https://kk.encyclopedia.kz/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%A2%D0%BE%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BAҚазақ Энциклопедиясы - Қатысушы үлестері [kk-kz]2026-04-18T16:45:22ZҚатысушы үлестеріMediaWiki 1.23.3https://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%8BПісіру трансформаторы2015-05-23T10:23:18Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Пісіру трансформаторы''' - желідегі кернеуін шамасын электрмен пісіруге мүмкіндік беретін шамаға дейін төмендететін бір не үш фазалы электр трансформаторы. Пісіру трансформаторының доғалы және контактілі пісіруге арналған түрлері бар. Доғалы пісіруге арналған трансформатордың екінші реттік кернеуінің шамасы 60-70 ватқа, ал екінші реттік тогының шамасы 100 амперден мыңдаған амперге дейін жетеді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
[[Санат:Механика]]<br />
[[Санат:Техника]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88Пішен тайлауыш2015-05-23T10:22:50Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Пішен тайлауыш''' - шабылған пішенді дестеден, шөмеледен не маядан тайлайтын машина. ППВ-1,6 және ПСБ-1,6 тайлауыш пішенді жалдан тікелей арнайы камерада сыммен буып тайлайды. Бұл «Беларусь» тракторына тіркеледі не бір жерде тұрып тайлайды. ПСМ-5А маялаған пішенді бір орында тұрып тайлау үшін қолданылады. «Беларусь» тракторы не арнайы электр двигательі арқылы жұмыс істейді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
[[Санат:Механика]]<br />
[[Санат:Техника]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8BПішен қоймасы2015-05-23T10:22:21Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Пішен қоймасы''' - тайланған және бос пішенді сақтайтын орын. Пішен қоймасы пішен тиелген машина кіріп, пішенді түсіретіндей етіліп, мал қораға жақын құрғақ жерге салынады. Пішен электр двигательі арқылы қозғалатын транспортер ленталары арқылы қоймаға біркелкі жиналады. Мал фермаларына қажетті пішен мөлшеріне қарай пішен қоймасы сыйымдылығы 100-300 тонна болады. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
[[Санат:Техника]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%83Пішен жинау2015-05-23T10:21:14Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Пішен жинау''' - табиғи не екпе шөпті ору және кептіру. Шөп құрамындағы қоректік заттар толық жетілген кезде шабылады. Мезгілінде шабылып, кептіріліп жиналған пішен сапалы да құнарлы, құрамында малға қажетті қоректік заттар, витамин де жеткілікті мөлшерде болады. Пішен жинаудың әр аймақта ауа-райы ерекшелігіне сәйкес шөпті шабу, кептіру, жалға жинау, одан көпенеге, шошаққа, маяға салу мерзімдері әр түрлі. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
[[Санат:Техника]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96Путь Ленина газеті2015-05-23T10:19:35Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''«Путь Ленина»''' - газет, Қазақстан КП Қызылорда облысы және қалалық комитеттері мен еңбекшілер депутаттары облысы Советінің органы. 1930 жылы 3 январьда «Ленинский путь» деген атпен шықты. 1930 жылы 15 құркүйекте жабылып, «Сыр бойы» газетінің қосымшасы ретінде, ал 1938 жылы 5 мамырдан «Ленинский путь» болып қайта шыға бастады. 1963 жылы сәуірде облыстың Оңтүстік Қазақстан өлкесі құрамына кіруіне байланысты газет жабылды. 1965 жылы 2 наурыздан «П.Л.» болып шығады. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Газеттер]]<br />
[[Санат:Журналдар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80Пуритандар2015-05-23T10:18:58Z<p>Тойшыбек: сілтеме</p>
<hr />
<div>''Пуритандар'' - кальвинизмнің жолын қуушы ағылшын протестанттарының 16 ғасырдың 2-жартысы - 17 ғасырдың 1- жартысындағы атауы. Олар [[Англия]]да жартылай жүргізілген діни реформаға риза болмай, оны аяғына дейін жеткізуді талап етті. Протестанттар епископтық жүйені жоюды, олардың орнына сайланып қойылатын старейшиналар құруды, кек алу орнына уағызды қолдануды т.б. жақтады. Пуританизм абсолютизмге қарсы саяси оппозицияның белгісіне айналды. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Діндер]]<br />
[[Санат:Тарих]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%83%D0%BD%D1%83%D0%BA_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96Пунук мәдениеті2015-05-23T10:18:23Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Пунук мәдениеті''' - ежелгі эскимос мәдениеті (600-1100). Оны 1928-30 жылы Пунук, Әулие Лаврентий аралдарын зерттеген Г.Б. Коллинз экспедициясы ашқан. П.м. Беринг теңізі мәдениетінің жалғасы, ол кездегі қару-жараққа қарағанда мұнда найзаның бір қыры ірмектеніп, ұшы сүйектеніп қарадүрсін жасалған, үй құрылысына кит сүйегі қолданылған. Мүсіндеу мен ою өрнектері қарапайым да біркелкі. Сүйектен жасалған қабыршақ сауытқа қарағанда мұнда әскери қару-жарақ та пайда бола бастаған <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Мәдениет]]<br />
[[Санат:Тарих]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%85%D0%B0Повитуха2015-05-23T10:18:07Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Повитуха''' - дөңгелек тілді қос мекенділер тұқымдасының бір туысы. 2 түрі бар. Кәдімгі повитуха немесе құрбақа - повитуха Орталық Еуропа және Пиреней түбегінің шығыс бөлңгңнде таралған. Дене тұрқы 5 сантиметр-дей. Әдетте құрлықта ұрықтанады, құрлыққа жұмыртқалайды. Ұрғашысы 120-150 уылдырығын 1,7 метрдей екі жіпше етіп салады және оны еркегі санына орап алып, ұрпағы дамып шыққанша алып жүреді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Биология]]<br />
[[Санат:Жануарлар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82Радиоспорт2015-05-23T10:17:35Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Радиоспорт''' - әскери-техникалық спорттың бір түрі. Спорттың бұл түрі көбіне ДОСААФ ұйымдарында таралған. Радиоспорттың қысқа және ультрақысқа толқынды байланыс (УКВ). Радиограммаларды қабылдау және хабарлау «түлкі аулау» және радистердің көп сайысы деген түрлері бар. Радиобайланыста радиоәуесқойлар қашықтыққа, кедергідерге қарамай қажет корреспондентті тауып, хабарды тыңдап, оны жылдам екінші жаққа хабарлайды. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
[[Санат:Спорт]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96Паспорт жүйесі2015-05-23T10:16:18Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Паспорт жүйесі''' - халықтың орын ауыстыруын есепке алып реттеуге арналған право нормаларының жиынтығы. Паспорт жүйесі ұғымына паспорт беру, ауыстыру, пайдалану тәртіптері мен азаматтарды тиісті мекеніне тіркеу және шығару тәсілдері кіреді. Паспорт жүйесі алғаш рет СССР ОАК мен Халкомсовтың 1932 жылы 27 желтоқсандағы қаулысымен қалаларда, жұмысшы, ауылдарда және жаңа құрылыстарда енгізілді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Жүйелер]]<br />
[[Санат:Әлеумет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8BПраво тану ғылымы2015-05-23T10:14:11Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Право тану ғылымы''' - қоғам өмірінде [[мемлекет]] пен правоның атқаратын ролін, мәнін, даму зыңдылықтарын зерттейтін, [[заң]] білімдерін қамтитын ұғым. Мазмұны күрделі және көр салалы ғылым. Бұған мемлекет пен право дамуындағы объективтік заңдылықтар және олардың тарихын зерттеу,мемлекеттік өкімет, әкімшілік басқару,сот жіне прокуратура т.б органдар жүйесінің қызметін,құрылу принциптерін зерттеулер жатады. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Заң]]<br />
[[Санат:Әлеумет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D3%99%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B%D1%8BПәтер ақы2015-05-23T10:10:37Z<p>Тойшыбек: сілтеме</p>
<hr />
<div>'''Пәтер ақы''' - тұрғын жайды пайдаланғаны үшін үшін ай сайын өндірілетін ақы. [[СССР]]-де мемлекет тұрғын үй қоры қаржыларын мемлекет өзі өтейді. Совет азаматтар төлейтін пәтер ақы дүние жүзіндегі ең төмені. Пәтер ақыға [[газ]], [[телефон]], электр қуаты секілді коммуналдық қызмет құны кірмейді, олар бөлек төленеді. СССР кезінде пәтер ақы мөлшері мен төлетәртібі жалпыға ортақ СССР заңы арқылы белгіленеді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Әлеумет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B8%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8BМитралды қақпақша пролапсы2015-05-23T10:08:31Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Митралды қақпақша пролапсы''' - систола кезінде митральды клапандар жармасының сол журекшеге қарай қайырылуы, көтерілуі; алайда, МҚП түсінігіне митралды қақпақшаның кез келген қайырылуы емес,оның жабылу тұсынан (сызығынан) 3 мм-ге төмен жылжуы жатады. Біршама зерттеушілердің тұжырымы бойынша, 3 мм-ге дейінгі қайырылу қалыпты жағдайға жатады.<br />
=== Жіктелуі: ===<br />
<br />
* Біріншілік (идиопатиялық);<br />
* Екіншілік (жүре пайда болған)<br />
<br />
Біріншілік пролапста митральды қақпақшаның сол жүрекшеге қайырылуының дәнекер тінінің ауруымен, немесе сол жүрекше қуысын тарылтатын жүрек дерттерімен байланысы жоқ. Яғни, біріншілік МҚП өзіндік нозология және генетикалық детерминантталған.<br />
Екіншілік МҚП [[жүрек]]-қантамыр ауруларының (жүректің ишемиялық ауруы, гипертрофиялық кардиомиопатия, ревматикалық қызба, және дәнекер тінінің жүйелі қабыну дерттері, ревматикалық емес кардит) салдарынан дамиды. <br />
<br />
Балалардағы МҚП жиілігі өте айнымалы. МҚП 9-15 жас аралығында жиі тіркеледі, ал мектеп алды жасындағы балаларда сирек, ерте жастағы балаларда МҚП қыздар мен ұлдарда бірдей жиілікте, ал 9 жастан жоғары қыздарда жиірек тіркеледі. 1-14 жас аралығында МҚП кейінгі алуан түрлі кардиологиялық патологияның 10%-н құрайды.<br />
<br />
=== Патогенезі: === <br />
