Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Олимпиада чемпионы

2013-08-16T10:49:18Z

Addbot: Bot: Migrating interwiki links, now provided by Wikidata on d:q910077

'''Олимпиада чемпионы (олимпионик)''' — төрт жылда өтетін аламан спорт турнирінің ([[Олимпиада ойындары]]ның) жеңімпазы екендігін анықтайтын [[спорт]]тық [[титул]]. Олимпиада чемпионы атағы қайтып алынбайды. Аталған атақтан басқа спортшы сонымен бірге олимпиада медалін (алтын медалін) иеленеді.

Олимпиада чемпионы атағы спортшылар үшін ең маңызды спорттық мәртебе болып саналады. Алайда ерлер арасындағы [[футбол]] жарысы бойынша [[Футболдан әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] Олимпиада ойындарынан жоғары бағаланады. Олимпиада ойындарының ең атақты чемпионы американдық [[Майкл Фелпс]], ол 18 мәрте олимпиада чемпионы және 22 мәрте олимпиада ойындарының жүлдегері атанды.

== Дереккөздер==
<references/>

[[Санат:Олимпиада ойындары]]
[[ko:올림픽 육상 메달리스트 목록]]
[[ru:Олимпийский чемпион]]

Токай

2013-08-16T10:33:23Z

Addbot: Bot: Migrating interwiki links, now provided by Wikidata on d:q175962

'''Токай''' – Жапониядағы Айти префектурасының оңтүстік-шығысында, Тита түбегінде, Исэ шығанағының жағалауындағы қала. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B9_(%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B8) </ref>.

[[1969 жыл]]ы [[1 сәуір]]де [[Тита]] уезіндегі [[Уэно мен Екосука кенттері]]н біріктіру арқылы негізі қаланған.

Қала – қара металлургия мен химия өндірісінің орталығы. Қала ауданы 43,36км², халық саны 108 694 мың адам (2010 жылғы халық санағының қорытындысы).

''Қала нышандары'' – Азалия Сацуки гүлі мен камфор ағашы.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қалалар]]
[[Санат:География]]
[[Санат:Жапония]]

Адвокатура

2013-08-16T10:15:46Z

Addbot: Bot: Migrating interwiki links, now provided by Wikidata on d:q677907

'''Адвокатура''' – құқықтық институт болып, ол адвокаттық қызметпен шұғылданушы адамдар және жеке адвокаттық операциямен шұғылданушы бөлек кісілердің кәсіптік бірлесулерін өз ішіне алады.
==Адвокатура функциялары==

===Адвокатураның атқаратын функциялары:===

# адвокаттар қылмыс процессінде қорғаушы өкіл болып қатыса алады.
# адвокаттар коллегиясының қызметкерлері халыққа заңи кеңес береді.
# адвокаттар арыз, сенімхат, мирасқорлық бланкасын т. б. құқықтық құжаттарды толтырып береді.

===Адвокатураның басқа мақсаттары:===

* мекемелерге, қарттар үйіне, қарапайым халыққа жоғарғы дәрежелі жәрдем беру;
* Азаматтық құқықтарының сақталуына жәрдем беріу;
* Халықты құқықтық нормативтерге тәрбиелеуге жәрдем беру болып табылады.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Құқық]]
[[Санат:Нотариат]]
[[Санат:Заң]]

Үлгі:KASE мекемелері

2013-08-01T04:30:36Z

Addbot: Bot: Migrating interwiki links, now provided by Wikidata on d:q14334246

{{Navbox
|name = Қазақстан қор биржасында тіркелген мекемелер
|title = {{flagicon|Kazakhstan}} [[Қазақстан қор биржасы]] мекемелерінің [[KASE индексі]]
|listclass = hlist

|list1 =
[[Банк ЦентрКредит]] * [[Еуразиялық табиғи ресурстар корпорациясы]] * [[Қазақмыс]] * [[Қазақстан Халық Жинақ Банкі]] * [[Қазкоммерцбанк]] * [[Қазақтелеком акционерлік қоғамы|Қазақтелеком]] * [[ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру]]

''1 Қаңтар, 2012.''
}}<noinclude>

[http://www.kase.kz/en/index_kase The KASE index representative list]
[[Category:Қазақстан]]
</noinclude>

Санат:Микробиология

2013-08-01T04:01:24Z

Addbot: Bot: Migrating interwiki links, now provided by Wikidata on d:q5670721

{{Commonscat|Microbiology}}

[[Санат:Биология]]

[[ilo:Category:Microbiolohia]]

Қарақытайлар Жетісуда

2013-07-21T11:59:29Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q10868868 (translate me)

[[Сурет:Қазақстан және Орта Азия(1213 жылға дейін).PNG|thumb]]

'''Қарақытайлар мемлекетінің құрылуына'''— [[Орталық Азия]]дан келген көшпелі тайпалардың шапқыншылығы себепші болды, олардың үстем тобы едәуір аумақта билікті басып алды. Бірақтұтас алғанда қарақытай конфедерация Қарахан билеушілері тұсында да шекаралық қызмет атқарған, сөйтіп бұл үшін «наградалар мен үлестер» алған [[Оңтүстік-Шығыс Қазақстан]] мен [[Алтай]] тайпаларының, жетекші рөл атқаруы жағдайында жергілікті этникалық-саяси негізде қалыптасты».

1125 жылы Елюй Даши әскерінің Емілге келуі Жетісуда қалыптасқан мемлекеттік институттарға түбегейлі өзгеріс енгізген жоқ. [[Қарақытайлар]]дың саяси ықпалы Жетісудың бір бөлігіне, Сырдарияның оң жағалауына және басқа аудандарға таралды.

Қарақытай бірлестігін басқару органдарының қалыптасуына жергілікті дәстүрлер күшті ықпал жасады. Мұның өзі қарақытай армиясындағы езгерістердің мысалынан айқын көрінеді. [[Армия]]ны әскери бөліністерге бөле отырып, Елюй [[Даши Қатүн-Балық]]тың өзінде-ақ әрбір отрядтың санын 500 адамнан белгіледі. Бірақ [[Жетісу]]да гурхан бұл тәртіпті күрт өзгертті: бір әскери басшының қол астында жүзден аспайтын жауынгер болуға тиіс болды. Осы арқылы армияны басқару ішінара белшектенді. Жергілікті тайпалардың шекараларды қорғау жөніндегі қызметі сақталып қалды.

Бұдан былай қарай өз құрамына [[Оңтүстік-Шығыс Қазақстан]]ның тайпаларын қамтыған қарақытай әскері мұңдай әскери ұйым сипатынан айырылды. Жаулап алу барысында қарақытайлардың әскери жасағы негізінен құрамында түркі тілдес тайпалар мен халықтардан тұрған армиямен алмастырылды. Сонымен бірге алғашқыда [[Жетісу]]да, ал сонан соң [[Мауараннахр]]да — жергілікті этникалық ортада келімсек этникалық топтардың шаруашылық және этникалық «сіңісуі» жүріп жатты.
Қарақытайлар келгенде қалалар мен отырықшы қоныстарды қиратып келген жоқ. Қарақытайлар Орта Азияның қалаларымен және егіншілік аймақтарымен үнемі сауда жүргізуге мүдделі болды. Олардың арасында мал өсірушілермен қатар егіншілікті білетін жартылай көшпелі топтар аз емес еді. Деректемелерде: қарақытайдың таралуы бейбіт сипатта болғанын бір ауыздан атап керсетеді. «Олар (қарақытайлар) қаланы алған кезде, оның тұрғындары үшін еш өзгеріс жасамады, — деп жазды Ибн әл-Асир, — тек әр үйден бір динардан ғана алды. Егістік пен сол тәрізділерге келетін болсақ, олар халыққа берілді». Бұл орайда үлестік жерлерді иеленушілер өздерінің гурхан қамқорлығында екендігінің белгісі ретінде өзінше бір үлгідегі сақтау грамоталарын (пайцзалар) алды.

Жағдай XII ғасырдың 40-жылдарының басында [[Салжұқ]]тардың [[Мауараннахр]]да жеңілуінен кейін өзгерді. Жаңадан жаулап алған аймақтарда қарақытай әскерлері шоғырланды және оларға алым төлеу міндетті бола бастады.
Қарақытайлар тұтас алғанда өздеріне дейінгі болған саяси құрылымды және әр түрлі аймаңтар арасындағы өзара байланыстарды өзгертпеді. Жергілікті жерлерде билік басында осында бұрын билік еткен әулеттердің өкілдері отырды. Орын алып келген талас-тартыстар сарыны жойылмай, қайта күшейе түсті, өйткені «Түркістан патшалары», Жүзжанидың айтуынша, қарақытайлардың көмегімен бір-бірін «бағындыру және талқандау» әрекеттерін жалғастыра берді. Ұдайы жанжалдармен ездерін титықтата отырып, қарақытай әскерлерін ұстауға мол сыйлықтар беруде шашетектен шығындарға ұшырап, жаулап алушыларға алым төлеп, жергілікті билеушілер өздерінің үлестерін белшектеуді күшейтті, ал мұны гурхандар белсене қолдап отырды. Осының салдарынан қарақытай иеліктерінің құрамына кіретін [[Қазақстан]] мен [[Орта Азия]] аймақтары, сондай-ақ гурхандарға вассалдық тәуелділікті мойындаған бірлестіктер шаруашылық және саяси жағынан әлсіреді. [[Жетісу]]да, [[Мауараннах]]рда, [[Ферғана]]да бір мезгілде бірнеше ұсақ және ірі мәліктер мен сұлтандар биледі.

[[Іле алқабы мен Мауараннахр]]

Іле алқабы мен Мауараннахрдың қарлұқтары, Бесбалық ұйғырлары, Самарқанда соңғы Қарахандар іс жүзінде өздерінен алым жинайтын гурхан билеушілерінің басқаруында болды. Қарақытай шонжарларының басқаруы үлкен ауыртпалыққа ұшыратты, ал олардың қысым жасауы, әсіресе салықтар жинау кезіндегі шамадан тыс талаптары наразылық туғызды. Ибн әл-Асир былай деп атап көрсетеді: «қарақытайлар» Түркістан мен Мауараннахр елінде тұрды және олардың халқын ауыр езгіге салды. Олардың әрбір қалада билеушісі (болды), ол қарақытайларға ақша жеткізіп беріп тұрды.

