Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Асқазандық диспепсия

2015-06-05T11:58:16Z

AnelK NIS: /* Диагностикасы: */

'''Асқазандық диспепсия''' - асқорыту жүйесінің жиі кездесетін ауруы. Бірқатар симптомдармен сипатталады: жүрек айну, құсу, кекіру, аузында ашты дәм, күйдіру.

=== Себептері: ===

* [[Ұлтабар]] және [[асқазан]]ның ойық жарасы
* Антралды гастрит, дуоденит
* Сүлелі холецистит
* [[Өт]] тас ауруы
* Жүйке жүйесінің аурулары
* улану
* инфекция
* [[жүктілік]]

=== Диагностикасы: ===

* Асқазан сөлінің қышқылдығын анықтау
* Зерттеудің эндоскопиялық әдістері
* Helicobacter pylori анықтау

=== Емі: ===

* диета;
* антисекреторлы препараттар: холинолитиктер, антацидтер, Н2-блокаторлар, протонды помпа блокаторлары;
* антиоксиданттар, иммуномодуляторлар;
* антихеликобактериалды ем: протонды помпаның блокаторлары, висмут, метронидазол, тетрациклин, кларитромицин, азитромицин;
* антидепрессанттар

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]

Ішек инвагинациясы

2015-06-05T11:22:20Z

AnelK NIS: Жаңа бетте: Ішек инвагинациясы - ішек өтімсіздігінің бір түрі. Ішек инвагинациясы алғаш рет 1674 жылы Barbette ат...

Ішек инвагинациясы - ішек өтімсіздігінің бір түрі. Ішек инвагинациясы алғаш рет 1674 жылы Barbette атымен аталған. 1834 жылы Wilson бірінші рет инвагинацияға хирургиялық ем жүргізген. 1876 жылы Hirschprung осындай әдісті ұсынған бақылауда анықталған. Инвагинация көбінесе 9-24 айлық балаларда кездеседі. Инвагинация мерзімдік ауру ол жазда, көктемде және қыстың ортасында болады. Осы мезгілде бала тексеріліп отыруы қажет. Инвагинация ішекке жасалған операциядан кейін 1% кездеседі.

Балалардағы ішек инвагинациясының этиологиясы белгісіз. Әсер ету факторларына: тамақтану режимінің бұзылуы, ішек аурулары, лимфаденопатия, іш жарақаты, полиптер, ішек ісігі, Меккель дивертикулы.

Инвагинацияға әкелетін анатомиялық себептер: тоқ ішектің жоғарылаған бөлігі мен соқыр ішектің патологиялық өзгерістері,илеоцекальды каналдың ақауы.

=== Патогенезі: ===
Инвагинацияның пайда болуы ішек перистальтикасының аяқ асты дискоординациясы. Бастапқы кезде странгуляционды ішек өтімсіздігі болады. Нәжіс басында шырышпен араласып бөлінсе асқына келе қанды транссудатпен араласып қарақат тәрізді, кейде желе тәрізді болуы мүмкін. Ісіктің күшеюі артериальды қанайналым және ішек гангренасын тудырады. Гангрена инвагинаттың бас жағынан басталып артқа қарай жайылады. Содан странгуляционды ішек өтімсіздігінен обтурационды ішек өтімсіздігіне ауысады. Балаларда құсудың әсерінен дегидратация дамиды. Ішектің ишемиясы мен некрозы ішектің перфорациясы мен сепсиске әкеледі. Ішек некрозы осы синдромға әкеледі.

