Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Бөлік (математика)

2014-05-18T14:47:55Z

Қуан Жасұлан 8 е класс ниш:

'''Бөлік''' — берілген санның, [[теңдеу|теңдеудің]] құраушыларының бірі, [[қосынды|қосындыдағы]] [[қосьлғыш|қосьлғыштардың]] бірі, тұтас санды құраушының бірі. [[Теңсіздік|Теңсіздіктің]], теңдеудің сол жақ және оң жақ [[Бөлік|бөліктерінің]] бірі.<ref>"Математикалық ойашар", "Қазақ энциклопедиясы" Алматы, 2009</ref>

'''Бөлшек бөлік''' - а нақты санымен оның бүтін бөлігінің айырымы: а - [a], мұндағы а нақты сан, [a] - а санының бүтін бөлігі, мысалы [5,6] - 5. Бөлшек бөлігі - {a} белгісімен белгіленген: 0<{a}<1.

'''Бүтін бөлік''' - а нақты санның арнайы а = [a] + {a} түрде жазылуындағы [a] - a санының ең үлкен бүтін бөлігі(ол а санынан үлкен бола алмайды). Мысалы [5,6] = 5, [-3,2] = -4. Функциясын <<антье>> деп те атайды. [a] белгілеуін 1808 жылы неміс математигі Карл Гаусс(1777 - 1855) енгізген.

'''Жорымал бөлік''' - z = a + bi комплекс(құрмалас) санындағы нақты b саны, мұндағы i - жорымал 1. b = lmz болып белгіленген. Мұндағы <<Im>> белгісі французша <<Imaginare>> - <<жорымал>> деген сөздің бастапқы буыны.

'''Нақты бөлік''' - z = a + bi комплекс санындағы а нақты саны; а = Rez болып белгіленген. Re - нақты санның латынша атауы - <<realis>> сөзінің бастапқы буыны.

== Дереккөздер ==
<references/>
{{wikify}}
{{stub}}
[[Санат:Математика]]

Араб медицинасы

2014-05-16T09:39:44Z

Қуан Жасұлан 8 е класс ниш:

[[Сурет:Араб медицинасы.png|нобай|Араб медицинасы]]
'''Араб медицинасы ''' — араб елдері мен [[ислам]] дінін қабылдаған халықтар арасында орта ғасырларда жақсы дамыған [[ғылым]] салаларының бірі. Шығыста ислам дініне дейін емдеу жұмыстарын ирандықтар, еврейлер, сириялықтар жүргізді. Сол кезеңдегі дәрігерлердің белгілі оқытушысы, ұстазы Харет ибн Кадалахтың (6 ғ.) араб тілінде жазылған еңбектері қазіргі кезге дейін сақтаулы. Бұл еңбекте тамақты тарта жеудің, денені таза ұстаудың, ішімдікті көп ішпеудің т.б. негізгі ережелері айтылған. Мұхаммед пайғамбар Кадалахтың әдістемелік тәсілдерін Құраның сүрелеріне енгізген. Аристотельдің мед. еңбектерін арабтарға алғаш таныстырған — филофсоф, математик, астроном, дәрігер әл-Кинди (шамамен 800 — 870 ж.). Ол жазған 20 шақты еңбектің ең елеулісі (“Дәріні дайындау және қоладун мөлшері”) латын тіліне аударылған. әл-Киндидің дәрігерлік көзқарастарын Әбу Наср [[әл-Фараби]] және Әбу Әли [[ибн Сина]] одан әрі дамытты. әл-Фарабидің “теориялық және практикалық медицина” деген кітабында А. медицинасындағы ғыл. көзқарастар баяндалған. әл-Фараби қоршаған ортаның адам денсаулығына тигізетін әсерін алғаш рет айтқан. Оны ибн Сина өз еңбектеріне негіз етіп алған. ибн Сина (980 ж.т.) философия, математика, мед. т.б. ғылым салалары бойынша [[Хиуа]]да білім алып, [[Гиппократ]], [[Гален]] еңбектерімен жете танысты. Орта Азия, [[Иран]], Түркістан елдеріндегі мед. саласының даму барысын жүйеледі. Оның “Қанун” атты еңбегі 6 ғ. бойы Шығыстың әдіргерлік мектептерінде және [[Еуропа]]ның ун-терінде негізгі мед. оқулық ретінде пайдаланылды. ибн Сина осы кітабында дерттің түрлерін анықтау, оны емдеу тәсілдері, ауруды күту т.б. мәселелермен бірге 760 дәрі-дәрмек жөнінде сипаттама жазып, мұра етіп қалдырды. 12 ғ-да “араб философы ибн Рушданың шешек ауруына, көз құрылысына сипаттама беріп, еудеу жолдарын талдаған “Китаб әл-Күллийә” кітабы латын тіліне аударылып, бүкіл Еуропаға тарады. А. мед-ның дүние жүзіне тарауына үлкен ықпал жасаған Ортаазиялық ғалым Бәкр Зәкәрия (әр-Рази). Ол науқасты емдеу үшін хим. жолмен алынған дәрілерді пайдалануды ұсынды. Араб дәрігрелері органик. заттардан дәрі алудың жолын алғаш тапты. 754 ж. Бағдатта алғашқы дәріхана ашылды. Араб халифатында ауруханалар жүйелі түрде жұмыс істеуге көшірілді. Орта ғасырлардағы Араб елдерінде ауруханалардың жанынан медициналық мектептер ашылды. Олардың бай кітапханалары, ғыл. орталықтары болған. Мұндай орталықтар [[Бағдат]]та (8 ғ.), Кордова мен Куфеде (10 ғ.), [[Дамаск]] мен [[Каир]]де ((13 ғ.) ашылған. Дәрігер даярлау әр сала бойынша (тіс дәрігері, хирург т.б.) жүргізілді. Науқастың түрі мен сипатына қарай жіктеп емдеуді тапқан арабтар болған. Олар үлкен қалаларда тазалық ережелерінің бұзылмауын қадағалап отырған. Ауруды емдеу және одан сақтандыру негізгі мақсатына айналған.

[[Санат:Арабтар]]
[[Санат:Медицина]]

Кляшторный Сергей Григорьевич

2014-05-16T09:36:14Z

Қуан Жасұлан 8 е класс ниш:

[[Сурет:Кляшторный Сергей Григорьевич.jpg|нобай|Кляшторный Сергей Григорьевич]]
'''Кляшторный Сергей Григорьевич'''(1928 ж.т.) – түркітанушы, тарих ғылымының докторы, профессор [[Санкт-Петербург]] мемлекеттік университетін бітірген ([[1950]]). [[1957]] – 62 ж. [[КСРО]] Ғылым Академиясы Ленинград бөлімі Шығыстану институтының ғылыми қызметкері, [[1962]] жылдан осы институттың түрік-моңғол секторының меңгерушісі қызметтерін атқарған. [[Ресей]] және шет ел баспаларында 500-ден аса ғыл. еңбектері жарық көрген. [[Қазақстан]], [[Қырғызстан]], [[Татарстан]] тарихына қатысты ұжымдық бірлескен іргелі еңбектер мен монографиялардың авторы. Шет елдердегі ([[Түркия]], [[Германия]], [[Венгрия]], [[Моңғолия]]) ғылыми қоғамдардың мүшесі. Қырғызстанның “Манас” орденімен марапатталған ([[2002]]).
== Дереккөздер==
<references/>[[Қазақ Энциклопедиясы]], 11 - том

{{wikify}}

[[Санат:Тұлғалар]]

{{stub}}