Хорезмде алымдар мен салықтарды гурханның арнайы жіберген жинаушылары мезгіл-мезгіл жинап алып отырды, басқа аудандарда алым жинау мен оны қарақытайлардың астанасына жеткізу құқығы жергілікті феодалдарға берілді.
Империяның жариялануына дейін өздерінен де күшті болған наместниктер институтына сүйене отырып, қарақытай көсемдері өздерінің әулет меншігі ретінде үлесті жерлерді иемденуге талаптана қоймады. Кейбір өлкелердің, мәселен, Тараздың наместниктері кейін келе толық билік жүргізген әміршілерге айналып алды.

Санжар сұлтанды жеңгеннен кейін гурхан Баласағұн түбінде Ғұз-орда- да өз ордасын құрды. Ұйғыр көпестері Жетісуды Чугал (Жікіл) деп атады. Деректемелерде хабарланғанындай, оның тұрғындары бейбіт, егіншілікпен айналысады, билеушінің пайдасына оннан бір үлес төлейді, ал гурхан ордасының орасан кендігі соншалық, оны аралап шығу үшін жарты күн керек болады.

[[Патриархаттық-феодалдық принциптері]]

[[Қарақытай мемлекетті]]к бірлестігінің қалыптасуымен бірге басқарудың [[патриархаттық-феодалдық]] принциптері орнығын, нығая берді. Алайда жоғарғы билікті мұраға қалдыру жүйесі өзіндік сипат алды; гурханға, әдетте, бұл да гурхан атағын алатын әйел мұрагер болды. Мұның өзі жергілікті мұсылман халқының түсінбеушілігі мен наразылыгын туғызды. Бұл дәстүрді айыптау Шығыс авторларының шығармаларынан көрініс тапты. Мұрагерліктің мұндай принципінін бөлу себебі мынада еді: қарақытайлардың әулеттік одағы некелесетін ер және әйел [[ру-фратриялардан]], [[император]] руы мен император әйел руынын, екі ру-фратриясынан тұратын, сондықтан олардың екеуінің де бірдей дәрежеде гурхан тағына отыруға құқығы болды. Осыдан «алмасып мұраға алу» келіп шықты, оның мәнісі екі рулас әулет топтары өкілдерінің арасында билікті бөлуде емес, одан да гөрі өздерінің соңындағы генеалогиялық ортақтығымен байланысты көшпелі тайпалардың арасында белгілі бір әскери-саяси тепе-тендікті орнықтыруда болатын.

Елюй Даши 1143 жылы өлді де, билік гурханның жесірі Табуянға көшті, ал жеті жыл өткен соң басқару тізгінін Иле алды. Оның тұсында тұңғыш ретхалықсанағы жүргізілді. 84 мың отбасы жазылды, бұл, тегінде, Сырдария мен Еміл арасын мекендеген көшпелілердің саны болса керек. Қарақытайлардың бүкіл өмір салты даланың тұрмыс белгілерін сақтады. Иленің патшалық құруы 13 жылға созылды, ол өлгеннен кейін 1155 жылы так Елюй Дашидың қарындасы Бұсұғанға берілді. Оның мұрагері Чжилугу болып, ол 1169 жылдан бастап шамамен 1203 немесе 1214 жылға дейін патшалық құрды. Қарақытай мемлекетінің тарихындағы жаңа кезең соның есімімен байланысты. Бөлшектену үрдісі қарақытай әскербасыларының шың мәнінде автономиялы наместниктерге айналуына әкеліп соққан еді. Гурханның атынан әрекет жасай отырып, олар іс жүзінде әбден дербес болды да, оған тек алым жіберіп тұрумен шектелді.
Шынына келгенде, гурханның биледі деген аты ғана болды.
Езгінің күшеюі және феодалдық қырқыстар. XII ғасырдың орта шенінен бастап қарақытайлар өздерінің салық саясатын айтарлықтай өзгертіп, ашық тонауға көшті, бейбіт қоныстарға шапқыншылық жасады, «өлтірді, тұтқынға алды, тонады және есепсіз көп адамды қолға түсірді».

Жетісу мен Мауараннахрдағы қарақытайлардың жағдайы феодалдық қырқыстардың созылуынан әлі де біраз уақыт біршама берік болып қала берді. Мәселен, отырықшы халықтан салықтар алуға мүдделі қарлұқтар өздерімен бәсекелесуші Самарқан тамғаш-ханы (1156) ықпалынан уақытша құтылды. Гурхан бұған дереу араласып, өзінің қолшоқпары Жағры-ханға қарлұқтар «қару-жарақ асынуын қойып, егіншілікпен айналысатын болсын» деп, оларды Самарқан пен Бұхарадан көшіруге бұйрық берді.

[[Қарақытайдың ыдырауы]]

[[Самарқан]]нан аттанған [[қарлұқ]] атты әскері жол бойында кездескеннің бәрін «тонап, қырып жоя отырып», [[Бұхара]] жағына бет алды, бірақ қан төгіс ұрыста оны қарақытай әскерлері тас-талқан етті. Көп ұзамай гурхан Балқыдан айырылды, оның билеушісі жыл сайын харадж (жер салығын) беріп туратын еді. 1198 жылдың сәуір-мамыр айларында [[Хорасан]] мен [[Орта Азия]]ның онымен шекаралас аймақтарын басып алуға ұмтылған [[Ауғанстан]] жерінен шыққан гурид билеушілері қарақытайларға күйрете соққы берді.

Іле-шала гурханның қол астынан құтылуға тырысқан Хорезм де қарақытайларға қарсы күреске шықты. Гуридтерге қарсы күресте оны қолдаудан бас тартқан хорезмшах [[Бұхара]]ны қоршап, содан сон басып алды. 1205 жылы жазда қарақытайлар Термезден кетті, осыдан кейін олардың вассалдары — Самарқан пен Бұхара билеушілері — гурханға қарсы күресте Хорезммен одақтасу амалын іздестіре бастады. [[Мауараннахр]] [[Үзкент]]ке дейін дерлік осындағы «әрбір қала мен әрбір өлкені» алған және өздерінің наместниктерін қойған хорезмдіктердің қолында қалды. [[Тараз]] да [[Хорез]]мге біршама тәуелді болып қалса керек. Жергілікті жасақтың 1210 жылы талқандалып, тұтқынға алынған қолбасшысы символды түрде таққа отырғызылып, Хорезмге жіберілді.

Алайда, [[Самарқан]]ды түбегейлі өзгерістер бола қоймады. Ол былай тұрсын, хорезмшах «бәрі де қытайлар белгілегендей болсын» деп ондағы сұлтанды арнайы наместникпен бірге [[Самарқан]]ға сый-сыяпатпен аттандырып салды.
[[Гурхан]]ның Іле алқабындағы ([[Қойлық]] және [[Алмалық]]) өз вассалдары - қарлұқ билеушілерімен қатынасы шиеленісе түсті. Ол Ғұз-ордадан [[Қашғар]]ға көшуге мәжбүр болды.
Көп кешікпей найман тайпаларының күшті конфедерациясымен одақтасқан қарлүқтар Қашғар шегінде қарақытайлардың ең соңғы гурханы Чжи- лугуді қолға түсірді. Қарақытайлардың иеліктері біржолата наймандардың қолбасшысы Күшліктің қолына көшті.<ref>«Қазақстан тарихы» (көне заманнан бүгінге дейін). Бес томдық. 1-том. — Алматы: Атамұра, 2010.—59 ISBN 978-601-282-026-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

[[Санат:Тарих]]
[[Санат:Қазақстан тарихы]]

Сето

2013-07-21T11:32:05Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q254321 (translate me)

'''Сето''' – Жапониядағы Айти префектурасының солтүстігіндегі қала. <ref>http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D1%82%D0%BE_(%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B8)</ref>.

[[1929 жыл]]ы [[1 қазан]]да [[Сето]] кентіне қала мәртебесін беріледі.

''Сето'' – фарфор-фаян өндірісінің орталығы.

Қала ауданы 111,61км², халық саны 132 861 мың адам (2010 жылғы халық санағының қорытындысы).

''Қала нышаны'' – камелия гүлі.

==Дереккөздер==
<references/>

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қалалар]]
[[Санат:География]]
[[Санат:Жапония]]

Имитация (өнер)

2013-07-21T10:51:20Z

Addbot: Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q399250 (translate me)

'''Имитация (өнер)''' ({{lang-la|imitatio}} — елiктеу) — өнертану мен мәдениеттануда белгiлi бiр өнердiң стилiне, мектебiне, бағытына, шеберлiк мәнepiнe елiктеудi бiлдiретiн ұғым-термин.
Елiктеушi мүлде басқа тәсiлмен, көркемдiк құралдарымен мақсат eткeнiн айнытпай келтiрiп, қайталауы мүмкiн.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Мәдениеттану]]

Санат:Сұңқартәрізділер

2013-06-22T10:57:49Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q5618223 (translate me)

{{cat main}}
{{Commonscat|Falconiformes}}

[[Санат:Құстар]]

Санат:Қамалдар

2013-06-01T02:26:43Z

Addbot: Bot: Migrating 32 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q6858338 (translate me)

{{cat main|Қамал}}
{{Commonscat|Forts}}

[[Санат:Ғимараттар мен құрылыстар]]
[[Санат:Қарулы күштер]]

[[pl:Kategoria:Twierdze]]

Санат:Жоғарғы оқу орындары

2013-06-01T02:25:58Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q5741962 (translate me)

{{cat main|Жоғары оқу орындары}}
{{Commonscat|Universities and colleges}}

[[Санат:Оқу орындары]]
[[Санат:Жоғарғы білім]]

Портал:АҚШ

2013-05-17T10:50:27Z

Addbot: Bot: Migrating 4 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q5365167 (translate me)

