Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев

2026-06-24T10:13:53Z

Aiman Tauman:

{{Тұлға
|Есімі = Бақытжан Қаратаев
|Шынайы есімі =
|Сурет = Bakhytzhan Karatayev.jpg
|ені = 200 px
|Сурет атауы = Bakhytzhan Karatayev
|Туған кездегі есімі =
|Толық есімі =
|Туған күні = 1860 жыл
|Туған жері = [[Орал облысы]], [[Қаратөбе ауданы]], Ақбақай ауылы
|Қайтыс болған күні = 26 тамыз 1934 жыл
|Қайтыс болған жері = [[Ақтөбе қаласы]]
|Азаматтығы =
|Ұлты =
|Мансабы =
|Белсенді жылдары =
|Білімі =
|Мамандығы = заңгер
|Не үшін белгілі =
|Партиясы =
|Әкесі = Бейсәліұлы
|Анасы =
|Жұбайы = Әбуханиф Күнтөреқызы Сейдалина, 
Рахила Ақшақызы, 
Саржан Байманқызы
|Серігі = 
|Балалары = Ғаббас Бақытжанұлы, Шәміл Бақытжанұлы, Мұрат Бақытжанұлы, София Бақытжанқызы, Зейнеп Бақытжанқызы
|Отбасы = 
|Марапаттары =
|Қолтаңбасы =
|Сайты =
|Басқалары =
|Commons =
}}

'''Бақытжан Бейсәліұлы Қаратаев''' ([[1860 жыл|1860]], [[Қаратөбе ауданы]], [[Ақбақай]] ауылы — [[26 тамыз]] [[1934 жыл|1934]], [[Ақтөбе]] қаласы) — қоғам қайраткері, [[заңгер]], ағартушы-демократ. Қазақтардың арасындағы саяси және ұйымдастырушылық жұмыстарға белсенді араласты. 1919 жылы мамыр және шілде айларында қазақ атты бригадасы саяси бөлімінің меңгерушісі, 1921-1924 жылдары Ақтөбе губерниялық алқаның төрағасы болып тағайындалды. Одан кейінгі жылдары [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] Мемлекеттік мұрағатына жұмыс істеді. 1926 жылы партиялық тәртіпті бұзғаны үшін Ақтөбе қалалық партия комитетінің шешімімен партия қатарынан шығарылды. Қазақ АКСР Кеңестерінің 1-2 съездерінің делегаты болды.

* [[Орынбор]] гимназиясын бітіргеннен кейін [[Санкт-Петербург]] университетінің заң факультетіне түседі.
* 1890 ж. оны 2-дәрежелі алтын медальмен үздік бітіреді.
* Петербургта, [[Кутаиси]]да, Орынборда [[тергеуші]] болып істейді. 1897 жылдан [[Орал]]да, [[Қаратөбе]]де, [[Жымпиты]]да [[адвокат]] болды.
* 1907 ж. 2-Мемлекеттік Думаға [[кадет]]тер тобынан [[Орал облысы]]<nowiki/>нан депутат болып қатысып, жер-су мәселесі бойынша қазақ халқының мүддесін қорғап сөз сөйлеген.
* Ол өзін [[КОКП|большевиктер партиясы]]ның қатарындамын деп есептеді.
* 1907-16 жылдары ағартушылық жұмыстармен айналысып, [[Қазақстан газеті|«Қазақстан» газетін]], [[Айқап|«Айқап» журналын]] шығаруға көмектеседі.
* 1918 ж. Орал облыстық атқару комитетінің мүшелігіне сайланды.
* 1918 ж. наурызда ''«әскери үкімет»'' бүлік ұйымдастырып, облыстық кеңес мүшелерін, (ішінде Қ. та бар) тұтқынға алды.
* 1919 жылы 24 қаңтарда [[Чапаев дивизия]]сы босатып, кейін ол Орал облысы ревкомның қүрамында ұлттар коллегиясын басқарды.
* 1919 ж. 24 шілдеде [[Қазәсревком]]ның мүшелігіне тағайыңдалды.
* 1920 ж. 4-12 қазанда Орынборда өткен Кеңестердің Бүкілқазақстандық 1-съезіне делегат болды. Мұнда қабылдаған Қазақ АКСР-і еңбекшілерінің құқығы туралы декларацияның жобасын дайындауға қатысқан.
* Қазақ АКСР-інің заң комиссары болды. Кеңестердің 2-Бүкілқазақстандық съезіне де делегат болып қатысты.<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref><ref>Қазақстанның қазіргі заман тарихы: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған окулық. 2-басылымы, өңделген. Жалпы редакциясын басқарған тарих ғылымының докторы, профессор Б. Ғ. Аяған. Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-933-9</ref>
* 1927 жылы діни көзқарастары үшін большевиктер партиясының қатарынан шығарылған. Өмірінің соңына дейін ғылыми - зертханалық жұмыстармен шұғылданған.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1860 жылы туғандар]]
[[Санат:Қаратөбе ауданында туғандар]]
[[Санат:26 тамызда қайтыс болғандар]]
[[Санат:1934 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері]]
[[Санат:Қазақстан заңгерлері]]
[[Санат:Қазақстан әділет министрлері]]
[[Санат:Ресей Мемлекеттік Думасының депутаттары]]
[[Санат:Төрелер]]

Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану мұражайы

2026-06-24T05:17:04Z

Aiman Tauman:

{{Мұражай
|атауы = Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі
|sort =
|шынайы атауы =
|логотипі = Музей Логотип Ақтөбе.png
|логотип ені = 150px
|сурет = Ақтөбе облыстық тарихи өлкетану музейі.jpg
|сурет ені = 250px
|сурет атауы = Ақтөбе облыстық тарихи өлкетану музейі.jpg
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
|region =
|CoordScale =
|құрылған уақыты = 1929 жыл
|орналасқан жері = Ақтөбе қаласы, Алтын Орда шағын ауданы, Ораз Тәтеұлы 3 көшесі.
|түрі =
|келушілер саны =
|директоры = Мейрам Нұрланұлы Дуйсенгали
|аялдама = Жекпе-жек
|ашылу уақыты = 09:00 - 18:00
|сайты = https://aqtobe-museum.kz/kz/
|Commons =
}}

'''Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі''' – мәдени-ағарту мекемесі. [[1929 жыл|1929]] ж. құрылған.

== Тарихы ==

Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің негізінің қалануы, архив құжаттарында 1929 жылдың 25 тамызында ұйымдастырылған өлке тарихын таныстыратын көрмеден бастағандығы, Қазақстан өлкесін зерттеу қоғамының [[Ақтөбе]] бөлімімен осы көрмеге ерекше назар аударылғандығы және болашақ музейдің қалыптасуына себепші болғандығы келтіріледі. Алғашқыда шағын мектеп музейі ретінде шаңырақ көтеріп, кейіннен жергілікті басқару жүйесіне қарасты «Жергілікті өлкетану музейі», «Округтік өлкетану музейі» деп аталады.
Мекеменің бастау тарихында оның ұйымдастырушысы әрі басшысы болған Давид Трофимович Темушка, 1929-1945 жылдар аралығында музей меңгерушісі қызметін атқарып оның дамуына үлкен күш жігерін жұмсаған азамат.
1929-1934 жылдың шілдесі аралығында өлкетану музейі көлемі 6 х 6 ш.м. болатын қала шетіндегі лайықталмаған ғимаратта орналасады.
[[Сурет:Қ.Жұбановтың өз қолымен Қазақстанды зерттеу Орталығы, Ақтөбе филиалына жазған өтініші. 1926 жыл.jpeg|нобай|оңға|Қ.Жұбановтың өз қолымен Қазақстанды зерттеу Орталығы, Ақтөбе филиалына жазған өтініші. 1926 жыл]]
1934 жылы музей миссионерлік шіркеу мектебінің ғимаратына көшіріледі. Осы жылдың желтоқсан айында сол кездегі Ленин көшесі бойындағы бұрынғы «Торговый синдикат» кеңсесінің орнына қоныс аударады. 1946 жылы қалалық атқару комитетінің шешімімен өлкетану музейі орналасқан ғимарат маман кадрларды дайындау еңбек резервіне беріледі. Бұдан кейін уақытша мәдениет үйінің екінші қабатына қоныстанған ұжым қыркүйек айында кезіндегі Комсомольская көшесі 22 мекен-жайына көшіріледі. Бұл уақыттағы тақырыптық экспозиция 3 бөлімді қамтыды, атап айтсақ, табиғат, тарих және социалистік құрылыс бөлімдерінен тұрды. Экспозиция залдарынан бөлек музейде кітапхана, архив және қор бөлімі жұмыс жасады. 1962 жылы музей сол кездегі Фрунзе көшесіндегі 62 үйге қоныс аударады.
1965 жылдың мамыр айында облыстық музейді орналастыруға, алдағы уақыттағы жарты ғасырдан астам тарихы байланысты қала орталығындағы бұрынғы екі қабатты қонақ үйдің ғимараты ұсынылды.
