https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B+%D0%90%D1%81%D0%B8%D1%8FҚазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-09-06T03:27:59ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7%D1%96Арал қаракөзі2024-04-01T12:00:22Z<p>Ғұмарқызы Асия: “теңіздерінң” сөздің орнына “теңіздеріннің” сөзі болуы қажет.</p>
<hr />
<div>'''Қаракөз''', Арал қаракөзі (Abramіs safa aralensіs) – тұқы тұқымдасына жататын балық. Abramіs safa түрінің түр тармағы. Қаракөз Қара, [[Каспий]], Арал теңіздеріннің су алаптарында таралған. Ал Қаракөз түр тармағы – [[Арал теңізі]]нің су алабында – [[Сырдария]] мен оның көлдерінде тіршілік етеді. Бұрын тамыз – қыркүйек айларында жайылымы Арал т. болатын. Ұзындығы 28 см, салм. 420 г-дай. Пішіні тыранға ұқсас, одан айырмашылығы – қабыршағы үлкен, құйрықасты (аналь) қанаты ұзындау болады. 7 – 8 жыл өмір сүреді. Жыныстық жағынан 3 жасында жетіледі, ұзындығы 15 – 17 см-дей болғанда толады. Уылдырығын (көлеміне қарай 2,2 – 33,5 мыңдай) су температурасы 12 – 16°С-қа жеткенде өзен арнасына қатты ағысты құмды-тасты, құмды-сазды, сазды жерлерге шашады. Қорегі – бүйірімен жүзушілер, бақалшақты шаяндар, қос жақтаулы моллюскілер, мизидтер, әр түрлі дернәсілдер, детриттер (өлекселер). Арал Қ-і Арал т-нің экол. жағдайына байланысты саны кеміп келеді. Бұрын еті жақсы бағаланатын, кейінгі кезде ол майдаланып, кәсіптік маңызын жоғалтқан.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<references/><br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Балықтар]]<br />
[[Санат:Арал теңізі]]</div>Ғұмарқызы Асияhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9E%D2%9B%D0%B0%D0%BF_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BDОқап Қабиғожин2023-12-25T15:02:19Z<p>Ғұмарқызы Асия: «кәкірті» сөзінің орнына «шәкірті» сөзі болуы қажет.</p>
<hr />
<div>[[Сурет:Оқап Қабиғожин.jpg|thumb|right]]<br />
'''Оқап Қабиғожин''' (1904, [[Жаңақала ауданы]] — 1942, Алматы) — [[күйші]]-[[домбырашы]]. Қазақстанның еңбек сіңірген артисі (1936). 1934 ж. Алматыда өткен Қазақстан өнерпаздарының 1-слетінде [[Құрманғазы]]ның ''«Сарыарқасын»'', Жантөренің ''«Шалқымасын»'', Түркештің ''«Байжұмасын»'' аса шеберлікпен орындаған. Қазақтың Құрманғазы атындағы академия халық аспаптар оркестрінің орындаушысы болды. Халық композиторларының шығармаларын насихаттауға зор үлес қосқан өнер иесі.<br />
==Оқап туралы==<br />
Құрманғазының музыкалық мұрасын насихаттаушы. ҚР-ның еңбек сіңірген әртісі. Қ. домбыра мен скрипкада қазақ, татар әндері мен саздарын орындап, ел ішінде жас кезінен өнерпаздығымен танылды. [[Құрманғазы]]ның шәкірті Тоғайбайдан тәлім алып, күйшілік өнерін терең меңгерді. 1993-34ж. Алматыда өткен бүкілқазақстандық бірінші слетке қатысып, талантты музыкант, шебер орындаушы ретінде танылып, халық аспаптары өркестірінде қызметке қалдырылды. Ол Құрманғазы, Жантөре, Түркеш, Соқыр Есжан, Дәулеткерей, сияқты халық сазгерлерінің баға жетпес күйлерін сақтап,жаңғыртып музыкалық хорға қосуымен қатар, көптеген жастарды домбырашылық өнерге баулыды. 1939 ж Мәскеуде өткен халық таланттарының бүкілодақтық байқауына қатысқан. Ол Құрманғазы туралы көптеген деректер, әңгімелер қалдырған. Оның өзі шығарған күйлерінің ішіндегі қомақтысы «Адасқан» атты күйі. <ref>"Қазақстан". Ұлттық инциклопедиясы 5-том</ref><br />
<ref>Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
[[Санат:1904 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:Батыс Қазақстан облысында туғандар]]<br />
[[Санат:1942 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Күйшілер]]<br />
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]<br />
<br />
<br />