Патогенезі: Митралды қақпақшаның пролапсы, оның миксоматозды дегенерациясы жайындағы гипотезалар бірнешеу. МҚП негізгі-қақпақшалардың миксоидтық дегенерациясы болып табылады. Миксоидтық дегенерацияда [[коллаген]] талшықтар ыдырап, олар қышқыл гликозо- аминогликандармен алмасады. Зерттеулердің нәтижесі бойынша клапан зақымдану біріншілік, яғни тұқым қуалаушылық деп есептеледі. Пролапсы бар қақпақшаларды [[гистология]]лық зерттеулердің 94%-да спонгиозды қабаттың кеңеюі және 83%-да қақпақшалардың миксоматозды өзгерісі, әдетте, спонгиозды қабатта жүреді.<br />
<br />
=== Клиникасы: === <br />
Біріншілік МҚП клиникалық белгілері алуан турлі, көпқырлы және белгілі бір жүйелік қажет етеді<br />
Симптомдар: <br />
<br />
* Тек митралды қапақша жармаларының пролапсымен байланысты.<br />
* Мезехималық ауытқулар (аномалиалар) симптомдары.<br />
* Вегетативтік дисфункциялар белгілері.<br />
* Бұл тек жорамалды сипаттық бөлу, ары қарай симптомдарын бөлу генезі толықтырылған сайын айқындала түседі.<br />
<br />
МҚП бар ауруларға ЭКГ, ФКГ, ЭхоКГ, 24-28 сағ бойы холтерлік ЭКГ-мониторинг жүргізу қажет. МҚП-ң клиникалық көрінісін сараптағанда-жүрек тұсының ауруы, ентігу, бас айналу, тез шашау, жүрек соғуы сияқты таза дисвегетативтік белгілер анықталады.<br />
Біріншілік МҚП диагнозында жүрек аускультациясының маңызы зор. МҚП 60-85% жағдайында аускультацияда апикальды систолалық шу және систолалық сыртыл естіледі, олар пациенттің вертикалді күйінде, функцианалдық және психоэмоцианалдық жүктемелерде үдей түседі. Сыртылдар жүректің шектеулі аймағында, жүрек үшында өте жиі естіледі, ал басқа аймақтарға таралмайдығ қаттылығы ІІ тоннан күшті емес. Сыртылдар МҚП сол жүрекше ішіне қарай қақпақша жармалары барынша майысқанда, жіпшелерінің шамадан тыс кернелуінен пайда болады. Біріншілік МҚП бар балаларда толық зерттегенде олардың 23%-да орта систолалық шу естіледі, ал кеш ситолалық шу 4% -да, орта және кеш систолалық шулар бір мезгілде 5%-да және пансистолалық шу 6 %-да болған.<br />
МҚП диагнозын қоюдағы ең маңыздысы кешенді клиникалық-аспаптық зерттеу нәтижелерін дұрыс талдау. Соңғы жылдары клиникалық аспаптық зерттеу нәтижелерін сараптау негізінде біріншілік МҚП диагностикалық көрсеткіштері жасалған. Олар диагностикалық құндылығына байланысты негізгі және қосымша балып бөлінеді. <br />
<br />
=== МҚП-ы диагнозының баладағы клиникалық көрсеткіштері: ===<br />
<br />
Негізгі:<br />
<br />
* Орта және кеш систолалық сыртыл, кеш систолалық шу<br />
* Жүрек ұшында орта систолалық сырыл<br />
* Жүрек ұшында кеш систолалық шу<br />
* Митралды сызықтан төмен митралдық қақпақша жылғааралығының систолалық ауытқуы<br />
* Митралдық регургитацияның голосистолалық шуы<br />
<br />
Қосымша:<br />
<br />
* Жұмсақ тұрақты емес кеш систолалық сыртыл және жүрек ұшында систолалық шу<br />
* МҚП бар аурулардың қандас жақын туыстарында МҚП және дәнекер тінінің диспластикалық стигмаларының болуы<br />
* Психовегетативті синдром<br />
* Митралдық регургитациямен немесе онсыз митралдық жармалардың систолалық ауытқуы<br />
* Митралды сақинаның кеңеюі, қақпақша жарнамаларының қалындауы қолқа түбірінің кеңеюі<br />
* Рентгендік: жүрек өлшемі кішірейген немесе үлкейген, формасының үлкеюі, өкпе артериясының томпаюы<br />
* О-Т ұзаруы, Т инверсиясы, жүрекшелік және қарыншалық экстросисталиялар<br />
<br />
ЕМІ: МҚП бар бала митральдық регургитация, айқын реполиризация мен жүрек аритмиясы болмаған жағдайда физикалық жүктемелерді көтере алады. Дәрігер бақылауында физикалық шектеулер қоймай, белсенді өмір сүруіне рұхсат беруге болады. Ал жоғарыда айтылған жағдайлар болатын болса, физикалық жүктемелерді шектеген жөн.<br />
<br />
Асқынбаған МҚП-сы бар далаға кешенді, дәрісіз ем тағайындайды: тиімді күн тәртібі, психо, физио терапия,сумен жасалатын процедуралар, уқалау,инлік рефлексоем.<br />
<ref>"Врожденные пороки сердца" 2009: Е.В. Кривощекова, И.А. Ковалева, В.М. Шипулина</ref><br />
<br />
[[Санат:Аурулар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AD%D0%B7%D0%BE%D1%84%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%BCЭзофагоспазм2015-05-23T10:05:56Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Эзофагоспазм''' - [[өңеш]] перистальтикасының эпизодты түрде бұзылуымен және оның қабырғасының спастикалық жиырылуымен сипатталатын ауру. Эзофагоспазм дисфагиияның жиі себептерінің бірі болып табылады.<br />
=== Эзофагоспазм жіктелуі ===<br />
Жіктелуде эзофагоспазм түріне қарай, ауырлық дәрежесіне 3 дәрежесін бөліп қарастырады:<br />
* Жеңіл эзофагоспазм<br />
* Орташа ауырлықтағы эзофагоспазм<br />
* Ауыр эзофагоспазм<br />
Екіншілік эзофагоспазм кезінде диагнозда бірінші орында негізгі ауру жазылады: эзофагит, өңеш жарасы және т.б.<br />
<br />
=== Эзофагоспазм этиологиясы және патогенезі ===<br />
<br />
Психоэмоционалды стресстер, қобалжу фонында дамитын біріншілік эзофагоспазм және патологиялық процесстің (эзофагит, жара, рак және т. б.) әсерінен өңештің шырышты қабатының рефлекстердің нәтижесінен өңештің қабырғасының спастикалық жиырылуы туындайтын екіншілік (рефлекторлы) эзофагоспазм ажыратады. Өңештің жеке спастикалық жиырылуылары асығып тамақ ішкенде, тым ыстық, ащы немесе құрғақ тағам жегенде сау адамдарда да кездесетінін естен шығармау керек. Ауру патогенезінде өңештің бұлшықет аралық нерв өрімінің дистрофиялық өзгерістері негізгі орын алады.<br />
<br />
=== Эзофагоспазмның негізгі симптомы ===<br />
Эзофагоспазмның негізгі симптомы— тағамды немесе сілекейді жұтқанда төс артында қысым сезімі пайда болатын науқастармен ауырсыну сияқты сезіммен қабылданатын дисфагия. Бұл сезімдер бірнеше секундтан кейін өз бетімен немесе жылы сұйықтық ішкен соң жоғалып кетеді. Кейде өңеш спазмдары тағамға байланыссыз пайда болады, кейбір кездерде өте жиі пайда болады (тамақ ішіп отырған кезде бірнеше рет), басқа жағдайларда айына 1-3 рет. Эзофагоспазм қатты қобалжу, уайымдағанда, нервті-психикалық стресстер кезінде дамиды.<br />
<br />
=== Эзофагоспазм диагностикасы ===<br />
<br />
Рентгенологиялық зерттеу кезінде диагноз қою оңай: Барий сульфатының қоспасын науқас жұтынғанда өңештің белгілі бір аймағының спастикалық жиырылуылары айқын көрініп тұрады (былай айтқанда сегментарлы спазм). Псевдодивертикулдардың түзілуімен өңештің ұзындығы бойынша және штопор тәрізді спастикалық қисаюлар («штопорообразный пищевод» немесе Баршоня—Тешендорф синдромы) тән. Егер кәдімгі рентгенологиялық зерттеу кезінде эзофагоспазм симптомдарын анықтамаса, онда арнайы әдістерді қолданады (қою немесе лимон қышқылмен сәл қышқылданған сульфат бариймен) немесе қайталамалы рентгенологиялық зерттеу жасау керек.<br />
<br />
=== Эзофагоспазм емі ===<br />
<br />
Эзофагоспазм кезінде уақытында (4—6 рет күніне) тамақ ішу маңызды орын алады (диета № 1 немесе 1б). Атропин сульфаты, папаверин гидрохлорид немесе но-шпа, церукал қабылдау көрсеткіштер болып табылады. Жеңіл жағдайларда оларды тамшы немесе ұнтақ, таблеткка түрінде, тамаққа дейін 30 мин бұрын тағайындайды. Егер дисфагия сақталынса бұлшықет ішілік инъекциялар тағайындалады. Сонымен бірге, седативті препараттар, гипнотерапия тағайындайды. Екіншілік эзофагоспазм кезінде негізгі ауруды емдеу керек. Біріншілік эзофагоспазм кезінде тұрақты емдеуде болжамы 90% жағдайда жақсы аяқталады (кейде ем курсын 2—3 рет қайталау керек, санаторлы –курортты ем). Екіншілік эзофагоспазм кезінде өңештің негізгі ауруын жазуға байланысты.<br />
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><br />
<br />
[[Санат:Аурулар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BDДанблан2015-05-23T10:04:07Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Данблан''' (Данблан) - құрғ. өзені, [[Приозерск|Приозерск ауданы]] [[Бесшоқы |Бесшоқы тауының]] баурайында ағады. Бұл атау [[Иран|иран тіліне]] тән. Иранның ''Данги-танг'' + ''баланди'' сөздері арқылы жасалған атау. Тіліміздің дыбыстық заңына сай ''данблан'' боп өзгерген. Демек, ''Дан''-ир., ''танг''- "каньон", "шат", диал. ''данги'' - "таудың тар қысылшаң жері", "асу", "бел", "тау аңғары"; ''блан''-ир. баланди - "жота", "дөң", "биік", салыстыр. тәж. ''Сангибаланд'' - "тау жотасы", "тас шоқы". <br />
=== Дереккөздер ===<br />
<ref>"Қазақ ономастикасы" (Дайк-Пресс баспасы)</ref><br />
[[Санат:Тарих]] [[Санат:Тілдер]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%94%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2Дабыл Жуанышев2015-05-23T09:59:11Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Дабыл Жуанышев''' (''22 шілде 1919 ж.т''., Жамбыл ауд. Бірлесу Еңбек а. - 26 қазан 1994 ж. Жамбыл) - заңгер.<br />
== Қысқаша өмірбаяны ==<br />
Жамбыл стансасындағы ФЗО курсын бітірген соң паровоз машинисінің көмекшісі деген мамандық алады. Одан кейін "Халық шаруашылығы" мектебін үздік тәмамдаған соң, Воронеж қаласындағы осы іспеттес училищеге оқуға жіберілды, онда "есепші, экономист, жоспарлаушы" мамандығына ие болады. 1941-46 ж. туған ауылында ұжымшардың есепшісі болып жұмыс істейді. 1943 ж. Алматы заң институтының сырттан оқытатын бөлімінде оқиды, 1946 ж. [[Жамбыл облысы]]ндағы [[Талас ауданы]]ның, 1948-51 ж. [[Жамбыл қаласы]]ндағы 2-ші учаскелік судьясы қызметін атқарады. 1952 ж. басынан мамырдың аяғына дейін Жамбыл облысы Сот Төрағасының орынбасары, 1952-55 ж. Қызылорда облысының, 1973- 82 ж. зейнетке шыққынға дейін Жамбыл облысы Соттары Төралқасының төрағасы болды. <br />
== Марапаттамалары ==<br />
1977 ж. оған "Қазақ КСР-на Еңбек сіңірген Зңгер" атағы берілді. Қазақ КСР Жоғары Сот Кеңесі Төралқасының Құрмет грамотасымен, бірнеше орден, медальдармен мараптталған. <br />
== Дереккөздер ==<br />