Ғимараттың жалпы ауданы 848,6 ш.м. болса, тақырыптық экспозиция жасақтауға 563 ш.м. бөлінді. Осы жылдың маусым айында музей директоры болып Рахила Сарсенқызы Сарсенова тағайындалады. Бұған дейін мемлекеттік қызметтерде жинақталған тәжірбиесінің арқасында музей алдында тұрған күрделі мәселелерді қысқа мерзімде шешуге күш-жігерін салды. Ғимаратты музейге лайықтау мақсатындағы күрделі жөндеу жұмыстары 1965 жылдың желтоқсанында аяқталады. Ғылыми қызметкерлермен бірге білек сыбана кірісіп кеткен Рахила Сарсенқызы қала және облыс тұрғындарымен байланысқа түсіп, жасақталуы керек экспозицияға материалдар жинақтай бастады. Музей ішін заман талабына сай қайта жасақтау Орынбор шығармашылық-өндірістік шеберхасына тапсырылады.
1967 жылдың 6 маусымында облыстық тарихи-өлкетану музейінің ашылу салтанаты өтіп, оған [[Қазақстан Компартиясы Орталық комитеті]]нің бірінші хатшысы [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] қатысады.
Өткен ғасырдың 60-70 жылдары Қазақстанда археология ғылымы жаңа табыстарға қол жеткізіп, жергілікті жерлердегі музейлердің қоры өлке тарихының ежелгі кезеңінен сыр шертетін жәдігерлермен толыға түсті. Қызметкерлердің белсенділігі мен тұрғындардың қызығушылығы арқасында өңірлерде құрып кету қаупі бар және ғылым үшін маңызды ескерткіштер кәсіби мамандармен зерттеле бастады. 1955 жылы белгілі ғалым В.С.Сорокин [[Ақтөбе облысы]]ның [[Елек]], [[Қобда]], [[Жем]], [[Қарғалы]] және [[Ор]] өзендерінің бойында қазба жұмыстарын жүргізіп, қола дәуірінде өмір сүрген тұрғындардың материалдық мәдениеті мен шаруашылығына қатысты деректерді зерттеді. Бұдан кейін 70-ші жылдардың басында ерте темір дәуіріне қатысты көлемді ғылыми-зерттеу жұмыстарын Қазақ КСР ҒА Ш.Уәлиханов атындағы ТАЭИ Оңтүстік Қазақстан кешенді экспедициясының Қаратау тобы (жетекшісі т.ғ.к. М.Қ.Қадырбаев) үш маусымда жүргізді. Жұмыс қортындысы бойынша Бесоба, Сынтас, Жалғыз оба, Камыссай қорғандарынан сармат шеберлерінің қолынан шыққан алтын бұйымдар мен тұрмыстық заттар музей қорын толықтырды.
Табылған археологиялық заттарға қатысты қызығушылықтың артуына байланысты 1974 жылдың желтоқсан айынан бастап облыстық тарихи-өлкетану музейінде қаладағы мектеп оқушыларының қатысуымен «Жас археолог» үйірмесі құрылады. Үйірменің жетекшісі облыстық музейдің Ғылыми кеңесінің мүшесі, КСРО геология саласының үздігі В.В.Родионов.
1980 жылы музей басшылығына Рысжан Ілиясова келгеннен кейін мәдениет ордасына жаңа дем берді. 1981 жылдың 10 қыркүйегінде облыстық музей күрделі жөндеу жұмыстарына жабылып, 1985 жылдың 5 шілдесінде табиғат және Кеңестік кезеңге дейінгі бөлім залдары ашылды. Бір жылдан кейін Кеңестік қоғам залы келушілерді қабылдай бастады. Облыстық музей қызметкерлерінің ғылыми ізденіс жұмыстарының нәтижесінде майдан даласында Ұлы Жеңісті жақындатуға үлес қосқан [[101-ші ұлттық атқыштар бригада]]сы мен [[312-ші атқыштар дивизиясы]]ның құрылуы мен ерліктерін насихаттаған экспозиция бөлімі қайта жасақталса, қорға түскен Кеңес Одағының Батыры В.И.Пацаевтың жеке тұтынған заттарымен тақырыптық экспозициясы кеңейтілді.
