https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Alonso+de+Mendoza 2026-04-18T12:30:05Z Қатысушы үлестері MediaWiki 1.23.3 https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A5%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%83%D1%88%D0%B0 2016-02-26T16:14:14Z

<p>Alonso de Mendoza: /* Ортакөй ежелгі мекені */</p> <hr /> <div>'''Хаттуша ''' — [[ЮНЕСКО]] Әлем мұра тізіміне 1986 жылы қабылданған, Хетт патшалығы астанасы болған ([[қола дәуірі]] кезі). Түркиядағы Богазкөй ауылы маңында орналасқан, ал Анкарадан 145 шақырым жерде.<br /> == Ортакөй ежелгі мекені ==<br /> Богазкөй орналасқан Чорум уалаятындағы ежелгі мекендердің бірі де Ортакөй ежелгі мекені. Ортакөй Чорум қаласының 53 км оңтүстік шығысында, Алажа жазығының солтүстік шығысында, Гөйнүжек, Зиле және Амасия жазығы бірлескен жерде. Ежелгі мекен ауданның екі жарым км оңтүстік батысындағы Тепелерарасы және Агылөнү деген жерде орналасқан.<br /> <br /> Ортакөйде қазба жұмыстары 1990 жылы Чорум мұражайы дирекциясы тарапынан бастатылды және 1992 жылдан кейін Проф. Айгүл Сүелдің басшылығында жалғасты.<br /> <br /> Аймақ географиялық жағынан маңызды және егіншілікке қолайлы болғандықтан алғашқы шақтардан бері елді мекен болған. Бүгінге дейін жалғастырылған қазба жұмыстары нәтижесінде Хэт империя дәуірінен қалған үлкен тастардан жасалған храм-сарай кешенесі мен осы ғимараттың 150 метр оңтүстік шығысында кірпіштен жасалған екінші ғимарат табылды. Хэт империясы кезінен қалған ғимараттар арасында Рим дәуіріне тиісті тас қабірлер де кездеседі.<br /> <br /> **<br /> [[Сурет:Lion Gate, Hattusa 01.jpg|300px|Оңтүстік-батысындағы Арыстан қақпасы]]<br /> Ортакөйде қазба жұмыстары нәтижесінде храм-сарайдың ішінде Хэт тарихына жарық түсіретін үш мыңға жуық иеороглиф жазулы табақша табылды. Чорум мұражайында сақталған, діни және саяси тақырыптарды қамтығаны анықталған, көбінің хат екені түсінікті болған табақшалардан басқа түрлі керамикалар, темір құралдар, үш бұрышты бұйымдар, әшекей бұйымдары мен мөрлер де жарыққа шығарылды. Осы табақшалардан Ортакөйдің Хэт дәуірі кезіндегі есімінің Шапинува екенін көреміз.<br /> <br /> == Пазарлы ежелгі мекені ==<br /> Чорумдағы ежелгі мекендердің бірі – Пазарлы ежелгі мекені. Алажаның 30 км солтүстігіндегі Чикхасан ауылындағы Пазарлы 1937-38 жылдары Түрік тарих мекемесі атынан Др. Хамит Зүбейр Кошай және Махмут Акок тарапынан зерттелді. Жасалған қазбалар нәтижесінде осы жердің калкалитикалық, ежелгі қола, хэт, фриг және классикалық дәуірлерде мекен болғаны анықталды.<br /> <br /> Пазарлының ең маңызды дәуірі фриг қабатында көрінеді. Фриг дәуіріне тиісті қамал қалдығы мен тас іргетасы, кірпіш қабырғалары табылды. Осы кездің тастарындағы оюларда жүріп бара жатқан жауынгерлер, арыстан-табиғат күресі, ат адам, қанатты арыстан мен тау ешкілері суреттелген. Осы піскен топырақ табақшалар Анатолы археологиясының біздің дәуірімізден бұрынғы 7-ші және 6-шы ғасырларына тиісті үлгілері болып табылады.<br /> <br /> Пазарлының фриг кезінен қалған ежелгі мекен імен осы алаңды қоршап тұрған қамалдың макеті мен осы жерден шығарылған керамика және басқа да қалдықтар Чорум және Алажахөйүк мұражайларында, піскен топырақтан жасалған түрлі түсті табақшалар болса Чорум мұражайы мен Анкара Анатолы Өркениеттер мұражайында көрмеде тұр.<br /> [[Сурет:Hattusa.temple1.jpg|thumb|left|300px|Ішкі қала қазбалары]]<br /> **<br /> == Ескияпар ежелгі мекені ==<br /> Чорумдағы басқа бір ежелгі мекен Ескияпар елді мекені болып табылады. Ескияпар мекені Алажа ауданының 5 км батысында, Алажа-Сунгурлу жолы бойында. Ескияпардың алғашқы қазбалары Анкара Анатолы Өркениеттер мұражайы атынан Ражи Темизер басшылығында 1968 жылы басталды. Қазба 1983 жылға дейін жалғасты. 1989 және 1991 жылдар арасында Чорум мұражайының бақылауында қазбалар қайтадан басталды. Осы қазбалар нәтижесінде күлтөбеде үздіксіз елді мекен болғаны анықталды. Күлтөбеде ежелгі қола, хэт, фриг, рим және екі сатылы элленистік кезеңдерінің іздері табылды.<br /> [[Сурет:Hattusa.rampart.jpg|thumb|200px|The Yerkapi rampart in the south]]<br /> Күлтөбенің солтүстік шығыс және батыс жақтарында Хэт империя шағы қала қорғанының іргетастары табылды. Тіктөртбұрышты, аулаларына тас төселген осы ғимараттар Богазкөй және Алажахөйүктегілерге ұқсас салынған.<br /> <br /> Күлтөбенің оңтүстік шығыс жағында ежелгі хэт дәуірінен қалған мекеннен көптеген топырақ туынды жарыққа шығарылды. Осындағы оюлы культ құмыралар да осы жердің діни орталық болғанын көрсетеді.<br /> <br /> Күлтөбеде хэт қабаттары астында орналасқан ежелгі қола дәуірі қабатында жасалған қазбаларда бір үйдің астында күміс және алтын қазынасы табылды. Күміс құмыралар, Сирия шишесі, күміс балта, түрлі алтын инелер, моншақ, сырға және білезіктерден тұратын қазына бір жағынан Алажахөйүк, Күлтөбе, бір жағынан Троя, Солтүстік Сирия Месопотамия қалдықтарына өте ұқсас. Осы олжалар әлі күнге Анкара Анатолы Өркениеттер мұражайында тұр.<br /> <br /> Чорум мен төңірегі мыңдаған жылдан бері жалғасып келе жатқан Анатолының жергілікті мәдениет және өнер дәстүрін жалғастырған аймақтардың басында келеді. Чорумда зерттеу жасау және ежелгі туындыларды жинау санасы қалыптасқаннан кейін алғаш рет 1937 жылы Мұражай қызмет бере бастады. 1935 жылы Ататүріктің нұсқауымен басталған Алажахөйүк қазбасынан табылған олжалар да өңірде археологияға және ескі бұйымдарға деген ықыластың артуына жол ашты.<br /> <br /> [[Санат:Хетт патшалығы]]<br /> [[Санат:Түркия тарихы]]<br /> [[Санат:Әлемдік мұра]]</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0_%D3%A9%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2016-02-19T15:28:39Z

