.com/advancedwarfare {{ref-en}}
}}

'''Call of Duty: Advanced Warfare''' — 3D- шутер үш өлшемді жанрындағы мультиплатформалы компьютерлік ойын. [[:en:Sledgehammer Games|Sledgehammer Games]] америкалық студиясымен жетілдіру үстінде. Ойынның ресми анонсы — 4 мамыр 2014 жыл, 4 қараша 2014 жылы ойын жарыққа шықты.

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://callofduty.com/advancedwarfare Ойынның ресми сайты] {{ref-en}}
{{Үлгі:Call of Duty}}
{{stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

Crysis

2016-11-26T16:02:57Z

Aseke16:

{{Компьютерлік ойын
| тақырып =
| сурет =
| түсінік =
| жасаушы = [[Crytek]]
| баспагер = Electronic arts, [[Valve]] ([[Steam]])
| локализатор =
| композиторы = Инон Зур
| серия = Crysis
| анонс күні = 26 қаңтар 2006
| шығарылған күні = қараша 2007
| жанр = FPS
| қозғалтқыш = Cry Engine 2
| режимдер = бір ойыншы, желілік ойын
| лицензия =
| жас шектеуі =
| платформалар = ПК ([[Microsoft Windows]]), [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]]
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер = PEGI 18+
| басқару құрылғылары =
| сайт =
}}
[[File:Crytek Logo.svg|thumb]]
'''Crysis''' — [[ғылыми фантастика]]лық [[компьютерлік ойын]]. Оны Crytek атты неміс компаниясы өңдеген ал [[Electronic Arts]] компаниясы шығарған. Ол трилогиядан топтастырылған алғашқы ойын. «Crysis» Солтүстік Америкаға 2007 жылдың 13 қарашасында, [[Австралия]]ға 16 қарашада, 23 қарашада [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияға]] және 29 қарашада Жапонияға жіберілген. Релиз өткен соң 1 жылдан кейін, яғни 2008 жылдың 18 қыркүйегінде Crysis әрбір адам Steam ғаламтор-қызмет корсету дистрибуциясы арқылы жүктей алатын болды.

«Crysis» ойынының оқиғалары ойдан шығарылған болашақта болады, яғни 2020 жылы. Ол кезде Қытайдың жағалауында бір ескі басқа ғаламшарлық ғарыш кемесі табылған еді. Жеке кампания ойыншыға десант жасағындағы сарбаздың ([[Джейк Дан|Джейк Данның]]) рольін ойнауға ұсыныс береді. Джейк Дан "Көшпенді" атағын алған ({{lang-en|Nomand}}) Номад әр-түрлі қарулармен қаруланған. Оған арнайы нанокостюм ({{lang-en|Nano Muscle Suit}}). Crysis ойынында ойыншы [[Солтүстік Корея]] әскерімен және өзге ғаламшарлық жаулармен 4 түрлі локацияда соғысады:тропикалық аралда, "Мұзды сфера" ішінде (ол джунглиден тұрады, мұз құрсауында), ғарыш кемесінің ішінде (салмақсыздық орнаған локация) және америкалық ұшақ ұшуына арналған кемеде. Ойын қозғалтқышы «Crysis», ''CryEngine 2'' жаңа API DirectX 10-ды қолданады. Олар оны графика және Crytek ойындар жасау үшін, ойын деңгейін өзгертіп Sandbox 2-ні көрсетуге пайдаланады.

== Саундтрек ==
Crysis саундтрегін Иноном Зуром атты композитор шығарған. Басында саундтрек тек арнайы шығарылымдарда ғана қолжетімді болды. Тек қаңтардың 29-нан бастап ол [[iTunes Store]] атты [[онлайн-дүкен|онлайн-дүкендерде]] сатыла бастады.

== Дереккөздер ==
{{references}}
[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

{{бастама}}{{Суретсіз мақала}}

Канадалықтар

2016-05-16T08:56:56Z

Aseke16:

'''Канадалықтар''' – Канаданың байырғы халқы. Жалпы саны 26 млн. (1995) адам. Канадалықтар ағылшын тілді (48%) және француз тілді (29%) канадалықтар деген екі ұлттан, сондай-ақ, үнді-эскимос тобындағы (1,5%) аз санды ұлттардан тұрады. Канадалықтардың құрамында Еуропаның әр алуан түкпірінен келген, толық ассимиляцияға түсіп үлгермеген халықтар да бар (20%). Оларға [[неміс]], [[украин]], [[италияндықтар]], [[еврей]], [[поляк]], [[голланд]], т.б. халықтардың өкілдері жатады. Француз тілді канадалықтар елдегі Квебек провинциясы халқының 80%-ын құрайды. [[Солтүстік Америка]]ға алғашқы болып қоныс аударған француздар мен бретондар 17 ғасырдың 1-жартысында Жаңа Франция аталатын колонияны құрып, өздерінше бірыңғай ұлт болып қалыптасты. 1763 жылы Жаңа [[Франция]]ны өзіне бағындырған Ұлыбританияның отарлық саясатына қарсы күресте канадалық француздар тығыз топтасып, өз тілі мен мәдениетін сақтап қалды. 1968 жылдан бастап француз тілі ағылшын тілімен қатар Канаданың ресми әрі мемл. тілі болып есептеледі. Канадаға Британ отарына айналғаннан кейінгі кезде ағылшын тілді қоныс аударушылар көптеп келе бастады. 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында ғана жеке ұлт болып қалыптасқан ағылшын тілді Канадалықтар сан жағынан француз тілділерден басым болып үлгерді. Олар елдегі билігі басым ұлтқа айналды. Дегенмен Ұлыбританияға қарсы тәуелсіздік үшін күресте АҚШ монополистерінің Канадаға экономикалық және саяси қысым көрсетіп, өздеріне тәуелді етуіне қарсы бағытталған күресте аталмыш екі ұлттың мақсат-мүдделері бірігіп қимыл жасауды талап етті. Ағылшын тілді Канадалықтар ағылшын тілінің жергілікті диалектісінде сөйлейді. Канадалықтар христиан дінінің әр алуан тармақтарын ұстанады. Олардың арасын христиан дінінің католик, протестант, православие тармақтарын ұстанушылар көп. Канадалықтардың рухани және материалдық мәдениеті ағылшын, француз мәдениетімен тығыз байланысты. Халықтың басым көпшілігі қалалы жерлерге шоғырланып, өнеркәсіпте, түрлі салаларда еңбек етеді. Канадалықтар өнеркәсіп өнімін шығаруда, еңбек өнімділігі мен ұлттық табыстың жан басына шаққандағы мөлшері жағынан дүние жүзінде алдыңғы орынға ие. Ауылдық жердегі канадалықтар жоғары өнімді, механикаландырылған астық шаруышылығымен айналысады. Ауыл шаруашылығы өнімінің 60%-ын мал шаруашылығы береді. Балық аулау дамыған.
==Сілтемелер==
«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}

[[ru:Канадцы]]

Warcraft III: Reign of Chaos

2016-04-16T14:08:35Z

Aseke16:

{{Компьютерлік ойын
| тақырып =
| сурет =
| түсінік =
| жасаушы = Blizzard Entertainment
| баспагер = Blizzard Entertainment
| локализатор =
| композиторы =
| серия = Warcraft
| анонс күні =
| шығарылған күні = шілде 2002
| жанр = стратегия
| қозғалтқыш =
| режимдер = бір ойыншы, екі ойыншы
| лицензия =
| жас шектеуі =
| платформалар = Windows, Mac OS, Mac OS X
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер =
| басқару құрылғылары = пернетақта, тышқаң
| сайт =
}}
'''Warcraft III: Reign of Chaos''' - RPG элементтері бар нақты уақыттағы стратегия жанрындағы компьютер ойыны. Blizzard Entertaiment компаниясымен жасалынып сатылымға 2002 жылы шықты. 
Warcraft III: Reign of Chaos сол кездегі ең көп күткен ойын болды: 4,5 млн алдын ала тапсырыс, және 1 млн-нан асатын ойынның көшірмелері бір айдан кем уақытта сатылды. Осы көрсеткіштер арқылы Warcraft III: Reign of Chaos осы жылдың ең сатылатын ойыны болды. Сонымен қатар Warcraft III: Reign of Chaos жылдың "жылдың ең жақсы ойыны" және "жылдың ең жақсы стратегиясы" жүлделеріне ие болды. 
Бұдан алдыңғы серия ойындарынын айырмашылығы расалардың саны төртке дейін өсті. Ендігі өліктер және түнгі эльфтер деген расалар қосылды. 
Ойынмен бірге карталардың редакторы World Editor бар. World Editor арқылы ойнның өзінің карталарын өзгертіп немесе карталарды өзіне де жасауға болады. Ең әйгілі карталардың бірі DotA: Allstars болды. Бір жылдан кейін Warcraft III: Reign of Chaos-қа The Frozen Throne деген үстеме шықты.