Еліміз тәуелсіздігін жариялағаннан кейін ұлттық тарихтың «ақтаңдары» ашылып, тарихи тұлғалардың есімдері қайтадан халқымен қауышты. 1992 жылы Тама [[Есет Көкіұлы]]ның 325 жылдығы қарсаңында облыстық музейдің экспозициясына өзгерістер енгізіліп, жаңадан құрылымдық жоспары жасалды. Осы жылы алғашқы жасақталған «Дулығалы дала перзенттері» залы ашылды.
Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі 1999 жылы Красноярскідегі «Открытый музей» Халықаралық ассоциясының, 2003 жылы «Қазақстан ICOM-ы»-Халықаралық музейлер кеңесінің мүшелігіне өтті.
2003-2010 жылдар аралығында облыстық музейге ұзақ жылдар облыстың мәдениеті мен өнер саласын басқарған Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері Еркін Жолмырзаұлы Құрманбеков басшылық етті. Тарихтан орын алған ұлы тұлғаларды ұлықтауға арналған танымдық шаралар, ғылыми конференциялар, экспедициялар ұйымдастырып, [[Әл-Фараби]], [[Шоқан]], [[Абай]], [[Махмұд Қашқари]], [[Жалаңтөс]], [[Бейбарыс]], [[Ахмет Яссауи]], [[Әбілқайыр хан]], [[Әйтеке би]], [[Исатай Тайманұлы]], [[Қызыл Тұрдалыұлы]], [[Молдабай]], [[Қазанғап]], Б.Қаратаев, А.Бірімжанов, А.Қалменов және басқа да тұлғалардың есімдері ұрпақ жадында сақталу үшін кеңінен насихаттауды жолға қойды.
2013 жылы Облыстық тарих, этнография және археология орталығы музейге қосылды. Осындай өзгерістер, музей қызметкерлерінің ғылыми бағыттағы ізденіс жұмыстарын одан әрі дамыта түсті.
2013 жылы музей басшылығына білімді, іскер, музей саласын дамытуға күш салып келе жатқан, жалынды жастардың бірі Мейрам Нұрланұлы Дүйсенғали келді. Көп жылдардан бері Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің басты мәселелерінің бірі – жаңа ғимараттың қажеттілігі тұрды. Осы жағдайға облыс әкімшілігінің тікелей араласуымен қаланың жаңа ауданында музей ісіне қатысты заманауи құрылыс талаптарын ескере отырып жаңа зәулім ғимараттың негізі қаланады.
Облыстық тарихи-өлкетану музейінің жаңа ғимараты 2018 жылы 14 қараша күні ресми ашылды. Еңселі ғимараттың ашылу салтанаты Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасының ұйымдастыруымен «Н. Назарбаев: дәуір, тұлға, қоғам» көшпелі қор көрмесінің тұсаукесерімен өз қызметін бастап кетеді.
Қазіргі уақытта музейде 10 тұрақты көрме залдары жасап тұр. Жаңа ғимараттың жалпы ауданы – 4360,4 м2, оның ішінде экспозициялық-тақырыптық көрме залдарының ауданы – 1425,8 м2 және музей қорының ауданы – 341,23 м2 құрайды. Жаңа музейде шеберханалар, ғылыми кітапхана, қор экспонатын сақтау бөлмелері, шығармашылық бөлмелері қарастырылған. Көрме залдарында жаңа технологиялар көлемді LED экрандар, интерактивті виртуалды кітап, мультимедиялық жабдықтар, виртуалды голографиялық кешен, ақпараттық киоскілер іске қосылды.
Қазіргі уақытта Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейі облысымыздың мәдени орталығы ретінде, өткеннің жақсы дәстүрлерін жалғастырып, жаңашылдықпен жұмыс жасап келе жатқан, қор сақтау, көрме, ғылыми-ізденіс жұмыстарын жолға қойып, еліміздің және алыс-жақын шетел музейлері, ғылыми-зерттеу мекемелерімен ынтымақтастықты дамытуда.
<ref>{{cite web|url=https://aqtobe-museum.kz/kz/contacts/istoriya-muzeya|title=Музей тарихы|author=|date=|website=aqtobe-museum.kz|publisher=|accessdate=2026-06-23|lang=kk}}</ref>