<p>Alonso de Mendoza: /* Микеланджело (1475—1564) */</p> <hr /> <div>==Леонардо да Винчи (1452—1519)==<br /> [[File:Possible Self-Portrait of Leonardo da Vinci.jpg|thumb|Леонардо да Винчи]]<br /> Ұлы кескіндемеші, мүсінші, сәулетші, инженер, математик [[Леонардо да Винчи]] [[Флоренция]] мен Пиза аралығындағы Албан [[таулар]]ының етегіне, [[Леонардо да Винчи|Винчи]] қалашығы маңындағы Анкиано селосында 1452 жылы [[Леонардо да Винчи|дүниеге]] келеді. Оның [[Балалық шақ|балалық шағы]] өткен жердің табиғаты аса ғажайып, қарақошқыл тау өркештері, жүзімдіктердің жасыл желектерімен қатарласқан көкжиек. Сол таулардың арғы жағында алыста, Айкнанодан көріне коймайтын теңіз бар. Жырақта қалған мекен болғанмен, маңында кең алқапты кеңістіктер мен шыңдар бар.<br /> <br /> [[Леонардо да Винчи|Леонардоның]] әкесі Пьеро да Винчи нотариус болған. Пьероның өз ата-бабалары да нотариус болатын. Әкесі, сірә, Леонардоның тәрбиесіне ерекше көңіл бөлген болуы керек. Болашақ ұлы суреткердің ерекше дарындылығы өте ерте көрінді. Бірде әкесі өзінің бір танысы беріп жіберген дөңгелек қалқанды үйіне әкеліп, ұлына сол танысын сүйсіндірерліктей бейнелеп, әшекейлеп беруді өтінеді. [[Леонардо]] бұл қалқанды қисық әрі бұдыр-бұдыр деп тауып, оны мұқият тұзейді. Онан кейін шегірткелер мен кесірткелердің алуан түрін, жыландарды, көбелектерді, ірі теңіз шаяндарын, жарғанаттар мен басқа жәндіктерді әкеліп толтырады. Осы мақұлықтарды қарап отырып шабыттанған ол әрқайсысының бейнесін фантастикалық үйлесімде пайдаланады. Сөйтіп, қалқанды әшекейлеу үшін құз жартастардың арасынан өрмелеп шығып келе жатқан әлдебір кұбыжықтардың бейнесін жасайды. Сол құбыжықтардың аузынан у төгілтіп, көзінен от ұшқындатып, танауынан түтін будақтатады.<br /> <br /> Қалқанды әшекейлеудің [[Леонардо да Винчи|Леонардоны]] баурап алғаны соншалық, &quot;өнерге деген ұлы сүйіспеншілігі&quot; оған сол аралықта шетінен қырылып калған өлгі құрт-құмырсқа, бақашаяндардың сұмдық жаман иісін байқатпаған. Ал құрметті нотариус осы қалқанды көрген кезде өзінің көз алдында тұрған бар болғаны шебер суретшінің туындысы екеніне сенбей, корыққанынан шегіншектей берген. [[Леонардо]] оның көңілін орнықтырып: &quot;Бұл туынды өзінің міндет-мақсатына жауап беріп тұр&quot;, — деп, ғибраттылықпен әшекейді түсіндіріп берген. Ақырында Леонардоның бұл қалқаны миландық герцогтың қолына келіп түседі, ол осы қалқан үшін көп ақша төлеген. Міне, осылайша кейде, тіпті болмашы нәрселер арқылы көп нәрсені білген Леонардо да Винчи бала жасынан бастап өле-өлгенше өзінің шығармашылық күш-куатын қайта-қайта тексеріп отырған. Ал оның осы өнерге құштарлығы бүкіл жан дүниесін кернегенде, ол ғаламат дүниелер тудыра білген.<br /> <br /> [[Леонардо да Винчи]]дің көркем мұрасы сан жағынан алғанда онша көп емес. [[Леонардо]]ның жаратылыстану [[ғылым]]дарымен және инженерлік іспен айналысуы өнерде [[жеміс]]ті [[жұмыс]] істеуіне кедергі жасады деген сөз бар. Верреккиодағы окуы аяқталғаннан кейін [[Леонардо]] [[Флоренция]]да өнер биігіне талпыныс жасай жүріп, өз дарынын өр алуан салада байқап көрді. Ол сәулетшілік чертеждар сызды, Пизаны Флоренциямен қосатын канал жобасын, су күшімен қозғалысқа келетін диірмендердің, шұға басатын машиналар мен снарядтардың суреттерін салды. Эрмитаждың бағалы қазынасының бірі болып отырған &quot;Гул ұстаған Қцдай-апа&quot;Құдай-ана JIumma&quot; деген суреттер де осы кезге жатады (қосымшадағы 6-сурет).<br /> <br /> Леонардо бұл туындыны жасаған кезде жиырма алтыда еді. Бұл кезеңде суретші ұлы кескіндеме өнерінде жоғары дәрежедегі шеберлікке жеткен болатын. Бұл картинаны көрген сайын ерекше толқып, таңданбасқа шара қалмайды. Мұндағының бәрі қарапайым, соншамп айқын, бірақ, сонымен қатар өмірдің өзі сияқты шексіз күрдеді болатын. Болмыс заңдарын талмай зерттеген бұл шығарманың авторын өз туындысын мейлінше еркін жасай алатын дәрежеге жеткен тұңғыш суретші еді. Жарық пен көлеңкені нәзік кіріктіру арқылы ол өзі бейнелеген фигуралардың ауқымдылығын аша түседі. [[Адам]] — табиғаттың жетілген перзенті екені мәлім. Сондықтан оның өмір қожасы ретіндегі рөлі күш-жігері мен еркіне толык бостандық берілгенде ғана қамтамасыз етіледі. Жүзіндегі бақытты күлкісіменен бізді куанту үшін оп-оңай басын бұра қойып, одан соң алдындағы томпиған ұлымен мәз-мейрам боп ойнап кетуге бейім. Әлі балалығы арылмаған мына еркелеген ана бейнесі бізге осыны дәлелдеп тұрғандай.<br /> <br /> Алайда &quot;Гүл ұстаған Құдай-ана&quot;, сайып келгенде, ішкі киеліліктен арылған хронологиялық бейне. Біздің алдымызда, бар болғаны өзінің баласымен ойнап отырған жас ана ғана отыр. Одан ана табиғатының мәңгі жарастығы мен поэзиясын аңғарасың. Картинаның шексіз таңғажайыптығы да, міне, осында.<br /> <br /> [[Замандас]]тырының айтуы бойынша, [[Леонардо]] дене бітімі келісті, сымбатты, қараған жанды өзіне тартып тұратын жылы жүзді адам болған. Сәнді киіне білген, ол кезде жұрт ұзын киім киетін болса да, Леонардо үстіне қысқа қызыл плащ киіп жүрген. Оның әрдайым толқынданып тұратын, жақсы таралған сақалы кеудесіне түсіп тұрады екен. Ол әңгіме айтқанда жұрт назарын еріксіз аударып, адам ықыласын өзіне тартып алатын болған.<br /> <br /> Тіпті аз табыс тапқанының өзінде де ол әрдайым жылқы ұстап, оны басқа жануарлардан гөрі қатты ұнатқан. Сондай-ақ біз оның үнемі сурет салып, әрі жазу жазып жүргенін білеміз.<br /> <br /> Зерттеушілердің қолына түскен [[Леонардо да Винчи]]дің жеті мың беттей қолтаңбасы бар. Зерттеуші: &quot;Мұнда бәрі бар — физика, математика, астрономия, тарих, философия, новеллалар, механика. Қысқасы — бұл керемет, бірақ, керісінше шайтанның шатпағындай етіліп жазғаны соншалық, оның екі немесе үш бетін түсініп, көшіріп алуға талай рет бүкіл таңертеңгілік уақытымды сарп еттім&quot;, — деп танданып айтқан екен.<br /> <br /> Бізге Леонардоның салған мынадай суреттері жетті: ұшудың әр ғурлы кезеңіндегі қанаттардың жан-жақты көрінісі, желге қарсы ұшқан құстың құлдилауы және тағы басқа. Ал онан соң сынақ тәжірбилердің нәтижесі іспетті көлбеу ұшатын ұшақ, тік ұшатын ұшақ, ұшақ қанатын сынау, тікұшак, парашют...<br /> <br /> Ол кезде бұл терминдер әлі болған жоқ, бірақ біз оның қағаздарында қазіргі сол механизмдерге ұқсас дүниелер сызылғанын айқын көреміз.<br /> <br /> “Арман қала&quot; — Леонардоның тағы басқа да көп суреттері мен жазбаларының тақырыбы осындай. &quot;Мұндай қалада, — деп көрсетеді ол,- көшелер әр түрлі деңгейде салынуы тиіс,соның өзінде ат [[арба]]лар мен басқа да жүк арбалары тек төменгі жолдармен жүруі керек, ал қала неше түрлі қоқсықтардан бір аркадан екінші аркаға дейін жүргізілген жер асты өткелдері аркылы тазартылып отырады.&quot;<br /> <br /> Леонардо адамдар мен жануарлардың өлігін жарып көрді. Сондықтан да оның көптеген анатомиялық этюдтері өзінің дәлдігімен, сол кездер үшін теңдесі жоқ білімдарлығыменен таңғалдырды. Ол адамның құйымшағындағы омыртқалар санын бірінші болып айқындаған болатын. Ол өмірдің қалай басталатының және калай бітетінін білгісі келіп, құрбакалардың басы мен жұрегін алып тастап және жұлынын тесіп тәжірбиелер жасады. Ал оның кейбір суреттерінде ұзын түйреуішпен тесілген шошқа жүрегінің соғып тұрғандығын бейнеледі.