{{Browsebar}}
{{Сыртқы бөлімдер
|Onglet-1=Портал
|URL-1=Портал:АҚШ
|Onglet-2=Жоба
|URL-2=Жоба:АҚШ
|Onglet-3=Талқылау
|URL-3=Жоба талқылауы:АҚШ
|Onglet-4=Қатысушылар
|URL-4=Жоба:АҚШ/Қатысушылар
|bordure=2px solid navy
|fond onglets=#002868
|fond cadre=white
|arrondi=0.5em
}}
<div style="text-align:right; font-size:95% ; padding-bottom:1px;"><small>{{purge|(Бетті жаңарту)}}</small></div>
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{| width="100%" cellpadding="3" cellspacing="3" style="border-style:solid; border-width:3px; border-color: #002868; table-layout:fixed"
| valign="top" style="padding: 0; margin:0;" |
{| width="100%" cellpadding="3" cellspacing="3" style="border-style:solid; border-width:3px; border-color: #BF0A30; table-layout:fixed"
| valign="top" style="padding: 0; margin:0;" |

{{Портал:АҚШ/Header}}


<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|<big>Кіріспе</big>|{{FULLPAGENAME}}/Кіріспе}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Кіріспе}}
{{box-footer|[[АҚШ|АҚШ туралы толығырақ...]]}}

<div style="float:left; width:64%;">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Таңдаулы мақала'''|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы мақала|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы мақала}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Таңдаулы сурет'''|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы сурет|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы сурет}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Жаңа жақсы мақала'''|{{FULLPAGENAME}}/Жаңа жақсы мақала|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Жаңа жақсы мақала}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Штаттары'''|{{FULLPAGENAME}}/Штаттары|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Штаттары}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="float:right; width:35%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Таңдаулы тұлға'''|{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы тұлға|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Таңдаулы тұлға}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Санаттар'''|{{FULLPAGENAME}}/Санаттар|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Санаттар}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="float:right; width:35%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Фотосурет галереясы'''|{{FULLPAGENAME}}/Фотосурет галереясы|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Фотосурет галереясы}}
{{box-footer|}}

{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Мақалалар'''|{{FULLPAGENAME}}/Мақалалар|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Мақалалар}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|'''Жобалар'''|{{FULLPAGENAME}}/Жобалар|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Жобалар}}
{{box-footer|}}
</div>

<div style="width:100%">
{{{{FULLPAGENAME}}/box-header|<big>'''Туыстас порталдар'''</big>|{{FULLPAGENAME}}/Туыстас порталдар|}}
{{{{FULLPAGENAME}}/Туыстас порталдар}}
{{box-footer|}}
</div>
</div>
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

[[Санат:Порталдар]]
[[Санат:География]]

[[diq:Portal:DAY]]

Санат:Вулканология

2013-05-14T04:36:43Z

Addbot: Bot: Migrating 52 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q6274804 (translate me)

{{catmain}}
{{Commonscat|Volcanology}}

[[Санат:Геология]]

[[ka:კატეგორია:ვულკანოლოგია]]
[[rm:Categoria:Vulcanissem]]
[[ur:زمرہ:برکانیات]]

Үш саусақты ергежейлі қосаяқ

2013-05-05T13:07:56Z

Addbot: Bot: Migrating 4 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q11684717 (translate me)

'''Үш саусақты ергежейлі қосаяқ''' -Salpingotus crassicauda Vorontzov, 1924
[[Сурет:Four-toes-jerboa.jpg|right||300px|"[[Төрт аяқты қосаяқ]]"]]

==Кеміргіштер отряды==
Rodentia

==Қосаяқтар тұқымдасы==
Dipodidae

==Статусы==
III-ші санат. Сирек таралу аймағы тар түр.

==Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы==
Таралу аймағы шектелген және саны аз шекаралық түр - Әлемдік фаунадағы төрт түрдің бірі, тек [[Зайсан]] қазаншұңқыры ауданында ғана мекендейді.

==Таралуы==
[[Зайсан]] қазаншұңқырының барлық құмдары. [[ Ертіс|Қара Ертіс]]тің сол жағалауындағы Бүкон құмдары, [[Айғырқұм]] мен [[Дала|Дала,]] Қара Ертістін оң жағалаулындағы Өзнұра құмдары және Зайсан көлінің оңтүстік жағалауындағы шағын құмдар.
Мекендейтін жерлері. Астық тұқымдастар – жусанды немесе астық тұқымдастар - әртүрлі шөтер өскен дартылай бекінген құмды жазықтар. Жайдақ және аса биік емес шағылдарда, тақырларда, сортақды не қиыршық тасты учаскелерде сирек кездеседі, ал ірі жоталы құмдарда жоқ <ref> Воронцов и др., 1969; Мазин, Мурзов, 1990; Шенброт и др., 1995;</ref>

==Саны==
Жалпы сана аса көп емес – 10 км автомаршрутта 0.5-тен 12-ге дейін <ref>Воронцов и др., 1969; Мазин, Мурзов, 1990;Мазин, Касабеков, 1983; </ref>. Бірақ та біршама қолайлы биотоптарда жекеленген жылдары бұлкөрсеткіш жоғары – 13-тен (Букон құмдарының солтустік бөлігі) 39-ға (атсыз құмдардың оңтүстік шеті) жетеді, бұл кезде қосаяқтардың мекендеу тығыздағы Дала құмында 1 га-да 5.1, Букон құмдарында 10.7 бас болады <ref>Мазин, Мурзов, 1990;Мазин, 1996; 7</ref>. Саны жылдар бойынша біршама өзгеніске ұшырайды. Қазақстанда тіркелген санының ең жоғарғы көрсеткеші тқменғі көрсеткіштен 6-10 есе артып түседі <ref>Шенброт и др., 1995;</ref>.

==Негізгі шектеу факторлары==
Қалайсыз қыстардан кейін топырақты терең тоң басу және мұз басу қосаяқтардың қысқы ұйқы кезіндеөлім – жітілге ұшырауы артады <ref>Шубин и др., 1969;</ref>. Жыртқыш аңдар мен құстардың да әсері болуы мүмкін.

==Биологиялық ерекшіліктері==
Жеке тіршілік етеді. Қысқы ұйқыға жатады. Оған қыркүйекте кетіп, сәуірдің аяғында оянады <ref>Мазин, Мурзов, 1990; Щербаков, 1977;</ref>. Ұйқыға кетер алдында детесініқ 28%-н құрайтындай май жинайды. Түнде белсенді. Жазды жеке учаскелерінің ауданы 0.35 га-дан (емізуші аналықтар) 0.5 га-ға (ересек аталықтар) жетеді. Негізгі қорегі – тұқым және насекомдар, аздап өсімдіктердің жасал бөліген де жейді. Қолда ұстағанда күнбағыс, жүгері, құмық пен сұлы дәндерін, түрлі насекомдарды, өрмекшілерді, құмырсқа жұмыртқаларын, нан, сол сияқты алма, сәбіз пен картофельді сүйсіне жейді <ref>Мазин, Мурзов, 1990; Шубин и др., 1969; Параскив, 1960: Исмагилов, 1972; </ref>. Ересек аналықтар бір маусымда 2 рет – мамыр мен маусында көбееді, бұл кезде олар әрі буаз әрі ұрпақтарын емізеді. 1-6, орташа 3-4 ұрпақ әселеді. 9-11 айда жыныстық жағынан жетіледі<ref> Исмагилов, 1972; 10. Мазин, Мырзабеков, 1985.</ref>.Табиғатта тіршілік ұзақтығы 3 жылдан аспайды <ref>Воронцов и др., 1969; </ref>.

==Қолда өсіру==
Жақсы күтім болса қолға оңай үйренеді <ref>Мазин, 1996; </ref>.

==Қабылданған алынған қорғау шаралары==
Алынбаған.

==Қорғауды керек ететін шаралары==
Арнайы қорғау шаралары қарастылмайда.

==Зерттеу үшін ұсыныстар==
Таралу аймағы шектеулі шекаралық түр ретінде оның санына тұрақты мониторинг жүргізу, экологиясы мен биологиясын зерттеу.

== Дереккөздер ==
<references/>
[[en:Jerboa]]
[[fa:پامسواکی]]
[[my:သားပိုက်ကြွက်]]

[[Санат: Биология]]

Абдилаат Дооров

2013-05-05T11:02:39Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q12526350 (translate me)

Абдилаат Дооров - ақын, журналист.

Қырғызстанның Баткен облысының Лейлек ауданындағы "Ата-Жұрт" аудандық гәзетінің бас редакторы, Қырғыз Республикасының Мәдениетіне еңбек сіңірген іскер.

А.Дооров 1953-жылы 1-қыркүйекте Лейлек ауданының Кулунда ауылында жарық дүниеге келген. Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз мемлекеттік ұлттық университетінің журналистика факультетін аяқтаған.

1998-жылы оның "Мың тамыр"[http://doorov-abdilaat.blogspot.com/] өлеңдер жинағы жарық көрді. 2010-жылы жаңа өлеңдер жинағы шыққаны мәлім.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Қырғызстан]]
[[Санат:Ақындар]]

Тақтатас мұнайы

2013-04-24T02:18:06Z

Addbot: Bot: Migrating 10 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q3081242 (translate me)

[[File:Oilshale.jpg|thumb|right|Жанып жатқан тақтатас]]

'''Тақтатас мұнайы''' ({{lang-en|shale oil}}, {{lang-ru|сланцевая нефть}}), сонымен қатар '''[[кероген]] мұнайы''' деген атпен танымал [[тақтатас]]тан [[пиролиз]], [[гидрогендеу]] немесе қызумен араластыру арқылы [[мұнай]] алудың дәстүрлі емес түрі. Бұл процесс арқылы жер қыртысындағы органикалық зат (кероген) синтетикалық мұнай мен [[газ]]ға айналады. Осының нәтижесінде шыққан мұнайды отын ретінде қолдануға немесе [[мұнай өңдейтін зауыт]]тарда [[сутегі]]н қосу арқылы және [[көміртек]] мен [[азот]] секілді аралас заттардан тазарту арқылы шикізат ретінде қолдануға болады. Өңдеу өнімдерін шикі мұнайдың өнімдері сияқты қолдануға болады.