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

The Witcher

2016-04-07T10:16:20Z

Aseke16:

{{Компьютерлік ойын
| тақырып = The Witcher {{lang-pl|Wiedźmin}}
| сурет = [[Сурет:The Witcher logo.svg.png|250px]]
| түсінік =
| жасаушы = [[CD Projekt RED]]
| баспагер = [[Atari]]
| локализатор =
| серия = [[The Witcher]]
| анонс күні =
| шығарылған күні = [[24 қазан ]] 2007
| жанр = [[CRPG]]
| қозғалтқыш = [[Aurora Engine]]
| режимдер = бір ойын
| лицензия =
| платформалар = [[Windows]]
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар = Microsoft® Windows® XP Service Pack 2 Intel Pentium 4 2,4 ГГц NVIDIA GeForce 6600
| рейтингтер = ESRB = '''M''' — Mature PEGI = 18+ USK = 16+
| басқару құрылғылары = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
| сайт = http://www.thewitcher.com/
}}
'''The Witcher''' ({{lang-pl|Wiedźmin}} {{IPA|[vjɛd͡ʑmin]}}) — компьютерлік ойын, [[CD Projekt RED]] [[Польша|поляк]] компаниясымен жасайды. Негiзге [[Анджей Сапковский]]дің романдары алған. Сиквел [[The Witcher 2: Assassins of Kings]] 2011 жылы мамырда шықты, ал триквел [[The Witcher 3: Wild Hunt]] 2015 жылда.

==Сеттинг==
The Witcher көптеген ойындарынаң айырмашылығы, ойында қара мен аққа бөлінуі жоқ.Ойын əлемінде реализм мен зорлық бар.

==Кейіпкерлер==
*Геральт Ривиядан
*Яскер (Лютик)
*Трисс Меригольд

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

{{бастама}}
{{толықтыру}}

Беларус тілі

2016-04-06T15:43:48Z

Aseke16: Added links

{{Тілдер
|түсі = үндіеуропа
|аты = Беларусь тілі
|өз атауы = Беларуская мова
|айтылуы =
|елдер = Беларусь, [[Ресей]], [[Литва]], [[Украина]]
|аймақтар = [[Шығыс Еуропа]]
|ресми тіл = [[Беларусь]]
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны = 7 млн адам
|рейтинг =
|күйі =
|жойылды =
|санаты = Еуразия тілдері
|классификация =
[[Үндіеуропа тілдері|үндіеуропа әулеті]]
:[[Славян тілдері|славян тобы]]
::[[Шығыс славян тілдері|шығыс славян топ тармағы]]
|жазу = [[кириллица]]
|МЕСТ 7.75–97 = бел 090
|ISO1 = be
|ISO2 = bel
|ISO3 = bel
}}
'''Беларусь тілі''' ({{lang-be|Белару́ская мо́ва}}) — шығыс славян тілі. [[Беларусь Республикасы]]ның мемлекеттік тілі. Беларусь тілінде 4—7 млн. адам сөйлейді.

== Əліпби ==
{| {{Prettytable}}
|- align=center style=height:2.5em
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Аа
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Бб
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Вв
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Гг
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Дд
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ее
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ёё
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Жж
|- align=center style=height:2.5em
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Зз
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Іі
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Йй
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Кк
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Лл
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Мм
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Нн
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Оо
|- align=center style=height:2.5em
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Пп
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Рр
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Сс
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Тт
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Уу
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ўў
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Фф
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Хх
|- align=center style=height:2.5em
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Цц
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Чч
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Шш
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ыы
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ьь
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Ээ
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Юю
|style="font-family:sans-serif; font-size:1.8em; width:2.5em" | Яя
|}

{{stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Славян тілдері]]

Салар тілі

2016-03-21T08:48:01Z

Aseke16:

{{Тілдер
|түсі = алтай
|аты = Салар тілі
|өз атауы = Salırça
|айтылуы =
|елдер = [[Қытай]]
|аймақтар = [[Цинхай]], [[Ганьсу]]
|ресми тіл = жоқ
|реттейтін мекеме = жоқ
|сөйлеушілер саны = 70 000 адам
|рейтинг =
|күйі =
|жойылды =
|санаты = Еуразия тілдері
|классификация =
[[Алтай тілдері|Алтай әулеті]]
:[[Түркі тілдері|Түркі тармағы]]
::[[Оғыз тілдері|Оғыз тобы]]
|жазу = [[латиница]], [[араб жазуы]]
|МЕСТ 7.75–97 =
|ISO1 =
|ISO2 = tut
|ISO3 = slr
}}
'''Салар тілі''' — [[Қытай]]дың [[Цинхай]] және [[Ганьсу]] провинцияларында шоғырланған [[Саларлар|салар халқының]] тілі. ҚХР-дағы Цинхай провинциясының Сюнхуа-Салар автономиялы уезінде түратын түркі ұлысының тілі. Біраз салар [[Құлжа]]да да тұрады. Саларлардың саны 90 мыңнан астам, солардың 70 мыңы саларша, қалғандары [[қытай тілі|қытайша]] сөйлейді. Ұзақ уақыт Қытай, Тибет, моңғол тілдес халықтардың қоршауында болғандықтан, сол тілдерден салар тіліне көп сөз ауысқан.

Саларлар қазір тұрып жатқан жерлеріне 14 ғасырда қазіргі [[Өзбекстан]] жерінен көшіп келген (салар аңызы бойынша). Салар тілі оғыз тілдеріне жақынырақ, бірақ қазір басқа тілдердің (тибет, қытай, т.б.) ықпалына ұшыраған.

== Салар әліпбиі ==
{| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF"
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ğ ğ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I ı
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | İ i
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ñ ñ
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ö ö
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s
|-
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ü ü
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z
|}
== Дереккөздер ==
<references/>
{{Алтай тілдері}}
{{Түркі тілдері}}
{{Turkic topics}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Түркі тілдері]]

{{lang-stub}}

Ағылшын тілі

2016-03-12T15:01:38Z

Aseke16:

{{Тілдер
|түсі = үндіеуропа
|аты = Ағылшын тілі
|өз атауы = English, English language
|айтылуы = /ˈɪŋglɪʃ/
|елдер = [[Аустралия]], [[Канада]], [[Үндістан]], [[Ирландия]], [[Ямайка]], [[Кения]], [[Либерия]], [[Малайзия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нигерия]], [[Филиппин]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Сингапур]], [[Құрама Патшалық]], [[АҚШ]], т.б. елдер
|аймақтар =
|ресми тіл = '''''Көп қолданатын'':''' [[Антигуа және Барбуда]], [[Барбадос]], [[Белиз]], [[Ботсвана]], [[Бруней]], [[Доминикан Республикасы]], [[Гамбия]], [[Гренада]], [[Гвинея]], [[Ямайка]], [[Либерия]], [[Багам аралдары]], [[Құрама Патшалық]] ''(de facto)'', [[Америка Құрама Штаты]] ''(de facto)'', [[Аустралия]] ''(de facto)'' '''''Қолданады'':''' [[Камерун]], [[Канада]], [[Гонг-Конг]], [[Үндістан]], [[Ирландия Республикасы|Ирландия]], [[Кения]], [[Кирибати]], [[Косово]], [[Лесото]], [[Малайзия]], [[Мальта]], [[Жаңа Зеландия]] ''(de facto)'', [[Пәкістан]], [[Филиппин]], [[Сингапур]] ''(de facto)'', [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Зимбабве]]
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны = 400 млн немесе 1 млрд адам
|рейтинг = 2-ші, 3-ші
|күйі =
|жойылды =
|санаты = Еуразия тілдері
|классификация =
[[Үндіеуропа тілдері|үндіеуропа әулеті]]
:[[Герман тілдері|герман тармағы]]
::[[Батыс герман тілдері|батыс герман тобы]]
:::[[Англо-фриз тілдері|англо-фриз топ тармағы]]
|жазу = [[латиница]]
|МЕСТ 7.75–97 = анг 45
|ISO1 = en
|ISO2 = eng
|ISO3 = eng
}}
[[File:EN English Language Symbol ISO 639-1 IETF Language Tag Icon.svg|thumb|left|upright|EN ([[ISO 639]]-1)]]

'''Ағылшын тілі''' ({{lang-en|English, English language}}) — [[Үндіеуропа тілдері]] жанұясының батыс [[герман тілдері|герман тобына]] жататын тіл.
Ағылшын тілі ежелгі тіл болып есептеледі, ол қазіргі [[Ұлыбритания]] аумағын ежелде басып алған [[Көне ағылшын тілі|Англосаксондар]]дың тілі, бірақ жауланған [[кельттер]]дің тілдері де әсерін тигізген.

Ағылшын тілі — [[халықаралық тіл]] (де-факто - [[лингва франка]]). Әлемдегі ең көп тараған, әрі қытай тілінен кейінгі халық саны бойынша ең көп пайдаланатын тіл. Ағылшын тілі [[Ұлыбритания]], [[Америка Құрама Штаттары]], [[Жаңа Зеландия]], [[Аустралия]] және басқа елдерде [[ана тілі]] болып есептеледі. Одан басқа көптеген мемлекеттерде ресми тілі болып саналады.