''Клиникалық ағымына байланысты классификациясы:''

* Жедел;
* Созылмалы;

''Локализациясы бойынша классификациясы:''

* Илеоцекальды бұрыштағы аймақтық инвагинация;
* Жуан-жуан ішектік форма;
* Жіңішке-жіңішке ішектік форма;

=== Диагностикасы: ===

Жалпы және биохимиялық қан анализдерінде өзгерістер болмайды, бірақ құсу, қан жоғалтқанда анемия, дегидратация, лейкоцитоз дамиды;
Жалпы рентгенография – әрдайым көрсеткіш бере бермейді,дегенмен рентгенограммада жіңішке ішек ілмегінің кеңеюін,ішек фонында инвагинат көлеңкесін және Клойбера таяқшасы ішек өтімсіздігінің белгісі ретінде көрінеді;
Компьютерлік томография – дифференциальды диагностика үшін қолданады;
Ирригография ауамен- бұл негізгі диагностикалық әдіс болып табылады. Ауаның қысымы 50-60 мм рт. ст. аспау қажет. Ауа Ричардсона аппараты көмегімен енгізіледі. Егер перфорация немесе перитонит белгілері теріс болса контрастты иррография жасайды (урографин, верографинн, Триомбраст);
Колоноскопия инвагинаттың басын қарайды,басында некроз болуы мүмкін;

Дифференциальды диагностика:
* жедел дизентерия;
* токсикалық диспепсия;
* жедел аппендицит;
* Меккель дивертикулының пептикалық жарасы;
* жедел холецистит;
* жедел панкреатит;

=== Емі: ===

''Консервативті:''
Наркоз арқылы Ричардсон аппараты көмегімен ішекке ауа жіберу. Тік ішеке жіберілетін ауа қысымы 120 мм рт. аспау керек. Бақылау пальпациялау және назогастральды зонд арқылы жүргізіледі. Консервативті емнен кейінгі рецидив 5% құрайды.

Консервативті емге қарсы көрсеткіш: 
1. Тік ішектен қан кету; 
2. Рентгенограммадағы жіңішке ішек обструкциясы; 
3. Ауру ұзақтығы 18 сағат болса; 
4. 1 жастан асқан балаларда; 
5. Дегидратация 5% жоғары болса; 
6. Қайталанған инвагинация; 
7. Инвагинат басының некрозы, колоноскопия кезінде анықталса; 

''Оперативті:''
Міндетті түрде 2-3 сағ операцияға дайындық жасалу керек. Хирургиялық ем лапароскопия және лапаротомия. Лапаротомия инвагинаттың түріне байланысты жасалады.

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]

Эндоцервицит

2015-05-28T14:19:58Z

AnelK NIS: Жаңа бетте: === Эндоцервицит === Эндоцервицит -жатыр мойынының цервикальді каналының қабынуы. Жатыр мойыны...

=== Эндоцервицит ===
Эндоцервицит -[[жатыр]] мойынының цервикальді каналының қабынуы. Жатыр мойының травмасы кезінде, мысалы: босану, аборт, диагностикалық қыру жүргізгенде пайда болуы мүмкін.

=== Клиникалық көрінісі: ===
Ауру жедел сатысында науқас жыныс жолдарынан шырышты-іріңді, іріңді бөліністерге, кей кездерде іштің төменгі бөлігінің тартып ауруына шағымданады. Жатыр мойынын айнамен қарауда (гинекологиялық зерттеу кезінде) және кольпоскопия кезінде: сыртқы аран маңындағы қызару (гиперемия), кей кездерде эрозия пайда болуы, серозды іріңді бөліністерді байқауға болады.

Созылмалы цервицит кезінде жатыр мойынының қатаюы, шамалы түрде кисталардың пайда болуымен сипатталады.

Эндоцервицитті диагностикалау үшін бактериологиялық және бактериоскопиялық зерттеу көмектеседі.

=== Емі: ===
Жедел сатыдағы эндоцервицитті емдеу микроорганизім сезімталдылығына байланысты антибиотик тағайындау болып табылады. Емдеу жалпы жүргізіледі. Бұл кезде жергілікті ем қолдануға болмайды. Себебі жатыр мойынындағы инфекция жатыр ішіне немесе одан жоғары көтеріліп кету қауіпі бар.

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]

Кольпит

2015-05-28T14:17:02Z

AnelK NIS: Жаңа бетте: '''Кольпит'''— қынаптың шырышты қабатының қабынуы. Бұл репродуктивті жастағы әйел, қыздардағы...