{{Bio-stub}}</div>Ғұмарқызы Асияhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BD_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BDМен жазбаймын өлеңді ермек үшін2023-12-09T22:17:02Z<p>Ғұмарқызы Асия: "Қүралы" сөзінің орнына "құралы" сөзі болуы қажет.</p>
<hr />
<div>[[Абай Құнанбайұлы]]ның [[1889 жыл]]ы жазған өлеңі. Әрқайсысы 6 [[тармақ]]ты 5 [[шумақ]]тан тұрады, көлемі 30 жол. Абайдың [[поэзия]], оның мәні жөніндегі ой-пікірлерінің тың түйіні, бұған дейінгі жазылған [[«Базарға қарап тұрсам, әркім барар»]], [[«Өлең- сөздің патшасы, сөз сарасы»]], [[«Біреудің кісісі өлсе, қаралы ол»]] сияқты шығармаларындағы эстетикалық көзқарасының кемелді көрінісі. Бұл шығармаларында Абай ақындықтың ауыр міндетін, ақын атанудың алғышарттарын аңғартқан еді. Сөздің патшасын, сындарлысын дарияның тереңіне сүңгіп, ақық-маржан іздеушідей түн қатып толғататын, тұңғиық ойға шоматын даналардың ғана таба алатынын айтқан. Яғни ақын ақыл сөзін ақындарға арнаған-ды. «Сөзді ұғар осы күнде кісі бар ма?» деп, парасатты оқырманы жоқтығына налыған болатын. Ал бұл өлеңінде [[Абай Құнанбайұлы]] әрі оқырман-тыңдаушыларына, әрі ақындарға қарап сөйлейді. Сын мен пікірін нақтылай айтуға ойысқан. Мұхтар Әуeзовтың айтуынша, бұл өлең Абайдың «тек бір өз басының ақындық жолындағы ізденуі ғана емес. Мұны ақындық жайында өзгеше мәні бар өлең деп ұғынуымыз керек». Оны ақын өз айналасындағы «өлеңі бар, өнерлі інілерінің» кейбір шығармаларын оқығаннан кейін, соларға жөн-жоба көрсетіп, сын ескертпелер жасау ниетімен тудырған. «Сөз айттым «Әзірет Әлі, айдаһарсыз» дегенде көп ақындардың, оның ішінде Көкбай Жанатайұлының пайғамбарларды, дін таратушы қаһармандарды мадақтайтын қиссаларжазуға тым әуестігін, «Бізде жоқ» алтын иек, сарыала қыз» дегенде жеке ақындардың жылтырақ сөздерге әуестігін, Әріп Тәңірбергеновтың [[«Зияда-Шамұрат»]] дастанында қызды «иегі алтын, көзі гауһар» деп, әлем-жәлем етіп суреттегенін, «Кәрілікті жамандап елім тілеп» дегенде [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]]ның заңды түрде келетін кәрілікті даттағанын қағытып мысқылдаған. Ақын өлең сөзді кімге арнауды, кімге айтуды ескертеді: тасырға айтпай, «кеңіл көзі ашық, кекірегі сөзімді», сергек те талаптыларға айтуды қалайды. Оның өсиеті - күле тыңдаған парықсыздарға сөзіңді қор қылма! «Қызшыл», «қызықшыл» әуейілерге жолама! Арсыздық пен ақылсыздықтан, шаруасыздық пен маскүнемдіктен аулақ бол! Мұның үстіне Абай бұрынғы «сөз түзелді, тыңдаушы, сенде түзел» деп жалпылай айтқан ақылын аша түскен. Түзелу үшін не істеу керектігін керсеткен. Оқырмандарына өлең-жырды жұртқа ақыл айтып, кеңес берудің, үлгі-өнеге көрсетудің, қырсық, қиянатқа қарсы күресудің құралы деп ұқтырған. Жақсы сөзді жастай тыңдап жаттық, әсері қызыл сөзге құлай қалма, сөздің сыртына сенбе, ішіне үңіл, мазмұнын біл, оның мәні тереңін ізде, сөздің қадір-қасиетін сонда ұғасың деп кеңес береді. Өлең алғаш рет [[1909 жыл]]ы [[Санкт-Петербург]]те жарық көрген [[«Қазақ ақыны Ибраһим Құнанбайұлының өлеңі»]] атты жинақта жарияланды. Ұйқасы -б, -а, -а, -в, -а, -г, -а болып келеді. Текстологиялық зерттеулер барысында Мүрсейіт қолжазбасындағы 2-шумақтың 5-жолындағы «сөзіңді ұқпай» деген тіркес 1909 жылғы жинақ негізінде «айтқанды ұқпай», 3-шумақтың 6-жолындағы «ойы терең» деген тіркес «түбі терең» делініп ауыстырылған. Ал жинақтағы 3-шумақтың 3-жолындағы «елде кәрі» деген тіркес Мүрсейіт жазбасына сәйкес «кәрілікті» деп өзгертілген. Мүрсейіт қолжазбаларындағы 4 шумақтың соңғы жолындағы «қиналмай» сөзі 1909 жылғы басылым негізінде «қинамай» болып алынған. Ал 1909 жылғы жинақта жоқ: «Сәнқой, даңққой, ойнасшы, керім-кер- бөз», «Қанша қызық болады өзіңізге?» деген жолдар Мүрсейіт жазбаларынан алынып, кейінгі басылымдарға енгізілген. Өлең ағылшын, орыс, өзбек, ұйғыр тілдеріне аударылған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас<br />
редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
{{wikify}}<br />
<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
{{stub}}<br />
<br />
[[Санат:Абай энциклопедиясы]]</div>Ғұмарқызы Асияhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9Владимир Андреевич Светличный2023-05-18T07:43:00Z<p>Ғұмарқызы Асия: “тәжірбие” сөзінің орнына “тәжірибе”</p>
<hr />
<div>'''Владимир Андреевич Светличный''' (04.07.1927 жылы туған, Федоровский хуторы, Қазіргі Краснодар өлкесі, Новокубань ауданы) - жаңашыл-механизатор<ref>Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 92 бет</ref>.<br />
<br />
==Өмірі==<br />
Социалды Еңбек Ері (1961), РСФСР- дің еңбек сіңірген механизаторы (1962). 1962 жылдан КПСС мүшесі. Ол Кубань институтын (1970) бітірген,1943 және 1949 - 55 жылы тракторшы, 1956 - 58 жылы совхозда комбайншы, 1944 - 48 жылы Кеңес әскері қатарында, 1958 - 1959 жылы Кубань трактор және машиналарын сынау ғылыми зерттеу институында комбайншы - сынаушы болды. [[1959]] жылдан механикаландырылған звено бастығы. Ғалымдармен бірлесе отырып, звено коллективі жаңа технологияны өндіріске енгізіп, қант қызылшасының әр гектарынан 434 ц өнім жинап, әр центнерге жұмсалатын еңбек шығынын 8 - 10 есе кемітті. Осының нәтижесінде тәжірибе шаруашылығы қант қызылшасының әр гектарынан орта есеппен 800 сомнан таза табыс түсірді. Жаңа технологияны өндіріске енгізуде авторлық куәлігі бар. Ол [[1968]] жылдан Краснодар өлкесі "Полтавский" күріш зауытының директоры. 6 - сайлау КСРО Жоғары Кеңесінің депутаты. КПСС 23 - съезінің делегаты.<br />
<br />
==Сыйлықтары==<br />
Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен және Бүкіл одақтық Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің Үлкен алтын, қола медальдарымен мараппаталды.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:1927 жылы туғандар]]</div>Ғұмарқызы Асияhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96Келес өңірі ескерткіштері2023-05-11T15:07:08Z<p>Ғұмарқызы Асия: "Қазығүрт" сөзінің орнына "Қазығұрт" сөзі болуы қажет.</p>
<hr />
<div>'''Келес өңірі ескерткіштері''' - ежелгі [[тайпа]]лардан қалған ескерткіштер. [[Түркістан облысы]] [[Келес ауданы]] [[Келес өзені]]нің оң және сол жақ жағалауларында ежелгі тас дәуірінен орта ғасырларға дейінгі мерзімде өмір сүрген алғашқы адамдар мен тайпалардың тіршілік үшін жасаған құрал-[[сайман]], [[қару-жарақ]], мекенжайларын білдіреді. Бұлар осы өңірлерде, әсіресе, [[Қазығұрт тауы]]ның бөктері мен Келес даласында көптеп кездеседі. 1973 - 74 жылдары тас дәуірінің ескерткіштерін археолог Х.[[Хасен Алпысбаев|Алпысбаев]] зерттеген. Ол қасиетті Қазығұрттың бөктері мен Өтем, Қаржантау тауларынан, Жалпақсу I, ІІ, ІІІ, Қияқты, Су-сіңген, Жалғызарша жерлерінен көне тас дәуірлерінің тұрақты мекен-жайларын тапқан. Сондай-ақ, 1948 - 58 жылдары Г.В. Григорьев, А.Н. [[Бернштам Александр Натанович|Бернштам]], Г.И. [[Героним Иосифович Пацевич|Пацевич]], А.Т. Максимовалар зерттеу жұмыстарын жүргізіп, б.з.б. 3-6 ғасырларда өмір сүрген тайпалардың обаларын, 9 -12 ғасырлардағы тарихи тұрғындарды тұрақты мекенжайларын зерттеғен. Ал 1990 жылдан бастап Д.Тәлеев [[қаңлы]] дәуірінен орта ғасырдың орта кезі (10 - 12 ғ.) мен соңғы кезеңінің археол. ескерткіштерін ғылыми айналымға енгізді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<references/><br />
<br />
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}<br />
{{Суретсіз мақала}}<br />
<br />
[[Санат:Қазақстандағы археология]]<br />
[[Санат:Түркістан облысы географиясы]]<br />
[[Санат:Археологиялық ескерткіштер]]</div>Ғұмарқызы Асия