== Тарихы ==
{{толықтыру}}

== Өндіру процессі ==
{{толықтыру}}

== Сипаттары ==
{{толықтыру}}

== Жаңарту ==
{{толықтыру}}

== Статистика ==
{{толықтыру}}

== Тақтатас мұнайының қоры мен өндірілуі ==
{{толықтыру}}
== Дереккөздер ==
<references/>
== Тағы қараңыз ==
* [[Тақтатас]]

{{geology-stub}}

[[Санат:Геология]]

Фальстарт

2013-04-23T22:36:58Z

Addbot: Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1074502 (translate me)

'''Фальстарт''' "фоле" деген ағылшын сөзінен шыққан. Толығынан - жалған, бұрыс, қате, жаңылыс деген мағынаны білдіреді. Фальстарт жасағанда спортшы бәсекені басқа қарсыластарынан бұрын бастап бұл үшін ескерту алады. Екі рет ескерту алған спортшы үшіншіде жарыстан шығарылады. Фальстарт көбінесе спортшының қатты қобалжуынан туатын жағдай, кейде қарсыластарын қалыпты жағдайдан шығару үшін де әдейі жасалады.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3 </ref>

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Спорт]]

[[en:False start#Athletics (track and field)]]

GSM Қазақстан

2013-04-23T07:55:55Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q3715837 (translate me)

{{Компания
| атауы = GSM Қазақстан (Kcell) <br/>"Қазақтелеком" ААҚ
| логотипі = [[Сурет:Kcell-logo.jpg]]
| түрі = Ұялы байланыс операторы
| құрылды = 30 қыркүйек 1998 жыл
| ұраны = ''"Бұрынғыдан әлде қайда жақын"''
| орналасуы = [[Алматы]], {{KAZ|[[Қазақстан]]}}
| басты адамдары = Вейсел Арал
| басшы компания= %51 (Turkcell & TeliaSonera), %49 ([[Қазақтелеком акционерлік қоғамы]])

| сайты = [http://www.kcell.kz www.kcell.kz]
}}
[[Сурет:Veysel_Aral.jpg|thumb|“GSM Қазақстан”/Kcell компаниясының бас атқарушы директоры Вейсел Арал]]
'''GSM Қазақстан''' ұялы байланыс операторы — [[Қазақстан]]ның байланыс [[нарық|нарығындағы]] [[GSM 900]], [[GSM 1800]], [[UMTS]]/[[WCDMA]] (2100 МГц) стандарты бойынша көш бастаушы оператор, және өз қызметін «Activ», «[[Kcell]] және Vegaline» брендтері арқылы көрсетеді. Компания [[1998]] жылы 30 қыркүйекте құрылып, ''[[Kcell]]'' және ''[[Actіv]]'' сауда белгілерімен жұмыс істеп келеді. Қазақстан Республикасының 1058 қаласы мен елді мекенінде Kcell ұялы байланысының қызметтері көрсетіледі, ол негізгі автомагистралдардың 85%-ын қамтыған. Базалық станциялар халықтың 66%-ы тұратын аумағында сигналдың сапалы қабылдануы мен жеткізілуін қамтамасыз етеді. Kcell 113 елдің 236 операторымен автоматты [[роуминг]], 32 елдің 48 операторымен ''GPRS-роуминг'' қызметімен байланысқан. Қазақстанда сондай-ақ, ''[[Bеelіne]], [[Pathword]], [[Neo]],'' т.б. байланыс жүйелері қызмет көрсетеді.

==Компания туралы==
[[GSM Қазақстан]]/[[Kcell]] ірі скандинавиялық телекоммуникациялық холдинг Turkcell and [[TeliaSonera]]l құрамына кіреді, компанияның 49% [[Қазақтелеком|«Қазақтелеком» АҚ-на]] тиесілі.

Қазіргі уақытта GSM Қазақстан/Kcell GSM-900/1800 стандартындағы ұялы байланыс қызметтерін ұсынатын ұялы байланыс операторы. [[Компания]] міндеті – ұялы байланысты Қазақстан тұрғындарына қолжетімді ету, өзінің абоненттеріне барынша көп пайда әкеліп, әрі ең жоғары сапалы байланыс қызметтерімен қамтамасыз ету.

GSM Қазақстан компаниясы 1998 жылы құрылып, 1999 жылдың ақпанында Kcell сауда белгісімен ұялы байланыс қызметтерін көрсете бастады, сол жылдың қыркүйегінде нарыққа Activ ұялы бренді шығарылды. Жақсы жоспарланған маркетингтік стратегияның арқасында 2000 жылдың басында компанияның абоненттік базасы 100 000 адамнан асып, сол жылдың аяғына қарай екі есе көбейді. Бүгінгі таңда компанияның абоненттік базасы 7 миллион адамнан асады.

Алғашқы сәттен бастап GSM Қазақстан/Kcell Қазақстанның ұялы байланыс нарығы дамуының бағыттары мен үрдістерін анықтаушы ролін атқарып келеді. Компанияның ұялы байланыс нарығындағы белсенді әрекеттерінің арқасында алғаш рет [[GPRS/EDGE]] технологиясы пайда болды, тұтастай ел аумағындағы миллиондаған абоненттер Ұтқыр [[Интернет]], [[WAP]], [[MMS]] сияқты қызметтерді пайдалануға мүмкіндік алды. Қазіргі уақытта компания үшінші буынды байланыс – [[3G]] енгізуге белсенді дайындық жүргізуде, ол компания абоненттеріне [[Бейнеқоңыраулар]] мен [[Ұтқыр телевизия]] сияқты революциялық қызметтерді пайдалануға мүмкіндік береді.

Нарықтағы 11 жыл бойына GSM Қазақстан/Kcell желімен қамту аймағын тұрақты түрде кеңейтуде. 2009 жылдың желтоқсан айындағы мәлімет бойынша компания ұсынатын байланысты 2499 қала мен елді мекен тұрғындары пайдалана алады. Компания тұрғындар саны 5000 адамнан асатын барлық елді мекендерді. 2012 жылға дейін асырылуы қажет алғышарттар қатарында 1000-нан астам тұрғыны бар елді мекендерді байланыспен қамту мақсаты тұр.

Көптеген жылдар бойы GSM Қазақстан әлеуметтік-жауапты бизнестің ұстанымдарын жүзеге асырып, әлеуметтік-жауапты бизнестің моделін дамытуда. Сондықтан компания көптеген қоғамдық маңызы бар жобаларға қолдау көрсетіп келеді. Жыл сайын GSM Қазақстан 50 жуық әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асырады, ал компания құрылған сәтінен бастап әлеуметтік салаға жұмсалған инвестициялар көлемі 5 миллион доллардан асты.

==Қызметтер==

*«[[Nokia]] арқылы шектеусіз браузинг»

*[[ВКонтакте]] және [[Facebook]] әлеуметтік желілеріне тегін қолжеткізім!

*KcellTube - жадыратушы бейне-портал

*Жүз қырық микрокүнделігін жүргізу қызметі

*Мен үшін төле

*Маған қоңырау шал

*Ұялы телефондарға арналған қосымша “On Device Portal”

*«Мобильді газет»

*«[[Opera Mini]] арқылы шексіз браузинг»

*Мобильді көмекші

*«Маска» сервисі

*Дауыстық жадыратушы қызметтер

*«Бүгінгі күн фразасы» сервисі

*"Мобильді интернет плюс"

*«Әуенді таны» атты қызметі

*[[Twitter]] пайдаланушыларына арналған SMS сервис

*[[Mail.ru]] жолдайтын SMS-мәлімдемелер

*[[LiveJournal]] үшін SMS мәлімдемелер

*«Таныстықтар галактикасы»

*«[[Одноклассники]]» сайтында SMS арқылы қатынасу

* *600# порталы

*Simfonia

*Анықтамалық-жадыратушы портал *777#

*Жазылымдар порталы *200#

*[[SMS]]-box

*Kcell BROADBAND

*iKcell

*Роуминг

*Дауыстық ашықхаттар

*Kcell “InfoСейф”

*"Сіздің нөміріңіз"

*Kcell Connect

*Қысқа хабарламаларды жолдау (SMS)

*Cөйлейтiн СМС

*Түрлі түсті SMS

*«Мен байланыстамын!»

*SMS - e-mail

*Дауыс почтасы (VoiceMail)

*Жауапсыз қалған қоңыраулар туралы мәлімдеме (MCN)

*Ұялы телефонға арналған Интернет (WAP)

*Мультимедиялық хабарламалар (MMS)

*«ВКонтакте»-дегі SMS арқылы тілдесу

*Қатынасу әуездері

*[[Мобильдi Интернет|Мобильдi Интернет (GPRS)]]

==Қосымша қызметтер==
*Полифониялық әуендер!

*“Kcell Music” порталы

*Facebook SMS мәлімдемелері

*«Ұтқыр банкинг»

*Infoпарк

*ИНФО карта

*Форвардинг - логотиптер, әуендер мен графикалық ашықхаттарды жолдау

*Факстарды/мәліметтерді жолдау

*Қоңырауларды басқа нөмірге бағыттау

*Қоңырау жасауға тыйым салу

*Қоңырауды күткізу тәртібі/қоңырауды ұстап тұру тәртібі

*Конференция

*[[Mail.Ru Agent|Мобильді Агент]]

*Kcell ИНФО

*Көңілді сәлемдесулер

*Reload!™ (орасан көп рингтондар)!

*Ұтқыр танысулар!

*31 ТД арнасына арналған әуендер!

*Графикалық ашықхаттарды алу

*Оператор логотиптерін алу

*Әуендерді алу

*«Достар» қызметі

*[[Kcell]] мен [[Activ]] абоненттері Интернетті SMS арқылы төлей алады!