== Экспозиция ==

1. Табиғат залы
2. Археология залы
3. Алтын зал
4. Қазақ хандығы залы
5. «1869-1941 жылдардағы өлке тарихы» залы
6. «Ерлік пен Даңқ» залы
7. «1945-1991 жылдардағы өлке тарихы» залы
8. «Тәуелсіздік жолымен» залы
9. Этнография залы
10. «Тарих және тұлға» тақырыптық-экспозициялық залы
11. «Руханият» көрме залы

== Басшылар ==

1. Тёмушка Давид Трофимович (1929-1946 ) 

2. Черников Константин Степанович (1947-1962) 

3. Сарсенова Рахила Сарсенқызы (1965-1974) 

4. Петров Николай Петрович (1974-1980) 

5. Ілиясова Рысжан Ілиясқызы (1980-2003) 

6. Құрманбек Еркін Жолмырзаұлы (2003-2010) 

7. [[Амантай Өтегенов]] Шәмілұлы (2010-2012) 

8. Ешбай Бақытжан Сарсенғалиқызы (2012-2013) 

9. Дуйсенгали Мейрам Нурланұлы (2013 жылдан бастап) 
<ref>{{кітап|авторы= |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Ғасырлар мұрасының шырақшысы |шынайы атауы= Ақтөбе облыстық тарихи-өлкетану музейінің тарихы |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ақтөбе |баспасы="Хабар-Сервис" |жыл=2014 |томы= |беттері= |барлық беті= 144|сериясы= |isbn=978-9965-02-399-6 |тиражы=3000 }}</ref>

==Дереккөздер==
<references/>

<ref>Қазақ ұлттық энциклопедиясы</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>

{{Stub:Қазақ мәдениеті}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1929 жылы құрылған мұражайлар]]
[[Санат:Ақтөбе мұражайлары]]
[[Санат:Қазақстан өлкетану мұражайлары]]

Нұрпейіс Байғанин

2026-06-23T08:59:03Z

Aiman Tauman:

{{Музыкант
|Есімі = Нұрпейіс Байғанин
|Атауы =
|Сурет = Нурпеис Байганин.jpeg
|Сурет ені = 200 px
|Сурет тақырыбы =
|Фон = әнші
|Туған кездегі есімі =
|Толық аты =
|Туған күні = 20.06.1860
|Туған жері = {{туғанжері|Темір ауданы|Темір ауданында}}, [[Ақтөбе облысы]]
|Қайтыс болған күні = 9.4.1945
|Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Ақтөбе|Ақтөбеде}}
|Белсенділік жылдары =
|Мемлекет = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] {{байрақ|Қазақ КСР}}
|Мамандықтары = халық ақыны, жырау
|Дауыс түрі =
|Аспаптары = домбыра
|Жанрлары =
|Лақап аттары =
|Ұжымдары =
|Қызметтес болған =
|Лейблдері =
|Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}}
|Сайты =
}}
'''Нұрпейіс Байғанин''' ([[20 маусым]] [[1860 жыл|1860]], қазіргі [[Темір ауданы]] Сүлікті ауылы, [[Ақтөбе облысы]] — [[9 сәуір]] [[1945 жыл|1945]], [[Ақтөбе]]) — халық ақыны, [[жырау]]. Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері (1939).

== Жас жыршы ==
Кіші Жүздің [[Әлімұлы]], [[Шекті]]нің Шүрен руынан. Әкесі Байғана жоқшылықты көп көрген. Анасы Үміт [[әнші]], домбырашы әрі [[ақын]] болыпты, айтыстарға қатысқан.

Ол ақындық өнерді ең алғаш анасынан үйренген. 16 – 17 жасынан-ақ “бала жыршы” атанады. Кейіннен [[Абыл Тарақұлы|Абыл]], [[Шернияз Жарылғасұлы|Шернияз]], [[Нұрым Шыршығұлұлы|Нұрым]], [[Қашаған Күржіманұлы|Қашаған]], [[Ақтан Керейұлы|Ақтан]], [[Қазақбай]], [[Сабыр Садықұлы|Сабыр]] тәрізді белгілі ақындардан үлгі алып, бірқатарымен айтысқа түседі, батырлық жырларды үйренеді. Байғанин Нұрпейіс негізінен батырлықты, адамгершілік пен адалдықты, әділдік пен ізгілікті дәріптейтін, [[халық]] сүйіп тыңдайтын ''“Құбығұл”, “Төрехан”, “Қобыланды”, “Ер Тарғын”, “Алпамыс”, “Қыз Жібек”, “Айман — Шолпан”'' сияқты жыр, дастандарды жырлаған. Байғанин Нұрпейіс жырлаған [[Қобыланды батыр (жыр)|"Қобыланды батыр"]] жыры — осы жырдың басқа ақын-жыршылар айтқан нұсқаларынан көлемі молы, оқиғасы жағынан мазмұндысы. Байғанин Нұрпейістің ертеректе жырлаған дастан, жыр нұсқалары кезінде жазылып алынбаған.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>