<br /> <br /> Бірде, күлген адамдарды бейнелемек болған ол біраз кісіні іріктеп алады да, оларды өзінің достарымен бірге тойға шақырады. Шақырған кісілері жиналып болғанда, ол өлгі іріктеген адамдардың қасына барып отырады да, мағынасыз, күлкілі нәрселер жайында әңгімелей бастайды. Жұрттың бөрі қыран-топан күлкіге беріледі, ал суретішінің өзі әлгі адамдардың бет-әлпеттері калай өзгергенін бағып отырады да, соның бәрін есіне сақтап қалады. Қонақтар кетісімен [[Леонардо да Винчи]] өзінің [[жұмыс]] бөлмесіне барып, әлгілерді жете бейнелегені соншалық — оның салған суретіне жұрт сол суреттің тірі модельдерінен де қаттырақ күлуге мәжбүр болған.<br /> <br /> Леонардоның керемет ұлы туындысы және барлық замандардағы кескіндеме шығармаларының ең ғаламаттарының бірі — &quot;Құпия жиын&quot; бізге жартылай бүлінген түрінде жетті. Бұған, бір жағынан, Леонардоның өзі де кінәлі. Бұл композицияны ол Миландағы Әулие Мария делла Грацие монастырындағы тамақтану бөлмесінің қабырғасына салды. Қабырғалық кескіндемеге жарқын көрініс беруге ұмтылған ол, бояулармен сәтсіз тәжірбиелер жасады да, оның өзі бұл туындының тез зақымдануына әкеліп соқты. 1796 жылы Миланды француздар жаулап алғаннан кейін, бұл тамақтану бөлмесі ат қораға айналды.<br /> <br /> Ал Леонардо осы ғажайып шығармасын жасауға көптеген уақытын, шабытты өнері мен жалынды сүйіспеншілігін арнады.<br /> <br /> &quot;Ақ тиын ірстаган әйел&quot; атты таңғажайып әсем картинасынан бейне бір төңірегіндегінің бәрін сәулесімен нұрландырған Леонардо бояуларының жан дүниені баурап алар ғаламат шұғыласы төгіліп тұрады. Осынау ғажап әйел образы әлі де Леонардоның ұздік жетістігі бола қоймаған еді. Көлемі онша үлкен емес осы жұмысына суретші төрт жылын сарп етті.<br /> <br /> Әрдайым бола бермейтін құбылыс — &quot;[[Мона Лиза]]&quot; туралы Вазаридің өзі-ақ былай деп жазған: &quot;Көзі кәдімгі тірі адамның көзіндей мөлдіреп тұр. Әр дем алғаны сайын танауы сәл ғана желбірегендей болып, ерекше бір нәзіктікті аңғартады. Оның аузы алуан түсті бояудың үйлесімімен ғана жасалған дүние емес, табиғаттың ғажайып бір жаратылысы дерсің. Жымиғанының сүйкімділілігі соншалық, бұ и портретке тәңірідей табына, рақатты сезімге бөленесің. Бұл [[портрет]] таңғажайып шығарма деп танылады, өйткені ол [[өмір]]дің өзіндей көркем.&quot;<br /> <br /> &quot;Ажалының қай сағатта келетінін білмегенмен, өлетініне көзі жеткен Леонардо 1518 жылы 23 сәуірде өзін жерлеуді қалай ұйымдастырудың егжей-тегжейін дәлме-дәл көрсеткен өсиетін жазады. Ол Амбузаға жақын жердегі Клу корғанында 1519 жылы 2 мамырда алпыс жеті жасында [[дүние]] салады.<br /> <br /> ==Рафаэль Санти (1483—1520).==<br /> [[File:Sanzio 00.jpg|thumb|Рафаэлъ Санти]]<br /> XV—XVI ғасырлардағы бүкіл итальян өнері барлың болмысында үйлесімдік, әсемдік, қанағатшылдықтан өрілді. [[Италия]]ның кішігірім сарайларының бірі Урбинода тарихшылар, [[Философия|философтар]], саясатшылар, жазушылар, өте білімді, мәдениетті Бембо, Бибиена, Кастильоне және тағы басқа тамаша адамдар [[өмір]] сүрген. Осы кездегі сарай кештері жайлы атақты кітап жазып қалдырған граф Бальдассаре Кастильоне еді. Оның &quot;Кортеджиано&quot; (сарай адамы) атты кітабындағыдай кемел адам идеалынан өзінің асқақ мұраттарына сүйеніш тапқан, дүниежүзілік тарихта ұлылардың бірі саналатын адам — суретші [[Рафаэль Санти|Рафаэль]].<br /> <br /> Рафаэль Урбинода туған. Ол өлгенше Б.Кастильонемен дос болды. [[Портрет]]тік кескіндеменің аса үздік шығармаларының қатарына Рафаэль қылқаламынан туған Кастильоненің атақты портреті жатады. Кастильоненің Рафаэльді қалай жақсы көргендігі оның анасына жазған хатынан көрінеді: &quot;Мен есен-саумын, мен өзімнің қайран Рафаэлім қасымнан табылмағандықтан Римде жүрмеген сияқтымын. Марқұм, енді иманды болсын!&quot;<br /> Рафаэль нағыз кемеліне келіп, даңқы асып тұрған шағында — отыз кеті жасында қайтыс болды. Онша белгілі емес суретші және гуманист ақынның ұлы Рафаэль Санти жоғары кұрметке ие болды. Рим папасы оны бұрын кескіндемеші жетіп көрмеген биік тұғырға көтермек еді. ТЕК мезгілсіз келген ажал оның кардинал болуына кедергі жасады.<br /> Рафаэль мейлінше қайырымды, мейірімді, керемет талантты адам болған. Ол Рим қаласының бұрынғы тұлғасын қайтадан қалпына келтіруге көп үлес қосты. Бұл жайлы Рафаэль қайтыс болғаннан соң бірнеше күннен кейін, белгісіз бір венециялық өзінің туған еліне былай деп хабарлаған: &quot;Қасиетті жұмадан сенбіге қараған түні сағат үште ІЛГІ жанды, тамаша кескіндемеші Рафаэль Урбинский қайтыс болды. Оның өліміне барша жұрт қайғырды.&quot;<br /> <br /> Рафаэльдің жеке басы сол кездері кемелдік атаулының бәрін бойына жинақталған. Сол себепті ол жұрттың бәріне жақын және түсінікті болды, әрі барлық адамға тән асыл қасиеттердің жиынтығындай көрінеді. Рафаэль Перуджиноның шәкірті болды және жас кезінде оның суретшілік өнері ұстазына ұқсас еді. Оның ертеректегі шығармашылығын өзінде де жаңа идеалдың нышаны байқалғанды.<br /> <br /> [[Лондон]]дағы Ұлттық галереяда оның 1500 жылы, яғни Рафаэльдің бар болғаны он жеті жасында салған &quot;Рыцаръдың түсі&quot; картинасы ілілу тұр. Рыцарь — арманшыл жас жігіт, тамаша табиғат көріністерінің аясында бейнеленген. Эрмитажда ілулі тұрған &quot;Конестабиле — “Құдай ана” картинасын әлдебір ішкі ұстамдылық пен жан дүниесінің сабырлығы нұрландырып тұрғандай. Бұл — ең тамаша лирикалық образ, композициясы керемет шуақты.<br /> <br /> Рафаэль шығармашылығының Флоренциядағы кезіне 1506 жылдары, жиырма үш жасында салған автопортреті жатады. Көз жанары ойлы бір киялға толы Рафаэль әлемге көз тігіп, оның жарастығын танып, біліп отырғандай.<br /> <br /> Шамамен 1506 жылдары ол жаңа күрделі композиялық ізденістерден туындап, флоренциялық мектептің айқын кескіндемелік дәстүрлеріне тән ғаламат шеберліктің салтанатын одан әрі арттыра түскен: &quot;Көк оранган Құдай-ана&quot;, &quot;Балапан ұстаган Құдай-ана&quot;, &quot;Ғажайып басбан&quot; атты суреттерін жасады. Олардың тамаша образдарында жас Рафаэльдің жан сезімі жатыр. Оның өз басы жұрттың бәріне өзі бейнелеген тартымды фигуралардай әсем де сүйкімді болды.