https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Andre+Engels 2026-07-03T08:42:58Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88 2024-08-25T16:13:11Z

<p>Andre Engels: merge</p> <hr /> <div>{{merge|Шегіршін}}<br /> [[Сурет:Ulmus parvifolia.jpg|400x280px|thumb|[[&quot;Қарағаш&quot;]]]]<br /> '''Қарағаш''' ([[Латын тілі|лат]]. Ulmus) – қарағаштар тұқымдасына жататын көп жылдық [[жапырақ]] тастайтын ағаш. Солтүстік жарты шардың қоңыржай белдемдерінде кездесетін 30-дай (кейбір мәліметтерде 45) түрі белгілі. Қазақстанның далалы жерлерінде, сай-жыраларда, өзен аңғарларында, тау етегіндегі құрғақ қойнауларда өседі. 6 түрінің төртеуі қолдан өсіріледі. Көп тарағаны – жылтыр Қарағаш (U. laevіs). Биіктігі 35 м-дей. Бұтақ шоғыры қалың, жарты шар пішінді, диаметрі 60 – 80 см. Жай жапырақ жүйкелерінің ұшы жапырақ жиектеріне тіреле аяқталады. Бөбешік жапырақтары ерте қурап түсіп қалады. Жапырақтары негізінен жемістері піскеннен кейін жайылады. Топталған гүлдері қос жынысты, жапырағы шықпай тұрып гүлдейді. Гүлсерігі 4 – 8, аталық саны да осындай. Аналығының аузы қостілімді, қанатша тәрізді өсіндімен тұтасып бірігіп кеткен, жемісі піскенде де қанатша сақталады. Жемісі – жиегі жарғақ қанатшамен көмкерілген жаңғақша. 200 – 400 жылдай жасайды. Өте жеңіл болғандықтан жел арқылы алысқа ұшып таралады. Қарағаш – бағалы [[орман]] ағашы әрі дәрілік өсімдік. Жапырақтары мен жас бұталарының қабығы емдік мақсатқа пайдаланылады. Халық медицинасында қабығын суға немесе спиртке тұндырып, құлақтан ірің аққанда, жапырағының ұнтағын ішек және бүйрек шаншуларын емдеуге қолданады. Қарағаш – суыққа төзімді ағаш, көбінесе көгалдандыру мақсатында жол жиектеріне отырғызылады. Аңызақ желге тосқауыл болу үшін егістіктердің айналасына, сусымалы құмдар мен сай-жыраларды су шаймас үшін мәдени түрде егеді. Сүрегі ауыр әрі тығыз, шірімейтіндіктен, түрлі үй [[жиһаз]]дарын жасау үшін, құрылыс материалы ретінде қолданылады. &lt;ref&gt; [[Қазақ Энциклопедиясы]] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Сілтемелер==<br /> &lt;references /&gt;<br /> {{Wikify}}<br /> {{Botanics-stub}} <br /> [[Санат:Қарағаштар]]<br /> [[Санат:Қазақстан табиғаты]]<br /> [[Санат:Ағаштар]]</div>

Andre Engels https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D1%8D%D1%80 2023-07-20T07:58:38Z

<p>Andre Engels: </p> <hr /> <div>{{merge|Карл Эрнст фон Бэр}}<br /> [[File:PGRS 2 015 Baer - crop.jpg|thumb]]<br /> <br /> '''Карл Максимович Бэр, Карл Эрнст''' ([[1792]], [[Эстония]], [[Пийб имениесі]], Пайде ауданы – [[1876]], Тарту) – орыс жаратылыстанушысы, [[эмбриология]] ғылымының негізін салушы, Орыс география қоғамының негізін қалаушылардың бірі.<br /> *Дерпт (Тарту) ун-тін бітірген ([[1814]]). <br /> *[[1817]] жылдан Кеннигсберг университетінде проректор ([[1917]]).<br /> *Санкт-Петербург ғылым академиясының корреспондент мүшесі ([[1826]])<br /> *[[1828]] жылдан академия, құрметті мүшесі ([[1862]]) болды. <br /> *Орыс география қоғамы Б-дің басшылығымен Каспий теңізіне экспедиция ұйымдастырды ([[1853]] – [[1957]]). <br /> *Бэр Еділ, Жайық өзендері аңғарларында, [[Маңғыстау түбегі]]нде болды, теңіздің балық қорын анықтады. Экспедицияның зерттеулері нәтижесінде Каспий теңізінің физикалық географиясы жасалды. Теңіз деңгейінің күрт құлдырап бара жатқанын, оның нәтижесінде теңіз жағалауындағы судан босаған жерлерде құмды төбешіктердің пайда болғанын ашты. Кейін олар «Бэр төбешіктері» деп аталды. [[Еділ өзені]] жағалауын зерттеп, меридиан (бойлық) бағытта ағатын өзендердің оң жағы тік, яғни аңғарлары асимметриялы болатындығын бірінші болып түсіндірді. Ол ғылымға Бэр заңы болып енді.&lt;ref&gt;[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;<br /> &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> {{Суретсіз мақала}}<br /> <br /> [[Санат:Тұлғалар]]<br /> <br /> <br /> {{Stub}}</div>