'''Кольпит'''— [[қынап]]тың шырышты қабатының қабынуы. Бұл репродуктивті жастағы әйел, қыздардағы ең жиі кездесетін қабыну ауруларының бірі.

=== Клиникалық көрінісі: ===
Аурудың жедел сатысында науқас қынаптағы қышу, ашыту, жыныс жолдарынан іріңді-серозды бөліністердің бөлінуіне, сонымен қатар жыныстық қатынас кезінде қынаптағы ауырсыну сезіміне (диспареуния) шағымданады. Гинекологиялық зерттеу кезінде қынаптың гиперемияланып қызаруын, бір затты тигізгенде қанап, іріңді бөліністерімен болатыны көрінеді. Дерттің ауыр түрінде шырышты қабаттың эрозиясы және жарасы (язва) пайда болады.

Ауру созылмалы түріне өткенде қышу және ашу сезімдері аса мазаламай, науқасты тек периодты түрде қынаптан бөлінетін іріңді -серозды бөліністер ғана мазалайды. Кольпиттің диагностикасы үшін кольпоскопия арқылы зерттеу кезінде қабынудың белгілерін көреміз.

=== Емі: ===
Кольпит емі комплексті түрде өту керек. Бір жағынан ем инфекцияға қарсы бағытталған болса, екінші жағынан қосымша аурулармен күресу болу керек. Негізгі орынды инфекцияға қарсы антибиотиктер тағайындау.

Қынапты диоксидин, хлоргексидин ертінділерімен шаю күніне 2-3 реттен артық емес жүргізілуі керек. Ұзақ уақыт (3-4 күннен көп) шаю қынаптағы қалыпты микрофлораға кері әсерін тигізетінін ұмытпау керек. [[Антибиотик]] терді жергілікті вагинальді таблетка, жақпамай, гель түрінде қолданылады. Қазіргі уақытта кольпитті емдеуде кең қолданыс тапқан кең спекртлі әсер көрсететін (антимикробтық, саңырауқұлаққа қарсы) -тержинан, полижинакс, нео-пентран, макрирор секілді препараттар қолданылады. Антибактериалді емнен кейін қынап қалыпты микрофлорасын қалыптастырып, қалпына келтіру үшін эубиотиктер тағайындалады. Оларға: бифидумбактерин, лактобактерин, жлемик жатады.

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]

Вульвит

2015-05-28T14:10:06Z

AnelK NIS: Жаңа бетте: '''Вульвит''' — сыртқы жыныс мүшелерінің (вульваның) қабынуы. Репродуктивті жастағы әйелдерде ву...

'''Вульвит''' — сыртқы жыныс мүшелерінің (вульваның) қабынуы. Репродуктивті жастағы әйелдерде вульвит негізінен екіншілік болып, кольпит, эндоцервицит, аднекситпен бірге көрінеді. Біріншілік вульвит ересектерде гигиенаны сақтамағанда, диабет, термиялық, механикалық, химиялық әсерлерден пайда болады.

=== Клиникалық көрінісі: ===

Клиникалық көрінісі:Жедел вульвит кезінде, науқастардың негізгі шағымы сыртқы жыныс мүшесі маңындағы қышу, ашу. Кей жағдайларда жалпы әлсіздікке шағымданады. Ауру вульваның қызаруымен (гиперемия), іріңді немесе іріңді-серозды бөліністермен, шап лимфа түйіндерінің үлкеюімен көрінеді.

Созылмалы түрінде жоғарыдағы клиникалық көріністері азайып, негізінен қышу мен ашыту сезімі ғана мазалайды.

===Диагностикасы: ===
Вульвитті анықтауда қосымша әдістерге сыртқы жыныс ағзасынан бактериологиялық және бактериоскопиялық зерттеу жасалады.