<br /> <br /> Флоренциядан соң [[Рим]]ге келген Рафаэльдің өнері гүлдену шегіне жетті. Оның шығармашылығындағы эволюцияны бір сюжетке салған екі картинасынан байқап көрейікші. Олар аждаһаны жеңген архангел Михаилды бейнелейді. Бұл суреттердің біріншісін — ол балаң жігіт шағында, екіншісін — қысқа өмірінің соңғы кезінде салған. Бірінші суретінде ортағасырлық леп еседі.<br /> <br /> Кемел адам образы Рафаэль өнерінде толығымен нақты көрініс тапты. Соның бірі — Рафаэльдің Ватикандағы атақты фрескасы — Афины мектебіндегі (1509—1511) Аристотель бейнесі деуге болар еді.<br /> <br /> Аристотель мен Платон баспалдақтың жоғарғы сатысында қатар тұр. Бірін-бірі қуалай салынған үш күмбез олардың салтанатын арттыратындай. Сондықтан көрермендер назары бірден солардың тұлғасына ауады. Олар — ұлылықтан тыныштыққа қанат жайған композициясының қақ ортасы іспетті. [[Аристотель]] сол қолымен өзінің &quot;Этикасын&quot; ұстап тұр, оң қолының ишарасымен ол бейне бір [[Платон]]ның шабытты пафосын сабасына түсіріп, сабырлы қалпына келтіргісі келіп тұрғандай. Платон шабыт отымен нұрланған. Саусағымен аспанды нұсқап, идеялар дүниесін болжайды.<br /> <br /> Рафаэль шығармалары куаныш пен сүйіспеншіліктен нұр алған, сондықтан оның умбрийлік және флоренциялық Құдай-аналары таңғажайып болып шыққан. Римдегі Фарнезина вилласындағы Рафаэльдің ойтолғауымен дүниеге келтірілген фрескалардың бірі — [[Юпитер]] мен [[Амур]]ды бейнелейді.<br /> <br /> Рафаэльдің кемелдік шегі. Оның бүкіл шығармалары үйлесімді жарастығын тауып, адамды рухани қанағаттандырады. Рафаэльдің [[Леонардо]]дан айырмашылығы — ол бізді өзінің құпияларымен тұйыққа тіремейді, жан-жақты білімділігімен таң қалдырмайды. Ол өзімев бірге жердің сұлулығынан ляззат алуға еліктіре, еліте шақырғандай болады. Өзінің қыска ғұмырында кескіндеме өнерінде қолынан келгеннің бәрін істеп, яғни үйлесімділік, әсемдік, ізгілік патшалығын орнатты.<br /> <br /> [[Рим]]дегі [[ғылым]] мен [[өнер]]дің ең гүлденіп, дамыған кезеңі 1513 жыл дар, X Левтің тұсы болды. Ол өзі де өнерлі болды.<br /> <br /> X Левтің кезінде Рафаэль Римді қайта қалпына келтірумен айналыса бастады. Бірақ ол ісін аяқтай алмай қайтыс болды. Рафаэлдің соңғы шығармасы &quot;Қайта өзгеру&quot; картинасы болды. Бұл суретте қарама-қаишылықты жасайтын асқақтық пен шамадан тыс нәзіктік бой көрсетеді. Жаңа кезең жақындап, Жоғары қайта дәуірлеу заманы өтіп бара жатты.<br /> Рафаэльдің аға досы, пікірлесі, ұлы сәулетші Браманте болған. Брамантенің сан Дамазо сарайын ол өлген соң Рафаэль аяқтады. Ұлы кескіндемеші Рафаэль мүсін өнерінде де өзінше із қалдырды. Ол жасаған мүсіндердің тек біреуі ғана бізге жеткен. Ол — &quot;Делъфин үстіндегі өлі бала&quot;. Бұл мүсін эрмитажда сақтаулы тұр.<br /> ==Микеланджело (1475—1564)==<br /> [[File:Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg|thumb|Микеланджело]]<br /> Италияның атақты шебері — [[Микеланджело Буонарроти|Микеланджело Буонародти]] (1475—1564) суретші, мүсінші, сәулетші әрі [[ақын]]. Ол өзінің сомдаған мүсіндеріне өлең жазды. [[Микеланджело]]ның туған жері Флоренция болғанмен, ол өмірінің көп жылдарын Римдегі папа қарамағында өткізді. Оның алғашқы кезеңде сомдаған туындылары Қайта өрлеу дәуірінің ережелеріне сай ержүректілікті, батырлықты дәріптеп көрсетті. Ал 1520—1530 жылдары [[шығармалар]]ының тақырыптары құрт өзгереді. Ол өз басының қайғылы кезін түсіндіреді. Мүсіншінің алдына қойған мақсаты өскен жерінің, ондағы халықтың өз тәуелсіздігінен айырылған қайғылы сәттерін суреттеу болды. Микеланджело оз басының осындай уайымын мүсіндерінде айқын сомдады.<br /> <br /> Алғашқы туындыларының бірін 26 жасында орындайды. Үш жылда бес метрлік алып тастан жаңа мүсін дайындап шығарады. Ол — аты аңызға айналған Давид деген жас жігіттің мүсіні. Давид халқына зорлық-зомбылық көрсеткен Голиаф деген дәумен жекпе-жекке түсіп, жеңіп шығады. Мүсінші өз қаһарманының шайқасқа шығар алдындағы сәтін бейнелейді. Жас жігіттің оң қолында қыса ұстаған шоқпар, он бойы жігерге толы, жүзі айбынды әрі байсалды, қарсыласын көзбен ата қарап тұр.<br /> <br /> Микеланджело әрі данышпан суретші де еді. Ол ешқандай көмекшісіз Ватикандағы &quot;Сикет капелласы&quot; атты кескіндемені төрт жылда салып шығады. Тұла бойы қан қақсап ауырып, көзі талғаннан көрмей қала жаздайды.<br /> <br /> Сонымен қатар ол аса көрнекті сәулетші болған. Римдегі ең үлкен “Әулие Петр&quot; соборының жобасын қайта өзгертіп, дүние жүзінде тендесі жоқ әдемі күмбез орнатты. Оның 1520—1530 жылдары жасаған тамаша шығармалары (монумент мүсіндер) II Юлий папасының табытханасындағы &quot;Моисей&quot; мүсіні; &quot;Жоқтау&quot; (басты кейшкерлері ана мен бала); “Бүкшиген бала” Медичи капелласындағы &quot;Түн&quot;, &quot;Күн&quot;, тағы басқа.<br /> Микеланджелоның туындыларында жеңілген, өліп бара жатқан адамдардың өзінде де бір ерекше сұлулық пен жігер бар.<br /> <br /> ==Джорджоне (1477—1510)==<br /> [[File:Giorgione 059.jpg|thumb|Джорджоне]]<br /> '''Джорджоне''' — [[Венеция]] кескіндемешісі. Оның ерекшелігі — [[Венеция]] мен Тосқан көркемөнер кемеңгерлігінің арасындағы айырмашылықтың мәнін ашатын құбылыс болды. Ол өзінің көптеген флоренциялық әріптестеріндей, суретшілікке қоса мүсінші не сәулетші ақын әрі [[музыкант]] болды. Вазаридің айтқан сөзіне қарағанда: “Ол лютня тартып, ән салғанда тәңірді де таңдандыратындай” болган.<br /> <br /> Бүкіләлемдік өнерде өзінің поэзиялығы, әуезділігі жағынан Джорджоне картиналарымен таласа алар шығарма жоқ та шығар.<br /> <br /> Джорджоненің тірі кезінде-ақ атақ-даңқы жер жарғанына, өзінен кейін кескіндеменің өркен жаюына орасан зор ықпал еткеніне қарамастан, біз ол туралы өте аз білеміз. Ол 1478 жылдар шамасында Кастельфранкода туды. Жасөспірім шағында [[Венеция]]ға келіп, шамасы Джованни Белинидің шеберханасына шәкірт болып қабылданса керек. Сөйтіп, өмірінің ақырына дейін сонда тұрды. 1510 жылы, қылшылдаған жас кезінде (мүмкін обадан) [[дүние]]ден қайтты. Джорджоне (&quot;үлкен Джорджо&quot; деген мағына береді) деген лақап атқа ол, Вазаридің айтуынша, &quot;рухының ұлылығы үшін&quot; ие болған. Сол Вазари Джорджоненің &quot;өте төменгі тектен&quot; шыққандығын айтады.<br /> <br /> Эрмитажда Джорджоненің ертеректе жазылған ең тамаша туындыларының бірі тұр. Ол — &quot;Юдифь&quot;. Таурат аңызы бойынша, ару Юдифь ебін тауып жаудың әскер басы Олферннің шатырына кіріп, араққа мас қылып, ол ұйкыға кеткенде басын кесіп алады.