<ref>Тараз, Жамбыл Облысы энциклопедиясы, Алматы 2003</ref><br />
[[Санат:Тұлғалар]]<br />
[[Санат:Заңгерлер]]<br />
[[Санат:1994 жылы қайтыс болғандар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BCПровиденциализм2015-05-23T09:57:55Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Провиденциализм''' - тарихты құдіреттің еркімен болатын құбылыс деп түсінетін телеологиялық ағым, тарихтың объективтік-идеалистік философиясының реакцияшыл бір түрі. Провиденциализм барлық діни жүйелерге әсіресе христиандық пен исламға тән. Орта ғасыр тарихшылары шығармаларында тарих құдай құдіретінің көрінісі, адамдардың іс-әрекеттері арқылы байқалатын құдай ісі деп дәлелдеді. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Діндер]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D3%A8%D2%A3%D0%B5%D1%88_%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8BӨңеш ахалазиясы2015-05-23T09:54:09Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Өңеш ахалазиясы''' - этиологиясы белгісіз [[өңеш]] пен кардияның интрамуральді [[жүйке]] өрімінің дистрофиялық өзгерістерімен, өңештің атониясы мен кеңеюі, жұтынған кезде оның қабырғасының перистальтикасы мен кардияның рефлекторлы ашылуының бұзылысы, соның есесінен тағамның асқазанға өтуінің бұзылысы болатын және оның өңеште ұзақ уақыт тұрып қалуымен сипатталатын салыстырмалы түрде сирек кездесетін ауру.<br />
<br />
Сонымен, созылмалы ауруға оның асқазанға кіреберіс бөлімінің, яғни төменгі бөлімінің тарылуымен (спазм) шақырылған өтімділігінің тұрақсыз бұзылуы және жоғары орналасқан бөлімдерінің кеңеюі тән. Ахалазия себебі әлі белгісіз. Алайда соңғы жылдардың зерттеулері бойынша [[этиология]]лық факторлардың ішінде инфекциялық, психогенді және [[генетика]]лық бейімділікті қарастырады. Әртүрлі жаста дамуы мүмкін, бірақ көбінесе 20 мен 40 жас аралығында басталады.<br />
<br />
=== Өңеш ахалазиясының симптомдары мен ағымдары ===<br />
<br />
Төс арты ауырсыну;<br />
Дисфагия;<br />
Регургитация;<br />
<br />
Төс арты ауырсыну жиі түнде ауырсыну криздері түрінде болады; кейде ауырсыну бос немесе толған өңеште туындайды. Төс арты ауырсыну стенокардия кезіндегі ауырсынуға ұқсас және нитроглицерин қабылдаған соң қояды,бірақ физикалық жүктемелермен байланысты емес.<br />
Дисфагия басында эпизодты түрде, ал айқын жағдайларда тамақ ішкен сайын байқалады, әсіресе, құрғақ немесе толық шайналмаған тағамды жұтқанда, қобалжу кезінде күшейеді. Тағамның өтуін жеңілдету үшін науқастар су ішеді немесе ауа жұтады, терең тыныс алады, денесін артқа қарай шалқайтады, кейбір кездерде бұл шаралар көмектеседі.<br />
<br />
Регургитация денені еңкейткенде, толып кеткен өңеш немесе түнде ұйықтаған кезде туындайтын өңеште жиналып қалған сілекей, шырыш және тағам қалдықтарымен кекіреді.Түнде ұйықтап жатқанда аспирациялық пневмонияның себебі болып кекірген массалармен аспирация болуы мүмкін.Әдетте тұрақты регургитация нәтижесінде дене массасын жоғалту болады.<br />
<br />
=== Өңеш ахалазиясының ағымдары ===<br />
<br />
Жедел және ауруы біртіндеп басталған науқастарда симптомдары уақыт өте келе үдейді: дисфагия күшейеді, регургитация жиі болады.Аурудың жиі асқынуы өңеште тағам қалдықтары тұрып қалу есесінен іркілмелі эзофагит болып табылады. Жеңіл жағдайларда шырышты қабаттың гиперемиясы және ісінуі болады, ал ауыр жағдайларда тарылған аймақтан жоғары орналасқан эрозия, жаралар болып табылады. Кейінірек қан кету, өңештің перфорациясы, периэзофагит дамуы мүмкін.Созылмалы эзофагит өңеш және кардияның қатерлі ісігінің себебі болуы мүмкін.<br />
<br />
Клиникалық көрінісінің сипатына қарай ахалазияның төрт кезеңін ажыратады:<br />
# I кезең — өңештің кеңеюі болмайтын тұрақсыз функциональді тарылуы;<br />
# II кезең — өңештің айқын кеңеюінсіз тұрақты тарылуы;<br />
# III кезең— айқын өңештің кеңеюімен төменгі өңеш сфинктерінің бұлшықет қабаттарының тыртықты өзгерістері;<br />
# IV кезең— кардияның айқын тарылуы, өңештің үлкен дилатациясы, ұзаруы, S-тәрізді деформациясы және эзофагитпен.<br />
Сонымен қатар, ахалазияны 3 формаға бөледі: I кезеңге сәйкес гипермотильді, II кезеңге сәйкес гипомотильді және III—IV кезеңдерге сәйкес амотильді деп ажыратады.<br />
<br />
=== Емі ===<br />
<br />
Консервативті терапияны ахалазия кезінде аурудың бастапқы кезеңдерінде, сонымен қатар, кардиодилятацияға қосымша әдіс ретінде және науқастарды оперативиі емге дайындаған кезде жүргізеді. Тағам механикалық және термиялық жағынан аяулы болуы керек. Тамақтану бөлшектеп, соңғы тамақтану ұйықтар алдында 3-4 сағат бұрын болуы керек. Дисфагияның аурудың I—II кезеңінде азаюын нитропрепараттар, ганглиоблокаторлар, кальций антагонисттерін— нифедипин (коринфар және ұқсас препараттар) қолдану арқылы қол жеткізугі болады. Эзофагит кезінде өңешті антисептикалық әлсіз ерітінділерімен шаяды.<br />
<br />
Ахалазияны емдеудің негізгі әдісі баллонды пневматикалық кардиодилататор көмегімен кардиодилатация болып табылады. Оның мәні өңештің тарылған аймағын күштеп кеңейтуде.Аурудың әртүрлі кезеңінде кардиодилатацияны жасауға болады.Оның қарсы көрсеткіштері өңеш веналарының варикозды кеңеюімен портальді гипертензия, айқын эзофагит, қан аурулары болып табылады.<br />
<br />
Хирургиялық емді келесі көрсеткіштер бойынша өткізеді:<br />
<br />
* Кардиодилатацияны жасауға мүмкіншілік болмағанда (әсіресе балаларда);<br />
* Кардиодилатацияның қайталамалы курстарынан кейін емдік әсердің болмауынан;<br />
* Кардиодилатация кезінде болған өңештің ерте анықталған жыртылулары ;<br />
* Ахалазияның амотильді формасы (III-IV кезең Б. В. Петровский бойынша);<br />
* Өңештің қатерлі ісігіне күманданған кезде. Хирургиялық емге ахалазиямен ауыратын науқастардың 10—15% жатады.<br />
* Геллер бойынша Экстрамукозды кардиомиотомияны баллонды дилатацияны сәтті қолданып жүргендіктен қазіргі уақытта сирек жасайды.Бұл операция кезінде өңешке зонд кіргізіп,өңештің терминальді бөлімінің тек бұлшықет қабатын 8-10 см дейін ұзына бойы кеседі. Геллер бойынша кардиотомияны пептикалық эзофагиттің алдын алу үшін Ниссен бойынша фундопликациямен бірге жасайды.90% науқастарда операция нәтижелері жақсы болады.<br />
<br />
=== Хирургиялық емі ===<br />
<br />
Кардия ахалазиясының хирургиялық емінде шырыштан тыс эзофагокардиомиотомияның әртүрлі нұсқаулары орын алды.Бұл операцияның мәні өңештің тек бұлшықет қабатын ғана кесу болды,1901 жылы г. Gottstein алғаш рет ұсынған болатын. 1913 жылы оны Heller алғаш қолданған болатын. Бұл кезде ол шырышты қабатқа дейін тарылған аймақта алдыңғы және артқы қабырға бойымен жасаған.Кейіннен Геллер бойынша миотомияның әртүрлі нұсқаулары ұсынылған.<br />
<br />
* ''Геллер бойынша эзофагокардиомиотомия'' <br />
<br />
Геллер бойынша эзофагокардиомиотомия келесідей орындалады. Жоғарғы ортаңғы лапаротомия жасайды.Бауырдың сол жақ үшбұрышты байламын кеседі.Төменгі диафрагмальді венаны бір бірінен 1,5—2 см қашықтықта екі лигатурамен байлайды және олардың арасында кеседі. Диафрагманы жоғары қарай 4—5 см кеседі. Өңешті кеңейген жеріне дейін бөліп алып, ұстағышқа алады. Өңештің кеңейген жерінен оның асқазанға өтер жеріне дейін шырышты қабатқа дейін алдыңғы қабырғасын тіледі.Соңғысының ориентирі болып асқазанның сақиналы бұлшықетінің астында орналасқан шырыш асты веналардың көрінуі болып табылады. Дәл солай өңештің артқы қабырғасында да тіледі.Өңештегі тілулерді тікпейді. Диафрагманы тігеді.<br />
<br />
* ''Готтштейн — Шалимов бойынша Эзофагопластика''<br />
<br />
Готтштейн — Шалимов бойынша Эзофагопластика . Жоғарғы ортаңғы лапаротомия. Өңештің төменгі бөлімін іске жұмылдырады, сол жақ үшбұрышты байламды,төменгі диафрагмальді венаны және диафрагманың өзін алдыға 5-6 см-ге тілумен бірге.Өңешті оның кеңейген жеріне дейін бөліп алып,оны дәкелі ұстағышқа алады және алдыға қарай тартады. Өңештің бүкіл тарылған аймағынан оның кеңейген бөлігіне ауысатын жеріне дейін өңеш қабырғасын шырышты қабатына дейін тіледі.<br />
<br />
* ''В. И. Колесов бойынша эзофагокардиопластика'' <br />
<br />
Сол жақты торакотомия 7-ші қабырғааралықта. Өкпелі байламды кесіп, медиастинальді плевраны тіледі. Өңешті тупобөліп алады. Диафрагманың сол жақ аяғын кесіп, құрсақ қуысын ашады. Плевральді қуысқа асқазан түбін шығарады. Оның қабырғасына оның орталығында асқазан ашатын кисет тігісін салады.Бұл тілу арқылы өңешке саусақ өткізіп, кисет тартады.Саусақ үстінен миотомия жасайды.Кейіннен саусақ алады,кисет тігісін байлайды, үйінді тігістің екінші қатарын салады. Асқазанды құрсақ қуысына салады. Құрсақ қуысынан өзгермеген шарбының прядін алып, онымен өңештің бұлшықеттік дефектісін жабады. Кейін шарбының қанмен қамтамасыз етілуін бұзбай, диафрагмальді аяқшаның бүтіндігін қалыптастырады. Кеуде қуысын бүтіндей тігеді.<br />
<br />
* ''Б. В. Петровский бойынша Эзофагокардиофренопластика''<br />
<br />
Сол жақты торакотомия жетінші қабырға аралықта. Медиастинальді плевраны тіледі және өңешті бөліп алады және оны дәкелі ұстағышқа алады. Диафрагманың сол жақ аяқшасын кеседі.Диафрагманың латеральді шетінен омыртқаға негіз ретінде үшбұрышты формада ұзындығы 10 см дей лоскут алады. Диафрагма тамырларын тиянақты байлайды. Өңештің тарылған аймағының вертикальді бағытта 8—10 см дей бұлшықет қабатын кардияға дейін төмен кеседі. Бұлшықет кесінділерінің шеттерін өңештің тарылған аймағының шырышты қабатының алдыңғы бөлігін босата отырып ығыстырады. 8 х 4 см аймақта кардиальді аймақ неғұрлым кеңейеді.Лоскуттың жоғарғы шетін өңештің бұлшықет қабатының кесіндісінің жоғарғы шетіне тігеді. Бұлшықет қабатының дефект орнына шырышты қабатқа лоскут салады және жіңішке жібек тігістермен бүкіл дефект бойыменен бұлшықет қабатының кесіндісіне тігеді. Диафрагма дефектін жібек тігістермен тігеді және оның шетін өңешке тігеді. Кеуде қуысының жарақатын қабаттап тігеді бүтіндей дренажсыз немесе соңғысын төменде жатқанға өткізеді.<br />