Andre Engels https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2023-07-17T12:30:12Z

<p>Andre Engels: merge</p> <hr /> <div>{{merge|Алабота тұқымдастар}}<br /> {{taxobox<br /> |name = Қызылқұйрық тұқымдасы<br /> |image = Amaranthus caudatus1.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |unranked_divisio = <br /> |unranked_classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = <br /> |ordo = <br /> |familia = Қызылқұйрық тұқымдасы (''Amaranthaceae'')<br /> |genus = <br /> |species = <br /> |binomial = <br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> <br /> '''Қызылқұйрық тұқымдасы''' ({{lang-la|Amaranthaceae}}) &lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5 &lt;/ref&gt;— [[қос жарнақтылар]]ға жататын бір не көп жылдық [[өсімдіктер]]. <br /> <br /> == Ботаникалық сипаты ==<br /> [[Сурет:Illustration Bassia laniflora0 clean.JPG|thumb|left|120px|]]<br /> [[Сурет:Silver Cockscomb (Celosia argentea) in Tirunelveli.jpg|thumb|left|120px|]]<br /> [[Сурет:Nitrophila occidentalis 7.jpg|thumb|left|120px|]]<br /> <br /> * Кейде [[бұға]], шала бұта не [[ағаш]]. <br /> * Жапырағы бүтін жиекті, кезектесе орналасқан, бөбешік жапырағы болмайды. <br /> * Ұсақ [[гүл]]і дара не қос жынысты, ақшыл жасыл, [[сары]], [[қызыл]], жеке-жеке, кейде [[гүлшоғыр]]ы - сыпыртқыға топтасқан. <br /> <br /> == Өсетін жері мен таралу аймағы ==<br /> Қызылқұйрық тұқымдасы [[Америка]], [[Африка]], [[Австралия]]да, сиректе болса [[Азия]]да таралған. 900 (65 туысы), оның ішінде [[Ресей]]де 15 (5 туысы) түрі белгілі. [[Қазақстан]]да бір жылдық шептесін өсімдік түрінде кездесетін 8 [[түр]]і бар. Қызылқұйрық тұқымдасы көбіне егістікте, [[бау]]-[[бақша]]да [[арамшөп]] түрінде өседі, кейбір түрлері әсемдік үшін колдан өсіріледі.<br /> &lt;ref name=source1&gt;[[Қазақ энциклопедиясы]] &lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Қызылқұйрық тұқымдасы]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]<br /> [[Санат:Азия флорасы]]</div>

Andre Engels https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A2%D1%96%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BA 2023-07-17T11:00:37Z

