Қазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]

Қуаныш Аскарбеков Айдосович

2026-04-24T08:32:26Z

Эльмира 76: Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F

{{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}}
'''Қуаныш Айдосұлы Асқарбеков''' — қазақстандық параспортшы, бочча спорт түрінен Қазақстандағы алғашқы халықаралық дәрежедегі спорт шебері. Қазақстан Республикасының параспорт бойынша ұлттық құрамасының капитаны.

== Өмірбаяны ==
Қуаныш Айдосұлы Асқарбеков 2023 жылы Талдықорған қаласындағы №16 орта мектепті тәмамдаған. Сол жылы І.Жансүгіров атындағы Жетісу университеті «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасына оқуға түсті.

2023 жылдан бастап бочча спорт түрімен айналысады.

2026 жылғы 1–6 наурыз аралығында Қазақстанда паралимпиадалық қозғалыстың дамуына үлес қосқан қазақстандық қоғам қайраткері әрі спортшы Сұлтанбек Орынбасаровты еске алуға арналған боччадан республикалық ашық турнир өтті. Осы жарыста Қуаныш Асқарбеков жоғары нәтиже көрсетіп, I орын иеленді.

== Спорттық жетістіктері ==

Параспорт категориясы бойынша Қазақстандағы алғашқы халықаралық дәрежедегі спорт шебері;
2025 жылдың үздік параспортшысы;
Қазақстандағы халықаралық жарыстардың жүлдегері;
Қазақстан тарихындағы әлемдік челленджердің алтын жүлдегері;
Азия ойындарында 9-орын (Қытай, Ханчжоу);
Халықаралық челленджерде 3-орын (командалық, Финляндия, Лахти);
Халықаралық челленджерде 8-орын (Польша, Познань);
Халықаралық челленджерде 2-орын (командалық, Бахрейн);
Халықаралық челленджерде 1-орын (Бахрейн);
Азия чемпионатында 7-орын (Таиланд, Паттайя);
Халықаралық челленджерде 4-орын (Қазақстан, Астана);
Әлем кубогында 7-орын (Оңтүстік Корея, Сеул);
Жасөспірімдер арасындағы Азия чемпионатының күміс жүлдегері (БАӘ, Дубай);
Қазақстан Республикасының үш дүркін чемпионы;
Қазақстан Республикасының Кубогының екі дүркін чемпионы;
Бочча спортынан Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентін еске алу кубогының үш дүркін чемпионы.

== Дереккөздер ==
<references/>

І.Жансүгіров атындағы Жетісу университеті — ресми сайт: https://zhetysu.edu.kz

== Сыртқы сілтемелер ==

І.Жансүгіров атындағы Жетісу университетінің ресми сайты

== Санаттар ==
[[Санат:Қазақстан спортшылары]]
[[Санат:Параспортшылар]]
[[Санат:Бочча ойыншылары]]
[[Санат:Тірі адамдар]]

Қуаныш Аскарбеков Айдосович

2026-04-24T08:32:26Z

Апат медицинасының даярлығы

2026-03-04T11:33:41Z

Эльмира 76:

'''Апат медицинасының даярлығы''', апат медицинасының басқару органы, құрылымдары мен мекемелерінің қызмет ету режимдеріне және берілген жағдайға сәйкес белгіленген көлемде іс-шаралар жүргізу қабілеті. Қызметтің төтенше жағдай медициналық санитарлық салдарын жоюға даярлығы төмендегімен қамтамасыз етіледі: ықтимал төтенше жағдай кезіндегі медициналық тактикалық болжау; жағдайды үнемі біліп отыру, оны бағалауды жүргізе білу, төтенше жағдай болған кезде тұрғын халықты медициналық-санитарлық жоспарлаумен және қарастырылған іс-шараларды орындау нақтылығымен қамтамасыз ету.<ref>{{Cite book|year=2011|title=Төтенше жағдайлар және азаматтық қорғаныс: Энциклопедиялық анықтамалық|page=640 б|editor=Б.Ө. Жақып|басылым=Қазақ энциклопедиясы|isbn=9965-893-69-1|орны=Алматы}}</ref>

== Дереккөздер ==
{{Дереккөздер}}

[[Санат:Азаматтық қорғаныс]]

Сергей Васильевич Волгин

2026-03-02T10:01:48Z

Эльмира 76:

{{Футболшы
|есімі = Сергей Васильевич Волгин
|прозвище =
|туған күні = 5.5.1960
|туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, Қазақ КСР
|азаматтығы = {{flagicon|КСРО|20px}} КСРО<br>{{байрақ|Қазақстан}}
|бойы = 188
|вес =
|позиция = шабуылшы
|қазіргі клуб = {{flagicon|Ресей|20px}} [[Факел (футбол клубы, Воронеж)|Факел]]
|қызметі = ''бас бапкер''
}}
'''Сергей Васильевич Волгин''' (5-мамыр, 1960 ж, [[Алматы]], Қазақ КСР, [[КСРО]]) — Кеңестік және Қазақстандық футболшы, шабуылшы, жаттықтырушы. КСРО спорт шебері (1986). Алматы футболының түлегі.