<br />
* ''Гейровский әдісі'' <br />
<br />
Гейровский әдісінің мәні абдоминальді кесіндіден алдыңғы бөлшекті ортаңғы диафрагмотомия жасауда.Өңештің тарылған аймағының астына тесемка өткізеді және өңештің кеңейген бөлігі мен асқазан түбінің арасына тігістің бірінші қатарын салады. Өңеш пен асқазанды ашып, анастомоздың артқы ернеуіне барлық қабаттар арқылы тігіс салады. Кейіннен барлық қабаттар арқылы алдыңғы ернеуді тігеді.<br />
<br />
* ''Грендаль әдісі''<br />
<br />
Грендаль әдісі сірлі-бұлшықет тігісінің бірінші қатарын тарылу бұрышынан салғанымен және асқазан түбінен өңештің кеңейген бөлігіне дейін үзбей тілумен ерекшеленеді(сур.51). Кейін анастомоздың артқы және алдыңғы ернеулерін сірлі-бұлшықет тігісін салумен, үзіліссіз тігіспен тігеді.<br />
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><br />
<br />
[[Санат:Аурулар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8BРудник сулары2015-05-23T09:51:20Z<p>Тойшыбек: безендіру</p>
<hr />
<div>'''Рудник сулары''' - пайдалы қазындыларды қазып алу кезінде тау-кен оймаларына, шахталар мен карьерлерге жиналатын жер асты сулары. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8BРудник геологиясы2015-05-23T09:49:04Z<p>Тойшыбек: безендіру</p>
<hr />
<div>'''Рудник геологиясы''' - кенді өндіру және оны пайдалану процесінде тау- кен өнеркәсіп орындарына қажет геологиялық қызмет. <br />
<ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D1%83%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%81%D1%8BРудник ауасы2015-05-23T09:48:51Z<p>Тойшыбек: сілтеме</p>
<hr />
<div>'''Рудник ауасы''' - [[шахта]] ішіндегі әр түрлі газдармен орналасқан ауа. Тау-кен қазбаларының көлемін толтырып тұратын газдар мен бұлардың қоспасын да рудник ауасы деп атайды. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B7%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B2%D1%96Рувензори тау массиві2015-05-23T09:47:41Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Рувензори тау массиві''' - Шығыс Африкадағ тау. Заир және Уганда республикалары аралығында. Биіктігі 5109 метр. Кристалл жыныстардан түзілген. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Таулар]]<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81_%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%BC%D2%B1%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8BРосс шельф мұздығы2015-05-23T09:45:54Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Росс шельф мұздығы''' - Антарктидадағы ең ірі мұздық. Росс теңізінің оңтүстік бөлігін қамтиды. Ауданы 527 мың километр квадрад.<ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Мұздықтар]]<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BAСезімділік2015-05-23T09:43:38Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Сезімділік''' – [[адам]]ның айқын білінген заттық сипаты бар және біршама орнықтылығымен ерекшеленетін эмоциялық күйіну-сүйінулерінің айрықша түрі. Қалыптасқан нақты жағдайлардағы заттардың [[субъект]]ивтік маңызын бейнелейтін жағдаяттық [[эмоция]]лар мен [[аффект]]ілерден өзгеше, сезімдер тұрақты [[мотивация]]лық маңызы бар құбылыстарды саралайды. Тұлғаға оның қажетсінулеріне сай келетін заттарды ашып және оларды қанағаттандыру жөніндегі қарекетке ынталандырып, сезімдер бұл қажетсінулердің болуының нақты – субъективтік нысаны болып табылады. С.-дің [[қалыптасу]]ы – адамның тұлға болып дамуының қажетті шарты.<br />
*[[Мінез]]-[[құлқы]]ның түрткі-себептерін, мұраттарын, нормаларын білудің бір өзі адамның оларды басшылыққа алу үшін жеткіліксіз. Орнықты сезімдер заты болғаннан кейін ғана бұл білімдер қарекетке нақты түрткі болады. Адам [[сезім]]дерінің қоғамдық шарты қоғамның дамуы барысында өзгеріп отырады. Онтогенезде сезімдер жағдаяттық эмоциялардан гөрі кейін пайда болады; ''олар отбасының, мектептің, өнердің және өзге қоғамдық институттардың'' [[тәрбие]]лік әсерінің ықпалымен индивидтік сананың дамуына орай қалыптасады. Эмоциялық [[тәжірибе]]ні қорыту нәтижесі ретінде пайда болып қалыптасқан сезімдер адамның эмоциялық саласының [[жетекші]] түзілімдеріне айналады да, өз кезегінде жағдаяттық эмоциялардың [[динамика]]сы мен [[мазмұн]]ын анықтай бастайды. ''Мысалы'', жақын адамына деген сүйіспеншілік сезімінен жағдайға байланысты ол үшін алаңдау, айырылып қалса қайғыру, жүздескенде қуану, сүген адамы сенімді ақтамаса ыза болғанда дамуы мүмкін. Мұндай жағдаяттық эмоциялар қалыптасқан жағдайларға қатысты сезімнің мазмұнын нақтылайды да, белгілі бір әрекетке ынталандырып, сезімнен өрбіген қарекеттің дамуына септеседі. Кейде сезімдер мен оларға ілеспе эмоциялар олардың объектілеріне қайшылықты қатынас тудыруы мүмкін.<br />
*[[Тұлға]]ның қалыптасу процесіне сезімдер [[иерархия]]лық жүйеде ұйымдасады; онда бір сезімдер [[жетекші]] орныда, басқалары әлеуеттегі, жүзеге аспайтын беталыстар болып қала береді. Үстем сезімдердің мазмұны [[тұлға]]ның бағыттылығының ең маңызды [[сипат]]тамаларының бірін анықтайды. Сезімдерді топтастырудың ең көп тараған бір түрінде олардың жекелеген түрлері өздері көретін қарекет салалары бойынша сараланған. [[Адам]]ның [[әлеумет]]тік болмысқа эмоциялық қатынасының бүкіл байлығы қамтылған биік сезімдер айрықша топ құрайды. [[Адам]]гершілік сезімдер саласына адамның әлеуметтік [[мекеме]]лерге, мемлекетке, басқа адамдарға, өзіне-өзінің көзқарасын айқындайтынның бәрі жатады. Танымдық қарекет адамда танымдық немесе ақыл-ойлық сезімдерін туғызады. Олардың пәні білім алу процесінің өзі, сондай-ақ оның нәтижесі болады; ақыл-ой сезімдерінің шыңы адамның ақиқатқа деген жалпылама сүйіспеншілік сезімі болып шығады. Биік сезімдердің арасында қарекетпен байланысты: еңбекпен, оқумен, спортпен байланысты практикалық сезімдер маңызды орын алады. Пәндік мазмұнның жалпыламалық дәрежесі бойынша сезімдер [[нақты]] ''(мысалы, балаға, өнер туындысына қатысты сезімдер)'', [[жалпы]]лама ''(жалпы алғанда балаларға, музыкаға деген сезімдер)'' және [[абстракт]]ілі ''(әділеттік сезімі)'' болып бөлінеді.<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<ref> Таным. Астана: Елорда, 2004. ISBN 9965-06-371-0 </ref><br />
<br />
[[Санат:Биология]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D2%A3Кеңқайраң2015-05-23T09:37:50Z<p>Тойшыбек: санат қою, безендіру</p>
<hr />
<div>'''Кенқайраң''' - құрамында пайдалы құрамдас бөліктері бар ұсақталған тау жыныстарының жер бетіндегі жиынтығы. Кенқайраңды үгілу, көшу процестері кезінде тұрақты минералдар ғана түзе алады (алмас, алтын, платина, касситерит, т.б.) Кенқайраңдар түзілу жағдайына қарай элювийлі, жылжымалы, солифлюкциялық, коллювийлі, делювийлі, пролювийлі, аллювийлі, т.б. болып бөлінеді. Сондай – ақ мұз басу мен аридтік климатты аймақтарда мұздықты, эолдық Кенқайраңдар түзіледі. Түзілу уақытына қарай Кенқайраңдар : көне заманғы (мезозой, палеозой және прекембрий), антропогендік және қазіргі заманғы болып бөлінеді; орналасу жағдайына қарай : жер үстіндегі және көмілген (морена, эффузивті, жылжымалардың астында қалған); құрамына қарай : бір немесе көп минералды; пішініне қарай : қабатты, линза, таспа, ұя пішіндес болады. Олардың ұзындығы бірнеше жүз метрден бірнеше км – ге дейін, ені бірнеше метрден жүздеген метрге дейін, қалыңдығы бірнеше см – ден ондаған метрге дейін болуы мүмкін. Қазақстанда алтынның Кенқайраңды кен орындары Оңтүстік Алтайдың Күршім, Қалжыр, Қалғұтты өзендері алабында, алмастың Кенқайраңды орындары Солтүстік Қазақстан облыстарында (Қаратал, Қарағаш) бар.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}Қазақстан табиғаты. Энциклопедия. /Бас ред.Б.Ө.Жақып. 2 том. «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, Алматы, 2009 ж.<br />
<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9D%D0%B5%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%BE%D0%B7Нефроптоз2015-05-23T09:37:10Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Нефроптоз''' - [[бүйрек]]тің өз орынан қозғалып, төмен түсуімен сипатталатын патологиялық жағдай. Осыдан бүйректің патологиялық қозғалғыштығы деген ұғым қалыптасқан.<br />
=== Нефроптоз этиологиясы (пайда болу себебі): ===<br />
<br />
Бүйректі қалыпты түрде өз орында ұстап тұруға бірнеше құрылымдар қатысады. Олар: құрсақтық байламдар, фасциялар, [[диафрагма]] және құрсақ бұлшық еттері және бүйректің фасциялық –майлық аппараты. Бүйректі ұстап тұруда айтарлықтай рөльді фиброзды капсула атқарды., ол бүйректің тостағаншаларымен тығыз жабысып орналасқан. Бүйректің дұрыс орналасуына көмектесетін ол бүйректің майлы капсуласы. Осы капсуланың азаюы, бүйрек орнынан жылжып, нефроптоз пайда болуына алып келеді. Осы ұстап тұрғыш аппараттардың өзгеруіне, зақымдалуына алып келетін аурулар негізінен нефроптозға себеп болады. Оларға [[инфекция]]лық аурулар, мезенхима белсенділігінің төмендеуі, өте жылдам арықтау және бұлшықет тонусының төмендеуі. Бүйрек түсуінде ерекше орынды трвмалар алады. Бұл кезде байлам үзілуі немесе [[гематома]] пайда болу арқасында бүйрек орнынан ығысуы мүмкін.<br />
<br />
Әйелдерде нефроптоз ерлерге қарағанда жиі кездеседі. Бұған себеп: әйел дене бітімінің бөлек конституциясында, соның ішінде кең жамбас сүйектер, жүктілікке байланысты құрсақ бұлшықеттер тонусының өзгеруі жатады. Қалыпты жағдайда оң жақ бүйрек солға қарағанда біраз төмендеу орналасады. Бұл сол жақ бүйректің ұстап тұрушы байламы мықты болуында және оң жақ бүйрек үстінде бауыр орналасуына байланысты.<br />
<br />
Нефроптоз даму сатылары:<br />