<br /> Осы картинаны Джорджоненің атақты &quot;Ұйқыдағы Венера&quot; (Дрезден галереясы) атты ғажайып туындысына салыстыра келіп, орыс суретшісі, өнер тарихшыларының бірі [[Александр Бенза]] былай деп пайымдайды: &quot;[[Леонардо]] туындыларындағыдай екі ұшты ой, қатерлі сезім бар бір түрлі қызық картина. Денеден бөлек калған адам басын аяғымен жайбарақат жанши басып тұрған, бет-бейнесі дрездендік Венерадан аумайтын осынау жүзі мұңды да қатал ару туралы: &quot;Осы шынымен Юдифь пе?&quot; — деп сұрағың келеді. Егер қабағын кәтерсе, бұл әйел бізге қандай көзқараспен қарар еді, ал Джорджоненің дрездендік Венерасы көзін ашса қандай оймен қадалар еді? Басқа да шығармаларында кездесетін көптеген жұмбақтың шешімін өзімен бірге ала кеткені тәрізді, бұл құпияны да суретші бізге шешілмес сыр етіп қалдырды.&quot; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;<br /> XVI ғасырдың алғашқы жылдарында салынған Эрмитаждық бұл картина тек Джорджоне шығармашылығына ғана емес, бүкіл венециялық өнер мектебі дамуының жоғарғы сатысы болып есептеледі. &quot;Юдифь&quot; шығармасы осы мектепті Кейінгі қайта өрлеу мұраттарына жеткізді. Флоренцияда Леонардо еңбектері дәл осылай көрініс тапқан еді. Композицияның табиғи еркіндігімен, тұтас образдың астасып жатқан ішкі ұстамдылығымен бейнеленген адамның тұла бойында жарастық тапқан бояудың нәзік, жұмсақтығымен бұл туынды жарқын мұраттың көрінісі болды.<br /> <br /> Бұл бейнеде құпия сыр бар, соның өзі оны Леонардо образдарымен туыстастырады. Бенуа мұндай жұмбақтардың Джорджоне шығармашылығында көп ұшырасатынын дәл байқаған.<br /> <br /> &quot;Найзағай&quot; ([[Венеция]], [[Академия]]) деп аталатын [[Шығармалар|шығармасына]] назар аударайықшы. Таңғажайып пейзаж фонында найзағай ойнаған аспан астында бала емізіп отырған жас өйел. Одан әріректе қыдырып жүрген ауыл сылқымы. Осы екі фигура нені білдіреді?<br /> <br /> &quot;Ауыл концерті&quot; ([[Париж]], [[Лувр]]) деп аталған картинада тағы да сондай керемет әсем табиғат аясындағы екі жалаңаш әйел мен музыка аспабында еріне ойнап отырған екі жас жігіт не нәрсеге меңзейді? &quot;Найзағайдағы&quot; фигуралар да пейзажбен әдемі жарастық тапқан. &quot;Ұйқыдағы [[Венера]]&quot; өзінің балаң еркелігімен, ракат ұйқысымен және тұла бойының сұлулығымен табиғатпен қандай жарастық тапқан десеңізші.<br /> <br /> &quot;Джорджоне шығармашылығының бір ғана тақырыбы бар, ол — адам мен табиғаттың үндестігі&quot; — деген пікірдің шынайы тұжырым екендіғі, бәлкім рас та болар. Бұл — сарқылмайтын, ауқымы орасан кең, кватроченто кезіндегі [[Венеция]] кескіндемесінің барлық ізденістерін дәйектендіретін тақырып. Ұлы Леонардо &quot;Жоғалып бара жатқан кескіндер&quot; теориясын жасады да, оны там-тұмдап өз шығармашылығына қолданды.&lt;ref&gt;Өнер: Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы <br /> 11-сыныбына арналған оқулык/Қ.Болатбаев, Е.Қосбармақов, А.Еркебай. — Алматы: &quot;Мектеп&quot; баспасы, 2007. <br /> ISBN 9965-33-998-8&lt;/ref&gt;<br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Өнер]]<br /> <br /> <br /> {{stub}}</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%BE_%D0%91%D1%83%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8 2016-02-19T15:28:20Z

<p>Alonso de Mendoza: new portrait</p> <hr /> <div>{{Infobox Biography<br /> | subject_name = Микеланджело Буонарроти<br /> | name = Микеланджело де Франческо де Нери де Миниато дель Сера и Лодовико ди Леонардо ди Буонарроти Симони<br /> | image_name = Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg<br /> | image_size = 250px<br /> | image_caption = <br /> | date_of_birth = {{birth date|1475|3|6}} <br /> | place_of_birth = [[Жасқұс]], [[Орда ауданы]], [[Батыс Қазақстан облысы]]<br /> | date_of_death = {{death date|1564|2|18}} <br /> | place_of_death = [[Рим]]<br /> | spouse = <br /> }}<br /> '''Микеланджело Буонарроти''' (толық аты-жөні – ''Микеланьоло ди Лодовико ди Лионардо ди Буонаррото Симони'') – итальян [[мүсінші|мүсіншісі]], [[кескіндемеші]], [[сәулетші]] әрі [[ақын]]. 1475 ж. 6-наурызда қазіргі [[Капрезе-Микеланджело]], [[Тоскана|Тосканада]] [[ақсүйек]] отбасында туған. Кескіндемеші [[Гирландайо]] мен мүсінші [[Бертольдо ди Джованни|Бертольдо ди Джованниден]] (1488 – 90) дәріс алды. Жас кезіндегі шығармаларынан-ақ (“Баспалдақ қасындағы Мадонна”, “Кентаврлар шайқасы” атты бедерлі мәрмәр, 1490 – 92 ж. шамасы) оның шығармашылығының өзіндік басты белгілері айқын аңғарылды. Римде ол “Вакх” мүсінін (1496 – 97, Флоренция, Ұлттық мұражай) жасап, көне заман ескерткіштерімен әуестенеді. 1501 ж. [[Флоренция|Флоренцияға]] оралып, Медичи озбырлығының бұғауын бұзған республика азаматтарының ерлігін бейнелейтін шығармалар жасауға кірісті. Ол сомдаған орасан зор [[Давид]] мүсіні (1501 – 04, Флоренция, Көркемсурет академиясының галереясы) құдіретті күш, ерлік, жігер туралы паш етеді. 1505 ж. Юлий ІІ Папа Римге шақырып, оған [[құлпытас]] жасауды тапсырады. Құлпытасқа арнап ол бірнеше мүсіндер жасады: “Моисей” (1516, Рим, Сан-Пьетро ин Винколи шіркеуі), “Көтеріліске шыққан құл” және “Хал үстіндегі құл” (екеуі де 1513 – 16, [[Париж]], [[Лувр]]). Мүсінші тасты жан-жағынан бірдей қашамай, белгілі бір жерлерін ғана өңдеді. Әрбір фигуралар мен жеке көріністер мөлдір айқындығымен ерекшеленеді, сондай-ақ көлемі жағынан көл-көсір бұл жазбалардың біртұтас сән-салтанаттылығы анық байқалады. 1534 ж. ол Римге біржола көшіп келіп, “Аяусыз жаза” атты орасан зор фреска (1536 – 41) жасайды. Өмірінің соңғы 30 жылында мүсін мен кескіндемеден бірте-бірте алшақтап, негізінен, [[сәулет өнері|сәулет өнерімен]] және [[поэзия|поэзиямен]] айналысады. 1523 – 34 ж. ол Флоренцияда сәулетші ретінде Лауренциана [[кітапхана|кітапханасының]] ғимаратын тұрғызды. 1546 жылдан бастап өмірінің соңына дейін негізгі еңбегі Римдегі [[әулие Петр соборы]] мен [[Капитолий ансамблі|Капитолий ансамблін]] салу болды (екеуі де автор қайтыс болғаннан кейін аяқталды). Оның лирикасы терең ойлы, асқақ трагизмге толы. [[Мадригал]] мен [[сонет]] жанрында жырлады. 1564 ж. 18-ақпанда Римде қайтыс болды. Өлеңдері алғаш 1623 ж. басылды.&lt;ref&gt;[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Пайдаланылған cілтемелер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> <br /> [[Санат: Тұлғалар]]<br /> <br /> {{wikify}}</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%BE 2016-02-19T15:28:00Z