*Интернет топтамалары

*Kcell e-mail

*Топтық SMS

*Теңгерім туралы автоматты ақпарат

== Сілтемелер ==

* [http://www.kcell.kz/ «Kcell» ресми веб-сайты]
* [http://www.activ.kz/ «Activ» ресми веб-сайты]

{{stub}}

[[Санат:Қазақстандағы байланыс]]
[[Санат:Қазақстан экономикасы]]

[[de:Kcell]]
[[en:Kcell]]

Әзәзіл

2013-04-22T21:05:00Z

Addbot: Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q3460708 (translate me)

'''Әзәзіл''' (арабша — азғырушы, арбаушы) — діни әдебиеттегі адамдарды Алланың ақ жолынан тайдырып, күнәға батырушы [[жін]]нің бір аты. [[Құран|Құраннан]] кейін тараған әпсаналарда [[Ібіліс|Ібілістің]] көктен қуылу тарихы әрқилы баяндалады.<ref> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. - Алматы: DPS, 2011. - ISBN 978-601-7026-17-2 </ref> Кейбіреуінде оның аты — [[Әзәзіл]] немесе әл-Харис екендігі, жерге перілердің бүлікшілігін басу үшін жіберілгендігі айтылады. Бірақ өзінің жеңісіне масаттанған, өзін [[әлем]] әлемінің әміршісі сезінген Әзәзіл Алланың билігіне бағынбай кеткен. Құранда кейбір адамдардың ізгілікке сенбей [[жауыздық|жауыздыққа]] бейім тұратыны періште жамылған перінің — әзәзілдің ісі деп түсіндіреді. <ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

== Дереккөздер ==
<references/>

{{wikify}}
{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:Яһудилық]]
[[Санат:Мифология]]

[[ar:عزازل]]
[[bg:Азазел]]
[[ca:Azazel]]
[[cs:Azazel]]
[[de:Asasel]]
[[en:Azazel]]
[[es:Azazel]]
[[fa:عزازیل]]
[[fr:Azazel]]
[[he:עזאזל]]
[[hr:Azazel]]
[[it:Azazel]]
[[ja:アザゼル]]
[[nl:Azazel]]
[[pl:Azazel]]
[[ro:Azazel]]
[[ru:Азазель]]
[[tr:Azazil]]
[[uk:Азазель]]
[[zh:阿撒瀉勒]]

Халықаралық теңіз құқығы

2013-04-22T20:44:28Z

Addbot: Bot: Migrating 2 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1088099 (translate me)

'''Халықаралық теңiз құқығы''' – [[теңiз|теңiздер]] және [[мұхит|мұхиттар]] кеңiстiгiндегі әрекет үдерісінде (процесс) оның субъектілерi арасындағы қатынастарды реттейтiн [[халықаралық құқық]] нормаларының жиынтығы.

Халықаралық теңiз құқығы, жалпы, халықаралық құқықтың органикалық бөлiгi болып табылады: субъектілер, қайнар көздер, қағидалар, келiсiмдер құқығы, жауапкершiлiк туралы халықаралық құқық ұйғарымдары негiзге алынады, сонымен бiрге халықаралық құқықтың басқа салаларымен тығыз байланыста және өзара әрекеттеседi ([[халықаралық әуе құқығы]], [[халықаралық ғарыш құқығы]] және т.б.). Әрине, халықаралық құқық субъектілері әлемдiк мұхитта халықаралық құқықтың басқа субъектілері құқықтары мен мiндеттерiн қозғайтын іс-қимыл кезінде халықаралық теңiз құқығы нормалары және қағидаларына сәйкес ғана емес, сонымен бiрге халықаралық бейбітшілік пен қауiпсiздiкті сақтау, халықаралық ынтымақтастық пен түсiнiстікті дамыту мақсатында [[БҰҰ]] Жарғысын қоса алғанда, халықаралық құқық нормалары мен қағидаларына сай әрекет ету керек.

==Негізгі қағидалар==

Халықаралық теңіз құқығының негізгі қағидалары халықаралық құқықтың басқа да көпшілік мойындаған қағидаларымен өзара байланысты. Мұндай байланыс халықаралық құқықтық тәртіптің тиімділігін қамтамасыз ету үшін [[Дүниежүзілік мұхит|Дүниежүзілік мұхитта]] құқықтық тәртіптің үлкен маңызға ие болуына байланысты.

'''Ашық теңіз еркіндігі қағидасы'''. Бұл қағидаға сәйкес аумақтық теңіздің сыртқы шегіндегі теңіз кеңістіктері ашық теңіз болып саналады. Ол іс жүзіндегі халықаралық құқықта анықталған жағдайлар бойынша барлық мемлекеттердің еркін және тең пайдалануына ашық. Ешқандай мемлекеттің ашық теңіздің бір бөлігін өзінің иелігіне алуға, бағындыруға құқығы жоқ. Бұл ереже [[1958]] ж. [[Ашық теңіз туралы Женева Конвенциясы|ашық теңіз туралы Женева Конвенциясында]] бекітілген.

'''[[Адамзат|Адамзаттың]] ортақ мұралары қағидасы'''. Төмендегі ережелер осы қағиданың негізгі мазмұны болып табылады:

* бірде-бір мемлекет халықаралық ауданның және оның қорларының бірде-бір бөлігіне өзінің иелігін және егеменді құқығын жүргізе алмайды;
* мемлекеттер, жеке не заңды тұлғалар терең су қорларын меншіктене алмайды;
* халықаралық ауданның қорларына деген барлық құқық бүкіл адамзатқа ортақ;
* [[халықаралық ұйым|халықаралық ұйымның]] бақылауымен жеке мемлекеттер мен олардың компанияларына терең су қорларын бақылау мен өңдеуге рұқсат беріледі.

'''Дүниежүзілік мұхитты бейбіт мақсатта пайдалану қағидасы'''. Бұл қағида конвенциялық сипаттан пайда болды. Күш қолдануға немесе күш қолданамын деп қоқан-лоқы жасауға тыйым салу қағидасы осы қағиданың басты ережелері болып табылады. Дүниежүзілік мұхитты бейбіт мақсатта пайдалану қағидасының заңды мағынасының өзі осында жатыр.

'''Теңіздің тірі қорларын тиімді пайдалану және сақтау қағидасы'''. Ашық теңіздің барлық кеңістігінде әрбір мемлекеттің тең құқылы негізде осы кәсіппен айналыса алатын қағидасына сәйкес, [[балық]] аулау еркіндігі бұл қағиданың арқауы болып табылады. Бұл қағида мемлекеттердің екі жақты немесе көп жақты кең халықаралық ынтымақтастығын қарастырады. Осы қағиданы жүзеге асыра отырып, мемлекеттер Дүниежүзілік мұхиттың тірі қорларын сақтау, қалпына келтіру үшін өз күштерін үйлестіреді.

'''Ғылыми зерттеулер еркіндігі қағидасы'''. Теңіз құқығы бойынша өткізілген БҰҰ-ның ІІІ конференциясы және 1982 ж. әзірленген Конвенция осы қағиданың негізі болды. Алғаш рет ғылыми зерттеулер еркіндігі ашық теңіз еркіндігінің бірі болып табылатыны белгіленді. Ол – әрбір мемлкеттің өзінің географиялық жағдайына қарамастан, құзіретті халықаралық ұйымдардың ғылыми зерттеулер мен іздестірулер жүргізе алатынын білдірді.

'''Теңіз ортасын қорғау қағидасы'''. Халықаралық теңіз құқығында бұл қағиданың пайда болуына алғашқы әрекет теңіздің [[мұнай|мұнаймен]] ластануының алдын-алу бойынша халықарлық конвенция қабылдауға байланысты [[1954]] жылы басталды. Бұл қағида теңіз ортасын мұнаймен, радиоактивті және басқа зиянды заттармен ластаудың алдын алуды қамтамасыз етеді. Теңіз ортасын қорғау қағидасы ядролық қаруды ауада, ғарыш кеңістігінде және су астында сынауға тыйым салады.

==Қайнар көздер==

Халықаралық теңiз құқығын [[кодификация|кодификациялау]] тұңғыш рет [[1958]] ж. ғана [[Женева|Женевада]] аумақтық теңiз және жапсарлас аймақ туралы; ашық теңiз туралы; [[континенттiк шельф]] туралы; балықшылық және теңiздердегi тірі ресурстарды қорғау туралы төрт конвенция мақұлданған БҰҰ теңiз құқығы бойынша конференциясында iске асырылды. Бұл конвенциялардың қатысушы мемлекеттер үшiн бүгін де күшi бар. Халықаралық құқықтың көпшілікке танылған нормаларын ресми мәлімдейтін бұл конвенциялар ережелерін басқа мемлекеттер құрметтеуге тиiстi.

[[1958]] ж. Теңiз құқығы бойынша Женева конвенцияларының қабылдануынан кейін 60 жж. басында тәуелсiз дамушы мемлекеттер үлкен санының пайда болуы сияқты тарихи дамудың жаңа факторлары осы мемлекеттер мүдделеріне сәйкес келетiн жаңа теңiз құқығын талап еттi. Бұл өзгерiстер аумақтық теңiздiң 12-милдiк шегiн жалпыға танылған етiп орнатқан [[1982]] ж. БҰҰ теңiз құқығы бойынша конвенциясынан көрініс тапты. Бұған дейін аумақтық теңiз шегi 3-тен 12 мильге дейінгі аралықта бекiтiлген болатын. Жаңа конвенция теңiз жағалауы жоқ мемлекеттердің жиекке шыға алатын мемлекеттермен қатар 200 миль көлемiндегі экономикалық аймақты пайдалану құқығын бекiттi.

