https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=Abdrazakhova+aҚазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-04-18T18:42:25ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%82Метрит2014-05-31T05:06:12Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: '''Метрит''' (грек. ''metra'' — жатыр) — жатырдың кілегей және етті қабығының қабынуы. Метрит көбінесе...</p>
<hr />
<div>'''Метрит''' (грек. ''metra'' — жатыр) — жатырдың кілегей және етті қабығының қабынуы. Метрит көбінесе жатырға [[инфекция]] (стрептококк, стафилококк) өтуінен, сондай-ақ аборттан кейін, қиналып босанудан болады. Кейде туберкулез, баспа т. б. жедел өтетін аурулардан кейін болуы мүмкін. Жатырға өткен инфекция жатырдың ішкі қабығын қабындырады (эндометрит}, ал уақытылы емделмесе кілегей қабығының [[қан]] және [[лимфа]] түйіндері арқылы ет қабатына өтiп, метроэндометритке айналады. Жедел басталған метрит кезінде дене қызуы көтеріледі, бас ауырады, жатыр ұлғаяды, жатырдан қан аралас ipiң бөлінеді. <br />
* Емі: жедел түрінде кіндіктен төмен [[мұз]] басу, [[антибиотиктер]], сульфамиламидты препараттар, ал созылмалы метрит кезінде [[физиотерапия]] әдістері қолданылады. <ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1976. Том 8</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Аурулар]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96Шарап үңгірлері2014-05-01T17:32:03Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Шарап үңгірі Сурет:Sherry cellar, Solera system 2, 2003.jpg|thumb|Ш...</p>
<hr />
<div>[[Сурет:WineBarrels 2005 SeanMcClean.jpg|thumb| left| Шарап үңгірі]]<br />
[[Сурет:Sherry cellar, Solera system 2, 2003.jpg|thumb|Шарап Үңгірі]]<br />
[[Сурет:Napa Vineyard.jpg|thumb| Жүзім [[Калифорния]]]]<br />
'''Шарап үңгірлері''' – дүниежүзіндегі шарап өндірісінің ажырамас бөлігі. Шарапты жер астында сақтау тиімді. Біріншіден, электр қуатын үнемдеуге болады. Екіншіден, шектеулі жер аумағын оңтайлы пайдалануға мүмкіндік бар. Шарап үңгірлері шараптарды сақтау мен оларды ұзақ уақыт ұстауға аса қажетті ылғалдылықпеен және салқын температурамен қамтамасыз етіледі. Алғашқы шарап үңгірлері жай ғана жерден қазылған туннельдер болатын. Басында жалаңаш жартастардан тұратын шаң басқан туннельдер пайдаланылды. Оның алтын өндіретін кен орындарынан аса айырмашылығы болған жоқ. Дегенмен өнертапқыштар шарап үңгірін бірте-бірте дамытып, түрлі идеяла рйлап тапты.<br />
==Қызықты деректер ==<br />
* Калифорниядағы алғашқы шарап үңгірінің құрылысы [[100]] [[жыл]] бойы салынды. Ол Фа Ниентедегі ұзындығы 18 метрлік тіннель болатын. <br />
* Римдіктер шараптарын ыңғайлы орналастырылған катакомбаларда сақтаған.<br />
* Шарап үңгірлері әлемнің түкпір-түкпірінен табылған. Напа алқабының жоталарында көптеген қараусыз қалған шарап үңгірлері бар. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Үңгірлер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%95%D1%80%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%88_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80Ерігіш жынысты үңгірлер2014-05-01T17:19:52Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Үңгір Сурет:Hawaiian lava tube.jpg|thumb|200px| Ерігіш жыны...</p>
<hr />
<div>[[Сурет:Cuevas de Acsibi, Salta (Argentina).jpg|thumb|250px|Үңгір]]<br />
[[Сурет:Hawaiian lava tube.jpg|thumb|200px| Ерігіш жынысты үңгір [[Гаваи]].]]<br />
[[Сурет:Mammoth Cave tour.jpg|thumb|200px| left|Үңгір]]<br />
'''Tрігіш жынысты үңгірлер'''. Ерігіш жынысты үңгірлер ерігіш жынысты жартастарда түзіледі. Олардың құрамында әктасты жыныстар басым. Дегенмен араларында бор, долмит, [[мрамор]], [[гранит]], [[тұз]], құмтас, тасқа айналған маржандар мен гипс те кездеседі. Үңгірдің түзілуі барысында орын алатын кең таралған үдеріс – «карстану» деп аталады. Бұл – жартастардың жаңбыр суына еруі. Ең үлкен және ең бай ерігіш жынысты үңгірлер әктасты жарастарда болады. Әктасты жартастар көмір қышқылы және табиғи оргпникалық қышқылдармен араласқан жаңбыр мен жерасты суларында ериді. Көптеген жабайы жануарлар ерiгiш жынысты үңгiрлерде өмір сүредi. Көптеген ipi жыртқыштар ол жерлердi баспана ретiнде әpi демалу үшiн пайдаланады. [[Құстар]] мен [[ағаш]] егеуқұйрығы сияқты ұcaқ сүтқоректілер көбiне уңгiрлер мен ойпаттарда ұя салады. Үңгiрлер - жарғанат тұқымдастары үшiн таптырмайтын баспана. Олар қонақтау үшiн және сол жерлерде қыстау үшін үңгірлерге тәуелді. <br />
