Биологиялық алуан түрлілік конвенциясы

2026-01-13T17:07:05Z

Ahmetkali Aizere: Емле қатесі

[[File:Globe logo.svg|right|250px|thumb|Биологиялық алуан түрлілік конвенциясы]]
'''Биологиялық алуантүрлілік конвенциясы ''' — биологиялық алуантүрлілікті сақтау жөніндегі халықаралық келісім.

''1992 жылы 22 мамырда'' [[Найроби]]де өткен [[БҰҰ]] Қоршаған орта жөніндегі бағдарламасының конференциясында қабылданды.
''1993 жылы'' Конвенцияға 168 мемлекет (оның ішінде [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]) қол қойды. Конвенцияға қол қоюшы мемлекеттер мынадай негізгі баптарды орындауға міндеттенді:
*әрбір [[мемлекет]] өз [[ресурстар]]ын табиғат қорғау саласындағы [[саясат]]ының негізінде қолдана алады және іс-әрекеттері өзге мемлекеттер мен өңірлердің табиғатына зиян келтірмеуін қамтамасыз етуге жауапты;
*биологиялық алуан түрлілікті сақтау және тұрақты әрі тиімді пайдалану мақсатында басқа да ортақ мүддесі болған жағдайда мүмкіндігіне байланысты бірігіп іс-әрекет жасайды;
*биологиялық алуан түрліліктің құрамдарына, оны сақтауға және тұрақты әрі тиімді пайдалануға кері ықпал ететін немесе ықпал етуі мүмкін процестерге, оның зардаптарына тұрақты [[бақылау]] (мониторинг) жүргізіледі;
*биологиялық алуан түрлілікті және оның құрамын анықтау, сақтау және тұрақты, тиімді пайдалану шараларын іске асыру мақсатында мамандарды оқыту және даярлау бағдарламаларын дайындайды және іске асырады, [[ғылыми-зерттеу жұмыстары]]на қолдау көрсетеді.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref>

==Қазақстанның конвенцияға қосылуы==
Қазақстан конвенцияға ''1994 жылы'' ғана қосылды. Қазақстанның [[Экологиялық жүйе|экожүйесі]] ерекше. Мемлекет аумағында өсетін өсімдіктің 500-ге жуық түріне жоғалып кету қаупі төніп тұр. Қазақстанда ұя тепкен құстардың 14 түрі жаһандық маңызы бар [[құстар]] болып табылады. Қазақстанда тіркелген [[омыртқалылар]]дың 236 түрі [[Қызыл кітап]]қа енген. Республикада ''2004-2015 жылдарға'' арналған [[Қазақстан]]ның экологиялық қауіпсіздігі туралы концепцияция қабылданған. Биоалуан түрлілікті сақтап қалудың тиімді шарасы ерекше күзетілетін табиғи аумақтар құру болып табылады.

Қазақстанда оның аумағы 13,5 млн. гектарды немесе барлық аумақтың 4,9 пайызын құрайды. Экологиялық тепе-теңдікті сақтауға бұл жеткіліксіз. Әлемдік [[стандарт]] - 10 пайыз. Дамыту және орналастыру концепциясы бойынша ерекше күзетілетін табиғи аумақтарды 17,5 млн. гектарға дейін арттыру көзделген.

[[File:Globe important.svg|right|250px|thumb|Табиғатты қорғау]]
==Халықаралық биологиялық алуан түрлілік күні==
'''29 желтоқсан''' - Халықаралық биологиялық алуан түрлілік күні.

==Конвенцияның негізгі ережелері==

Конвенция өзара қарым-қатынастағы жақтар алдына үш негізгі мақсат қояды:
1. Биологиялық сан алуандықты тұрақты пайдалану;
2. Оның құрамдас бөліктерін тұрақты қолдану;
3. [[Генетика]]лық ресурстарды пайдалануға байланысты пайданы ақиқатты түрде және тең негізде алу.

[[File:Waterfall vid Venezuela.ogv|left|150px|thumb|Табиғат]]

==Қазақстан Республикасының негізгі міндеттемелері==

*Биосаналуандықты сақтау бойынша жүзеге асыру жоспарын және ұлттық стратегиясын құру;
*Жоспар шараларын қаржымен қамтамасыздандыру;
*Қорғау үшін обьектілерді анықтау;
*Шаруашылықтың әсерінен биосаналуандыққа қауіпті бағалау;
*Биосаналуандығының ахуалына мониторинг өткізу, проблема бойынша мәліметтер банкін құру;
*Генетикалық модифицирленген ағзаларды бақылау;
*Сирек және жоғалып жатқан түрлерді қорғауды, заңды түрде бекіту;
*Жоғалып жатқан түрлерді қайта көбейту бойынша шараларды жүзеге асыру;
*Тұрақты қолдану бойынша шаралар қабылдау;
*Биологиялық сан алуандық қоспалары;
*[[Экология]]лық білімді дамыту;
*Ағарту және тәрбие;
*Биосаналуандығы мүдделерін есептеу бойынша мәліметтерді жинау;
*Шаруашылық жобаларды жоспарлау және жүзеге асыру бойынша жұмыстар жүргізу.

==Қазақстан Республикасындағы БҰҰ биологиялық сан алуандығы туралы Конвенциясының орындалуы==

Биосаналуандықты тиімді қолдану және сақтау мәселелеріне елдің негізгі стратегиялық құжаттары [[Қазақстан-2030 Стратегиясы|«Қазақстан 2030» Стратегиясы]].
Экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамасы.
Қазақстан Республикасының ''2005-2007 жылдарға'' арналған қоршаған ортаны қорғау Бағдарламасы және т.б енген.
Экологиялық және ауылшаруашылық бағыт бойынша ғылыми-зерттемелік жұмыстар жүргізілуде.
[[Жасыл ел бағдарламасы|«Жасыл ел»]] және «''2005-2007 жылдарға'' арналған ақ бөкендердің және жоғалып жатқан және сирек жабайы тұяқты жануарлар түрін сақтау және қайта көбейту» бағдарламалары жүзеге асырылуда.
Елде, биологиялық сан алуандықты сақтауда және экологиялық білімді артыруда және биоресурстарды тұрақты қолдануға қолдау жасау бойынша мықты мемлекеттік емес ұйымдар жұмыс жасауда.
[[Биологиялық ресурстар]]ды қолдану және қорғау саласында ұлттық заңнама бар. Ол [[Қазақстан Республикасы]]ның «[[Қоршаған орта]]ны қорғау жөнінде», «Жануар әлемін тиімді пайдалану және қайта орнын толтыру, қорғау жөнінде», «Айрықша қорғалатын табиғи аймақтар жөнінде» Заңдарында негізделген.

==Сілтемелер==
1. [http://os.balkhash.kz/kz/index.php?option=com_content&view=article&id=201:l-r&catid=24:2010-02-08-04-09-08&Itemid=32 «Биологиялық алуан түрлілік күні»]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
2. [http://egov.kz/wps/portal/Content?contentPath=/library2/1_kazakhstan/kr/ecologiya/conventions/article/754&lang=kk Биологиялық сан алуандық туралы Конвенция]

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}{{Қазақстанның халықаралық қатынастары}}
[[Санат:Қазақстан табиғаты]]
[[Санат:Халықаралық конвенциялар]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Биологиялық алуан түрлілік конвенциясы