Лид (журналистика)

2013-10-06T18:26:24Z

Әсел Сарқыт:

'''Лид''' ([[журналистика]]) – қарапайым, түсінікті жазылған ең бірінші, ең алғашқы екі сөйлем. Яғни [[мақала|мақаланың]] басы Лид деп аталады. Лидтің мақсаты – [[оқырман]] назарын баурап алып, мақаланы оқуға деген ынтаны ояту. Лидте оқырманға мақалада не күтіп тұрғаны туралы [[хабар]] беріледі.
Қысқа хабар беру 2 түрлі болады: [[қатты]], [[жұмсақ]].
1. [["Қатты" ақпарат ]]- болып жатқан оқиға жайлы сенсациялық ақпарат.Ол ақпаратта лидтің мынадай түрлері ажыратылады.
-[[Бір элементтік лид]] жаңалық жасап тұрған ең маңызды элемент. Ол адам аты, оқиға соңы, уақыты болуы мүмкін.
-[[Жинақтау лид]] ақпаратта маңыздылығы бірдей бірнеше элемент болғанда қолданылады.
-[[Ілмекті лид]] ақпараттық материалды түгел тауысады. Автор бірінші абзацта- ақ бүкіл сұраққа жауап бере салады.
-[[Жылдам сәйкестендіру]] суреттеліп отырған оқиға танымал тұлғаның қатысуымен өтетіндіктен, ақпарат бірден "кім?" деген сұраққа жауап беруден басталады.
-[[Баяу сәйкестендіру]] оқиғаға себепкер болған адам- елге танымал емес, тек болған оқиға барысында ғана көзге іліккен қарапайым адам. Мысалы, кісі өліміне себепкер болған адам жайлы ақпарат.
-[[Жалғыз оқ лид]] ақпарат өте қысқа, бірақ афоризм тұрғысынан алғанда маңызды. Мысалы, "Басқа пәле- тілден".
-[[Талдамалы лид]] ақпарат жинақы, ақпарат беру барысында журналист болған оқиғаға байланысты өз ойын қосады. Ол "дегенмен", "алайда", "бірақ та" секілді қыстырма сөздермен жүзеге асады.
-[[Каламбур лид]] әдетте жергілікті көңіл көтеретін баспасөз беттерінде кездеседі. Лидтің негізі болып кинофильмдер, телебағдарламалар немесе танымал жұлдыздардың есімі алынады. Мысалы, "Баян Есентаева сендіре алмай жатыр..."
2. [[Жұмсақ ақпарат]]-ақпарат толық, кішкене бөлшектеріне дейін сипаттала отырып жазылған. Халықты "жұмсақ" ақпаратпен құлақтандыру кезінде төмендегі лид түрлері қолданылады:
-[[әңгімелеу лиді]]
-[[Салыстыру лиді]] бірінші абзацта кеше мен бүгін, ескі мен жаңа қарама- қайшылық ретінде суреттеледі. Мысалы, "Кешегінің жастары баспын дейтін, бүгінгінің шалдары жаспын дейді".
-[[Бағытталған лид (стаккато)]] ой тастау мақсатында үзінді түрінде жазылған телеграфтық қысқа сөйлемдер. Бірінші абзацта ойды оқырманға бағыттап, "Егер сіз..." немесе "Сіз..." деп басталады.
-[[Сұрақты лид]] сұрақ ашық түрде қойылады. Мысалы, "Конференция барысында айтылғанның бәріне сенуге бола ма?" ("Қатты" ақпарат ешқашан сұрақпен басталмайды.)
-[[Дәйексөз лиді]] абзац ашық тырнақшадан басталады. Бұл тәсіл Еуропалық баспасөзде кеңінен тараған.
-[[Шолжаң лид]] кекесінді лид. Ол шығармашылық бағыттағы ақпараттарда өте жиі қолданылады.
--[[Қатысушы:Әсел Сарқыт|Әсел Сарқыт]] ([[Қатысушы талқылауы:Әсел Сарқыт|талқ]]) 00:26, 2013 ж. қазанның 7 (ALMT)

{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}
[[Санат:Журналистика]]
[[Санат:Терминология]]

Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Лид (журналистика)