<p>Alonso de Mendoza: new portrait</p> <hr /> <div>[[Сурет:Miguel Ángel, por Daniele da Volterra (detalle).jpg|thumb|alt=A.| ''[[Микеланджело Буонарроти]]''.]]<br /> '''Микеланджело Буонарроти''', ''Микеланьоло ди Лодовико ди Лио-нардо ди Буонаррото Симони'' (6.3.1475, қазіргі [[Капрезе-Микеланджело]], [[Тоскана]] – 18.2.1564, [[Рим]]) – италиялық [[мүсінші]], [[кескіндемеші]], [[сәулетші]] әрі [[ақын]]. &lt;br /&gt;<br /> ----<br /> Микеланджело [[ақсүйек]] отбасында туған. Кескіндемеші [[Гирландайо]] мен мүсінші [[Бертольдо ди Джованниден]] (1488 – 90) [[дәріс]] алды. Сондай-ақ суретші шығармашылығының кемелденуіне [[Джотто ди Бондоне]] (1266/67 – 1337), [[Донателло]] (1386 – 1466), [[Мазаччо]] (1401 – 1428), [[Якопо делла Кверча]] (1374 – 1438) шығармалары мен көне заман пластикасының ықпалы зор болды. Еуропаның 16 ғ-дағы және онан кейінгі өнерінің даму жолдарын көрсеткен Микеланджело шығармаларында Қайта өркендеу дәуірінің ерлік әуенге толы адамгершілік мұраттары, кейінгі мәдениетке (Қайта өркендеу дәуірінің соңғы кезеңіне) тән таным дағдарысының қайғылы сырлары да бейнеленді. Жас кезіндегі шығармаларынан-ақ (“Баспалдақ қасындағы Мадонна”, “[[Кентаврлар шайқасы]]” атты бедерлі [[мәрмәр]], 1490 – 92 ж. ш.) монументтік, пластикалық қуат пен образдың драмалық бояуға қанықтығы, адам сұлулығын паш ету сияқты Микеланджело шығарм-ның басты белгілері айқын аңғарылды. &lt;br /&gt;<br /> ----<br /> Римде Микеланджело “[[Вакх]]” мүсінін (1496 – 97, [[Флоренция]], өлттық мұражай) жасап, көне заман ескерткіштері қызықтыратынын аңғартты. 1501 ж. Микеланджело Флоренцияға оралып, [[Медичи]] озбырлығына қарсы тұрған республика азаматтарының ерлігін бейнелейтін шығармалар жасады. Ол сомдаған [[Давид мүсіні]] (1501 – 04, Флоренция, [[Көркемсурет]] академиясының галереясы) құдіретті күш, ерлік, жігерлілікті паш етеді. 1505 ж. Папа Юлий ІІ Микеланджелоны Римге шақырып, оған құлпытас жасауды тапсырады. Құлпытасқа арнап Микеланджело Буонарроти бірнеше мүсіндер жасады: “[[Моисей]]” (1516 – 16, Рим, Сан-Пьетро ин Винколи шіркеуі), “Көтеріліске шыққан құл” және “Хал үстіндегі құл” (екеуі де 1513 – 16, Париж, Лувр). Бұлардан Микеланджелоның жұмыс әдісі айқын байқалады: мүсінші тасты жан-жағынан бірдей қашамай, белгілі бір жерлерін ғана өңдеп отырған. Мысалы, Ватикандағы Сикстин капелласы шаңырағының жазбалары (1508 – 12), т.б. Әрбір фигура мен жеке көріністер мөлдір айқындығымен ерекшеленеді, сондай-ақ кең көлемді жазбалардың біртұтастығы анық байқалады. Микеланджело 1534 ж. Римге біржола көшіп келді. Мұнда ол “[[Аяусыз жаз]]а” атты орасан зор [[фреска]] (1536 – 41) жасады. <br /> ----<br /> Өмірінің соңғы 30 жылында Микеланджело мүсін мен кескіндемеден бірте-бірте алшақтап, негізінен сәулет өнерімен және поэзиямен айналысты. Ол бейнелеу өнерінен гөрі құрылыс жұмыстарымен көп шұғылданды. 1523 – 34 ж. Микеланджело Флоренцияда Лауренциана кітапханасының ғимаратын тұрғызды. 1546 жылдан өмірінің соңына дейін Микеланджело Римдегі әулие [[Петр соборы]] мен [[Капитолий ансамблі]]н салды (екеуі де автор қайтыс болғаннан кейін аяқталды).<br /> Микеланджело қартайған шағында да поэзиядан қол үзбеді. Оның лирикасы терең, асқақ, трагизмге толы болды. Ақын адамзаттың ғұмыр бойы сұлулық пен жарасымдылыққа ұмтылатыны туралы, жалғыздық жөнінде, озбырлықтың салтанат құрғанын көргенде жанының жай таппайтыны жайында жырлады. Микеланджело [[мадригал]] мен [[сонет]] жанрында жырлады. Өлеңдері алғаш 1623 ж. басылды. Микеланджело адамзаттың бір-біріне деген [[махаббат]]ын, сезімнің ұлылығы мен сұлулығына деген шексіз сенімді жырлап өтті.&lt;ref name=&quot;Source 1&quot;&gt;[[Қазақ Энциклопедиясы]]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> <br /> == Дереккөздер ==<br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:Ғылым]]<br /> [[Санат:1475 жылы туғандар]]<br /> [[Санат:1564 жылы қайтыс болғандар]]<br /> [[Санат:Италия тұлғалары]]</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE_(%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7) 2015-12-05T18:22:33Z

<p>Alonso de Mendoza: /* Аңыздың оқиға желісі */</p> <hr /> <div>[[Сурет:Dosso Dossi 007.jpg|thumb|right|320px|Диана мен Каллисто, 1528ж.Borghese галереясы, Rom]]<br /> '''Каллисто''' (гр. Καλλιστώ) — Грек аңыздары бойынша Құдайлардың Құдайы Зевстің сүйікті қызы, Гераның қызғанышына ұшырап аюға айналып кеткен сормаңдай. Оны Зевс құтқару үшін [[Үлкен аю шоқжұлдызы]]на, баласы Аркасты [[Кіші аю шоқжұлдызы]]на айналдырған. &lt;ref&gt;Daniel J. Geagan. &quot;The Athenian Constitution After Sulla&quot; (''Hesperia Supplements'' '''12''' 1967:72, 95).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Klio: Beiträge zur alten Geschichte'' (Deutsche Akademie der Wissenschaften zu Berlin Institut für Griechisch-Römische Altertumskunde) 1907.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;In ''Klio'' '''7''' (1907:213f).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;d'Huy Julien, Un ours dans les étoiles: recherche phylogénétique sur un mythe préhistorique. Préhistoire du sud-ouest, 20 (1), 2012: 91-106 [http://www.academia.edu/3226058/Un_ours_dans_les_etoiles_recherche_phylogenetique_sur_un_mythe_prehistorique._-_Prehistoire_du_sud-ouest_20_1_2012_91-106]; A Cosmic Hunt in the Berber sky : a phylogenetic reconstruction of Palaeolithic mythology. Les Cahiers de l'AARS, 15, 2013: 93-106 [http://www.academia.edu/3045718/A_Cosmic_Hunt_in_the_Berber_sky_a_phylogenetic_reconstruction_of_Palaeolithic_mythology._-_Les_Cahiers_de_lAARS_15_2013_93-106].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == Аңыздың оқиға желісі ==<br /> [[Сурет:UrsaMajorCC.jpg|thumb|right|200px|Үлкен аю шоқжұлдызы]]<br /> Грек мифологиясында Үлкен аю шоқжұлдызының пайда болуын былай сипаттайды:&lt;ref&gt;The transformation of Zeus, with its [[lesbian]] overtones, was rendered as comedy in a lost work by the Attic Amphis ([http://www.theoi.com/Heroine/Kallisto.html Theoi Project – Kallisto]).