Ағылшын тілі — [[БҰҰ]]-ның алты тілінің бірі болып саналады.
Ағылшын тілі — [[дүние жүзі]]не ең кең таралған тіл. [[Үндіеуропа тілдері]]нің батыс [[герман тілдері]]не жатады. А. т. құрылымы жағынан флективті. [[Ұлыбритания]], [[АҚШ]], [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия|Жаңа Зеландияның]] мемлекеттік тілі болып табылады. [[Канада]]да ([[француз тілі]]мен қатар), [[Ирландия]]да (ирланд тілімен қатар) мемлекеттік қос тілдің бірі. [[БҰҰ]]-да қабылданған ресми алты тілдің негізгісі. Алты құрлыққа кең тараған бұл тілде қазір 400 млн-нан астам [[адам]] сөйлейді. [[Қазақстан]]да да 20 ғасырдың 50-жылдарынан бастап [[Абылай хан]] атында. Қазақ мемлекеттік халықаралық қатынастар және әлем тілдері ун-тінде, өзге де жоғары және орта оқу орындарында Ағылшын тілі оқытылып мамандар дайындалды. Жеке пән түрінде мектеп бағдарламаларына енгізілді. А.т-нің түп-төркіні 5-6 ғ-да құрлықтан [[Британ]] аралына қоныс аударған англ, сакс, ют тайпалары мен аралдағы байырғы кельт (бриттер) тайпаларының тілі болып саналады. А.т-нің даму тарихы ежелгі ағылшындық (7-11 ғ.), орта (12-15 ғ.) және жаңа (15 ғ-дан бері) дәуір болып үш кезеңге бөлінеді. А.т-дегі жазба ескерткіштер 7-8 ғ-дан белгілі. Ол уақытта ағылшындар руна жазуын пайдаланып, тасқа, ағашқа, сүйекке ойып жазған. 6-7 ғ-да ағылшындар арасында христиан дінінің таралуына байланысты [[Руналық жазу|руна]] жазуы қолданыстан шығып, латын әліпбиі қолданыла бастады. [[Ағылшындар]] [[латын әліпбиі]]н ілгері дамытып, оған W, J және V әріптерін қосты. 1066 ж. Англияны нормандар басып алды да, мемл. тіл — [[француз тілі]] болып, Ағылшын тілі қарапайым халықтың сөйлеу тілі есебінде сақталды. 1476 ж. Англияда ағылшын тілінде кітап басып шығару басталды. Бұл жағдай Лондон диалектісі негізінде ағылшынның жазба әдеби тілін қалыптастырды.
Ағылшын тілі британдық және американдық болып екі түрге бөлінеді. Британдық Ағылшын тілі өз ішінде шотландиялық, солтүстік, батыс, шығыс, оңтүстік диалектілерге жіктеледі. 7-11 ғ-да англо-саксон тілінде 4 [[диалект]] болған: нартумбриялық, мерсиялық, уэссек және кент.
Ағылшын тілінің басты ерекшеліктері: а) [[фонетика]] жүйесінде дыбыстарының көпшілігі біресе созылыңқы, біресе қысқа айтылады. Осыған орай, Ағылшын тілінде сөз мағынасы бірсыдырғы өзгеріске түсуі мүмкін; б) морфол. саласындағы өзгешелік: [[сын есім]] мен сан есімнің барлық жалғаулары, яғни [[септік жалғау|септіктері,]] сондай-ақ, [[зат есім]] мен [[етістік]] аффикстерінің көбі бұл күнде тарихи өзгерістерге түскен. Соған орай, Ағылшын тілінде сөз бен сөзді байланыстыратын предлогтар, артикльдер, сондай-ақ көмекші етістік сияқты жаңа тұлғалар, формалар ([[морфема]]лар) пайда болған. Ағылшын тілінің жазу ережелері мен сөздердің айтылуында айырмашылықтар бар. Орфографиялық ережелер бойынша бұрынғы және қазіргі ағылшын тіліндегі дыбыстардың өзгерістері жазуда қатаң сақталады.<ref name="source1">“Қазақ Ұлттық Энциклопедиясы”, 1 - том</ref>
.

== Ағылшын әліпбиі ==
Ағылшын әліпбиі 26 әріптен құралады:
{| border=0 cellpadding=4 cellspacing=1 style="padding:0 .5em .2em; border:1px solid #999; margin:1em 0;"
|- style="font-size:large; text-align:center; "
| A || B || C || D || E || F || G || H || I || J || K || L || M || N || O || P || Q || R || S || T || U || V || W || X || Y || Z
|- style="font-size:large; text-align:center; "
| a || b || c || d || e || f || g || h || i || j || k || l || m || n || o || p || q || r || s || t || u || v || w || x || y || z
|}

== Ағылшын тілін қолданатын негізгі елдер ==

Ағылшын тілі көптеген елдерде қолданады.Олардың қатарында негізгі осы елдер бар:

1.Ұлыбритания 

2.Англия 

3.Австралия 

4.Жаңа Зеландия 

5.Канада 

6.Ирландия 

7.АҚШ(Америка Құрама штаттары)

== Дереккөздер ==
<references/>
{{Germanic Philology}}

[[Санат:Герман тілдері]]
[[Санат:Үндіеуропалық тілдер]]

Акробатика

2016-03-10T13:39:26Z

Aseke16:

[[Сурет:Бір жағынан тұрыңыз.jpeg|thumb|711 × 1,043 px|Бір жағынан тірекке қарт адам, [[Голливуд]].]]'''Акробатика''' ({{lang-la|akrobateō}} – аяқтың ұшымен жүремін, өрмелеймін) –
*күш жұмсай орындалатын дене шынықтыру жаттығуларының бір түрі;
*[[цирк]] өнерінің жанры (акробатикалық күш жұмсау, секіру арқылы орындалады);
*спорт түрі ([[спортық гимнастика]]) Акробатика біздің заманымыздан бұрын шамамен 2300 жылы Ежелгі Мысырда, Грекияда, тағы басқа елдерде пайда болды. Акробатикалық жаттығулар алғаш қалалардың ашық алаңдарында, базарларында орындалды. Бертін келе цирк аренасына көшіп, жаттығулары күрделене бастады. Акробатика – қазір спорттың кең тараған бір түрі. [[Қазақстан]]да спорттық акробатика [[1933]] жылдан тарай бастады және одан тұңғыш чемпионат [[1949]] жылы өткізілді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

==Қазақстан намысын қорғағандар==
Акробатиканың спорттық гимнастика түрінен ел намысын хылақаралық Олимпиядаларда
*Ю. Цапенко (3-орын, Токио, 1964),
*Н. Ким (1-орын, Канада, 1976),
*В. Люкин (1-орын, Сеул, 1988),
*В. Новиков (1-орын, Сеул, 1988)
*[[Ерімбетов, Ернар|Ернар Ерімбетов]]
қорғады.<ref>Қазақстан балалар энциклопедиясы</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

{{Commonscat|Acrobatics}}

[[Санат:Цирк]]
[[Санат:Спорт]]

{{stub}}

Call of Duty: Black Ops II

2016-02-26T17:29:59Z

Aseke16:

{{Компьютерлік ойын
| тақырып = Call of Duty: Black Ops II
| сурет = [[Сурет:BlackOps2Logo.svg|250px]]
| түсінік =
| жасаушы = [[Treyarch]]
| баспагер = {{flagicon|World}} [[Activision]] {{flagicon|Japan}} [[Square Enix]] {{flagicon|World}} [[YBW Group]]
| локализатор =
| серия = [[Call of Duty]]
| анонс күні = 1 мамыр 2012
| шығарылған күні = [[13 қараша]] 2012
| жанр = [[бiрiншi жақтан шутерлер]]
| қозғалтқыш = [[IW engine]]
| режимдер =
| лицензия =
| платформалар = [[Windows]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]]
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер =
| басқару құрылғылары = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
| сайт = http://www.callofduty.com/blackops2 {{ref-en}}
}}

'''Call of Duty: Black Ops II''' ({{lang-kk|«Қызметтік парыз:құпиялы операция II»}}) — 3D- шутер үш өлшемді жанрындағы мультиплатформалы компьютерлік ойын. Call of Duty топтамасының тоғызыншы ойыны және [[Call of Duty: Black Ops|Call of Duty: Black Ops-тың]] тікелей сиквелі болып келеді. [[Treyarch]] америкалық студиясымен жетілдіру үстінде, [[PS Vita|PS Vita-ға]] арналған нұсқасы [[Nihilistic Software|Nihilistic Studios]] студиясымен орындалуда.<ref name="Black Ops: Declassified Has A Promising Gamescom Debut, But The Jury’s Still Out">{{cite web|url=http://kotaku.com/5935448/black-ops-declassified-has-a-promising-gamescom-debut-but-the-jurys-still-out|title=Black Ops: Declassified Has A Promising Gamescom Debut, But The Jury’s Still Out|publisher= [[kotaku]]|author= James Pikover|datepublished= 16 тамыз 2012 жыл |accessdate= 27 тамыз 2012 жыл}}</ref> Ойынның ресми анонсы — 1 мамыр 2012 жылға белгіленсе,<ref name="Return for Debriefing. http://www.callofduty.com">{{cite web|url= http://twitter.com/#!/DavidVonderhaar/status/194231021909184512|title=Return for Debriefing. http://www.callofduty.com|publisher=[[twitter]]|author=David Vonderhaar|datepublished= 23 сәуір 2012 жыл |accessdate= 23 сауір 2012 жыл}}</ref> жарыққа шығу салтанаты 13 қараша 2012 жылы болмақ.