=== Емі: ===
Негізгі қабынуды шақырып тұран патологияны жою.
Қынапты өсімдіктер жиынтығымен ([[түймедақ]], календула, [[шалфей]], зверобой) , антисептиктер ертінісімен (диоксидин, мирамистин, хлоргексидин, калий пермаганаты) шаю.
Комплексті әсер көрсететін [[антибиотик]]терді пайдалану. Олар көптеген патогенді микроорганизімдерге, саңырауқұлақтарған, трихомонадаларға эффективті болып келеді. Оларға: полижинакс, тержинан, нео-пенотран, макмирор жатады. Бұларды жергілікті түрде тағайындайды.
Қабыну көріністері азайғанда, репаративті процесстерді жылдамдату үшін А, Е витмамині бар майлар (мазь) тағайындалады. ''Олар:''
* Cолкосерил
* Aктовегин
* Итмұрын майы
Сыртқы жыныс мүшелері аумағында айқын қышу белгілері мазаласа, антигистаминді препараттарды тағайындайды. Олар: димедрол, супрастин, тавегил және т.б)
== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]

Пангипопитуитаризм

2015-05-23T08:12:19Z

AnelK NIS: Жаңа бетте: '''Пангипопитуитаризм''' (Гипоталамо-гипофизарлы жетіспеушілік) - аденогипофз деструкциясы әсер...

'''Пангипопитуитаризм''' (Гипоталамо-гипофизарлы жетіспеушілік) - аденогипофз деструкциясы әсерінен , перифериялық эндокринді бездер және троптық гормондар төмендеуімен көрінетін клиникалық синдром.

Гипоталамо –гипофзарлы жетіспеушіліктің бір формасы Симмондс ауруы. Бұл кезде көп жағдайда босанғанан кейінгі септико –эмболиялық некроз әсерінен кахексия және ішкі ағзалар инволюциясымен көрінеді.

Шиен ауруы – салыстырмалы түрде жиі кездесетін босанғанан кейінгі пангипопитуитаризмнің түрі.

=== Пангипопитуитаризм этиологиясы ===

* Гипофиз ісіктері: оның деструкциясына алып келіп, троптық гормондар төмендеуімен көрінеді.
* Гипофиз маңы ісіктер: краниофарингиома, менингиома, әртүрлі ісіктер метастаздары;
* Гипоталамо-гипофизарлы аумаққа оперативті ем жасау, сәулелену.
* Ауыр түрдегі бассүйек-милық травма;
* «Бос» түрік ертоқымы синдромы: жеңіл түрдегі парциальді гипопитуитаризм, жиі гипопролактинемиямен көрінеді.
* Гипофиз апоплексиясы (септико-эмболиялық немесе ишемиялық инфаркт): немесе Шиен-Симмондс синдромы деп аталады. Бұл синдром әйелдерде босанудан кейінгі сепсиспен, тромбоэмболиямен және массивті қан жоғалтумен асқынғанда анықталады. Жүктілік кезінде гипофиз алдыңғы бөлігінің гипертрофиясы болса, босанғанан кейін ол инволюцияға ауысып, гипофиздің қан айналуының бұзылуымен, ангиоспазммен, некрозымен көрінеді. Соңғы жылдары сирек кездеседі.
* Инфильтративті аурулар: саркоидоз, лимфоцитарлы гипофизит, гемохроматоз, гистиоцитоз.
* Туа пайда болған және тұқым қуалайтын синдром: гипоталамо –гипофизарлы жүйенің туа пайда болған дефектісі, өсу және тропты гормондар жетіспеушілігі.

=== Пангипопитуитаризм патогенезі ===

Пангипопитуитаризм патогенезінің негізінде троптық гормондар жетіспеушілігі жатыр. Дестукциялық процесстің орналасуына, интенсивтілігіне, көлеміне байланысты гормон түзілуі толықтай (пангипопитуитаризм) және жекелей төмендеуі мүмкін. Негізінен гипофиздің алдыңғы бөлігінің 60-70% зақымдалғанда жекелей гормональді жетіспеушілік, ал егер 90% және одан жоғары зақымдалса онда толықтай пангипопитуитаризм туындайды.