&lt;/ref&gt;<br /> <br /> Ежелгі заманда Каллисто атты сұлу да, мінезі жайдары ару болыпты. Аңшылар құдайы [[Артемида]]ның (рим аңыздары бойынша [[Диана]]) айналасындағы арулар арасында ол ең тартымдысы болған екен. Бірақ ол өзін жоғары санамай, бәріне тең қарап, шын жүрегінен шыққан жақсылығын жұрттан аямайтындықтан жұрттық құрметіне бөленіпті әрі басқа арулармен бірге бақытты өмір кешіпті.<br /> <br /> Каллистоның жұрттан өзгеше бір қасиеті бар екен, яғни оның мейірбан сыртқы көрінісінің астарында қайсар мінезі болыпты. Ол басқа Арулар секілді өзен-көл жағасында бос сенделмейді, гүл бағында серуендеп, өлең құрап, ән салып, би билеп жүрмейді. Ол қашанда аңшы киімін киіп, беліне садағын асынып, қолына алтын найзасын ұстап Аңшылардың құдайы Артемиданың соңынан еріп биік тау, жыныс ормандарды аралап, жабайы аң қуалаумен болады. Ол өте батыр болғандықтан арыстан мен жолбарыстың ақырғаны оны сескендіре алмапты, жабайы түлкі оның қолынан қулықпен сытылып кете алмапты. Ол Артемиданың ең сүйікті көмекшсі, әрі ең сенімді серігі болыпты.<br /> <br /> Дегенмен өмір өзгерейін десе қас қағым. Жаздың бір шіліңгір ыстығында Каллисто жабайы аң қуамын деп иен орманға кіріп кетеді. Ол қатты шаршайды да, көк шөп арасына құлап, сонда терең ұйқыға кетеді. Құдайлардың Құдайы [[Зевс]] (Рим мифологиясы бойынша [[Юпитер]]) осының бәрін биіктен көріп отырады. Грек аңызы бойынша ол Аспанның иесі, найзағай құдайы, барша құдайлардың әкесі есептеледі. Ол бәрінен биік, әрі құрметті, баршаны бойсұндырған керемет құдірет иесі болғанымен, бірақ кейде ешкімнің ойына келмейтін қулыққа да барып отырған. Оның ұрлықша аспандағы періштелерді, жердегі аруларды қармаққа іліп, олармен көңілдес болуы соған дейін де көп кездескен жағдай екен. <br /> [[Сурет:François Boucher 012.jpg|thumb|right|Франсуа Буштің &quot;Каллисто және Юпитер&quot; суреті, онда Зевс Артемиданың пішінінде көрінген]]<br /> Көк шөп үстінде ұйықтап жатқан Каллистоны көріп Зевс есін жоғалтып, бұл орайды қалт жібермеуге тырысады. Ол бұлт арасынан түсіп, бір сілкініп Артемиданың (Диана) пішініне айналып Каллистоның қасына келіп оны құшағына басады. Каллисто тәтті ұйқыдан шошып оянып қараса өзін Артемида құшақтап отырғанын көреді де қатты қуанады. Ол Артемиданың құшағынан шығып аңын жалғасты қумақшы болғанда Зевс өз пішініне қайтып шын кескінін көрсетеді. Қатты сасқан Каллисто қарсылық көрсетеді. Бірақ қолынан бәрі келетін Зевске төтеп беруге оның шамасы жетпейді. Сөйтіп Құдайлардың Құдайы Зевс аңшы Каллистомен қосылып дегеніне жетеді.<br /> <br /> Зевс ордасына қайтып оралып, әлемді басқаруын жалғастыра береді. Оның қылмысын жазалауға, оның күнәсін сұрастыруға кімнің қауқары жетсін. Бірақ бейшара Каллисто көргілік көреді. Ол көз жасын сүртіп, үнсыз түрде тобына қайтады және қанша азаптанса да сырын білдірмеуге тырысып, өтірік күлімсіреуге тырысады. Бірақ, енді бұрынғы Каллисто жоқ еді, ол қашанда басын төмен салып, ұяла жерге қараумен болады, бетіндегі күлкі табы да өшеді. Ол ендігі жерде жұрттан оқшауланып, үнсіз түрде ойға батып отыра беретін болады. Аң аулауға бұрынғыдай әуестенбейді, аңға шықса да бұрынғы қайраты мен мінезін көрсете алмайды, есі шығып, әрқашан аңды қашырып жіберумен болады. <br /> [[Сурет:Tizian 015.jpg|thumb|right|200px|Каллисто мен Артемида, Каллистоның жүкті болып қалғанын жұрт білгенде (Шотландияның ұлттық галереясы)]]<br /> Ең өкініштісі, ол өзінің жүкті болып қалғанын біледі. Қанша жасырса да бұл сырды жұрт ақыры біліп алады. Бұл істің шын сырынан еш хабары жоқ Артемида оған қатты ашуланады, өзінің қызындай болып кеткен Каллистоны аңшылық тобынан қуып жібереді.<br /> <br /> Еш сүйенішсіз қалған Каллисто ару еріксіз орманның арғы түкпіріне барып, сонда шөп күрке тұрғызып, өзге арулардан аулақта жапа-жалғыз өмір сүреді. Кейін ол бір ұл туады, оған Аркас деп ат қояды және соны медет етіп өмірін жалғастыра береді.<br /> <br /> Зевс &quot;бұл істі баршадан құпия тындырдым, ешкім білмейді&quot; деп ойлайды. Бірақ, оның әйелі [[Гера]] Зевстің көңілдесі туралы әңгімені естіп біліп алады. Ол өте такапар, Зевстің өзіне бағына бермейтін долы, шайпау әйел еді. Зевс оның көзіне шөп салыпты, [[Аркас]] та туылып үлгіріпті және шешесімен бірге әне ойнап жүріпті, — мұның бәрі оны қатты ызаландырып, Каллистоны аяусыз жазалап, өзінің ханша екені танытып, өш алмақшы болады.<br /> [[Сурет:Júpiter y Tetis, por Dominique Ingres.jpg|thumb|left|200px|«Юпитер мен Фетида» («Jupiter et Thétis»), Жан Энгр сызған, 1811ж., май бояулы, 330×257 см.]]<br /> Сөйтіп Гера құпия түрде ормандағы Каллистоның қасына келіп, оны аяусыз қарғап-сілейді, ауыр сөздермен боқтайды. Каллисто оған жалынса да тыңдамай, оның киімін дал-дұл етіп жыртып, жерге жығып алады да &quot;Мен сенің көркіңді құртамын! Екінші ешкімді аздыра алмайтын боласың!&quot; дейді. Осылайша Гера ханым іштей дұғасын оқиды. Каллистоның әппақ денесіне қап-қара жүндер өсіп шығады; әдемі саусақтарына өткір тырнақтар өсіп шығады; қып-қызыл еріндері жойылып, өткір тісті жуан ауызға айналады. Гера Каллистоның бұл істерді Зевске айтып қоюынан қорқады да, оның сөйлеу қабілетін де жоқ қылады. Сөтіп Каллистоның әдемі дауысы күңіреністі гүрілге өзгереді. Сонымен бір дем ішінде Періште секілді әдемі ару Каллисто жоғалып, орнында үлкен бір аю пайда болады. <br /> <br /> Бейшара Каллисто ормандағы аң аулау нысанына айналады. Аңшылар күні бойы таулы орманда оны тырқырата қуумен болады. Ақшылардан қашып-пысқан ол әбден титықтайды. Бұрынғы бейбіт те көңілді күндер ақырласып, қайғыдан қан жұтқан ол көз жасын төгіп тоқтамай жылай береді, өзін нашар тағдырға кіріптар еткен Зевсті қарғайды.<br /> <br /> Осылайша 15 жыл да сырғып өте шығады. Бұл кезде кішкентай Аркас есейіп атпалдай жігіт болады. Ол шешесі Каллисто секілді батыл, қайсар, тамаша аңшы болады. Бір күні Гера Аркасты көріп қалып, жауының баласының осынша сом денелі батыр болып өскеніне қатты қапаланып, тағы да өштік сайлай бастайды. <br /> [[Сурет:Blitzbuendel 02.jpg|thumb|right|200px|Зевс найзағайы, мыс, IIғ.]]<br /> Бір күні Аркас қолына ұзын найзасын алып, орманда аң қарап жүргенде кенет бір үлкен аю оған қарай жүріп келеді. Бұл аю оның шешесі Каллисто еді. Ол бұл аңшы өзінің 15 жыл бұрынғы кішкентай Арасы екенін біліп, оған жүгіріп келіп құшақтамақшы болады.