== Қысқаша мағлұматы ==
Жеке кампаниясының бөлімінде екі мерзімді бөлігінде өтеді — жақын арадағы болашақта (ойынды құру басында жоспарланған басты бөлімі<ref name="Treyarch: Black Ops 2 near-future setting planned “from the very beginning”">{{cite web|url= http://www.vg247.com/2012/05/03/treyarch-black-ops-2-near-future-setting-planned-from-the-very-beginning/|title=Treyarch: Black Ops 2 near-future setting planned “from the very beginning”|publisher=[[VG247]]|author= Johnny Cullen|datepublished= 3 мамыр 2012 жыл |accessdate= 3 мамыр 2012 жыл}}</ref>), сонымен қатар [[Суық соғыс]] жылдарын қамтитын бөлімне тұрады. Кампанияда ''Call of Duty: Black Ops'' бөлімінде қалған сұрақтарға жауап беріледі: Алекс Мэйсон [[Джон Фицджеральд Кеннеди|Кеннедиді]] өлтірді ма әлде бұны басқа адам жасады ма? Фрэнк Вудс қалай тірі қалды? Виктор Резнов шынында кім болып келеді? Қызықты жаңа енгізілім: әйел кейіпкері пайда болады — Лос-Анджелес тапсырмасында Андерсон атты ұшқыш. 2025 жылы АҚШ президенті болып әйел сайланады.

Ең бірінші толық жеке кампанияның геймплейі, ''Microsoft'' пресс-конференциясы барысында, 4 маусым 2012 жылы көрсетілді. Үлкен көріністе бір тапсырманың, Лос-Анджелесқа шабуыл және АҚШ президентін құтқару бөлімдерінің өтілуі байқалды.<ref name="Black Ops 2 Blows Up E3 and Los Angeles in New Gameplay Footage">{{cite web|url= http://kotaku.com/5915552/black-ops-2-blows-up-e3-and-los-angeles-in-new-gameplay-footage|title=Black Ops 2 Blows Up E3 and Los Angeles in New Gameplay Footage|publisher=[[kotaku]]|author= EVAN NARCISSE|datepublished= 4 маусым 2012 жыл |accessdate= 5 маусым 2012 жыл}}</ref>

Жеке кампанияның бөлімдерінің тізімі 17 қыркүйек 2012 жылы желіге шығарылды.<ref name="Black Ops 2 multiplayer maps & campaign mission lists leak – report">{{cite web|url=http://www.vg247.com/2012/09/17/black-ops-2-multiplayer-map-list-leaks-report/|title=Black Ops 2 multiplayer maps & campaign mission lists leak – report|publisher=[[VG247]]|author= Dave Cook|datepublished= 17 қараша 2012 жыл |accessdate= 17 қараша 2012 жыл}}</ref>

== Көпті пайдаланушылық ойын ==
Көпті пайдаланушылық ойын болашақтағы оқиғаларға толығымен — 2025 жылға негізделген. Бұл мәлімет көпті пайдаланушылық ойынның зертемесінің жетекшісі Дэвид Вондерхаармен құпталған.<ref name="Black Ops 2 spans decades, offers branching missions and choice">{{cite web|url=http://www.joystiq.com/2012/05/02/black-ops-2-spans-decades-offers-branching-missions-and-choice/|title=Black Ops 2 spans decades, offers branching missions and choice|publisher=[[joystiq]]|author= Xav de Matos|datepublished= 2 мамыр 2012 жыл |accessdate= 2 мамыр 2012 жыл}}</ref> Ойын, ''PC'' 60 fps дәрежесіндегі суретін бере алатын, ''Call of Duty: Black Ops'' жасаған кезінде қолданысындағы жаңарған қозғалтқыш нұсқасын пайдаланды.<ref name="48 Things That You Should Know About Call of Duty: Black Ops II">{{cite web|url= http://kotaku.com/5906808/48-things-that-you-should-know-about-call-of-duty-black-ops-ii|title=48 Things That You Should Know About Call of Duty: Black Ops II|publisher=[[kotaku]]|author= KIRK HAMILTON|datepublished= 2 мамыр 2012 жыл |accessdate= 2 мамыр 2012 жыл}}</ref> Сонымен қатар баспасөз хабарламасында, әртүрлі дәрежелі дайындығы мен ептілігіне қарамастан барлық ойыншылар желілі матчтардан ләззат алатындай, көпті пайдаланушылық ойыны жасалынбақ.<ref name="Black Ops II Multiplayer Will Accomodate Great Players and Those of Us Who Suck">{{cite web|url= http://kotaku.com/5907157/black-ops-ii-multiplayer-will-accomodate-great-players-and-those-of-us-who-suck|title=Black Ops II Multiplayer Will Accomodate Great Players and Those of Us Who Suck|publisher=[[kotaku]]|author= STEPHEN TOTILO|datepublished= 2 мамыр 2012 жыл |accessdate= 4 мамыр 2012 жыл}}</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.callofduty.com/blackops2 Ойынның ресми сайты] {{ref-en}}
{{Үлгі:Call of Duty}}

{{бастама}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

Call of Duty: Ghosts

2016-02-26T17:28:38Z

Aseke16:

{{Компьютерлік ойын
| тақырып = Call of Duty: Ghosts
| сурет =
| түсінік =
| жасаушы = [[Infinity Ward]]
| баспагер = {{flagicon|World}} [[Activision]]
| локализатор =
| серия = [[Call of Duty]]
| анонс күні = 1 мамыр 2013
| шығарылған күні = [[5 қараша]] 2013
| жанр = [[бiрiншi жақтан шутерлер]]
| қозғалтқыш = [[IW engine]], [[Havok]]
| режимдер =
| лицензия =
| платформалар = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]], [[Xbox One]], [[PlayStation 4]], [[Wii U]]
| тасымалдайтын құрылғылар =
| жүйелік талаптар =
| рейтингтер =
| басқару құрылғылары = [[пернетақта]], [[тышқан (компьютер)|тышқан]]
| сайт = http://www.callofduty.com/ghosts{{ref-en}}
}}

'''Call of Duty: Ghosts''' — 3D- шутер үш өлшемді жанрындағы мультиплатформалы компьютерлік ойын. [[Infinity Ward]] америкалық студиясымен жетілдіру үстінде. Ойынның ресми анонсы — 1 мамыр 2013 жылға белгіленсе, жарыққа шығу салтанаты 5 қараша 2013 жылы болмақ.

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.callofduty.com/ghosts Ойынның ресми сайты] {{ref-en}}
{{Үлгі:Call of Duty}}
{{stub}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

Казахстанская Правда

2016-02-21T14:12:57Z

Aseke16:

[[Сурет:Logo KazPravda.jpg|thumb|right]]
'''“Казахстанская правда”''' – республикалық қоғамдық-саяси газет, [[Қазақстан]]дағы беделді мерзімді басылымдардың бірі. Құрылтайшы және шығарушы – “Казахстанская правда” республикалық газеті ашық акционерлік қоғамы.
*1920 жылдың қаңтарынан қыркүйегіне дейін “Известия Киргизского края”,
*1921 жылдың 1 шілдесінен 1923 жылдың 18 қарашасына дейін “Степная правда”,
*1923 жылдың желтоқсанынан 1931 жылдың аяғына дейін “Советская степь” атауымен жарық көрді.
*1932 жылдың қарашасынан “ Казахстанская правда ” атымен шығып келеді.
*1920 жылы Қырғыз (Қазақ) ревкомының,
*1921 – 23 жылы РК (б) П Қырғыз (Қазақ) обкомы мен Орынбор губкомының және Қырғыз ([[Қазақ]]) ОАК мен Орынбор Кеңесінің, *1923 – 25 жылы РК(б)П [[Қырғыз]] (Қазақ) ОАК-нің,
*1925 – 37 жылы БК(б)П [[Қазақстан]] өлкелік комитететі мен [[Қазақстан]] ОАК және Кәсіпшілер одағы кеңесінің,
*1937 – 91 жылы Қазақстан КП ОК-і, Қазақ КСР Жоғасыр Кеңесі мен Министрлік Кеңесінің органы болды.
*1957 жылы ұйымдастырушылық және насихаттық қызметі үшін он мыңыншы санының жарық көруіне байланысты [[Еңбек Қызыл Ту|Еңбек Қызыл Ту орденімен]] марапатталды.
*1991 жылдан республикалық қоғамдық-саяси газет. “ Казахстанская правда ” еліміз бастан өткерген тарихи кезеңдер мен оқиғаларға дер кезінде үн қосып отырды. Республиканың саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени өміріндегі жаңалықтарды жиі жариялап тұрады.