== Карьерасы ==
1977-1978ж.ж. АДК командасында ойнаудан бастаған.

1980-1981 ж.ж. жоғарғы топта Алматылық "Қайраттың" сапында үш ойын өткізген. 1981-1983-жылдары Талдықорғанның Жетісуында ойнаған. 1984 жылы "Қайратқа" қайта оралып, 1989 жылға дейін осы клубта өнер көрсетті. 1985 жылы үздік 33 футболшы тізіміне енді. 1985 жылы Мәскеудің "Спартагына" қарсы ойында хет-трик жасады. Осы жылғы футбол маусымынан кейін оны Константин Бесков өз клубына шақырды. 1986 жылы футбол маусымының алғашқы жартысын Мәскеулік "Спартактың" құрамында өткізді. КСРО-ның соңғы екі чемпионатында Металлург (Запорожье) командасында ойнады. Металлургта ойнаған кезде "Қайрат" — "Металлург" матчында бұрын өзі ойнаған Қайрат қақпасына гол салғаны қазақ жанкүйерлерін қынжылтқан еді. Ол ойын 2-0 есебімен украиндардың пайдасына шешілген болатын.

КСРО тарқаған соң 1992 жылы "Қайрат" командасына қайтып келді. Қайрат сол жылы чемпион болды, [[Қазақстан]] кубогын да иемденген болатын. Волгин 1992 жылы "Жыл футболшысы" атанған еді. Соңғы ойындарын 1993-1997 жылдары. Ресейдің Текстильщик (Камышин), [[Факел]] (Воронёж) клубтары құрамында өткізді.

== Бапкерлік карьерасы ==
1998ж бастап жаттықтырушылық жұмыспен айналысты. Бірінші жұмыс орны Сергей Павлов жаттықтыратын Сатурн клубы болды. 2001-2004ж.ж. "Уралан" командасында болып, жаттықтырушылар Сергей Павлов пен Леонид Слуцкийге көмектесті. 2005-2007 жылдары [[Ертіс]] (Павлодар), 2008-де [[Атырау]], Қарасай сарбаздары (Қаскелең), 2009-2010 жылдары Қайрат, 2013-2014 жылдары Қайсар (Қызылорда) командаларының бас жаттықтырушысы болды. Қайсарды сол кезде жоғарғы топқа алып шықты. PRO лицензиясы бар.

== Ойнаған клубтары ==
{| class="wikitable"
|1977—1978
| colspan="2" |АДК (Алматы)
|-
|1978—1979
|Чкаловец (Новосибирьск)
|40 (12)
|-
|1979—1980
|[[Орал (футбол клубы, Төменгі Тагиль)|Орал]] (Төменгі Тагиль)
|10 (3)
|-
|1980—1989
|Қайрат
|235(80)
|-
|1986—1987
|[[Спартак (футбол клубы, Мәскеу)|Спартак (Мәскеу)]]
|10 (1)
|-
|1990—1991
|Металлург (Запорожье)
|63 (23)
|-
|1991—1993
|[[Қайрат (футбол клубы)|Қайрат]]
|33 (13)
|-
|1993—1995
|Текстильщик (Камышин)
|85 (10)
|-
|1995—1996
|Факел (Воронеж)
|28 (5)
|}

== Бапкер болған клубтары ==
{| class="wikitable"
|1998-2001
|Сатурн (Ресей)
|көмекші
|-
|2001—2004
|Уралан (Ресей)
|көмекші
|-
|2004
|Уралан (Ресей)
|м.а
|-
|2004
|Уралан (Ресей)
|м.а
|-
|2005—2007
| colspan="2" |Ертіс (Павлодар)
|-
|2008
| colspan="2" |Атырау (Қазақстан)
|-
|2008
| colspan="2" |Қарасай Сарбаздары (Қазақстан)
|-
|2009—2010
| colspan="2" |Қайрат (Қазақстан)
|-
|2013—2014
| colspan="2" |Қайсар (Қазақстан)
|-
|2014—2015
| colspan="2" |Ақжайық (Қазақстан)
|-
|2018—
| colspan="2" |Факел (Ресей)
|}