Көрcетiлген конвенциялардан басқа, халықаралық теңiз құқығы мәселелері көрініс тапқан:
* [[1960]] ж. теңiзде [[адам]] өмiрiн қорғау бойынша конвенциялар;
* [[1972]] ж. теңiздегі [[кеме|кемелердің]] соқтығысуын ескерту бойынша халықаралық ережелер туралы конвенциялар;
* [[1954]] ж. теңiздiң [[мұнай|мұнаймен]] ластануын ескерту туралы халықаралық конвенциялар;
* [[1966]] ж. жүк маркасы туралы конвенциялар.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Халықаралық құқық]]

[[ca:Convenció de les Nacions Unides sobre el Dret de la Mar]]
[[de:Seerechtsübereinkommen]]
[[en:United Nations Convention on the Law of the Sea]]
[[es:Convención de las Naciones Unidas sobre el Derecho del Mar]]
[[fa:کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها]]
[[fr:Convention des Nations unies sur le droit de la mer]]
[[gl:Convención das Nacións Unidas sobre o Dereito do Mar]]
[[ko:해양법에 관한 국제 연합 협약]]
[[hr:Konvencija Ujedinjenih naroda o pravu mora]]
[[id:Konvensi Perserikatan Bangsa-Bangsa tentang Hukum Laut]]
[[it:Convenzione delle Nazioni Unite sul diritto del mare]]
[[he:חוק הים]]
[[ka:საერთაშორისო საზღვაო სამართალი]]
[[lt:Jūrų teisės konvencija]]
[[nl:VN-zeerechtverdrag]]
[[ja:海洋法に関する国際連合条約]]
[[no:Havrettskonvensjonen]]
[[nn:Havrettstraktaten]]
[[pt:Convenção das Nações Unidas sobre o Direito do Mar]]
[[sv:Förenta nationernas havsrättskonvention]]
[[th:อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982]]
[[vi:Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật biển]]
[[zh:聯合國海洋法公約]]

Біртұтас экономикалық кеңістік

2013-04-22T17:08:00Z

Addbot: Bot: Migrating 4 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q2628395 (translate me)

2003 жылғы 19 қыркүйекте [[Беларусь]], [[Қазақстан]], [[Ресей]] және [[Украина]] президенттері Біртұтас экономикалық кеңістікті құру туралы Келісімге келіп, оның Тұжырымдамасына қол қойды. Ол Достастық кеңістігінде экономикалық интеграцияның жаңа оңтайлы жолдары мен тәсілдерін қарастырудың нәтижесінде жүзеге асырылды. Осылайша [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] (бұдан әрі – ТМД) елдері Жалпы ішкі өнімінің 90% үлесіне ие экономикалық дамыған 4 ТМД мемлекеті интеграцияның жаңа сапалы әрі жоғары деңгейіне көшу туралы шешім қабылдады.

Қол қойылған құжаттар тек экономикалық сипатқа ие. Олар инфрақұрылымдық жүктемені төмендетуге бағытталған. Ал бұл өз кезегінде ортақ кеңістікте тауар өндірушілердің өзара қарым-қатынасын жеңілдетіп, бәсекелестік қабілетін көтереді. Біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру туралы келісімде және Тұжырымдамасына енген интеграциялық үлгі әлемдік экономиканың қазіргі заманғы талабына жауап беріп, әлемдік шаруашылықтың ғаламдану үрдісіне енеді.

==Ресми құжаттар==
Біртұтас экономикалық кеңістікті (бұдан әрі – БЭК) қалыптастыру туралы келісім 2004 жылғы 20 мамырда заңдық күшіне енді.

Президенттердің 2003 жылғы 23 ақпандағы мәлімдемелеріне сәйкес БЭК-ті құру бойынша Жоғары деңгейдегі топ құрылды (ЖДТ).

Жоғары деңгейдегі топтың міндетіне тауарлардың, капиталдың, қызмет көрсетудің және жұмыс күшінің еркін қозғалысын қамтамасыз етуге және экономиканың әртүрлі саладағы мемлекеттік Заңнамаларын үйлесімдендіруге бағытталған, құжаттарды, тетіктерді және институттарды дайындау кіреді.

Осыған орай БЭК-ті қалыптастыру жөніндегі негізгі шаралар кешені (құжаттар 22 бөлім мен 116 шарадан тұрады), техникалық тапсырма, сонымен бірге жұмыс жоспары дайындалып бекітілген.

Құжаттар өзара қарым-қатынастың негізгі бағыттарын - кедендік- тарифтік реттеуден жеке тұлғалардың қозғалыс еркіндігін қамтамасыз етуге дейінгі басты бағыттарды анықтайды.

ЖДТ-да (жоғары деңгейдегі топ) Қазақстан тарапын 2006 жылғы қаңтар айынан бастап ҚР сауда және индустрия министрі В.С.Школьник басқарады.

==Жоғары деңгейдегі кездесулер==
2004 жылы 24 мамырда Ялтада БЭК-ке қатысушы мемлекеттер басшыларының саммиті болып өтті, онда «төрттік» басым бағыттағы келісімдерді дайындауға баса назар аударды. Әр тарап ұлттық экономикалық мүдделерді есепке ала отырып, бұдан әрі ынтымақтастық туралы пікірлерін айтты. Украина әр түрлі салада ортақ жобаларды жүзеге асыру (көлік, отын -энергетикалық кешендер) және ең алдымен еркін сауда аймағын құрайтын құжаттарды дайындауды ұсынды. Ресей, өз кезегінде, ағымдағы күрделі аспектілерді екіжақты түрде шешу және қызмет пен капитал нарығына қол жеткізу тәртібін ырықтандыруды ұсынды. Қазақстан кедендік және көлік одақтарын құруды ұсынды. Осыған байланысты президенттер ЖДТ-қа (жоғары деңгейдегі топ) бірінші кезектегі құжаттарды дайындауды тапсырды.

2004 жылы 15 қыркүйекте Астанада «төрттіктің» мемлекет басшылары БЭК құру туралы келісімді одан әрі дамытуға бағытталған шешім мен мәлімдеме қабылдады. Осылайша, бірінші кезекте қол қойылуға тиісті 29 халықаралық-құқықтық және т.б құжаттардың тізімі бекітілді. Сонымен бірге 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап тауарды өзара сатуда тағайындалған ел бойынша қосымша құн салығын салудың ортақ принциптеріне көшу туралы келісімге қол жеткізілді. БЭК мүше мемлекеттің ішкі шекаралары арқылы жеке тұлғалардың қозғалысын жеңілдету мәселесі бойынша ЖДТ-ға (жоғары деңгейдегі топ) сәйкес келісімдерді дайындау тапсырылған.

2005 жылғы 27 тамызда Қазанда БЭК-ке қатысушы мемлекеттер басшылары жаңа мәлімдемеге қол қойды. Онда ЖДТ-ға (жоғары деңгейдегі топ) 2005 жылдың 1 желтоқсанына дейін 29 келісімнен тұратын құжаттардың 1-ші пакетін қол қоюға дайындау және 2006 жылдың 1 наурызына дейін интеграциялық үрдістердің тереңдеуіне бағытталған 15 құжаттан тұратын 2- пакеттің дайындығы туралы баяндау тапсырылды. Сонымен бірге украиналық тарап өзінің ұйымға қатысу сатысын ДСҰ (Дүниежүзілік сауда ұйымы) нормалары мен ережелерін есепке ала отырып, әр түрлі деңгейлі және әр түрлі жылдамдықты интеграция принципіне сүйене отырып анықтайды делінген.

2006 жылғы 18 мамырда Минск қаласында өткен Біртұтас экономикалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі Жоғары деңгейдегі тобының кезекті мәжілісі барысында 2005 жылдың 27 тамыздағы Қазан қаласындағы БЭК-ке қатысушы мемлекеттер басшыларының Мәлімдемесін іске асырудың мәселелері талқыланды.

==Келісімдер==
Бірінші кезектегі келісімдер пакеті бойынша (38 келісімдер пакеті), үш мемлекет форматы (Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы және Ресей Федерациясы) бойынша қол қоюға 24 келісім дайындалды, оның ішінде Украинамен бірге төрт мемлекет форматы бойынша – 8 келісім дайындалды.

БЭК Комиссиясы туралы келісімнің жобасын талқылау барысында дауыстарды бөлу мен шешімдерді қабылдау рәсіміне байланысты кереғар пікірлер болды: ресейлік тарап шешім қабылдау кезінде 2/3 бөлікті басым көпшілік қағидатын ұстанса, қазақстандық және беларустік тараптар мәмлеге келу (консенсус) принципін ұсынды.

БЭК шеңберінде дауларды шешу жөніндегі органды құру туралы келісім жобасы бойынша қазақстандық тарап ескертулер мен ұсыныстар айтты, осыған байланысты, беларус және ресейлік тараптарға мемлекетішілік келісу рәсімдерін жеделдету ұсынылды.

БЭК-ке қатысушы мемлекеттер азаматтарының жүріп-тұруы еркіндігі туралы келісім жобасы бойынша. БЭК қалыптастырудың ЖДТ (жоғарғы деңгейдегі тобы) жұмыс отырысының қорытындысы бойынша (2006 ж., 18 мамыр, Минск) украиндық тарап ұсынысымен Келісім аты «БЭК-ке қатысушы мемлекеттер азаматтарының еркін жүріп-тұруы туралы келісім» болып өзгертілді.

Тараптардың сарапшыларымен Келісімнің мәтініне қосымша өзгерістер енгізілді және келісімге қол қоюдың үкіметаралық деңгейі айқындалды.

Ресейлік тарап, сондай-ақ, БЭК-ке қатысушы мемлекеттердің шекаралары арқылы азаматтардың және көлік құралдарының қозғалысын бақылау рәсімін жеңілдету тәртібі туралы келісімнің жобасы бойынша бірқатар ескертулер мен ұсыныстар енгізді.

Беларус, Қазақстан және Украина тараптары талқылау барысында ресейлік тарапқа мәжіліс кезінде тараптар жасаған ескертулер мен ұсыныстарды ескере отырып, өз ұстанымын пысықтауды ұсынды.

==Қазіргі кезеңдегі ахуалы==
Қазіргі уақытта БЭК-ке қатысушы мемлекеттердің шекаралары арқылы азаматтардың және көлік құралдарының қозғалысын бақылау рәсімін жеңілдету тәртібі туралы келісімнің жобасы Қазақстан Республикасының министрліктері мен ведомстволарына мемлекетішілік келісуден өтуде. Мемлекетішілік рәсімдер аяқталған соң Келісім жобасы белгіленген тәртіппен Қазақстан Республикасының Үкіметіне енгізіледі.