Аптасына 5 рет орыс тілінде шығады. Көлемі – 2 баспа табақ, таралымы – 71827 дана (2002).<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>
==Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Орыс тілді газеттер]]
[[Санат:Қазақстан газеттері]]

Қанай би

2016-02-16T12:48:10Z

Aseke16:

{{біріктірілсін|Қанай Құттымбетұлы}}
'''Қанай би''' (туған-өлген жылы белгісіз) - [[би]], [[Қоқан хандығы]]на барған [[елші]]. Қанай бидің шыққан тегі, өскен ортасы туралы деректер сақталмаған. 1858 жылы [[Ордабасы]] тауында Мұсабек батыр Қоқанның құсбегі Мырза бидің басын алғаннан кейін, жаппай толқулар болып Қоқан билеушілерінің езгісіне қарсы шыққан қазақ, қырғыздар көтерілісі бүкіл Оңтүстік Қазақстанға тарап, көтерілісшілер [[Созақ]], [[Мерке]] бекіністері мен [[Шолаққорған]]ды басып алды. Халық қозғалысының өршуі қантөгісті көбейтеді деп қауіптенген қазақ ақсүйектері 1858 жылы шілдеде Қоқан ханы Хұдиярға Қанай,'''Көктіңұлы Сапақ датқа''' бастаған бір топ қазақ биін келіссөз жүргізуге елші етіп жіберген. Қазақ елшілері Қоқан ханымен келісімге келіп, бірқатар жеңілдіктер алды. [[Ташкент]] басқарушысы Мырзахметтің орнына ханның інісі Мұрат аталық тағайындалды.<ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х</ref>

[[Қанай би]]-дің шыққан тегі [[Қоңырат]] тайпасы [[Байлар-жандар]] руынан. Қанай би [[Сыр]] өңірінде туып өсіп ел билеген. Кейін датқалық дәрежеге жетіп, [[Көктіңұлы Сапақ датқа]]мен бірге Қоңырат тайпасының алты ата Көктіңұлына билік айтады. Қанай биге арнап замандастары атақты ақындар [[Майлықожа]] мен [[Мәделіқожа]]лар жыр-дастандар жазған. Қанай бидің ұлы Тұрлыбек болыс болған. [[Мұсабек батыр]], Сапақ датқаның ұлы Иманберділер мен бірге Қоқан хандығына қарсы күрес жүргізді.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{stub}}
{{wikify}}
[[Санат:Қазақ билері]]
[[Санат:Елшілер]]

Battlefield (ойындар сериясы)

2016-02-11T13:44:01Z

Aseke16:

{{Ойындар сериясы
|атауы = Battlefield
|жанрлар = бірінші жақтан шутер, тактикалық шутер
|таратушы = Electronics Arts
|суреті =
|қолтаңба =
|жобалаушы =
|жасап шығарушылар =
|платформалар =
|қозғалтқыштар = Refractor Engine, Frostbite Engine
|бірінші ойын = Battlefield 1942
|бірінші ойын уақыты = 2002
|соңғы ойын = Battlefield Hardline
|соңғы ойын уақыты = 2015
|спин-оффтар =
|ресми сайты = www.battlefield.com
}}
'''Battlefield''' ({{lang-kk|Ұрыс Алаңы}}, ''Бэ́тлфилд'' деп оқылады) — EA Digital Illusions CE швед компаниясы жасаған және [[Electronic Arts]] американ компаниясы басып шығаратын тактика-стратегиялық бiрiншi жақтан шутер жанрындағы компьютерлік ойын.

=== Refractor қозғалтқышы ===
==== Codename Eagle ====

=== Refractor 2 қозғалтқышы ===
==== [[Battlefield 1942]] ====

Ресми толықтыру:
* Battlefield 1942: The Road To Rome
* Battlefield 1942: Secret Weapons of WWII

==== [[Battlefield Vietnam]] ====

==== [[Battlefield 2]] ====

Ресми толықтыру:
* Battlefield 2: Special Forces
* Battlefield 2: Euro Forces
* Battlefield 2: Armored Fury
Жанкүйерліу модификация:
* Battlefield 2: Project Reality
* Battlefield 2: Forgotten Hope 2
* Battlefield 2: AIX

==== [[Battlefield 2142]] ====

==== [[Battlefield Heroes]] ====

=== RenderWare қозғалтқышы ===
==== [[Battlefield 2: Modern Combat]] ====

=== Frostbite қозғалтқышы ===
==== [[Battlefield: Bad Company]] ====

==== [[Battlefield: Bad Company 2]] ====

==== [[Battlefield 1943]] ====

==== [[Battlefield 3]] ====
Бірінші аптада 5 мил копия сатылынды.
Толық мақала - [[Battlefield 3]]

==== [[Battlefield 4]] ====

==== [[Battlefield Hardline]] ====

== Дереккөздер==
<references/>

== Сілтемелер ==
* [http://www.battlefield.com/ Battlefield.com] — ресми сайт {{ref-en}}{{ref-de}}{{ref-fr}}{{ref-ja}}{{ref-ru}}
* [http://blogs.battlefield.ea.com/ Blogs.battlefield.ea.com] — блог разработчиков {{ref-en}}
* [http://www.totalbf.ru/ TotalBF.ru] — крупнейшее игровое сообщество в России {{ref-ru}}

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]

Lurkmore.to

2016-02-10T12:25:25Z

Aseke16:

{{Сайт
|атауы = Lurkmore.to
|логотипі = Lurkmore.ru logo.png
|ені = 200
|URL = http://lurkmore.to
|скриншоты =
|скриншот ені =
|тақырыбы =
|коммерциялық =
|түрі = интернет-мемдер мен фольклордың уики-жинағы
|ұраны =
|тіркелу = міндетті емес
|тілдері = [[орыс тілі]]
|кірішулер саны =
|орналасқан жері = [[Амстердам]], [[Нидерланд]]
|иесі = Дмитрий Хомак (Xtender)
|авторы = zoi, Oal, Drdaeman
|ашылды = 30 шілде, 2007
|жабылды =
|қазіргі статусы = жұмыс істеп тұр
|айналымы =
|таза табысы =
|телефоны =
}}

'''Lurkmore.to''' (немесе ''Лукоморье, Луркмоар, Лурк, Лурка'', {{lang-en|lurk moar, lurk}} — «жасырыну», [[интернет]]те — форумдар немесе қолданушылар жасайтын кез-келген контентті оқу, бірақ оны жасауға қатыспау, moar — өзгертілген more) — өзін «[[мем]]дердің, [[фольклор]] мен Басқаның Барлығының [[энциклопедия]]сы» деп таныстыратын<ref>{{cite web | url =http://lurkmore.to/Lurkmore:Описание | title =«Lurkmore: Описание» | publisher =lurkmore.to | accessdate =2009-04-18}}</ref> [[Media Wiki]] негізінде құрылған бейресми энциклопедия<ref>{{cite web|url=http://yaca.yandex.ru/yca/cat/Reference/Encyclopedias/|title=Яндекс.Каталог — Энциклопедии|first=Яндекс.Каталог|accessdate=2010-07-27|archiveurl=http://www.webcitation.org/66Se2Esqh|archivedate=2012-03-27}}</ref>.

[[2012 жыл]]дың [[12 қараша]]сына қараған таңда Луркоморьеде 6093 мақала бар<ref name="Статистика">{{cite web | url =http://lurkmore.to/Служебная:Statistics | title =«Статистика» | publisher =lurkmore.to | accessdate =2009-10-06 | lang =ru}}</ref>. 2016 жылдың 10 қаңтар Луркомореде 6971 мақала бар.

[[Alexa Internet]]-тің статистикасы бойынша ([[11 сәуір]], [[2011]]) Lurkmore.to сайты әлемнің 3000 ең белгілі сайттарның қатарына еніп, [[ресей]] сайттарының арасында танымалдығы бойынша 168-ші орынды алады<ref>[http://www.alexa.com/siteinfo/lurkmore.to Lurkmore.to Site Info] — Alexa.com</ref>.

== Дереккөздер ==
<references/>

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://lurkmore.to Lurkmore.to]

[[Санат:Энциклопедиялар]]
[[Санат:Интернет]]

Ел басына күн туса (фильм)

2016-02-07T06:05:41Z

Aseke16:

{{Телесериал
|Қазақша атауы = Ел басына күн туса
|Орысша атауы = За нами Москва
|суреті =
|тақырыбы = 1941-1945 жылғы Ұлы Отан Соғысы
|жанры = [[тарихи фильм]]
|ұзақтығы = 89 мин.
|авторы = Қазақфильм киностудиясы
|продюсері =
|режиссёрі = [[Мәжит Бегалин]]
|операторы = [[Асхат Ашрапов]]
|сценарист = [[Мәжит Бегалин]] [[Василий Соловьев]]
|Суретшілер = [[Виктор Леднев]] [[Ідріс Қарсақбаев]]
|композиторы = [[Эдуард Хагагортян]]
|дыбыс операторы = [[Стефан Першин]]
|ролдерде = [[Кәукен Кенжетаев]] [[Всеволод Санаев]] [[Владлен Давыдов]] [[Асанбек Өміралиев]] [[Қуатбай Әбдрейімов]]
|мемлекет = {{flagcountry|Қазақстан}}
|Тілі = [[Қазақ тілі]] [[орыс тілі]]
|форматы =
|дыбысы =
|телеарна =
|телеарналар жүйесі =
|көрсете бастады =
|соңғы рет көрсетілді =
|маусымдар =
|саны =
|list_episodes =
|сайты =
|статусы =
|imdb_id = 0348483
|tv_com =
}}

'''Ел басына күн туса''' - 1967 жылы режиссер Мажит Бегалин түсірген фильм.<ref>[http://www.kazakhfilmstudios.kz/movies/716/ "Қазақфильм киностудиясының ресми сайты"]</ref> Фильмде Ұлы Отан соғысының батыры, қазақ халқының аяулы перзенті Бауыржан Момышұлының жайында. Фильм 1941 жылда болған Мәскеу түбіндегі шайқас жайында баяндайды.