[[Санат:Қазақстан футболшылары]]
[[Санат:Қайрат ФК ойыншылары]]
[[Санат:КСРО футболшылары]]
[[Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары]]
[[Санат:Қазақстан футбол жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ертіс ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Сұңқар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайрат ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Қайсар ФК жаттықтырушылары]]
[[Санат:Ақжайық ФК жаттықтырушылары]]

Кеңес Нұрпейісов

2026-02-17T09:01:22Z

Эльмира 76:

'''Кеңес Нұрпейісұлы Нұрпейіс''' ([[15 наурыз]] [[1935 жыл]], [[Алматы облысы]] [[Райымбек ауданы]] — [[10 желтоқсан]] [[2007 жыл]]) — [[ғалым]], тарих ғылымының докторы (1973), [[профессор]] (1980), [[Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты (1982), [[Қазақстан Ұлттық ғылыми академиясы]]ның академигі (2003); 1987 жылы — корреспондент мүшесі.

[[Ұлы жүз]]дің [[Албан руы|Албан]] тайпасынан шыққан.<ref>{{кітап
|авторы = Алмабеков Т.
|бөлімі = Албан ата энциклопедиялық шежіре.
|бөлім сілтемесі =
|тақырыбы =
|шынайы атауы =
|сілтеме = https://emirsaba.org/pars_docs/refs/9/8452/8452.pdf
|уикитека =
|жауапты =
|басылым =
|орны = Алматы
|баспасы =
|жыл = 2003
|томы =
|беттері =
|барлық беті = 1352
|сериясы =
|isbn = 9965-00-838-8
|тиражы =
}}</ref>

1957 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-нің тарих факультетін бітірді. [[1958 жыл]]дан Қазақстан Ұлттық ғылыми академиясының Тарих жөне этнология институтында қызмет істейді. Нұрпейісов Қазақстан тарихы, ұлттық-мемлекеттік құрылым проблемалары жөнінде бірнеше монография, кітапша және 400-ге жуық ғылыми- зерттеу мақалаларын жариялады. Қазақстан мен Орта Азиядағы Азамат соғысы туралы 2 томдық құжаттар жинағын (''“Иностранная военная интервенция и гражданская война в Средней Азии и Казахстане”. Документы и материалы, том 1,1963; том 2, 1964''), Қазақстандағы Қазан революциясының шежіресін (1967), Қазақстан ғалым академиясындағы (ҒА) тарих, археология және этнография институтының [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]], [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] және [[Жамбыл облысы|Жамбыл]] облыстарында істеген ғылыми экспедицияларының зерттеу қорытындыларын (кітапта:'' “Из истории социального строительства в Казахстане”, 1960; “Из истории Октябрьской революции и гражданской войны в Казахстане”, 1962; “Из истории борьбы за власть Советов в Казахстане”, 1963)'' жариялауға қатысты. 1982 жылы Қазақстан тарихының 5 томдық үжымдық жинағын шығаруға қатысқаны үшін Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым мен технология қайраткері (1998). 3 ғылыми доктор, 25-тен аса ғылым кандидатын даярлады. 300-ден аса ғылыми жарияланымның, соның ішінде 20-дан аса монографияның авторы<ref>Жетісу, Энциклопедия. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2004.</ref>.

==Шығармалары==
#"''Становление Советов Казахстана''", 1987;
#"''История Казахстана с древнейших времен до наших дней''", очерк, 1993;
#"''Алаш һөм Алашорда''", 1995.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

[[Санат:1935 жылы туғандар]]
[[Санат:15 наурызда туғандар]]
[[Санат:Райымбек ауданында туғандар]]
[[Санат:2007 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:10 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]

Ғосман Кәрімұлы Әмрин

2026-02-11T11:04:26Z

Эльмира 76:

'''Ғосман Кәрімұлы Әмрин'''

1961 жылы 9 ақпанда [[Ақмола облысы]]ның [[Жақсы ауданы]]ның Жақсы кентінде туған. Қазақ.

Әкесі - Әмрин К.Ә. 1924 жылы дүниеге келген, 1995 жылы дүниеден өткен, Ұлы Отан Соғысына (УОС) қатысқан, инженер-құрылысшы болған. Анасы - Әмрина 1929 жылы туған, батыр-ана, зейнеткер.