<p>Andre Engels: merge</p> <hr /> <div>{{merge|Шомырт}}<br /> {{taxobox<br /> |name = Тікенді қараөрік<br /> |image = Closeup of blackthorn aka sloe aka prunus spinosa sweden 20050924.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]]<br /> |classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = [[Core eudicots]]<br /> |unranked_subclassis = [[Rosids]]<br /> |ordo = [[Rosales]]<br /> |familia = [[Раушангүлділер|Rosaceae]]<br /> |genus = [[Алхоры]] (''Prunus'')<br /> |species = '''''Тікенді қараөрік'''''<br /> |binomial = ''Prunus spinosa''<br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> <br /> '''Тікенді қараөрік''', '''тікенді алхоры''' ({{lang-la|Prunus spinosa}}) - [[раушангүлдер тұқымдасы]] [[алхоры]] туысына жататын бұталы өсімдік.<br /> <br /> == Ботаникалық сипаты ==<br /> [[Сурет:Illustration Prunus spinosa1.jpg|thumb|left|150px|]]<br /> [[Сурет:Schlehenblüte 2009 6.JPG|thumb|left|150px|Гүлдеген кезі]]<br /> * Биіктігі 3 м-ге дейін жетеді.<br /> * Бұталарының көбінің ұшында өткір тікені болады.<br /> * Жапырақтары майда, жұмыртқа тәрізді, сағақтары қысқа, шеттері ара тісті.<br /> * Гүлдері ақ түсті, гүл сабақтары ұзын, гүл жапырақшалары да, гүл тостағаншасының қалақшалары да бес-бестен. Гүлдері жапырақтарынан бұрын наурыз-сәуір айларында пайда болады.<br /> * Жемісі - дөңгелек, шар тәрізді, қара көк, сүйекті келеді.<br /> <br /> == Өсетін жері ==<br /> Таулы және тастақты беткейлерде, орманның шеттерінде, жыраларда, өзеннің тік жағалауларында, бұталардың арасында өседі.<br /> <br /> == Құрамы, емдік қасиеті және қолданысы ==<br /> Құрамында цианоген гликозиді, амигдалин, кемферон деген заттар болады. Гүлдері мен жапырақтарының несеп айдайтын, іш жүргізетін қасиеттері бар. Сондықтан оны іш жүрмей қалғанда және түйнеп ауырғанда қолданады. Дене сыртына іріңді бөртпелер шыққанда пайдаланса да жақсы нәтиже береді. Жасалған дәрілермен бауырдың әр түрлі ауруларын емдейді. Өсімдіктің қабығынан, тамырынан жасалған дәрілерді дене қызуы көтерілгенде пайдаланады. Дәрілік мақсат үшін тікенді алхорының гүлдерін, жапырағын, тамырын, қабығын жинайды.&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> [[Санат:Раушангүлділер]]<br /> [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]</div>

Andre Engels https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2023-07-14T16:06:27Z

<p>Andre Engels: </p> <hr /> <div>{{merge|Миятамыр}}<br /> {{taxobox<br /> |name = Оралдық мия<br /> |image = Glycyrrhizauralensis.jpg<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |unranked_divisio = <br /> |unranked_classis = [[Қос жарнақтылар]]<br /> |unranked_ordo = <br /> |ordo = <br /> |familia = [[Бұршақ тұқымдасы]]<br /> |genus = [[Мия]] (''Glycyrrhiza'')<br /> |species = '''''Оралдық мия'''''<br /> |binomial = ''Glycyrrhiza uralensis''<br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> <br /> '''Оралдық мия''' ({{lang-la|Glycyrrhiza uralensis}}) - [[бұршақ тұқымдасы]], [[мия]] туысына жататын көп жылдық шөп тектес өсімдік.<br /> <br /> == Ботаникалық сипаты ==<br /> * Тамыры қуатты, терең орналасқан. Тамырының ішкі жағы ақ түсті. Одан көптеген қосымша тамырлар тарайды. Қосымша тамырлары 1-2 м қашықтыққа дейін көлбеу өседі, сөйтіп олардан тағы да жаңа сабақтар өсіп шығады.<br /> * Өсімдіктің жер бетіндегі бөлігі биіктігі 60 см-ге жететін бірнеше сабақтан тұрады.<br /> * Жапырақтары кезектесе орналасқан, қауырсынға ұқсас. Бұтағының ең ұшында жалғыз жапырағы болады. Жапырақтарының екі жағында да түкті бездері бар.<br /> * Гүлдері көкшіл түсті, жапырақтарының қуысында шоғырланып тұрады.<br /> * Жемісі - орақ сияқты иілген, бунақталған қауыз. [[Шілде]]-[[тамыз]] айларында гүлдейді.<br /> <br /> == Өсетін жері ==<br /> [[Қазақстан]]да далалы және шөлді аймақтарда, өзен жағасында, арамшөп ретінде егіс арасында өседі.<br /> <br /> == Құрамы ==<br /> Құрамында [[глюкоза]], [[пектин]]дер, флавоноидтар, глицирризин бар. Зерттеулер глицирризиннің ағзадағы тұз және су алмасуын реттейтінін көрсетті. Бұл ғасырлар бойы [[Шығыс Азия]] халықтарының мияны дәрілік өсімідік ретінде бекер пайдаланбағанын көрсетеді.<br /> <br /> == Емдік қасиеті және қолданысы ==<br /> Бұл өсімдіктің қан тамырларын нығайтып, кеңейтетін, қабынуға қарсы әсер ететін, іш жүргізетін, қақырық түсіретін, несеп айдайтын қасиеттері бар. [[Қызылмия]]мен өкпе ауруларын, туберкулезді, асқазанда және ұлтабарда пайда болған жараларды емдейді. Ол есекжем, псориаз, волчанка сияқты тері ауруларына да шипа. Мия геморройға да қарсы қолданылады. Өсімдіктен жасалған дәрілерді дәрігердің бақылауынсыз ұзақ уақыт қабылдауға болмайды, себебі ағзадағы су мен тұз алмасуының бұзылуына байланысты денеде ісік пайда болуы мүмкін.&lt;ref&gt;Қазақстанның дәрілік өсімдіктері. Іскендіров Әбіш. Алматы &quot;Қазақстан&quot; 1982, 188 бет.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Дәрілік өсімдіктер]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]<br /> [[Санат:Бұршақтар тұқымдасы]]</div>