<br />
Нефроптоз дамуында 3 сатыны ажыратады.<br />
* 1 саты –науқас терең тыныс алғанда бүйректің төменгі полюсі пальпцияланды (қолға ұсталады). Және тынысты шығарғанда қайта орнына келеді.<br />
<br />
* 2 саты –барлық бүйрек бөліктері науқастың вертикальді жағдайында қабырға астынан шығып тұрды. Бірақ науқас дене қалыпын горизонтальді жағдайға ауыстырғанда бүйрек өз қалпына келеді, және ауырсынусыз өз орнына түседі.<br />
<br />
* 3 саты –дененің кез келген қалпында бүйрек қабырға астынан шығып тұрады және кіші, үлкен жамбас астауына түседі.<br />
Бүйректің 2 сатысынан бастап бүйректің төмен түсуімен қоса оның ротациясы (айналуы) да қосылып, бірге жүреді. Сондықтан нефроптоз дамуына байланысты бүйректің вертикальді осьте, өз осьі бойымен және маятник тәрізді қозғалуы байқалады. Бүррек төмен түсуі күшейіп, және ротациясы көбейген сайын бүйрекке келетін артериялар мен веналар созылып, олард жіңішкеріп, ұзындықтары ұзара береді.<br />
<br />
3 сатысында бүйректен шығатын несепағардың бүктелуі, бүгілуі байқалып, зәр шығуы қиындауы мүмкін. Бүйректегі тостағанша және басқа құрылымдарының үлкеюі байқалады.<br />
<br />
2 және 3 сатыдағы нефроптоз қантамырлардың созылуына, тарылуына байланысты бүйректің қанмен қамтамассыз етілуін нашарлатып, оның ишемиясына алып келеді. Егер оған лимфа ағымының бұзылуы қосылса бұл бүйректе инфекциялық аурулардың өршуіне, пиелонефрит дамуына алып келеді.<br />
<br />
=== Нефроптоз клиникалық көрінісі: ===<br />
<br />
1 сатыда нефроптоз көріністері айқын түрде байқала қоймайды. Ауырсыну әрдайым емес, бел аумағында орналасады. Физикалық жүктеме кезінде ауырсыну күшейеді және тыныштық пен горизонтальді жағдайда кетіп қалады.<br />
<br />
2 сатысынан бастап зәрдегі протеинурия (зәрде белоктың болуы), эритроцитурия (қан аралас зәр) пайда болады. Себебі бұл уақытта бүйректе венозды қанның іркілуі (застой) болып жатады.<br />
<br />
3 сатыдан ауырсыну әрдайым мазалайды. Горизонтальді жағдайда жатқанда да басылмайды. Науқас жағдайы нашарлайды.<br />
<br />
Аурудың одан әрі дамуы белгілерінің күшеюіне, жаңа белгілердің пайда болуына әкеледі. Бұл кезде нефроптоздың асқынуы ретінде пиелонефрит, бүйректің веналық гипертензиясы, артериальді гипертензия сирек жағдайда гидронефроз дамиды. Осы аурулардың көрінісі жоғарыда аталған нефроптоз клиникасымен қосылып, науқас жағдайын одан сайын ауырта түседі.<br />
<br />
Пиелонефрит нефроптоздың жиі кездесетін асқынуы. Оның себебі бүйректен веналық қанның кетуі қиындауы, зәрдің ағуы нашарлап, қиындауы себебінен осы жерде микроорганизімдердің дамуына қолайлы орта пайда болады. Бүйректе инфекция көбейіп, қабыну көріністері дамиды.<br />
<br />
<br />
=== Диагностикасы: ===<br />
Диагностикасы. Науқастан ақпарат жинай келе ондағы астеникалық дене бітімі, май қабатының нашар дамуына көңіл аударуға болады. Негізгі шағымдары бел аумағындағы ауырсыну, әсіресе физикалық жүктемеде ауруы, демалып жатқанда ауырсынудың басылып қалуы. Гематурия (зәрдің қанды бөлінісі), әсіресе физикалық жүктемеден кейін айқын түрде нефроптоз жайлы ойлауға себеп болады.<br />
<br />
=== Нефроптоз емі: ===<br />
<br />
Нефроптоз емі: консервативті және оперативті (хирургиялық) ем қолданылады.<br />
<br />
Консервативті емде эластикалық бандаж қолдану жатады. Оны таңертеңгі уақытта төсек тұрмай тұрып терең тыныс шығарып киіп алады. Бандаж киу қосымша физикалық жаттығулармен бірге жүреді, бұл жаттығулар құрсақ бұлшықеттерін дамытуға көмегін тигізеді. Егер науқас айтарлықтай жүдеу болса, қоректік заттары мол тағамдармен қоректену ұсынылады. Ол бүйрек маңындағы ұстап тұруші май тіндерін қалыптастыруға септігін тигізеді.<br />
Жалпы нефроптоз хирургиялық емге көрсеткіш болып табылмайды. Хирургиялық ем оның асқынуында көрсетілген. Хирургиялық операцияға дайындық ретінде науқасқа 14 күн бойы қабынуға қарсы ем қолданылады. Операцияға 3 күн қалғанда төсектің аяқ жағын 20-25 см көтеріп қою ұсынылады. Бұл бүйректің орнына келіп орналасуына көмек болады.<br />
<br />
Операция (нефропексия) бүйректі қалыпты жағдайына фиксация жасауға бағытталған. Бұл кезде бүйректің орналасу мықты әрі физиологиялық қалыпты қозғалуына мүмкіндік беретін қалыпта орналастыру керек. Оперативті емнің көп түрлері бар. Ең жиі қолданылатын Rivoir –Пытель –Лопаткин әдісімен бүйректі орнына келту.<br />
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Аурулар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%88%D3%A9%D0%BFКенешөп2015-05-23T09:35:05Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Кенешөп''' ({{lang-en|Саnnabis}}) – тұт тұқымдасына жататын бір жылдық талшықты өсімдіктер туысы. Кенешөптің шыққан жері – Орталық Азия. Оны б.з.б. 1 – мыңжылдықта қолдан өсіре бастаған. Қазақстанның барлық жерінде кездеседі. Негізінен далалық алқаптар мен оңтүстік облысының таулы аймақтарында өсетін екпе Кенешөп немесе үнді Кенешөпті ( С. sativa) және арамшөп Кенешөпті немесе қарасораң (C. Deralis) бар. Олардың биіктігі 50 – 150 см, сабағы жұмыр, жұмсақ, түкті. Жуандығы 8 – 30 мм. Жапырағы 3 -7 ден бөлінген, қандауыр тәрізді, жиегі араның тісі сияқты иректелген. Гүлдері ұсақ, қос жынысты, масақ гүлшоғырына топталған. Маусым – шілде айларында гүлдеп, жемістенеді. Жемісі – бір тұқымды жаңғақша. Кенешөптің талшығы мата, кенеп тоқуға, әр түрлі арқан, жіп есуге пайдаланылады. Дәнінен тағамдық, тех. Май алынады, күнжарасы – құнды мал азығы. Кенешөті кейде әсемдік үшінде өсіреді. Тропиктік және субтропиктік аймақтарда өсетін үнді Кенешөпінен ұйықтайтын, тыныштандыратын және спазмаға қарсы қолданатын дәрілік заттар мен ганиш (марихуана) алынады.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}Қазақстан табиғаты. Энциклопедия. /Бас ред.Б.Ө.Жақып. 2 том. «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС, Алматы, 2009 ж.<br />
<br />
[[Санат:Биология]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80Суылдыр2015-05-23T09:30:27Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Суылдыр''' ({{lang-en|Blysmus}}) – қияқөлеңдер тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Қазақстанда Тянь-Шань тауларының сортаң топырақты шалғындарында , өзен бойларында ылғалы мол баптақты жерлерінде өсетін 2 түрі бар. Жиі кездесетін түрі – қысыңқы С. (B.compreessus). Биікт. 15-40 см, тамыр сабағы жатаған, оның жер асты өскіндері болады. Сабағының төменгі жағы қысыңқы, жоғарғы бөлігі үш қырлы келеді. Төменгі қынабы қоңыр түсті, жапырақсыз, ал жоғарғылары 5-7 ұзын, шеті бұдырлы жапырақтан тұрады. Олар сабағынан қысқа болады. Гүлшоғыры 5-10 гүлден құралған масақ. Маусым- тамыз айларында гүлдеп, жеміс салады. Жемісі –қоңыр-қара түсті, ұзын тұмсықты жаңғақша. С.- мал азықтық шөп.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 8 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2006.<br />
[[Санат:Биология]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%89%D0%B5Реалдық училище2015-05-23T09:24:43Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Реалдық училище''' - Октябрь революциясына дейінгі Россиядағы, Германия және басқа елдердегі оқу орындары. Реалдық училище дамып келе жатқан өнеркәсіптік жаратылыс тану, технология ғылымдарын меңгерген адамдар қажет етілуіне байланысты туды. Бірінші реалдық училище математика және навигация ғылымы училищесі - 1701 жылы Москвада құрылды. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Оқу орындары]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%B5%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%82%D1%96_%D1%81%D1%83_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8BРеактивті су турбинасы2015-05-23T09:22:58Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Реактивті су турбинасы''' - жұмыстық дененің (сығылған сұйық, қызған [[газ]] бу) потенциялық энергиясының белгілі бір бөлігнің жұмыстық доңғалақтың реактивті ''сопло'' пішіндес қалақшалы калалында механикалық жұмысқа түрлендіретін ''турбина''. <ref>Қазақ совет энциклопедиясы</ref><br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<br />
[[Санат:Физика]]<br />
[[Санат:Механика]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85%D0%BE%D1%8D%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8FБронхоэктазия2015-05-23T09:18:20Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Бронхоэктазия''' – [[өкпе]]нің созылмалы іріңденуіне алып келетін, өкпе [[бронхтар]]ының морфологиялық және функционалды толымсыздығымен көрінетін патология. Барлық осы кешенді ауру бронхоэктазиялық ауру деп аталады.<br />
=== Бронхоэктазиялық ауру этиологиясы (себебі): ===<br />
<br />
Туа пайда болған бронхоэктазиялық ауру сирек кездеседі. Ол [[құрсақ]]та даму кезінде бронх ағашының дұрыс дамымауымен байланысты. Жүре пайда болған түрінің де себептеріне бронх ағашының дұрыс дамымауы, соның ішінде бронх қабырғаларының жетілмеуі –біріңғай салалы [[бұлшықет]], эластикалық және сіңірлік тіндердің, қорғаныс механизімдерінің жетіспеуі жатады. Бұған тағы да бронх өткізгіштігінің бұзылу қосылса, бронхтардың тұрақты деформациясы пайда болады. Бронхоэктаздардың пайда болуына тұмау, жедел респираторлы аурулар, қызылша, [[бронхит]], өкпе абсцессі, өкпе [[туберкулез]]і, бронхтан уақытында алынбаған бөгде зат септігін тигізеді.<br />
<br />
=== Бронхоэктазиялық ауру жіктелуі: ===<br />
<br />
''Шығу тегі бойынша:''<br />
<br />
* Біріншілік;<br />
* Екіншілік;<br />
<br />
''Бронхтар кеңеюі бойынша:''<br />
<br />
* Цилиндрлік;<br />
* Мөшек тәрізді;<br />
* Киста тәрізді;<br />
* Аралас;<br />
<br />
''Таралуы бойынша:''<br />
<br />
* Шектелген немесе таралған;<br />
* Бір жақтық немесе екі жақтық;<br />
<br />