Осы кездесулердің қорытындысы бойынша, бірінші кезектегі келісімдердің пакетін қол қоюға дайындау бойынша қажетті рәсімдердің бәрі аяқталған жағдайда Жоғары деңгейдегі топ мемлекет басшыларына ЕурАзЕҚ-тың Мемлекетаралық кеңесін өткізу барысында (2006 ж., 23-24 маусым, [[Минск]]) осы келісімдердің қол қоюға дайын екендігін хабарлайды.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Халықаралық ұйымдар]]

[[en:Eurasian Economic Community#Common Economic Space]]

Көздің мүйізгек қабығы

2013-04-22T16:21:34Z

Addbot: Bot: Migrating 11 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q2038676 (translate me)

'''Көздің мүйізгек қабығы''' — Көздің мөлдір қабығы мен қарашығын жауып тұратын таза, ашық қабаты немесе көздің "самалы".

{{stub}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Медицина]]

[[de:Epidermis (Wirbeltiere)#Stratum corneum]]

Әлем (пәлсапа)

2013-04-22T14:21:31Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q4738050 (translate me)

'''Әлем''' (араб тілінен — жарық дүние; дүние; халық, бұқара, қауым) — тұтастықты бейнелейтін ұғым.

[[Қазақстан]] дәстүрлі дүниетанымында ''әлем'' — жер жүзі, жеті қабат жер асты, жеті қат көктен тұрады. Әлем ұғымы сондай-ақ жиынтықты да білдірген: адамзат әлемі, табиғат әлемі, рухани әлем, т.б.

Қазіргі ғылыми түсінікте әлем мен ғалам ұғымдарының ара жігі ажыратылған. Ғалам ұғымы кеңістік пен уақыт бойынша шегі де, шеті де жоқ, пішіні сансыз көп өзгеріске түсе алатын және қазіргі заманғы [[астрономия]]лық құралдармен зерттеуге болатын ғарыш кеңістігін білдіреді.

Ал ''әлем'' сөз мына мағыналарында қолданыладыі:
* [[дүние жүзі]];
* белгілі дүниенің тұтас тұтас жиынтығы.
Кейбір әдебиеттерде бұл екі атау бір-бірінің орнына ауыстырылып қолданылып жүр.

[[Әлемтану]]дың принциптік бастамасы — оның заттылылығын, объективтілігін, санадан тәуелсіздігін мойындау. Әлемде мәңгі әлемді құрайтын заттар ешқашан жойылмайды, ол үнемі бір түрден екінші түрге ауысып отырады.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Философия]]
[[Санат:Физика]]

[[en:World#Philosophy]]

Үлгі:Капитан спорт

2013-04-16T11:46:58Z

Addbot:

[[Сурет:Captain sports.svg|{{{1|14px}}}|Команда капитаны]]<noinclude>
[[Санат:Үлгілер:Футбол]]
[[Санат:Футбол]]

</noinclude>

Авогадро заңы

2013-04-15T06:49:19Z

Addbot:

'''Авогадро заңы''' — [[идеал газ]]ға қатысты негізгі заңдардың бірі; температурасы (Т) мен қысымы (p) бірдей әр түрлі газдың бірдей көлеміндегі (V) [[Молекула|молекулалар]] саны да бірдей болады. Оны [[1811]] жылы Италян [[Ғалым|ғалымы]] [[А. Авогадро]] (1776 — 1856) ашқан. АВОГАДРО ЗАҢЫ бойынша 1 кмоль-ге тең кез келген [[идеал газ]] қалыпты жағдайда (р=101325 Па=760 мм [[сынап]] бағанасы және Т=0 C) 22,4136 м³ көлемді алады. Ал 1 [[Моль|мольдегі]] молекула саны [[Авогадро тұрақтысы]] деп аталады.

* Қазақ ұлттық энциклопедиясы
{{stub}}
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Физика]]
[[Санат:Химия]]

[[it:Volume molare#Legge di Avogadro]]

Шаттандырғыш газ

2013-04-15T05:24:10Z

Addbot:

'''Шаттандырғыш газ''', диазот оксиді, N2O — түссіз, жағымды иісті газ, балқу t –91С, суда нашар ериді, [[тұз]] түзбейтін оксидтерге жатады. Шаттандырғыш газ азоттылау қышқылы айырылғанда түзіледі. [[Аммоний]] [[нитрат|нитратын]] (NH4NO3) 190С-та қыздырған кезде алынады. Шаттандырғыш газды 700С-та қыздырғанда азот пен оттекке ыдырайды. Бұдан түзілетін бос оттек атмосферасында көміртек, күкірт, фосфор сияқты заттар жақсы жанады. Адам аз мөлшерде диазот оксиді араласқан ауамен демалса ауырған жерін сезбейді, сондықтан оны медицинада жеңіл операция жасау үшін қолданады. Мұндай қоспамен демалған адам көңілденіп, шаттана бастайды, сондықтан да оны “шаттандырғыш газ” деп атаған. [[Диазот]] оксидінің бұл анестетик. қасиетін алғаш зерттеген химик [[Деви]] ([[1798]]) оны иіскегеннен кейін “мен лабораторияда есалаң кісідей биледім” деп жазған.
==Сілтемелер==
*Қазақ Энциклопедиясы, 9 том.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Химия]]
[[Санат: Газдар]]

{{wikify}}

[[tr:Nos]]

Флэшмоб

2013-04-15T04:43:18Z

Addbot:

[[Сурет:Kissenschlacht auf dem Paradeplatz.jpg|thumb|Жастықты шайқас, Манхайм, [[Германия]]]]

'''Флэшмоб''' ({{lang-en|flash mob}} — flash — жарқыл; сәт, мезет; mob — топ; адамдар жиыны) — жастар арасындағы кеңінен тараg қалыптасып келе жатқан салт-дәстүр. [[Интернет]]тің көмегімен іске асатын бұл іс-шараға адамдардың көпшілігі өзгелерден ерекшеленіп, көзге түсу үшін қатысады. Көбінесе ерекше киімдер киіліп, арнайы плакаттар дайындалады. Ол бірнеше күн бұрын жоспарланып қояды да, тағайындалған күнде бір топ адам жиналып,қойылым қояды (көбінесе билейді,өлең айтады).

Флэшмобтың бірнеше ережелері бар, егер жасалған "қойылым" сол ережелерге сай болмаса оны флэшмоб деп санамайды:
* Әрекет спонтанды болу керек, флэшмобқа дейін адамдардың назарына ілігуге тыйым салынған. Акция біткеннен кейін қатысушылай бір-бірін танымайтындай сыңай танытып, жан-жаққа тарап кетуі тиіс;
* Сценарийде терең мағына жатуы тиіс емес;
* Сценарийге толық бағыну қажет;
* Флэшмоб 5 минуттан артық созылу тиіс емес, өйткені көрермендер күзет шақырып немесе түрлі сұрақ қоюы, қызығушылығы жойылуы және т.б. мүмкін;
* Моральді заңдарға бағыну керек, антижарнама немесе политикалық көзқарас білдіруге тыйым салынады.Флэшмобтың «Флэшмоб дінге, политикаға, экономикаға қатысы жоқ!» деген ұраны бар, сондықтан оны әркім өз мақсатында қолдана алмайды;
* Өзіңмен бірге куәлігің болуы тиіс;
* Флэшмобқа мас күйде қатысуға болмайды.

=== Тағы қараңыз ===
* [[Смартмоб]]

=== Cілтемелер ===
* MashFlob :: The Worldwide Flashmob Community (ағыл.)

[[Санат:Интернет]]
[[Санат:Мәдениеттер]]

Федералды округ

2013-04-15T04:26:37Z

Addbot:

'''Федералды округ''' немесе '''федералды территория''' — кейбір [[федерация]]лық мемлекеттердегі [[федерация субъекті]] саналмайтын мемлекеттің орталық билігіне тікелей бағынышты [[Әкімшілік-аумақтық бөлініс|әкімшілік-территориалды бірлік]].

Әдетте федералды округ (территория) ретінде [[астаналық территория]]лар мен бағынышты территориялар болады.

== Федералды астаналық округтар ==
{{main|Астаналық территория}}

== Басқа да федералды округтер мен территориялар ==
* {{flag|Australia|name=Австралия}} — [[Австралияның әкімшілік бөлінуі|сыртқы аралдық территориялар]]
* {{flag|India|name=Үндістан}} — [[Үндістанның одақтас территориялары|одақтас территориялар]] [[Андаман және Никобар аралдары]], [[Чандигарх]], [[Дадра және Нагархавели]], [[Даман және Диу]], [[Лакшадвип]], [[Пондишери]]
* {{flag|Malaysia|name=Малайзия}} — [[Лабуан]] федералды аймағы
* {{flag|Pakistan|name=Пәкістан}} — [[Федералды басқарылатын тайпалық территориялар|тайпалардың федералды территориялары]]
* {{flag|Russia|name=Ресей}} — [[Федералды маңызы бар қала (Ресей)|федералды маңызы бар қалалар]] [[Мәскеу]], [[Санкт-Петербург]], сонымен қатар [[Қазақстан]]нан жалға алынып отырған [[Байқоңыр]] қаласы және [[Норвегия]]дан жалға алынған [[Грумант|Орыс Шпицбергені]]нің территориясы ([[Баренцбург]], [[Пирамида (ауыл)|Пирамида]], [[Грумант (ауыл)|Грумант]])
* {{flag|USA|name=АҚШ}} — [[АҚШ аралдық тарриториялары|сыртқы аралдық территориялар]], [[Колумбия федералды округы]]

[[Санат:Әкімшілік бірліктер]]
[[Санат:Федерализм]]
[[Санат:Елдер]]

[[de:Hauptstadtdistrikt]]
[[fa:‫حوزه فدرال]]

Су шығыны

2013-04-15T04:03:37Z

Addbot:

'''Су шығыны''' — [[өзен]]нің, [[канал]]дың немесе [[бұғаз]]дың суы белгілі бір уақыт аралығындағы ағып кету [[көлем]]і. Cу шығыны 1 м<sup>3</sup>/c -пен өлшенеді. Әлемдегі ең су шығыны мол өзен [[Оңтүстік Америка]]дағы [[Амазонка]] өзені (175 000 м<sup>3</sup>/с). [[Қазақстан]]дағы ең су шығыны мол өзені [[Ертіс]] өзені (3000 м<sup>3</sup>/с сағасыда). Су шығынымен бірге жылдық су шығыны термині де қолданылады.