== Қызықты деректер==<br />
* Кейбір аймақтарда жерасты суларынан жоғары тұрған үңгірлер [[мұз]] басу дәуірінің соңына қарай, теңіздің көтерілуінің салдарынан [[су]] астына кеткен болатын. Су асты ерігіш жынысты үңгерлерінің кіреберісі «көк саңылау» деп аталады.<br />
* Бұлан мен бұғы, әдетте, үңгірдің кіреберісінде түнейді<br />
* Гардинер үңгірі Вашингтондағы ең үлкен әктасты үңгір болып табылады. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Үңгірлер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80Мұздық үңгірлер2014-05-01T17:15:18Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: мұздық үңгірі Сурет...</p>
<hr />
<div>[[Сурет:155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|center|thumb|800px|мұздық үңгірі]]<br />
[[Сурет:Ice cave in Svalbard.jpg|thumb|200px|left|Мұз үңгірі]]<br />
'''Мұздық үңгірлер'''. Мұздық және [[мұз]] үңгірлер мұздықтардың еруі нәтижесінде түзіледі. Олардан тау үңгірлер мен үңгірлер қалыптасады. [[Мұз]] үңгірлер кіретін бір немесе бірнеше аузы бар, жақсы желдетілетін үңгірдегі судың қатуынан пайда болады. Мұндай үңгірлер жыл мезгілдері ауысып тұратын климатты аймақтарда түзіледі. Исландиядағы мұздықтардың астында мұзды ерітетін жанартаулар немесе ыстық ағыстар жиі кездеседі. Олар үңгірдің пайда болуына септігін тигізеді. Мұндай үңгірлердің көпшілігі [[Антарктида]] мен Арктикалық аймақтарда түзілген. <br />
== Қызықты деректер==<br />
* [[Исландия]] мұздықтарының етегінде жылы кқктемдер болып тұрады. Аралдардағы көптеген жанартаулы аймақтарда жанартаулар мен жылы ағыстар бар. <br />
* АҚШ-тағы Рейнир жанартауында әлемдегі ең үлкен мұздық үңгірі бар. <br />
* Экватордағы Котопакси тауында [[экватор]] бойындағы жалғыз мұздық орналасқан. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Үңгірлер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96Теңіз үңгірлері2014-05-01T17:09:30Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Теңіз үңгірі Сурет:Burger OtokKriznaJama.jpg|thumb|250px|...</p>
<hr />
<div>[[Сурет: Scotland-Staffa-Fingals-Cave-1900.jpg |thumb|250px|left|Теңіз үңгірі]]<br />
[[Сурет:Burger OtokKriznaJama.jpg|thumb|250px|Теңіз үңгірі [[Словения]].]]<br />
[[Сурет:Katerloch1.JPG|thumb|250px| Катерлох үңгірі[[Австрия]].]]<br />
'''Теңіз үңгірлері''' мұхитардың, кей жағдайларда көлдердің көмегімен түзіледі. Теңіз үңгірінің түзілуі өте тар жарықшақтан басталады. Келе-келе оған толқындар үлкен күшпен соғылып, жартасты ішінен үгіте бастайды. Толқындар алып келетін [[құм]] мен тастар үңгір қабырғаларында қосымша эрозиялық өзгерістер жасайды. [[Теңіз]] үңгірлерін дүниежүзінің түпкір-түпкірінен табуға болады. Әйгілі теңіз үңгірлеріне Капридегі Көк үңгір және Стаффа Британ аралындағы бағанды базальттан түзілген Фингал үңгірі жатады. Іші кең болғанымен, қазіргі үңгірлердің ұзындығы аса үлкен емес. Олардың ешқайсысы кіреберісінен түкпіріне дейін 76 метрден аспаған.<br />
== Қызықты дерек==<br />
* Әлемдегі ең үлкен теңіз үңгірі – Жаңа Зеландияның солтүстік аралындағы Рико-Рико үңгірі<br />
* Әлемдегі әйгілі ең ұзын теңіз үңгірі – Калифорнияның Санта Круз аралындағы Боялған үңгір. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Үңгірлер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80Бастапқы үңгірлер2014-05-01T17:06:42Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Үңгір Үңгір [...</p>
<hr />
<div>[[Сурет:Cuevas de Acsibi, Salta (Argentina).jpg|thumb|250px|Үңгір]]<br />
[[Сурет:Burger OtokKriznaJama.jpg|thumb|250px|left|Үңгір]]<br />
[[Сурет:Katerloch1.JPG|thumb|250px|Катерлох үңгірі [[Австрия]].]]<br />