'''Ғосман Кәрімұлы Әмрин''' [[Ы. Алтынсарин]] атындағы Арқалық педагогика институтында физика-математика факультетінде физика мамандығын 1982 жылы;
[[Дзержинский|Ф. Дзержинский]] атындағы '''Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы''' [[КСРО|('''КСРО)''']] '''Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің ('''МҚК) Жоғары мектебін арнаұлы жоғары білімі бар және шетел тілін білетін офицер мамандығын 1987 жылы; [[Андропов Юрий Владимирович|Ю.В. Андропов]] атындағы Қызылтұлы КСРО МҚК институтын 1989 жылы бітірген.

'''Личная санитарная авиация''' (ЛСА) , '''International Monetary Fund''' ('''IMF) -''' '''Халықаралық валюта қоры,''' '''United Nations Development''' '''Programme''' '''(UNDP) -''' '''Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму Бағдарламасы''' халықаралық ұйымдарының бағдарламалары бойынша бір қатар тренингтер мен сынақ істерінен өткен.

Экономика тақырыбына бір қатар жарияланымдар авторы.

Қазақ, орыс және [[Француз тілі|француз]] тілдерін біледі.

«[[Нұр Отан ХДП|Нұр Отан]]» халықтық демократиялық партияның (ХДП) мүшесі.

1982 жылдан - [[Торғай облысы|Торғай облыстық]] халыққа білім беру
бөлімінің бастапқы ескери дайындық жөніндегі инспекторы. 1982 жылдың қараша айынан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1984 жылдан Торғай облыстық мұғалімдердің білімін жетілдіру институтының физика және оқытудың техникалық Құралдары кабинеттерінің меңгерушісі. 1985-1993 жылдары - Қазақстанның МҚК, '''Ұлттық қауіпсіздік комитеті''' '''(ҰҚК)''' органдарында қызметте. 1993 жылдан Қазақстан Республикасындағы ҚР RENAULT және SODECHANGES өкілдігінің басшысы. 1995 жылдың
қаңтар айынан - «ALDOS » фирмасының атқарушы директоры. 1996 жылдың шілде айынан - ҚР Президенті жанындағы Жоғары Экономикалық Кеңес Хатшылығы секторының меңгерушісі. 1997 жылдың наурыз айынан -
[[Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігі|ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі]] Стратегиялық талдау департаментінің директоры, 1998 жылдан - Бюджеттік бағдарламалар департаментінің директоры. 1999 жылдан - [[Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі|ҚР Қорғаныс министрінің]] экономика және қаржы жөніндегі орынбасары. 2001 жылдың желтоқсан айынан - ҚР Қауіпсіздік Кеңесі Хатшысының орынбасары. 2001 жылдан - ҚР Қорғаныс министрінің экономика
және қаржы жөніндегі орынбасары. 2003 жылдың қараша айынан - «Инжиниринг және технология трансферті орталығы» АҚ-ның президенті. 2004 жылдың мамыр айынан
ҚР Индустрия және сауда министрінің бірінші орынбары. 2004 жылдың желтоқсанынан - «Ұлттық инновациялық қор» АҚ-ның Басқармасының төрағасы. 2006 жылдан мамыр айынан - «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры АҚ Басқармасы төрағасының кеңесшісі - директорп
кеңесінің төрағасы. 2007 жылдың қаңтар айынан - «Даму кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ басқармасының төрағасы 2009 жылдан - «[[Самұрық-Қазына]]» жылжымайтын мүлік қоры» АҚ басқармасының төрағасы.

2010 жылдың қазан айынан бері - [[Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитеті (1992- )|ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] төрағасының орынбасары.

«Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1981) марапатталған

Әскери атағы - полковник.

Діни көзқарасы - [[ислам]] дінің ұстанады.

Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - М. Мұхаммад.

Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Аймақтық даму көшбасшысы, заманауи халықаралық даму үдерістеріне белсенді қатысушы».

Хоббиі - [[гүл өсіру]], [[балық аулау]].

Сүйіп оқитын әдебиеті - философия, эзотерика, экономика

Үйленген. Жұбайы - Әмрина Гүлжан Аралтайқызы (1965 жылы туған), физика пәнінің мұғалімі. Ұлы - Әмрин Әлжан Ғосманұлы (1991 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref>

==Дереккөздер==
<references/>
{{wikify}}

{{Суретсіз мақала}}

[[Санат:1961 жылы туғандар]]
[[Санат:Ақмола облысында туғандар]]
[[Санат:Қазақстан экономистері]]
[[Санат:Қазақстан әскерилері]]