<br /> <br /> Бірақ Аркас көз алдындағы аюдың өз шешесі екенін қайдан білсін! Ол аюдың өзіне тап бергенін көріп, ұзын найзасымен Аюды аяусыз піскілейді. Дәл осы трагедиялы сәтті Аспаннан Зевс көріп қалады. Ол Баласының шешесін өлтіруіне шыдай алмай, құдірет дұғасын пайдаланып, Аркасты да кішкентай Аюға айналдырып жіберді. Сонда барып кішкентай Аркас өз шешесін танып, жүгіріп барып шешесінің құшағына құлайды, сөйтіп шешелі-балалы екеуі қатты қуанады.<br /> [[Сурет:Zirkumpolar ani.gif|thumb|left|300px|Қуғындау]]<br /> Зевс бұл екеуінің енді қайтып жамандыққа ұшырауына жол бергісі келмей, оларды аспанға көтеріп жібереді. Оларға аспандағы жұлдыздар арасынан салтанатты орын береді. Сөйтіп солтүстік аспанындағы екі шоқжұлдыз Үлкен аю шоқжұлдызы және [[Кіші аю шоқжұлдызы]] (онда әйгілі жұлдызы [[Темірқазық]] бар,) қалыптасады.<br /> <br /> Гера қанша ашуланса да Зевске беттей алмайды, бірақ ол Артемидаға осы екі аңның соңынан қуып, оларды атып өлтіруге бұйырады. Сөйтіп екі аюды қуалаған Артемидадан аспандағы [[Аңшы шоқжұлдызы]] (Boötes) пайда болады. Ал ол жетелеген екі ит [[Тазылар шоқжұлдызы]]на (lat. Canes Venatici) айналады. <br /> <br /> Гректер Үлкен аю шоқжұлдызы аспанда айналып, ешқашанда [[Көкжиек]]ке батпауына қарап, мұның бәрі Гераның сұмдығы деп есептеген. Асылы, Гера Аңшы мен Тазыларға шешелі-балалы аюлардың артынан мәңгі қуалауды тапсырып қана қоймай, ағасы — Теңіз құдайы [[Посейдон]]нан көмек сұрапты. [[Посейдон]] қарындасы Гераның жалған сөздеріне сеніп, оның талабына келісіпті. Сөйтіп, барлық жұлдыздар шығыстан шығып батысқа батса, бір уақ көкжиектің артына жасырынса, Теңіз құдайы Посейдонның мекеніне барып &quot;тынықса&quot;, тек шешелі-балалы аюларды ғана Посейдон теңізге, көкжиектің астына жолатпапты. Бірақ бұл Каллистоның Аркастың қасынан бір елі ажырамай, Гераның басқа қулық ойлауынан сақтап тұруға пайдасы да тиіпті.<br /> <br /> == Каллисто серігі ==<br /> Ағылшын тіліндегі Callisto [[Юпитер]]дің төрт табиғи серігінің бірінің аты болып, ол юпитерден қашықтығы алтыншы орында тұраты серік есептеледі. Ең алғаш [[Галилео Галилей]] байқаған Галилей серіктерінің бірі болып, ірі серік ретінде [[Меркурий]]дің үлкендігіндей көлемге ие. Ең күңгірт әрі мұзды серік. Күн жүйесінде кратерлері ең көп дене. Ғаламшар бетінде өте терең шұңқыр бар, ол планетаның төрт миллиард жыл бұрын астероидпен соғысқандыған айтады.<br /> <br /> == Сыртқы жалғау ==<br /> * Richard Wilson's [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=7&amp;id=130 'Landscape with Diana and Callisto'] at the [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/index.asp Lady Lever Art Gallery]<br /> == Дереккөздер ==<br /> <br /> {{дереккөздер}}<br /> <br /> [[Санат:мифология]]<br /> [[Санат:Кітаптар]]<br /> [[Санат: әйел]]<br /> [[Санат:Ежелгі_грек_құдайлары]]<br /> [[Санат:Ежелгі грек мифологиясы]]</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%B6%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2015-11-25T12:35:32Z

<p>Alonso de Mendoza: /* Галерея */</p> <hr /> <div>{{бастама}}<br /> <br /> Грек мифтерінде құбыжықтар өте көп кездеседі. Олардың кейбіреуімен шайқасқан Геракл - Зевс пен кәдімгі әйелдің перзенті. Мысалы, ол денесі ит тәрізді, басы жыландыкіндей Лерней гидрасын жеңген. Тоғыз басын түгел шауып алған. Геракл нимфа Геспериданың бағындағы сиқырлы алмаларды күзетуші Ладон айдаһарының көзін жойған.[[File:Italian Hercules.jpg|left|thumb|200px|Итальяндық Геракл]]<br /> Ұлы найзағай ойнатушы Зевс те айдаһармен айқасқан. Тифон атты бұл айдаһардың 100 басы болыпты. Зевс оның үстіне Этна тауын құлатып жіберген, содан бері Этна от шашатын жанартауға айналған. <br /> Айдаһар Тифон мен жылан - әйел Ехиднаның қызы - демінен от шашқан Химера және ұлы - үш басты төбет Цербер болған. <br /> ==Химера==<br /> Ежелгі грек ақыны Гомердің айтуынша, Химераның басы арыстандікі, денесі ешкінікі, құйрығы айдаһардікі. Химера тайда, Аид патшалығына кіретін тұсқа жақын жерде өмір сүрген. Цербердің бастары иттікі, ал құйрығының орнында - улы жылан. Ол өлілер патшалығының қақпасын күзеткен. Аңыз бойынша, өлгендердің жандары Аид патшалығына кіру үшін оған бал қосылған пірәндік берген. Бірақ ол жақтан кері қайту мүмкін емес. <br /> ==Василиск==<br /> Ежелгі Грекия мифтерінде кездесетін ең қорқынышты мақұлықтардың бірі василиск болған. Оның түрі мынадай: әтеш басты, құрбақа денелі, арқасында қанаты бар. Василиск әтештің 400 жылда бір рет табатын жұмыртқасынан шығады деп саналған. Жұмыртқаны жылан немесе құрбақа басып отырады. Гректер василиск адамды қараған көзімен - ақ өлтіреді деп сенген. Бірақ адамда оған айнаны көрсету арқылы өлтіре алады. Василиск айнадағы бейнесіне қарап, өзінің көзқарасынан өзі өліп қалады. <br /> ==Кентаврлар==<br /> Кентаврлардың денесі жартылай адам, жартылай жылқы болған. Әдетте, кентаврлар сабырлы әрі ақылды. Бірақ өздерін мазақ еткендерді байқаса болды, олар әп-сәтте ашуға мініп, қаһарын төгіп шыға келеді. Олардың арасында бір данышпан әрі момын кентавр Хирон - Зевстің бауыры болған. Хирон науқастарды емдеген, болашақты болжаған.<br /> &quot;Ехидна&quot; деп зұлым, жауыз, келеке еткіш адамды айтады. Бұл сөз грек құбжығының атынан шыққан. Жылан - әйел Ехидна жердің терең түбінде өмір сүрген. Ол адамдарды да, құдайларды да жек көрген.<br /> ==Галерея==<br /> &lt;gallery&gt;<br /> image:Muerte de Hércules, por Zurbarán.jpg|Геракл<br /> image:Cerberus.jpg|Цербер<br /> image:Getty Villa - Collection (5305293474).jpg|Химера<br /> image:Inf. 12 i centauri, anonimo settentrionale.jpg|Кентавр<br /> image:Wenceslas Hollar - The basilisk and the weasel.jpg|Василиск<br /> &lt;/gallery&gt;<br /> <br /> ==Дерек көздер==<br /> *Әпсаналар,Мәскеу Росмэн 2012,ISBN 978-5-353-06045-1<br /> <br /> [[Санат:Фольклор]]</div>

Alonso de Mendoza https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%85 2015-08-13T10:19:23Z

<p>Alonso de Mendoza: /* Кіріспе бөлімін өңдеді */</p> <hr /> <div>[[Сурет:Albrecht Dürer - Adam and Eve (Prado) 2.jpg|thumb|130px|[[Альбрехт Дюрер]]. Диптих «Адам және Хауана»]]<br /> '''Диптих''' ({{lang-el|δίπτυχος – екі қабат}}) – <br /> *1) екіге жарылып ашылатын, екі бетіне де кескіндемелік немесе [[рельефті суреттер]] салынған [[бүктеме]]; <br /> *2) бір ортақ тақырыпқа салынған екі [[картина]].&lt;ref&gt;Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==Дереккөздер==<br /> &lt;references/&gt;<br /> {{Stub:Қазақ мәдениеті}}<br /> {{wikify}}<br /> <br /> [[Санат:Мәдениет]]</div>

Alonso de Mendoza