Өсу гормонының туа пайда болған жетіспеушілігі нанизм синдромымен көрінеді. Бұл кезде баланың өсу және физикалық дамуы айқын артта қалушылық байқалады. Гипофизарлы наннизм этиологиясы және патогенезі бойынша біртекті емес: көпшілік науқастарда басқа гипофизарлы гормондар реттелуі және секрециясының патологиясы байқалады. Яғни ФСГ, ЛГ, ТТГ секрециясы бұзылып, нәтижесінде әртүрлі эндокринді және зат алмасу бұзылыстарымен көрінеді.

=== Пангипопитуитаризм киникалық көрінісі ===

Парциальді гипопитуитаризм: клиникалық түрде екіншілік гипотиреоз, гипогонадизм және гипокортицизм түрінде көрінеді.

Пангипопитуитаризм. «7А» синдромы бойынша көрініс береді. Олар:

* Аменорея;
* Агалактия;
* Аксиллярлы түктенудің жоғалуы;
* Апатия;
* Адинамия;
* Терінің Алебастрлі түссізденуі жәе гипотрофиясы;
* Ареолдардың депигментациясы;

Гипофизарлы нанизм. Физикалық даму жағынан айқын артта қалуымен көрінеді. Ер адамдарда бой ұзындығы 130см, әйелдерде 120см артық емес болады. Нанизм бар балалар қалыпты салмақ және боймен дүниеге келеді. Бірақ 2-4 жасынан бастап өсуде артта қалушылық байқалады. Емделмеген ересек адамда дене бітімі балалардікі тәрізді қалады. Бет әлпеті баланікіндей, қуыршақ тәрізді, терісі түссіз (бледная), сарғыштау түсте, құрғақ, тері мрамор тәрізді болады. Екіншілік түктену жоқ. Жыныстық жетілу тежелген.

=== Гипопитуитаризм диагностикасы ===

Гипопитуитаризм диагностикасы үшін маңызды орынды анамнез ақпараттары алады. Бұл кезде гипофздің зақымдалуы, сәулеленуі, қан ағумен асқынған босанулар және т.б сұрастырып білу маңызды.

Гипофизарлы нанизм диагностикасының негізгі әдісі ол антропометрия әдісі. Әртүрлі қаңқалық дисплазияларды жоққа шығару үшін дене пропорциясын тексеру қажет. Білек сүйегіне рентгенография жасағанда сүйектің жасы (рентгенологиялық жас) анықтау керек, себебі гипофизарлы нанизм кезінде сүйектенудің тежелуі байқалады.
Өсу гормонының нақтылау үшін инсулиндік гипогликемия пробасын жасау қажет.

=== Пангипопитуитаризм емі ===

Мүмкіндігінше аурудың себебін жою (гипофиз немесе гипоталамус ісігі);

''Ауыстырмалы гормонотерапия.''

* Екіншілік гипокортицизм компенсациясын кортикосероидтармен бастайды. Гипокортицизм компенсациясы үшін тироидты гормондарды пайдалану бүйрек үсті безінің жедел жетіспеушілігін тудыру мүмкін.
* Жыныс бездерінің жетіспеушілігі эстрогендер, прогестин және тестостерон препараттарымен компенсацияланады.
* Гипотиреоз болса –левотироксин препаратымен компенсацияланады.

Гипофизарлы нанизм патогенетикалық терапиясында Өсу гормонының ауыстырмалы терапиясымен емдейді. (0,07-0,1 ӘБ/кг күн сайын 20,00-22,00 де). Ересектерде Өсу гормонының жетіспеушілігін емдеу үшін препарат дозасы 0,125-0,25 ӘБ/кг.

Жалпы гипопитуитаризм дамуының негізгі нақты ауру себебін дер кезіндеп анықтап емдегенде, науқас үшін ауру болжамы оң. Бірақ гипофиздің ірі аденомаларына байланысты оперативті ем, сонымен қатар инфантильді аурулар кезінде процесс кері қайтымсыз.

Гипофизарлы нанизм кезінде уақытына басталған гормонотерапия науқасқа уақытында дамып, әлеуметтік жағынан толыққанды қоғам мүшесі болуға көмектеседі.

== Дереккөздер ==
<references/>
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
 

[[Санат: Медицина]]