== Еңбегі ==
Эпостық жырларды айтумен қатар, дайын сюжеттерді пайдалана отырып, халықтық, әлеуметтік мәселелерге арналған ''“Ақкенже”, “Нарқыз”'' сияқты өз туындаларын шығарды. ''“Ақкенже”'' дастанында қазақ әйелдерінің тағдыры сол кезеңдегі нақты өмір мәнімен үндес, жан-жақты суреттеледі. '' “Нарқыз”'' — қазақ әйелдерін бостандыққа шақырған, идеясы анық, көркемдігі жоғары шығармаларының бірі. Байғанин Нұрпейістің дастан, эпостық жырларынан басқа да сатиралық өткір, қысқа өлеңдері және “Кектің дауысы”, “Қазақбаймен айтыс” сияқты көлемді шығармалары бар. Байғанин Нұрпейіс шығармашылық жағынан толысып, халық құрметіне бөленген шағында отансүйгіштік, халық тағдыры, тағы басқа тақырыптарды кеңінен жырлады (''“Қазақстан”, “Гүлденген заман”, “Өңімдегі жұмбақ”, “Ғажайып көрмеде”, “Москва”, тағы басқа''). 1938 жылы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл Жабаевтың]] мерейтойына қатысып, “Ақын шабыты”, “[[Жамбыл Жабайұлы|Жамбылға]]”, ''“Көрімдік”, “Ғасырдың қарт бұлбұлы”'', тағы басқа жырлар шығарды. Бүкілодақтық [[Ауыл шаруашылығы|ауыл шаруашылық]] көрмесінің ашылу салтанатына, Қазақстан жазушыларының екінші съезіне (1939) қатысты. Ақынның кейіннен ''“Өрістегі өмір”'' (1938), ''“Ақын”'' (1939), тағы басқа дастандары жарияланды. ''“Ер туралы жыр”'' (1942), ''“Жиырма бес”'' (1942) поэмалары [[Кеңес Одағының Батыры|Кеңес Одағының Батырлары]] Нарсұтбай Есболатов пен [[Төлеген Тоқтаров]]тың ерлігіне арналған. Ол батырлық туралы жырларында ауыз әдебиетінің үлгілерін шебер пайдаланып, оны жазба әдебиеттің биігіне көтере білді. Көп жасаған, көп көрген, көп үйреніп, көп жырлаған, қазақ халқының мол сөз қазынасын меңгере, пайдалана білген ақынның шығармалары терең мағыналы, өткір тілді, [[Шешендік өнер|шешендік]] сөздерге, мақал-мәтелге, афоризмге толы. Байғанин Нұрпейістің ''“Ақын шабыты”, “Ақынға”, “Отарба”, ''“Зор майданға шапшаң бар”'', тағы басқа өлеңдері дәстүрлі терме мәнерінде жазылған.

== Жетістіктері ==
[[Ақын]] жыр алыбы [[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]] сияқты Қазақстанның біраз жерлерін аралап, [[Алматы]], [[Мәскеу]] қалаларында болып, ертеден келе жатқан жыраулық дәстүрді халқына қайта тарту етті. [[1938 жыл|1938 жылдан]] бастап Байғанин Нұрпейіске әдеби хатшы белгіленіп, ақын шығармаларын М. Хакімжанова, Қ. Шаңғытбаев, Е. Ахметов, тағы басқа ақындар ұқыпты түрде дер кезінде қағазға түсіріп отырды. Байғанин Нұрпейіснің өмірі мен шығарм. Е. Ысмайыловтың, О. Нұрмағамбетованың, К. Сейдехановтың зерттеулерінде қарастырылған. [[Ақтөбе облысы]]нда [[Байғанин ауданы]] бар. Ақтөбе және басқа қалалардағы көшелер мен мектептерге ақын аты берілген. Байғанин Нұрпейіс ''“Құрмет белгісі”'' орденімен марапатталған.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref>

==Шығармалары==
* Өрістеген өмір, А., 1939;
* Ақын шабыты, А., 1940;
* Таңдамалы, 1945;
* Шығармалар жинағы, А., 1956;
* Избранные произведения, А.-А., 1946;
* Таңдамалы, А., 1991.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақ жыраулары]]
[[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері]]