[[Сурет:Ice cave in Svalbard.jpg|thumb|200px|left|Мұз үңгірі]]<br />
'''Бастапқы үңгірлер'''. Кейбір үңгірлер тау жыныстарымен бір мезгілде пайда болған. Олар бастапқы үңгірлер деп аталады. Жыныс түзілген кезде үңгір кеңістігі бос болып қалады. Бастапқы үңгірлерге – [[лава]], көпіршік, туф және риф үңгірлері жатады. Лава туннельдері жанартау белсенділігінің арқасында пайда болады. Олар ең көп таралған бастапқы үңгірлер болып табылады. Лавалық үңгірлер жанартау белсенділігінің арқасында пайда болатын бастапқы үңгірлерге жатады. Әктасты туф үңгірлері - әктасты туф немесе кальций карбонатының қоспасынан пайда болатын алғашқы үңгірлер болып табылады. Риф үңгірлері ішінде немесе губкалы рифтердің ішінде рифтердің өсуімен түзіледі. <br />
== Қызықты деректер==<br />
* Аса маңызды [[лава]] туннельдері Гавай аралдарынан табылды.<br />
* Гавайдағы Олаа үңгірлер жүйесі болып табылатын Казумура – АҚШ-тағы ең терең үңгір. <br />
* Ең үлкен лавалық үңгір Эфиопия мемлекетіндегі Фантало тауынан табылған. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Үңгірлер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96Краков университеті2014-05-01T16:53:53Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Collegium Novum Сурет:Kampus UJ IGiGP.JPG|thumb|220px| left| Краков Уни...</p>
<hr />
<div>[[Сурет:Kraków - Collegium Novum 01.JPG|thumb|220px| Collegium Novum]]<br />
[[Сурет:Kampus UJ IGiGP.JPG|thumb|220px| left| Краков Университеті]]<br />
<br />
[[Сурет:JagiellonianUni coat of arms.JPG|150px|Ягеллон университеті]]<br />
<br />
'''Краков Университеті''', Ягеллон университеті – Польшаның ежелгі университеттерінің бірі. [[1364]] жылы Ұлы Казимир негізін қалаған, [[1400]] жылы Владислав Ягайло (аты осыдан туған) Париж университетінің үлгісімен қайта құрған. Краков Университетінің оқу және ғылыми өмірінің гүлдену шағы – 15 ғасырдың соңы мен 16 ғасырдың бас кезі. Университеттің теология, [[заң]], [[медицина]], еркін ғылымдар факуьтеттері болды. Бұл кезеңдерде Краков Университеті [[математика]], жаратылыс тану ғылымдары саласында елеулі табыстарға жетті. Краков Университетінде Польаның көрнекті ғалымдары мен жазушы, ақындары оқыды және сабақ берді (матем. В. Брудзевский, Н. Коперник, астроном Я. Снядецкий). 16 ғасырдың орта кезінен бастап Краков Университетінде оқу діни схоластикалық сыпат алды. Краков Университет кітапханасының 1 млн-нан астам дана кітап қоры бар. <ref>Қазақ Совет Энциклопедиясы.1975. Том 6</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Университеттер]]</div>Abdrazakhova ahttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80Жанартаулық таулар2014-04-28T14:37:02Z<p>Abdrazakhova a: Жаңа бетте: Жанартаулық тау File:Santa Ana Volcano.USAF.C-130.3.jpg|thumb|left|Жанартаул...</p>
<hr />
<div>[[File:MtCleveland ISS013-E-24184.jpg|thumb|Жанартаулық тау]]<br />
[[File:Santa Ana Volcano.USAF.C-130.3.jpg|thumb|left|Жанартаулық тау]]<br />
[[File:Lakagigar Iceland 2004-07-01.jpg|right|thumbnail|left|Жанартаулық тау]]<br />
'''Жанартаулық таулар'''. Жер қабығында үлкен тесіктер мен жырықтар болады. Кейде сол жерлерден балқыған сұйық [[лава]] мен жерасты газдары шығады. Мұндай заттар кей тесіктерде аз, кей тесіктерде көп. Кей тесіктерден рңайылықпен ерімейтін қою заттар, кей тесіктен оңай еритін сұйық заттар шығады. Оның маңайында конус пішіндес [[таулар]], яғни, биік кратер пайда болады. Жер астынан сығылып, күшпен шыққан газдар қопарғыш сияқты атқылп, сұйық лава бүркиді. <br />
== Қызықты деректер==<br />
* Парикутин тауы — тарихтағы ең жылдам түзілген тау.<br />
* Ол бір жылдың ішінде, шамамен 396 метрге өсті.<br />
* Мауна Лоа — таулардың патшасы боп есептеледі.<br />
== Есіңе сақта==<br />
* Жанартаулық [[таулар]] да, дөңес таулар да [[лава]] тасуынан пайда болды. <ref>ТАУЛАР, ЖАНАРТАУЛАР. ҮҢГІРЛЕР — Алматы: «Аруна» баспасы</ref><br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
[[Санат: Табиғат]]<br />
[[Санат: Таулар]]</div>Abdrazakhova a