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:1967 жылғы фильмдер]]
[[Санат:Қазақстан фильмдері]]

Хобыжық

2016-02-07T06:02:50Z

Aseke16: /* Сонымен қатар */

Хобыжықтар (Хоббит + құбыжық (гоблин), орыс. хобгоблин) – ағылшын фольклорында кішкентай [[жын]] ([[үй перісі]] мен [[орман перісі]] секілді) деген мағынаны береді.

Олар үйлерінен өте сирек шығады, оттың қасында жылынғанды жақсы көреді. Өте ренжігіш, өкпешіл болып келеді. Егер ренжіп қалса, қожайындарын көп әуреге салады. Ең алдымен - сүт ашып кетеді, киімдер өздігінен секілді жыртыла бастайды, жуылған еден кері лас болып қалады. Бір өкпелі хобыжық өзімен бірге барлық кілттерді алып кетіп, сүйікті құймағын пісіріп бергенше беруден бас тартқан деседі. Олардың бойы 2 фут, терісі қоңырқай, тыр жалаңаш немесе қара киім киіп жүреді. Ақкөңілділігі мен әрқашанда көмекке келуге дайын тұратынындықтарына қарамастан, хобоқұбыжықтар күмәнді абыройға ие болды. Көбіне оларды әзәзілдермен, жындармен шатастырды. Мысалыға, [[Джон Беньян]]ның "Қажыға барушының жолы" атты кітабында «және жексұрын пері хобоқұбыжық» деген сөзді кездестіруге болады.<ref>[http://www.livelib.ru/book/1000005752 Книга "Путь поломника"] {{ref-ru}}</ref>
==Мәдениетте==
* [[Хобыжық (кейіпкер)]] — [[Marvel Comics|Marvel]] комиксындағы фантастикалық кейіпкер.
* Хобыжық — компьютер ойындарынағы құбыжықтың дамыған түрі. (Қылыш пен Сиқырдың каһармандары<ref>«Герои Меча и Магии»{{ref-ru}}</ref>, The Elder Scrolls IV: Oblivion, D&D{{ref-en}}).
* Хобыжықтар сонымен қатар [[Нэнси Фармер]]дың «Сұр алмалар жері»<ref>«Земля Серебряных Яблок»{{ref-ru}}</ref> атты фантастикалық романында да кездеседі.

==Сонымен қатар==
* [[Құбыжық]]
* [[Хоббиттер|Хоббит]]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Ағылшын әдебиеті]]
[[Санат:Кейіпкерлер]]
[[Санат:Мифология]]

Болгар тілі

2016-01-30T16:06:20Z

Aseke16:

{{About|славян тілдеріне жататын тіл туралы|өлі тіл туралы|Бұлғар тілі|}}
{{Тілдер
|түсі = үндіеуропа
|аты = болгар тілі
|өз атауы = български език
|айтылуы =
|елдер = [[Болгария]], [[Македония]], [[Сербия]], [[Грекия]]
|аймақтар = [[Балқан түбегі]]
|ресми тіл = [[Болгария]], [[Еуропалық Одақ]]
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны = 8 млн адам
|рейтинг = 86
|күйі =
|жойылды =
|санаты = Еуразия тілдері
|классификация =
[[Үндіеуропа тілдері|үндіеуропа әулеті]]-->
:[[Славян тілдері|славян тармағы]]-->
::[[Оңтүстік славян тілдері|оңтүстік славян тобы]]-->
:::[[??? тілдері|??? топ тармағы]] және т.т.-->
|жазу = [[кириллица]]
|МЕСТ 7.75–97 =
|ISO1 = bg
|ISO2 = bul
|ISO3 = bul
}}
'''Болгар тілі''' — (болгарша: ''български език'') — [[Үндіеуропа тілдерi|Үндіеуропа тіл шоғырын]]ндағы [[славян тілдері]]нің [[оңтүстік славян тілдері|оңтүстік славян топшасына]] жататын тіл, [[болгарлар]]дың ана тілі. [[Болгария|Болгария Республикасының]] ресми тілі. Болгар тілінде кең көлемде көркем және ғылыми әдебиет жазылған. 2014 жылы әлемдегі болгар тілінде сөйлейтіндердің жалпы саны шамамен 9 миллион адамды құрады.

Көптеген славян тілдермен салыстырғанда болгар тілінде [[септік]]тер жоғалған десе де болады, есесіне белгілі және белгісіздік артикльдері<ref name="unisofia"> «Әулие Климент Охридски» София университеті, "Болгар филологиясы" мамандығына арналған оқу бағдарламалары — [http://www.slav.uni-sofia.bg/Subjects/bfmorph.htm «Қазіргі заманғы болгар тілі. Морфология»] (болгар тілінде)</ref> және де «нөлдік» деп аталатын [[артикль]] қолданылады. Болгар тілі мен оған бауырлас [[македон тілі]]нен өзге славян тілдерінде артикль жоқ.

Лексикасы жағынан болгар тілі [[шіркеу славян тілі]]не едәуір жақын және онда әлі күнге дейін [[шығыс славян тілдері]]нде [[архаизм]] болып саналып кеткен көптеген сөздер бар. Тарихи себептерге байланысты болгар тілінде [[Түркі тілдері|түркі]] тектес сөздер де көп кездеседі.
[[Сурет:Bulgarian dialects by Todor Bozhinov.png|нобай|400px|Болгарияның өз ішіндегі болгар тілі диалекттерінің таралу картасы]]

== Жазуы ==

Болгар алфавитінің (''българска азбука'') негізі — [[кириллица]], ол 30 әріптен тұрады:

{|
|
{|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;"
!Әріп
!болгарша атауы
!Негізгі [[аллофон]] ([[Халықаралық фонетика әліппесі|ХФӘ]])
![[аллофон|өзге аллофондар]]
|-
|'''[[А (кирил)|А]] а'''||а||{{IPA|[a]}}||
|-
|'''[[Б]] б'''||бъ||{{IPA|[b]}}|||
|-
|'''[[В (кирил)|В]] в'''||въ||{{IPA|[v]}}||
|-
|'''[[Г]] г'''||гъ||{{IPA|[g]}}||
|-
|'''[[Д]] д'''||дъ||{{IPA|[d]}}||
|-
|'''[[Е (кирил)|Е]] е'''||е||{{IPA|[ɛ]}}||
|-
|'''[[Ж]] ж'''||жъ||{{IPA|[ʒ]}}||
|-
|'''[[З]] з'''||зъ||{{IPA|[z]}}||
|-
|'''[[И]] и'''||и||{{IPA|[i]}}||
|-
|'''[[Й]] й'''||и кратко||{{IPA|[j]}}||
|-
|'''[[К (кирил)|К]] к'''||къ||{{IPA|[k]}}||
|-
|'''[[Л]] л'''||лъ||{{IPA|[l]}}||
|-
|'''[[М (кирил)|М]] м'''||мъ||{{IPA|[m]}}||
|-
|'''[[Н (кирил)|Н]] н'''||нъ||{{IPA|[n]}}||
|-
|'''[[O (кирил)|О]] о'''||о||{{IPA|[ɔ]}}||{{IPA|[о]}}

|}
| ||
|valign=top|
{|class="standard" style="text-align:center; font-family: Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, sans-serif;"
!Әріп
!болгарша атауы
!Негізгі [[аллофон]] ([[Халықаралық фонетика әліппесі|ХФӘ]])
![[аллофон|өзге аллофондар]]
|-
|'''[[П]] п'''||пъ||{{IPA|[p]}}||
|-
|'''[[Р (кирил)|Р]] р'''||ръ||{{IPA|[r]}}||
|-
|'''[[С (кирил)|С]] с'''||съ||{{IPA|[s]}}||
|-
|'''[[Т (кирил)|Т]] т'''||тъ||{{IPA|[t]}}||
|-
|'''[[У (кирил)|У]] у'''||у||{{IPA|[u]}}||
|-
|'''[[Ф]] ф'''||фъ||{{IPA|[f]}}||
|-
|'''[[Х (кирил)|Х]] х'''||хъ||{{IPA|[x]}}||
|-
|'''[[Ц]] ц'''||цъ||{{IPA|[t͡s]}}||
|-
|'''[[Ч]] ч'''||чъ||{{IPA|[ʧ]}}||
|-
|'''[[Ш]] ш'''||шъ||{{IPA|[ʃ]}}||
|-
|'''[[Щ]] щ'''||штъ||{{IPA|[ʃt]}}||
|-
|'''[[Ъ]] ъ'''||ер голям||{{IPA|[ɤ̞]}}||{{IPA|[ə]}}
|-
|'''[[Ь]] ь'''||ер малък||-||
|-
|'''[[Ю]] ю'''||йу||{{IPA|[ju]}}||{{IPA|[u]}}
|-
|'''[[Я]] я'''||йа||{{IPA|[ja]}}||{{IPA|[jɐ]}}
|}
|}