Су шығынын келесі формуламен табады:

: <math>Q=A\,\bar{v}</math>
:* <math>Q</math> — су шығыны [м<sup>3</sup>/c]
:* <math>A</math> су ағысының көлденең кесіндісінің ауданы [м<sup>2</sup>]
:* <math>\bar{v}</math> ағынның [[орташа жылдамдығы]] [м/с]

[[Мұхиттану|Мұхиттану]]да теңіз ағысы шығынын [[Свердруп (өлшем бірлігі)|свердруппен]] өлшейді.

==Тағы қараңыз==

* [[Су шығымын есептеу және өлшеу әдістері]]
* [[Ағып кету модулы]]
* [[Дебит]]
{{geo-stub}}
{{wikify}}

[[Санат:Гидрология]]
[[Санат:Өзендер]]

[[de:Abfluss]]
[[en:Discharge (hydrology)]]
[[es:Caudal (fluido)]]
[[fa:دبی (کمیت)]]
[[hr:Istjek (hidrologija)]]
[[ja:流量]]
[[nn:Middelvassføring]]
[[no:Middelvannføring]]
[[ru:Расход воды]]
[[sv:Vattenföring]]
[[uk:Витрата води]]

Санат:Әкімшілік бірліктер

2013-04-15T01:51:32Z

Addbot: Бетті 'Санат:Әкімшілік бөліну tt:Төркем:Муниципаль берәмлекләр' дегенмен алмастырды

[[Санат:Әкімшілік бөліну]]

[[tt:Төркем:Муниципаль берәмлекләр]]

Телеграф

2013-04-15T01:44:36Z

Addbot:

'''Телеграф'''(теле және граф) – 1) телеграф байланысының жалпы қабылданған қысқартылған атауы; 2) қабылдау нүктесінде міндетті түрде жазылатын әріпті-цифрлы хабарларды (телеграмманы) тарату, қабылдау және жеткізуді іске асыратын мамандандырылған байланыс кәсіпорны. [[Қазақстан|Қазақстанда]] телеграф байланысы 20 ғасырдың бас кезінде пайда болып, [[Морзе|Морзенің]] телеграф аппараты қолданылды. Телеграф байланысы [[сым]], [[оптика|оптикалық]] [[талшық]] және [[эфир]] ([[радио]] арнасы) сияқты байланыс жолын құрушы орта арқылы іске асырылады. Телеграф негізінен ірі қалаларда, облыс орталықтары мен мемлекет астанасында орналастырылады. Барлық қалалық бөлімшелермен, ауданы байланыс тораптарымен, мемлекеттегі басқа телеграфтармен тікелей байланысады. Телеграф телеграмма жіберушілерге қызмет көрсететін операция залынан, телеграммаларды беретін техникалық жабдықтардан (телеграф аппараты, телеграф коммутаторы, т.б.), энергетикалық қондырғылардан ([[аккумулятор]] батареялары, [[түзеткіш|түзеткіштер]], [[генератор|генераторлар]], т.б.), сондай-ақ көлік құралдарынан, [[диспетчерлік қызмет|диспетчерлік қызметтен]], т.б. тұрады. 20 ғасырдың 50 – 60-жылдарынан бастап Т. байланыс құралдары дерек тарату үшін де қолданыла бастады. 20 ғасырдың бас кезінен қолданысқа енген телеграфтың маңызды саласы – фототелеграфикалық телеграф желісі қазіргі дерек тарату желісінің негізі. Қазіргі кезде телеграфтың барлық қызметін компьютерлік желі атқарады. Компьютерлік желіні дерек таратушы желі, есептеуші немесе ақпараттық желі деп те атайды. Бұлар [[компьютер]] және [[байланыс технологиялары]] эволюциясы нәтижесінің туындысы болып саналады.

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат: Физика]]

{{wikify}}

[[ml:കമ്പിത്തപാല്‍]]

Категория:Культура Казахстана

2013-03-18T22:56:36Z

Addbot: Перемещение 28 интервики на Викиданные, d:q7283217

{{Основная статья по теме категории}}
{{Commonscat|Culture of Kazakhstan}}

[[Категория:Культура по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:Право Казахстана

2013-03-15T19:34:13Z

Addbot: Перемещение 5 интервики на Викиданные, d:q7284378

{{Commonscat|Law of Kazakhstan}}
{{catmain}}

[[Категория:Право по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:Наука в Казахстане

2013-03-13T11:24:15Z

Addbot: Интервики (всего 11) перенесены на Викиданные, d:q7016542

{{Основная статья по теме категории}}

[[Категория:Наука по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:Природа Казахстана

2013-03-13T03:20:46Z

Addbot: Интервики (всего 8) перенесены на Викиданные, d:q6951012

{{Основная статья по теме категории}}
[[Категория:Казахстан]]
[[Категория:Природа по странам|Казахстан]]

Категория:Экономика Казахстана

2013-03-12T18:26:45Z

Addbot: Интервики (всего 23) перенесены на Викиданные, d:q6946826

{{Основная статья по теме категории}}
{{Commonscat|Economy of Kazakhstan}}

[[Категория:Экономика по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:Политика Казахстана

2013-03-12T17:16:59Z

Addbot: 32 интервики-ссылок перенесено на Викиданные, d:q6952804

{{Commonscat|Politics of Kazakhstan}}

[[Категория:Политика по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:Вооружённые силы Казахстана

2013-03-12T17:09:42Z

Addbot: 7 интервики-ссылок перенесено на Викиданные, d:q6956392

{{Основная статья по теме категории}}
{{Commonscat|Military of Kazakhstan}}

[[Категория:Вооружённые силы по странам|Казахстан]]
[[Категория:Казахстан]]

Категория:География Казахстана

2013-03-12T16:39:12Z

Addbot: 61 интервики-ссылок перенесено на Викиданные, d:q5660415

{{Catmain}}
{{Commonscat|Maps of Kazakhstan}}

[[Категория:Казахстан]]
[[Категория:География Азии|Казахстан]]
[[Категория:География по странам|Казахстан]]
[[Категория:География Европы по странам|Казахстан]]

Категория:Персоналии:Казахстан

2013-03-12T16:15:50Z

Addbot: 46 интервики-ссылок перенесено на Викиданные, d:q5662629

{{Commonscat|People of Kazakhstan}}

[[Категория:Казахстан]]
[[Категория:Персоналии по странам|Казахстан]]

Санат:Кино

2013-03-08T01:32:54Z

Addbot: Bot: Migrating 129 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q1458269 (translate me)

{{Commonscat|Films}}

[[Санат:Өнер]]
[[Санат:Кинематограф]]
[[Санат:Ойын-сауық]]

Боже, Царя храни

2013-03-08T01:07:51Z

Addbot: Bot: Migrating 36 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q478470 (translate me)

[[Сурет:Russian_Empire_1914_17.svg|200px|thumb|Ресей Империясы Байрағы]]
'''Боже, Царя храни''' (Құдайым, патшаны сақта) — [[Ресей империясы]]ның әнұраны.

Боже, царя храни!<br />
Сильный, державный,<br />
Царствуй на славу нам,<br />
Царствуй на страх врагам,<br />
Царь православный. <br />
Боже, царя храни!

Боже, Царя храни! <br />
Славному долги дни<br />
Дай на земли!<br />
Гордых смирителю:<br />
Слабых хранителю,<br />
Всех утешителю —<br />
Все ниспошли!

Перводержавную<br />
Русь Православную<br />
Боже, храни!<br />
Царство ей стройное,<br />
В силе спокойное, -<br />
Все ж недостойное,<br />
Прочь отжени!

О, провидение, <br />
Благословение<br />
Нам ниспошли!<br />
К благу стремление,<br />
В счастье смирение,<br />
В скорби терпение<br />
Дай на земли!<br />

== Қaзaқшa ==
Құдайым, патшаны сақта!...<br />

[[Санат:Ресей империясы]]
[[Санат:Әнұрандар]]

Санат:Моңғолия

2013-03-08T00:06:26Z

Addbot: Bot: Migrating 108 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q6254798 (translate me)

{{Commonscat|Mongolia}}

[[Санат:Азия елдері]]

Санат:Уақыт

2013-03-08T00:06:15Z

Addbot: Bot: Migrating 123 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q4049213 (translate me)

{{cat main}}
{{commonscat|Time}}

[[Санат:Табиғат]]

Қазақстан президентінің байрағы

2013-03-07T22:05:34Z

Addbot: Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by Wikidata on d:q4526727 (translate me)

[[Сурет:Prezidental Bayraq.jpg|thumb|right|250px|Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы]]
'''Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы''' — мемлекет басшысының жоғары лауазымдық белгілерінің бірі.

ҚР Президентінің 1995 ж. 29 желтоқсандағы «Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы және оның айырым белгілерінің ресми пайдаланылуы тәртібі туралы» Жарлығына сәйкес ресми айырым белгілері мен орналасатын жерлері белгіленді.

Ол көгілдір түсті (мемлекеттік тумен түстес), тікбұрыш нысанындағы ені мен ұзындығы үштен екіге сәйкес келетін кездеме.

Ортасында қанатты барыстың үстінде оң қолын жоғары көтеріп отырған сақ дәуірінің жас көсемі алтын шеңбер ішінде бейнеленген.

Кездеме үш жағынан алтын шашақпен көмкерілген.

Сабына ҚР Президентінің мемлекеттік тілде тегі, есімі мен әкесінің аты және сайланған уақыты өрнектеліп жазылған күміс тақтайша бекітіледі.

Қазақстан Республикасы Президентінің байрағы үнемі Елбасының жанында болады және шет елге сапарға шыққанда бірге алып жүреді.

[[Санат:Қазақстан рәміздері]]