Andre Engels https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2023-06-22T05:36:07Z

<p>Andre Engels: merge</p> <hr /> <div>{{merge|Гледичия}}<br /> {{taxobox<br /> |name = Қарамала<br /> |image = Gleditsia triacanthos01.JPEG<br /> |regnum = [[Өсімдіктер]]<br /> |unranked_divisio = <br /> |unranked_classis = [[Раушангүлділер]]<br /> |unranked_ordo = <br /> |ordo = <br /> |familia = [[Бұршақ тұқымдасы]]<br /> |genus = <br /> |species = '''''Қарамала'''''<br /> |binomial = <br /> |binomial_authority = <br /> |}}<br /> '''Қарамала''' ([[лат]]. ''Gleditsia'')&lt;ref&gt;Қазақстан табиғаты:Энциклопедия / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы:&quot; Қазақ энциклопедиясы&quot; ЖШС, 2011. Т.З. - 304 бет. ISBN 9965-893-64-0 (Т.З.), ISBN 9965-893-19-5&lt;/ref&gt; - [[бұршақ тұқымдасы]]на жататын [[ағаш]].<br /> <br /> == Ботаникалық сипаты ==<br /> * [[Жапырақ]]тары жұп немесе жай қауырсынды болады. Сабақтарында, [[бұтақ]]тарында жай немесе тармақты тікенектері бар.<br /> * [[Гүл]]дері дара және қос жынысты, тостағаншасының түтігі [[жалпақ]] [[куб]] тәрізді, 3-5 жіңішке бөліктерге бөлінген, [[күлте]]лері 3-5 бос күлтелі, аталықтары 6-10, бос жатады. Жатыны қондырмалы көп тұқымдас [[бүршік]]терінен тұрады.<br /> * [[Жеміс]]і - бұршаққын, жайпақ, бүйірінен қысыңқы, қабығы қалың әрі қатты болады.<br /> <br /> == Түрлері ==<br /> Қарамала [[Солтүстік Америка]], [[Азия]], [[Африка]]да негізінен [[Тропиктік белдеулер|тропиктік]] және [[субтропиктік белдеу]]лерде өседі. Оның 10-12 [[түр]]і (соның ішінде өте сирек кездесетін - Каспий қарамаласы) бар:<br /> * [[Gleditsia amorphoides]] <br /> * [[Gleditsia aquatica]] - [[Су қарамаласы]]<br /> * [[Gleditsia australis]] <br /> * [[Gleditsia caspica]] - [[Каспий қарамаласы]]<br /> * [[Gleditsia delavayi]] <br /> * [[Gleditsia fera]] <br /> * [[Gleditsia ferox]] <br /> * [[Gleditsia japonica]] - [[жапондық қарамала]]<br /> * [[Gleditsia macracantha]] <br /> * [[Gleditsia microphylla]] <br /> * [[Gleditsia sinensis]] - [[Қытайлық қарамала]]<br /> * Gleditsia triacanthos - [[Үштікенді қарамала]]<br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат:Бұршақтар тұқымдасы]]<br /> [[Санат:Қазақстан флорасы]]<br /> <br /> {{stub}}</div>

Andre Engels