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}
[[Санат:Болгар тілі]]
[[Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер]]

Қарақалпақ тілі

2016-01-27T12:12:46Z

Aseke16:

{{Тілдер
|түсі = алтай
|аты = Қарақалпақ тілі
|өз атауы = Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тілі
|айтылуы =
|елдер = [[Өзбекстан]], [[Қазақстан]], [[Ауғанстан]], [[Ресей]]
|аймақтар = [[Қарақалпақстан]]
|ресми тіл = [[Қарақалпақстан]]
|реттейтін мекеме =
|сөйлеушілер саны = 412 000 ([[1993]]) адам
|рейтинг =
|күйі =
|жойылды =
|санаты = [[Еуразия тілдері]]
|классификация =
[[Алтай тілдері]] (даулы)
: [[Түркі тілдері]]
:: [[Қыпшақ тілдері]]
::: [[Қыпшақ-Ноғай тілдері]] және т.т.
|жазу = [[латиница]], [[кириллица]]
|МЕСТ 7.75–97 =
|ISO1 =
|ISO2 = kaa
|ISO3 = kaa
}}
'''Қарақалпақ тілі''' — [[Қарақалпақстан|Қарақалпақстан Республикасында]] тұратын [[қарақалпақтар|қарақалпақ]] халқының ана тілі, түркі тілдерінің бірі. Қыпшақ тобының қыпшақ-ноғай бұтағына жатады. Қарақалпақстанда тұратын қарақалпақтардың мемлекеттік тілі және Өзбекстанның Хорезм, Ферғана облысы, Түрікменстанның Ташауыз облысы, Ресейдің Астрахан облысы мен Ауғанстан аумағында мекендейтін қарақалпақтар осы тілде сөйлейді. Қарақалпақ тілі — Қарақалпақстан Республикасының қорғауында әрі тіл туралы арнаулы заң бекітілген. Заңға сәйкес, қарақалпақ тілінің Қарақалпақстан Республикасының бүкіл аумағында мемлекеттік тіл ретінде қолданылуына құқықтық негіз белгіленген. Қарақалпақ тіліне мемлекеттік тіл мәртебесінің берілуі — республика аумағында тұратын халықтардың өз ана тілін қолдануда олардың конституциялық құқықтарын шектемейді. Бұл заң, жеке адамдардың арасындағы қарым-қатынастарды, әскери бөлімдерде, діни және дәстүрлік ғұрвп-әдеттерді белгілеуде тілдердің қолданылуын қатаң бір тәртіпке салып тастамайды. 
Қарақалпақ тіліне [[ноғай тілі]] мен [[қазақ тілі]] жақын.

==Мемлекеттік тіл ретінде орнығуы==
1989 жылдың 1 желтоқсанында Қарақалпақстан Республикасы [[Жоғарғы Кеңес]]інің сессиясында қарақалпақ тіліне мемлекеттік тіл мәртебесі берілді. Қарақалпақстан Республикасының «Мемлекеттік тіл туралы» Заңының 1-бабына сәйкес: «Қарақалпақ тілі — Қарақалпақстан Республикасының Мемлекеттік тілі болып табылады. Қарақалпақстан Республикасы өзінің
аумағында тілге байланысты барлық мәселелерді шешу құқығына ие», — деп көрсетілген. Бұл жағдай тіл еркіндігін, тілдердің алдағы уақытта кең таралуын қолдайды.

==Топтастырылуы мен шығу тегі==
Қарақалпақ тілі шығу тегі бойынша [[алтай тілдері]] жанұясының түркі тілдер тобына енеді. Қарақалпақ халқының пайда болуымен қатар оның тілі де қалыптасты. Қарақалпақ халқы немесе қарақалпақ этнонимі XIV-XVI ғғ. [[Ноғай ордасы]]ның таратылуы кезінде пайда болды.

==Ерекшеліктері==
Қарақалпақ тілінде екі диалект бар: қазақ тіліне жақын солтүстік-шығыс диалекті мен өзбек және түрікмен тілдеріне жақын оңтүстік-батыс диалекті. Қазіргі қарақалпақ әдеби тілі солтүстік-шығыс диалектінің негізінде жасалған. Қазан төңкерісіне дейін араб жазуына негізделген ортаазиялық түркі әдеби тілі қолданылған. Өзбек тілімен тығыз қарым-қатынаста болу қарақалпақ тіліне, әсіресе, оның лексикасы мен морфологиялық құрамына әсер еткен.

Солтүстік диалектісі Қарақалпақстанның Солтүстік аумақтарын, ал Оңтүстік диалектісі [[Төрткүл]], [[Еллікқала]], [[Беруни]] аудандарынының аумақтарын қамтиды. Қарақалпақ әдеби тілі осы екі өзгешеліктің есебінен, көбіне Солтүстік диалектісінің қамтылуы арқылы қалыптасты.

Қарақалпақ тілінің негізгі сөздік қорын қыпшақ тіліндегі сөздер құрайды, мысалы: белбау (белбеу), алғайман (аламын), ийт (ит), илимпаз (ғалым, білімпаз), т.б. қарақалпақ тілінде 9 дауысты, 26 дауыссыз дыбыс бар. Күшті экспираторлық екпін соңғы буынға түседі. Үндестік заңына сәйкес езулік, еріндік дауыстылардың үйлесімділігі басым, мысалы: не қылып – неғып, кесбе (кеспе). Басқа түркі тілдері сияқты қарақалпақ тілі де жалғамалы тілдер қатарына жатады, бұл тілдегі сөздер көбінесе аффиксация (қосымшалар қосу) тәсілі арқылы жасалады, мысалы: соқлық (соқтығу, қақтығысу), исле (істе), жүрөк (жүрек). Қарақалпақ тіліндегі сөз таптары үш топқа жіктеледі: 1. атауыш сөз таптары; 2. көмекші сөздер; 3. одағай. 6 септік бар. Сөз құрамына қарай түбір сөз бен қосымша болып бөлінеді. Қосымшалар лексика-грамматикалық сөз тудырушы, функционалды-грамматикалық сөз тудырушы және сөз түрлендіруші болып үшке жіктеледі. Мысалы: темирши (ұста), ег-ин (егін), жолша (соқпақ). Қарақалпақ тілі қазақ және ноғай тілдеріне өте жақын.

==Жазба әдебиет тілі==
Қарақалпақ жазба тілі [[XX ғасыр]]дың басында-ақ [[Орта Азия]] xалықтары үшін ортақ [[Шағатай тілі]] негізінде пайда болды. Бұл жазба әдебиет тілі жергілікті xалықтың басым көпшілігінің сауатсыз болуына қарамастан және қарақалпақ xалқының xалық арасы сөйлеу тілінің барлық жергілікті өзгешеліктерін өз ішіне қамтуына байланысты тұрақты әдебиет тілі ретінде қалыптасқан. Қарақалпақ xалқының бұл ескі жазба тілі қарақалпақ әдеби тілінің ескі жазуы ретінде үйретіледі. Жазба әдебиет тілі деп — әртүрлі әдебиеттердің, көркем шығарма, әлеуметтік-саяси, ғылыми-теxникалық, публицистикалық, оқу құралдарының және т.б. жазу арқылы іске асарылатын әдебиеттердің тіліне айтылады.

Жазба әдебиет тілі, тілдің фонетикалық және грамматикалық нормаларын қатаң сақтаған, оның ең жоғарғы түрі болып есептеледі. Әдеби тілдің жазба және ауызекі сөйлеу түрлері қазіргі уақытта радио мен телебағдарламалардың, газет-журналдардың, мемлекеттік мекемелердің, мәдени орындардың барлығында негізгі қатынас құралы ретіндегі қызметін атқарады. Әсіресе, бұл жағдай Қарақалпақстан Республикасының «Мемлекеттік тілі туралы» Заңының қабылданғанынан кейін жедел түрде іске асырылмақта. Сондықтан, әрбір сауатты, мәдениетті адам әдеби тілдің қадіріне жетіп, оның қағидаларын жазу мен сөйлеуде дұрыс және тілге деген құрметімен арттырады, өзінің сөйлеу мәдениетін көрсетеді.

== Қарақалпақтық жазу жүйесі ==

'''Қарақалпақ [[әліпби]]і'''

Алдымен 1928 жылға дейін қарақалпақ жазба тілінде [[Араб жазуы|араб әліпбиі]] қолданылса, кейін 1928-1940 жж. аралығында [[латын жазуы]] (Жаңәліп), одан әрі [[кирилл]] әліпбиі қолданылған. Алайда Өзбекстан Республикасының тәуелсіздігін алғаннан кейінгі уақытта латын графикасына қайта оралуға шешім қабылданып, қазіргі уақытта [[Қарақалпақстан]]да да бұл мәселе сатылап іске асырылуда. Төмендегі кестеде үш әліпбидің және ондағы әріптердің [[Xалықаралық фонетикалық әліппесі|Xалықаралық фонетикалıқ әліпби (IPA)дағы]] белгіленуі көрсетілген.

Қазіргі уақытта қарақалпақ тілінің әліпбиі [[латын әліпбиі]]не көшірілген.

{| class="wide" style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.1em; text-align: center"
|- style="font-size: 60%"
!1930 жж-ғы латын графикасы!!Кирилл графикасы!!Қазіргі латын графикасы!![[IPA]]|| !!1930 жж-ғы латын графикасы!!Кирилл графикасы!!Қазіргі латын графикасы!!IPA!! !!1930 жж-ғы латын графикасы!!Кирилл графикасы!!Қазіргі латын графикасы!!IPA
|-
|Aa||Аа||Aa||{{IPA|a}}||rowspan="14"| ||Qq||Ққ||Qq||{{IPA|q}}||rowspan="14"| ||Ff||Фф||Ff||{{IPA|f}}
|-
|Әә||Әә||A’a'||{{IPA|æ}}||Ll||Лл||Ll||{{IPA|l}}||Xx||XX||Xx||{{IPA|x}}
|-
|Bb||Бб||Bb||{{IPA|b}}||Mm||Мм||Mm||{{IPA|m}}||Hh||Ҳҳ||Hh||{{IPA|h}}
|-
|Vv||Вв||Vv||{{IPA|v}}||Nn||Нн||Nn||{{IPA|n}}|| ||Цц||''ts''||{{IPA|ʦ}}
|-
|Gg||Гг||Gg||{{IPA|g}}||{{Unicode|N̡n̡}}||Ңң||N’n'||{{IPA|ŋ}}||Çç||Чч||''ch''||{{IPA|ʧ}}
|-
|{{Unicode|Ƣƣ}}||Ғғ||G’g'||{{IPA|ɣ}}||Oo||Оо||Oo||{{IPA|o}}||Şş||Шш||SHsh||{{IPA|ʃ}}
|-
|Dd||Дд||Dd||{{IPA|d}}||Өө||Өө||O’o'||{{IPA|œ}}||||Щщ||''sh''||{{IPA|ʃ}}
|-
|Ee||Ее||Ee||{{IPA|e}}||Pp||Пп||Pp||{{IPA|p}}|| ||Ъъ|| ||
|-
|||Ёё||''yo''||{{IPA|jo}}||Rr||Рр||Rr||{{IPA|r}}||Ьь||Ыы||Iı||{{IPA|ɯ}}
|-
|||Жж||Jj||{{IPA|ʒ}}||Ss||Сс||Ss||{{IPA|s}}|| ||Ьь|| ||
|-
|Zz||Зз||Zz||{{IPA|z}}||Tt||Тт||Tt||{{IPA|t}}|| ||Ээ||Ee||{{IPA|e}}
|-
|Ii||Ии||İi||{{IPA|i}}||Uu||Уу||Uu||{{IPA|u}}|| ||Юю||''yu''||{{IPA|ju}}
|-
|Jj||Йй||Yy||{{IPA|j}}||Yy||Үү||U’u'||{{IPA|y}}|| ||Яя||''ya''||{{IPA|ja}}
|-
|Kk||Кк||Kk||{{IPA|k}}||Ŭŭ||Ўў||Ww||{{IPA|w}}|| || ||
|}

Қарақалпақ тілінде әдеби, ғылыми, қоғамдық-саяси әдебиеттер жарық көреді, мерзімді басылымдар мен ақпарат құралдары жұмыс істейді. Қарақалпақ тілі мен фольклорын алғаш зерттеуші - Ә. Диваев (1855-1933). Қазан төңкерісінен кейін ғылыми тұрғыдан тереңірек зерттеген ғалымдар: Н.А. Баскаков, С.Е. Малов, Д.С. Насыров, т.б.

==Дереккөздер==
1. «Қазақстан» энциклопедиясы

== Сілтемелер ==
* [http://www.transliteration.kpr.eu/kaa/ Қарақалпақ тілінің транслитераторы]

{{уики}}

{{Түркі тілдері}}

{{DEFAULTSORT:Qaraqalpaq tili}}
[[Санат:Қарақалпақ тілі|*]]
[[Санат:Қыпшақ-ноғай тілдері]]
[[Санат:Жалғамалы тілдер]]
[[Санат:Түркі тілдері]]
[[Санат:Қыпшақ тілдері]]

Enemy Front

2016-01-21T13:19:19Z

Aseke16: /* Сюжет */

{{Компьютерлік ойын
| жасаушы = City Interactive
| баспагер = Bandai Namco Games
| анонс күні = 2011 жылы
| шығарылған күні = 10 маусым 2014 жылы
| жанр = FPS
| қозғалтқыш = CryEngine 3
| режимдер = Бір ойыншы,көп ойыншы
| платформалар = [[Microsoft Windows]],PlayStation 3,Xbox 360}}
'''Enemy Front''' ({{lang-kz|Жау Майданы}}) — 2014 жылдың 10 маусымда шығарылатың бейнеойын.

== Сюжет ==
Негізгі әрекеттер Польшада болып жатыр, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] барысында. Ойыншы Роберт Хоукинспен басқарады.

== Ойынның басылымдары ==
Стандартты басылым — [[АҚШ]] [[мерген]]і және WZ35 мерген мылтығы.

==Сыртқы сілтемелер==
*[http://enemyfront.com/ Ойынның ресми сайты] {{ref-en}}

[[Санат:Компьютерлік ойындар]]
[[Санат:Шутерлер]]

Томагавк (зымыран)

2016-01-06T18:01:17Z

Aseke16:

[[Сурет:Tomahawk Block IV cruise missile.jpg|270px|thumb|«Томагавк» зымыраны]]
'''«Томагавк» зымыраны''' ({{lang-en|BGM-109 Tomahawk}}) - кез-келген ауа райында, су астында немесе құрлықта [[шабуыл]] жасауға арналған қанатты ''зымыран''. ымыран іске қосылғанан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш ұшу деңгейіне жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады. Томагавк құрлықта бірнеше нысанды, қауіп қатер деңгейі жоғары аймақтардағы қорғаныс және байланыс орындарын жою мақсатында пайдаланылған. Зымыранның құрлықта шабуылдауда қолдаытылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған радарлы бағыттағышы бар. Томагавк зымыраныныӊ тиімділігін тексеруге арналған зерттеу өте ұзаққа созылды. Зерттеу 1935 жылдан бастап бес жыл бойы жүргізілді.
==Қозғалуы==
*Зымыран іске қосылғаннан кейін турбовентиляторлық қозғалтқыш ''ұшу деңгейіне'' жеткенше қатты отын көмегімен қозғалады.

*Зымыраның жылдамдығы [[дыбыс]] ''жылдамдығынан'' да төмен, сағатына небәрі 885 шақырым.

*Зымыранның [[құрлық]]та шабуылдауда қолданылатын нұсқасында инерциялық және жергілікті аймақты бейімдеуге арналған [[радар]]лы ''бағыттағышы'' барю
==Қолданылуы==
*«Томагавк» құрлықта бірнеше [[нысан]]ды, қауіп-қатер деңгейі жоғары аймақтардағы [[қорғаныс]] және ''байланыс орындарын'' жою мақсатында пайдаланылған.

*Алғашқыда «Томагавк» құрлықта шабуылдайтын зымыраны бекітілген нысандарға қарсы қолданылды. Мұның салдары ғаламдық ұрысқа алып келді.<ref>Қару-жарақтар. - Алматы: "Аруна" баспасы. - 208 бет. - Сер.: "1100 қызықты деректер" ISBN 978-9965-26-590-7</ref>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Зымырандар]]
[[Санат:Қарулар]]

Графтық (феодалдық иелік)

2015-10-10T12:14:53Z

Aseke16:

'''Графтық''' ({{lang-de|Grafschaft}}; {{lang-lt|comitatus}}; {{lang-en|shire мен county}}) — алғашқыда Франк мемлекеті мен Англияның аудандық бөлімдері.

== Тарихы ==
Меровинг патшалары, Римнің Галлия провинциясының қалалық аудандарының пішімін қоолданып, жаңа әкімшілік бірліктер жасайды. Байырғы неміс жерлерінде де осындай аудандар құрылады. Бірте-бірте бұл аудандар мемлекеттің әкімшілік-соттық, қаржылық және әскери бөлімдері болды. Әрбірінің басында [[Граф (лауазым)|граф]] тұрады.

== Англияда ==

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Әкімшілік бірліктер]]