''Клиникалық көрініс ауырлығына байланысты:''<br />
<br />
* Айқын емес симптоматикасымен;<br />
* Жеңіл формасы;<br />
* Орташа ауырлықтағы форма;<br />
* Ауыр формасы;<br />
* Ауыр асқынған формасы;<br />
<br />
''Клиникалық ағымы бойынша:''<br />
<br />
* Ремиссия фазасы;<br />
* Өршу фазасы;<br />
<br />
=== Бронхоэзтазиялық ауру клиникалық көрінісі: ===<br />
<br />
Науқастардың негізгі шағымы –қақырықпен жөтел, кан түкіру (30% науқастарда байқалады), зақымдалған жақтағы кеуде қуысындағы дискомфорт және аурырсыну, ентігу, дене қызуының көтерілуі, терлегіштік, дене салмағының төмендеуі, жалпы әлсіздік.<br />
<br />
Бұл аурудың ең ерте көрінісі ретінде жөтел пайда болады. Әдетте жөтел таңертеңгі уақытта күшейіп, немесе физикалық жүктемеден кейін байқалып отырады. Жөтелмен қоса көп мөлшерде қақырық шығады. Ауру дами келе қақырық шығуы қиындаған сайын кешкі уақыттарда науқаста дене температурасы 39-40 С дейін жоғарылауы байқалады.<br />
<br />
Аурудың алысқан кеткен түрінде тері, ерін, көгеруі (цианоз) байқалады. Сонымен қатар, қолдың саусақтарының деформациялануы, барабан таяқшалар тәрізді формаға ауысады. Кейде [[жасуша]]сының асимметриясы зақымдалған жаққа қарай байқалады. Себебі зақымдалған аумақ көлемі кішірейе түседі. Кеуде қабырғасына жақын орналасқан патологиялық ошақтан перкуторлы дыбыстың тұйықталуы, тыныс алу әлсіреуі немесе әртүрлі патологиялық дыбыстарды (құрғақ және ылғалды), сырылдарды естуге болады.<br />
=== Бронхоэктазиялық ауру асқынуы: ===<br />
<br />
Бронхоэктазиялық ауру асқынуы негізінен өкпелік қан кету, абсцесс пайда болуымен, өкпе –жүректік жетіспеушілік, «өкпелік жүрек», ішкі органдар амилоидозы туындайды. Кей жағдайларда бронхиальді астма және өкпе туберкулезімен де асқынады.<br />
<br />
=== Бронхоэктазия диагностикасы: === <br />
Диагностикасы:Науқаста анемия, жоғары лейкоцитоз, ЭТЖ (эритроциттер тұну жылдамдығы) жоғарылауы, гипоальбуминемия, эритроциттердің және тромоциттер агрегационды қасиеттерінің жоғарылауы байқалады.<br />
<br />
Ауруы нақты анықтау жолына рентгенологиялық әдісте жатыр.Рентгеноскопия, рентгенография және томографияда бірнеше проекцияда жасау керек. Бұл кезде өкпенің зақымдалған аумағындағы өкпе көлемінің төмендеуі, көлеңкесінің күшеюі байқалады. Сегментарлы және бөліктік ателектаз, плевральдік шварт, өкпе түбіріндегі лимфа түйіндерінің қатаюы және гиперплазиясы көрінеді. Сонымен қатар көкірекаралық ағзалардың зақымдалған жаққа қарай ығысу байқалады.<br />
Бронхоэктазиялық ауру емі:<br />
<br />
Аурудың кері қайтпайтынын ескере отырып, соның ішінде консервативті емнің еш көмек бермейтінін білуіміз қажет. Сондықтан мұндай жағдайда жалғыз радикалды ем хирургиялық ем. Жасалынатын операция мөлшері бронхоэктазия көлемі мен таралуына байланысты анықталады.<br />
<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref><br />
<br />
<br />
[[Санат:Биология]]<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%8BКөл қонысы2015-05-01T14:26:00Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Көл қонысы''' - [[Қостанай]] маңындағы [[неолит]] [[қоныс]]ы.<br />
==Археологиялық жұмыстар==<br />
Осы жерден [[неолит]] дәуіріне жататын заттар, әсіресе [[шақпақ тас]]тардан, [[кварцит]]терден, орговиктерден, [[халцедон]]нан және [[қайрақтастар]]дан істелген садақ оғының ұшы, әр түрлі [[қырғыш]]тар, призмалы және қарындаш сияқты өзек тастар, кішкентай ұзынша [[пышақ]]тар, дән үккіштер, саз балшықтан күйдіріліп істелген әр түрлі [[ыдыс]]тардың сынықтары табылды.<br />
==Қоныс шаруашылығы==<br />
Көл тұрғындары [[егіншілік]]пен, [[аң аулау]]мен шұғылданған. <ref> Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 23 бет </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
<br />
[[Санат:Қоныстар]]<br />
[[Санат:Тас дәуірі]]<br />
[[Санат:Тарих]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D3%A9%D0%BD_%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BAКөн етік2015-05-01T14:19:37Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>[[File:Botes infantils, Pskov, segles XI-XII, pell tallada i cosida, Ermitage.JPG|230px|thumb|XI-XII ғасырлардағы көн етік]]<br />
'''Көн етік''' - [[көн]] теріден тігілген [[етік]].<br />
==Көн етік туралы==<br />
Ілгері уақытта егін суарғанда, сулы жерлерді кешіп өткенде, [[балық аулау]]да, [[аңшы]]лар тау-тасты, [[бұта]]лы [[жер]]ді аралағанда аң аулауға киетін [[аяқ киім]]. Көн етік [[суық]]қа төзімді қалың етіп тігіледі, [[су]] өткізбейді. Көн етіктің шегірен етік сияқты өкшесі болмайды, [[бас]]ы мен [[қоныш]]ы сыздықталып бекітілмей тұтас пішіледі. Кен етікті кейбір жерлерде ''"шоқай"'' деп те атайды. <ref> Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 35 бет </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
<br />
[[Санат:Киім]]<br />
[[Санат:Ұлттық киімдер]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%AF%D0%BD_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9Ян Красицкий2015-05-01T14:19:14Z<p>Тойшыбек: санат қою</p>
<hr />
<div>'''Ян Красицкий''' (бүркеншік аты - Казик; [[1919 жыл]] [[18 қыркүйек]], [[Краков]] - [[1943 жыл]] [[2 қыркүйек]], [[Варшава]]) - поляк жұмысшы қозғалысының қайраткері, ''неміс-фашист басқыншыларына'' қарсы белсенді күрескер. <br />
==Қысқа өмірі==<br />
[[1942 жыл]]ы ''Поляк жұмысшы партиясы (ПЖП)'' қатарына өтті. ''ПЖП ОК'' мен ''Варшава комитетінің'' мүшесі болып сайланды. [[1943 жыл]]дың наурыз айынан ''Жастардың күрес одағының'' төрағасы. Ян Красицкий фашист [[жалдамалы жендет]]терінің қолынан қаза тапты.<ref> Қазақ Совет энциклопедиясы, Алматы, 1975 жыл, 6 том, 64 бет </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Саясаткерлер]]<br />
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]<br />
[[Санат:Польша тұлғалары]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]<br />
[[Санат:1919 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:1943 жылы қайтыс болғандар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96Таразы шоқжұлдызындағы жұлдыздар тізімі2015-04-30T18:51:27Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>{| class="wide wikitable sortable" style="font-size: 85%; text-align: center;"<br />
|-<br />
! style="width: 11%;" | Атауы<br />
! style="width: 5%;" | [[Байер белгілеулері |Б]]<br />
! style="width: 5%;" | [[Флемстид белгілеулері|Ф]]<br />
! style="width: 5%;" | [[Генри Дрейпер каталогы|HD]]<br />
! style="width: 5%;" | [[Hipparcos|HIP]]<br />
! style="width: 8%;" | [[Тура шарықтау|RA]]<br />
! style="width: 8%;" | [[Еңісу|Dec]]<br />
! style="width: 6%;" | [[Көрінерлік жұлдыздық шама]]<br />
! style="width: 6%;" | [[Абсолюттық жұлдыздық шама]]<br />
! style="width: 6%;" | Қашықтық, <br />[[Жарық жылы]]<br />
! style="width: 6%;" | [[Спектралдық класс|Сп. класс]]<br />
! Ескертпелер<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Бета Таразы |β Таразы]] || β || 27 || 135742 || 74785 || {{RA|15|17|00,47}} || {{DEC|−09|22|58,3}} || 2,61 || −0,84 || 160 || B8V || style="text-align: left;" | Зубен Эльшемали, Киффа Бореалис, Солтүстік Elakrab таразының иінағашын құрайды.<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Альфа 2 Таразы |α² Таразы]] || α² || 9 || 130841 || 72622 || {{RA|14|50|52,78}} || {{DEC|−16|02|29,8}} || 2,75 || 0,88 || 77 || A3IV || style="text-align: left;" | Зубен Эльгенуби, Киффа Аустралис, Южная Клешня; [[қос жұлдыз]]<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Сигма Таразы |σ Таразы]] || σ || 20 || 133216 || 73714 || {{RA|15|04|04,26}} || {{DEC|−25|16|54,7}} || 3,25 || −1,51 || 292 || M3/M4III || style="text-align: left;" | [[Сарышаян(шоқжұлдыз)|γ Сарышаян]]; Брахиум таразы табақшаларын құрайды<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Ипсилон Таразы |υ Таразы]] || υ || 39 || 139063 || 76470 || {{RA|15|37|01,46}} || {{DEC|−28|08|06,3}} || 3,60 || −0,28 || 195 || K3III || <br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Тау Таразы |τ Таразы]] || τ || 40 || 139365 || 76600 || {{RA|15|38|39,38}} || {{DEC|−29|46|39,7}} || 3,66 || −2,01 || 445 || B2,5V || style="text-align: left;" | Derakrab Australis, Deracrab Australis, Dhira al Akrab<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Гамма Таразы |γ Таразы]] || γ || 38 || 138905 || 76333 || {{RA|15|35|31,54}} || {{DEC|−14|47|22,4}} || 3,91 || 0,56 || 152 || K0III || style="text-align: left;" | Зубен эль Акраб, Сарышаян қысқаштары, Zuben Elakrab таразы табақшасын құрайды<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Тета Таразы |θ Таразы]] || θ || 46 || 142198 || 77853 || {{RA|15|53|49,48}} || {{DEC|−16|43|46,6}} || 4,13 || 0,64 || 163 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[16 Таразы]] || || 16 || 132052 || 73165 || {{RA|14|57|11,06}} || {{DEC|−04|20|45,9}} || 4,47 || 2,24 || 91 || F0V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Йота Таразы |ι Таразы]] || ι || 24 || 134759 || 74392 || {{RA|15|12|13,31}} || {{DEC|−19|47|29,9}} || 4,54 || −0,77 || 376 || Asp… ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[37 Весов]] || || 37 || 138716 || 76219 || {{RA|15|34|10,52}} || {{DEC|−10|03|50,3}} || 4,61 || 2,30 || 94 || K1IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Каппа Таразы |κ Таразы]] || κ || 43 || 139997 || 76880 || {{RA|15|41|56,82}} || {{DEC|−19|40|42,9}} || 4,75 || −0,69 || 400 || K5III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Дельта Таразы |δ Таразы]] || δ || 19 || 132742 || 73473 || {{RA|15|00|58,39}} || {{DEC|−08|31|08,2}} || 4,91 || 0,06 || 304 || B9,5V || style="text-align: left;" | Зубен Эльакриби, Mulu-lizi<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Ипсилон Таразы |ε Таразы]] || ε || 31 || 137052 || 75379 || {{RA|15|24|11,93}} || {{DEC|−10|19|18,8}} || 4,92 || 2,37 || 106 || F5IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[11 Таразы]] || || 11 || 130952 || 72631 || {{RA|14|51|01,02}} || {{DEC|−02|17|55,9}} || 4,93 || 0,82 || 216 || G8… ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[48 Таразы]] || || 48 || 142983 || 78207 || {{RA|15|58|11,38}} || {{DEC|−14|16|45,5}} || 4,95 || −1,03 || 513 || B8Ia/Iab ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[42 Таразы]] || || 42 || 139663 || 76742 || {{RA|15|40|16,91}} || {{DEC|−23|49|05,0}} || 4,97 || −0,37 || 381 || K3III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Лямбда Таразы |λ Таразы]] || λ || 45 || 142096 || 77811 || {{RA|15|53|20,06}} || {{DEC|−20|10|01,2}} || 5,04 || −0,15 || 356 || B3V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[36 Таразы]] || || 36 || 138688 || 76259 || {{RA|15|34|37,31}} || {{DEC|−28|02|48,9}} || 5,13 || −0,14 || 369 || K2/K3III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Альфа 1 Таразы |α¹ Таразы]] || α¹ || 8 || 130819 || 72603 || {{RA|14|50|41,26}} || {{DEC|−15|59|49,5}} || 5,15 || 3,28 || 77 || F3V || style="text-align: left;" | Зубен Эльгенуби 1, Зубен эль Генуб 1<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 138764]] || || || 138764 || 76243 || {{RA|15|34|26,53}} || {{DEC|−09|11|00,1}} || 5,16 || 0,00 || 351 || B6IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Ню Таразы |ν Таразы]] || ν || 21 || 133774 || 73945 || {{RA|15|06|37,62}} || {{DEC|−16|15|24,3}} || 5,19 || −1,66 || 765 || K5III || style="text-align: left;" | Зубен Хакраби<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[12 Таразы]] || || 12 || 131430 || 72929 || {{RA|14|54|20,14}} || {{DEC|−24|38|31,7}} || 5,27 || −0,09 || 384 || K2/K3III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Мю Таразы |μ Таразы]] || μ || 7 || 130559 || 72489 || {{RA|14|49|19,09}} || {{DEC|−14|08|56,3}} || 5,32 || 1,03 || 235 || Ap ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 126218]] || || || 126218 || 70469 || {{RA|14|24|48,66}} || {{DEC|−24|48|22,6}} || 5,34 || −0,10 || 400 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[41 Таразы]] || || 41 || 139446 || 76628 || {{RA|15|38|54,51}} || {{DEC|−19|18|06,2}} || 5,36 || 0,27 || 340 || G8III/IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Эта Таразы |η Таразы]] || η || 44 || 140417 || 77060 || {{RA|15|44|04,42}} || {{DEC|−15|40|21,6}} || 5,41 || 2,14 || 147 || A6IV || style="text-align: left;" | Зубен Хакраби, Zuban Alakrab<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[49 Таразы]] || || 49 || 143333 || 78400 || {{RA|16|00|19,98}} || {{DEC|−16|31|56,6}} || 5,47 || 2,89 || 107 || F7V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Кси 2 Таразы |ξ² Таразы]] || ξ² || 15 || 131918 || 73133 || {{RA|14|56|46,11}} || {{DEC|−11|24|35,0}} || 5,48 || −0,61 || 538 || K4III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 138413]] || || || 138413 || 76106 || {{RA|15|32|36,71}} || {{DEC|−19|40|13,3}} || 5,50 || 1,29 || 227 || A2IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 132833]] || || || 132833 || 73497 || {{RA|15|01|19,81}} || {{DEC|−02|45|17,5}} || 5,52 || −0,67 || 564 || M0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 135534]] || || || 135534 || 74732 || {{RA|15|16|23,03}} || {{DEC|−22|23|57,9}} || 5,52 || −0,41 || 500 || K2III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Дзета Таразы |ζ Таразы]] || ζ || 35 || 138485 || 76126 || {{RA|15|32|55,23}} || {{DEC|−16|51|10,1}} || 5,53 || −1,33 || 769 || B3V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[30 Жылан]] || || 30 || 141378 || 77464 || {{RA|15|48|56,81}} || {{DEC|−03|49|06,7}} || 5,53 || 2,07 || 160 || A5IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[50 Таразы]] || || 50 || 143459 || 78436 || {{RA|16|00|47,64}} || {{DEC|−08|24|40,8}} || 5,53 || −0,21 || 459 || A0Vs ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 136479]] || || || 136479 || 75127 || {{RA|15|21|07,64}} || {{DEC|−05|49|29,4}} || 5,54 || 0,96 || 269 || K1III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[32 Таразы]] || || 32 || 137744 || 75730 || {{RA|15|28|15,40}} || {{DEC|−16|42|59,1}} || 5,64 || −1,58 || 908 || K4III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 130529]] || || || 130529 || 72488 || {{RA|14|49|18,76}} || {{DEC|−24|15|05,3}} || 5,68 || −1,99 || 1113 || K3III+… ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[4 Таразы]] || || 4 || 129433 || 71974 || {{RA|14|43|13,57}} || {{DEC|−24|59|51,8}} || 5,70 || 0,21 || 409 || B9,5V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Глизе570|Глизе 570 A]] || || || 131977 || 73184 || {{RA|14|57|27,35}} || {{DEC|−21|24|40,6}} || 5,72 || 6,86 || 19 || K4V || style="text-align: left;" | [[Глизе 570]] жүйесінің бөлшегі<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 136956]] || || || 136956 || 75352 || {{RA|15|23|52,26}} || {{DEC|−12|22|09,9}} || 5,72 || −0,61 || 603 || G8III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 134373]] || || || 134373 || 74239 || {{RA|15|10|18,65}} || {{DEC|−26|19|57,4}} || 5,75 || 0,05 || 450 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Кси 1 Таразы |ξ¹ Таразы]] || ξ¹ || 13 || 131530 || 72934 || {{RA|14|54|22,91}} || {{DEC|−11|53|54,0}} || 5,78 || 0,54 || 365 || G7III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139254]] || || || 139254 || 76532 || {{RA|15|37|48,06}} || {{DEC|−23|08|29,5}} || 5,79 || 1,18 || 272 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 129944]] || || || 129944 || 72210 || {{RA|14|46|06,75}} || {{DEC|−23|09|10,3}} || 5,80 || 0,55 || 366 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[34 Весов]] || || 34 || 138137 || 75944 || {{RA|15|30|40,39}} || {{DEC|−16|36|34,0}} || 5,82 || −0,37 || 564 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139329]] || || || 139329 || 76569 || {{RA|15|38|16,24}} || {{DEC|−21|00|58,2}} || 5,82 || 1,06 || 292 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 135051]] || || || 135051 || 74539 || {{RA|15|13|53,32}} || {{DEC|−26|11|36,8}} || 5,84 || −1,41 || 918 || G8/K0II ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[18 Таразы]] || || 18 || 132345 || 73310 || {{RA|14|58|53,64}} || {{DEC|−11|08|37,9}} || 5,88 || 0,95 || 316 || K3III-IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[47 Таразы]] || || 47 || 142378 || 77939 || {{RA|15|55|00,37}} || {{DEC|−19|22|58,4}} || 5,95 || −0,46 || 623 || B2/B3V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 130157]] || || || 130157 || 72310 || {{RA|14|47|13,66}} || {{DEC|−21|19|29,6}} || 6,05 || −2,73 || 1863 || K4/K5III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[25 Таразы]] || || 25 || 134967 || 74493 || {{RA|15|13|19,22}} || {{DEC|−19|38|50,8}} || 6,07 || 1,93 || 219 || A2V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 132375]] || || || 132375 || 73309 || {{RA|14|58|52,99}} || {{DEC|−04|59|20,4}} || 6,08 || 3,37 || 114 || F8V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 142703]] || || || 142703 || 78078 || {{RA|15|56|33,33}} || {{DEC|−14|49|45,7}} || 6,11 || 2,49 || 173 || A2Ib/II ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 133670]] || || || 133670 || 73927 || {{RA|15|06|27,10}} || {{DEC|−22|01|54,1}} || 6,13 || 2,24 || 195 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Омикрон Таразы |ο Таразы]] || ο || 29 || 136407 || 75118 || {{RA|15|21|01,36}} || {{DEC|−15|32|54,2}} || 6,14 || 2,45 || 178 || F2V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 130557]] || || || 130557 || 72449 || {{RA|14|48|54,10}} || {{DEC|−00|50|51,7}} || 6,15 || 0,98 || 353 || B9Vsvar… ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[28 Таразы]] || || 28 || 136366 || 75110 || {{RA|15|20|53,68}} || {{DEC|−18|09|30,6}} || 6,16 || −0,27 || 631 || G8II/III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[26 Таразы]] || || 26 || 135230 || 74600 || {{RA|15|14|33,77}} || {{DEC|−17|46|06,7}} || 6,18 || −1,80 || 1283 || B9III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139160]] || || || 139160 || 76503 || {{RA|15|37|28,51}} || {{DEC|−26|16|47,3}} || 6,19 || −0,14 || 600 || B9IV ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 128429]] || || || 128429 || 71469 || {{RA|14|37|00,30}} || {{DEC|−12|18|22,4}} || 6,20 || 3,58 || 109 || F5V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 138105]] || || || 138105 || 75939 || {{RA|15|30|36,25}} || {{DEC|−20|43|42,5}} || 6,20 || 1,92 || 234 || A3V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 141853]] || || || 141853 || 77689 || {{RA|15|51|38,41}} || {{DEC|−14|08|00,8}} || 6,20 || −0,43 || 692 || G8III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[2 Таразы]] || || 2 || 126035 || 70336 || {{RA|14|23|25,63}} || {{DEC|−11|42|50,0}} || 6,22 || 1,19 || 330 || G7III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 140986]] || || || 140986 || 77287 || {{RA|15|46|45,43}} || {{DEC|−06|07|13,3}} || 6,24 || −1,05 || 937 || K0 ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 138488]] || || || 138488 || 76143 || {{RA|15|33|09,53}} || {{DEC|−24|29|25,2}} || 6,26 || 1,22 || 331 || A3/5V +A9/F2 ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 131027]] || || || 131027 || 72702 || {{RA|14|51|51,31}} || {{DEC|−18|21|19,2}} || 6,27 || −0,97 || 913 || K0II/III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 135367]] || || || 135367 || 74623 || {{RA|15|14|50,61}} || {{DEC|−05|30|09,3}} || 6,28 || −0,95 || 911 || K2 ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 138268]] || || || 138268 || 76033 || {{RA|15|31|43,45}} || {{DEC|−20|09|53,4}} || 6,28 || 1,96 || 239 || A5V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 140301]] || || || 140301 || 77007 || {{RA|15|43|24,86}} || {{DEC|−15|02|34,8}} || 6,30 || 0,80 || 411 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139290]] || || || 139290 || 76567 || {{RA|15|38|15,80}} || {{DEC|−28|12|23,8}} || 6,32 || 0,14 || 562 || K1III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 142640]] || || || 142640 || 78059 || {{RA|15|56|14,41}} || {{DEC|−14|23|57,2}} || 6,32 || 2,29 || 208 || F6V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[5 Таразы]] || || 5 || 129978 || 72194 || {{RA|14|45|57,78}} || {{DEC|−15|27|34,4}} || 6,33 || −1,33 || 1109 || K2III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139518]] || || || 139518 || 76666 || {{RA|15|39|21,39}} || {{DEC|−23|09|00,6}} || 6,33 || 1,47 || 306 || B9,5V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 130325]] || || || 130325 || 72373 || {{RA|14|47|54,92}} || {{DEC|−12|50|23,2}} || 6,34 || 1,12 || 361 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 132953]] || || || 132953 || 73571 || {{RA|15|02|08,59}} || {{DEC|−07|34|31,1}} || 6,38 || 0,13 || 580 || A3 ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[22 Таразы]] || || 22 || 133800 || 73953 || {{RA|15|06|49,10}} || {{DEC|−16|29|03,6}} || 6,41 || 0,90 || 413 || A1V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 129980]] || || || 129980 || 72217 || {{RA|14|46|10,92}} || {{DEC|−21|10|32,6}} || 6,43 || 3,30 || 138 || G2V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 137798]] || || || 137798 || 75790 || {{RA|15|28|58,69}} || {{DEC|−28|52|00,5}} || 6,43 || 2,51 || 198 || G0V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 139461]] || || || 139461 || 76603 || {{RA|15|38|40,07}} || {{DEC|−08|47|29,1}} || 6,45 || 4,47 || 81 || F6V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[30 Таразы]] || || 30 || 136801 || 75294 || {{RA|15|23|01,78}} || {{DEC|−15|08|02,7}} || 6,46 || −0,43 || 780 || K4III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 134946]] || || || 134946 || 74490 || {{RA|15|13|17,43}} || {{DEC|−24|00|29,8}} || 6,47 || 0,96 || 412 || B8III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[23 Таразы]] || || 23 || 134987 || 74500 || {{RA|15|13|28,93}} || {{DEC|−25|18|33,0}} || 6,47 || 4,42 || 84 || G5V || style="text-align: left;" | 2 [[экзопланета]]сы бар: [[23 Таразы b|b]] және [[23 Таразы c|c]]<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 126251]] || || || 126251 || 70452 || {{RA|14|24|40,90}} || {{DEC|−11|40|10,7}} || 6,49 || 1,72 || 293 || F4III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 126363]] || || || 126363 || 70501 || {{RA|14|25|17,63}} || {{DEC|−13|21|11,4}} || 6,49 || 0,48 || 520 || K2III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 127964]] || || || 127964 || 71295 || {{RA|14|34|50,72}} || {{DEC|−20|26|21,8}} || 6,49 || 0,12 || 613 || A3V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 134758]] || || || 134758 || 74391 || {{RA|15|12|12,04}} || {{DEC|−19|06|23,1}} || 6,49 || 0,33 || 555 || K4III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 140722]] || || || 140722 || 77235 || {{RA|15|46|12,89}} || {{DEC|−28|03|41,1}} || 6,49 || 2,33 || 222 || F0V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 136646]] || || || 136646 || 75272 || {{RA|15|22|45,19}} || {{DEC|−29|20|30,9}} || 6,50 || 0,83 || 443 || K0III ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[17 Таразы]] || || 17 || 132230 || 73249 || {{RA|14|58|13,42}} || {{DEC|−11|09|17,1}} || 6,61 || 1,30 || 376 || A1V ||<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[33 Таразы]] || || 33 || 137949 || 75848 || {{RA|15|29|34,78}} || {{DEC|−17|26|27,4}} || 6,69 || 1,94 || 291 || Ap ||Бубнов<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[HD 141937]] || || || 141937 || 77740 || {{RA|15|52|17,55}} || {{DEC|−18|26|09,8}} || 7,25 || 4,63 || 109 || G2/G3V || style="text-align: left;" | [[экзопланета]]сы бар [[HD 141937 b|b]]<br />
|-<br />
| style="text-align: left;" | [[Глизе 581]] || || || || 74995 || {{RA|15|19|26,82}} || {{DEC|−07|43|20,2}} || 10,55 || 11,57 || 20 || M3 || style="text-align: left;" | HO Таразы; [[қызыл ергежейлі]]; 6 [[экзопланета]]сы бар: [[Глизе 581 e|e]], [[Глизе 581 b|b]], [[Глизе 581 c|c]], [[Глизе 581 g|g]], [[Глизе 581 d|d]] және [[Глизе 581 f|f]]<br />
|}<br />
<br />
<br />
* {{cite web<br />
| last = ESA<br />
| authorlink = European Space Agency<br />
| title = The Hipparcos and Tycho Catalogues<br />
| date = [[1997]]<br />
| url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239<br />
| accessdate = 2006-12-26<br />
| deadlink = 404<br />
| archiveurl = http://web.archive.org/20030528194014/cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239<br />
| archivedate= 2003-05-28<br />
}}<br />
* {{cite web<br />
| last = Kostjuk<br />
| first = N. D.<br />
| title = HD-DM-GC-HR-HIP-Bayer-Flamsteed Cross Index<br />
| date = [[2002]]<br />
| url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27<br />
| accessdate = 2006-12-26<br />
| deadlink = 404<br />
| archiveurl = http://web.archive.org/20051026022702/cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?IV/27<br />
| archivedate= 2005-10-26<br />
}}<br />
* {{cite web<br />
| last = Roman<br />
| first = N. G.<br />
| title = Identification of a Constellation from a Position<br />
| date = [[1987]]<br />
| url = http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42<br />
| accessdate = 2006-12-26<br />
| deadlink = 404<br />
| archiveurl = http://web.archive.org/20010427065937/cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?VI/42<br />
| archivedate= 2001-04-27<br />
}}<br />
<br />
[[Санат:Астрономия]]<br />
[[Санат:Жұлдыздар тізімі]]<br />
[[Санат:Ғарыш]]<br />
[[Санат:Жұлдыздар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80Механикалық толқындар2015-04-30T18:40:21Z<p>Тойшыбек: Жаңа бетте: '''Механикалық толқын''' - бiрдей уақыт аралығында қайталанып отыратын механикалық тербелістер...</p>
<hr />
<div>'''Механикалық толқын''' - бiрдей уақыт аралығында қайталанып отыратын механикалық тербелістердің қатты, сұйық, [[газ]] денелерде таралуы. Өзара әсерлесетін бөлшектерден құралған үзіліссіз ортада бөлшектердің бір жердегі тербелмелі қозғалыс көршілес бөлшектердің мәжбүрленген тербелмелі қозғалысын тудырады, ал олар өз кезегінде келесі бөлшектердің тербелісін қоздырады т.с.с.<br />
<br />
[[Сурет:AC wave Positive direction.gif|x200 px|нобай|оңға|Толқын]]<br />
== Дереккөздер ==<br />
<ref>Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2-кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы - 2008 ж. - 536 бет. ISBN 9965-861-72-2</ref><br />
[[Санат:Физика]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D2%9A%D0%B8%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0Қиық пирамида2015-04-30T18:05:18Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Қиық пирамида''' - [[пирамида]]ның табанына параллель және оны қиып өтетін жазықтық оған ұқсас пирамиданың екіншісі көпжақ бөлігі. <br />
Қиық пирамиданың табандары параллель жазықтарда жатады. Қиық пирамиданың табандары өзара ұқсас ''көпбұрыштар, бүйір жақтары трапециялар'' болып табылады. Қиық пирамиданың бір табанының кез келген нүктесінен екінші табанына түсірілген перпендикуляр ''қиық пирамиданың биіктігі'' деп аталады. Дұрыс пирамидадан алынатын қиық пирамида да ''дұрыс қиық пирамида'' деп аталады. Дұрыс қиық пирамиданың бүйір жақтары - өзара тең болып келетін тең бүйірлі трапециялар, олардың биіктіктері ''апорфемалар'' деп аталады.<br />
Дұрыс қиық пирамиданың ''бүйір беті ауданының табандары'' приметрлері қосындысының жартысы мен апофемасының көбейтіндісіне тең болады.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
<ref>Оқушы анықтамасы: 5-11 сыныптар. 2 кітап - Астана: «Арман-ПВ» баспасы - 2008 ж. 536 бет</ref><br />
[[Санат:Математика]]<br />
[[Санат:Алгебра]]<br />
[[Санат:Геометрия]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9F%D1%8C%D0%B5%D1%80%D1%80%D1%84%D0%B8%D1%82%D1%82-%D0%B0%D0%BD-%D0%A1%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%BB%D0%B5Пьеррфитт-ан-Сенгле2015-04-30T17:47:35Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>{{Елді мекен<br />
|статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]]<br />
|қазақша атауы = Пьеррфитт-ан-Сенгле<br />
|шынайы атауы = Pierrefitte-en-Cinglais<br />
|сурет = <br />
|жағдайы = <br />
|ел = Франция<br />
|елтаңба = <br />
|ту = <br />
|елтаңба сипаттамасы = <br />
|ту сипаттамасы = <br />
|елтаңба ені = <br />
|ту ені = <br />
|lat_dir= |lat_deg=48.9038888889 |lat_min= |lat_sec=<br />
|lon_dir= |lon_deg=-0.386666666667 |lon_min= |lon_sec=<br />
|CoordAddon = type:city(255)_region:FR<br />
|CoordScale = <br />
|шекара түрі = <br />
|кестедегі шекара = <br />
|ел картасының өлшемi = 270<br />
|аймақ картасының өлшемi = 270<br />
|аудан картасының өлшемi = <br />
|аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы<br />
|аймағы = Төменгі Нормандия<br />
|кестедегі аймақ = Төменгі Нормандия<br />
|аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті<br />
|ауданы = Кальвадос<br />
|кестедегі аудан = Кальвадос (департамент){{!}}Кальвадос<br />
|қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі<br />
|қауым = Кан (округ){{!}}Кан<br />
|кестедегі қауым = <br />
|ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Фалез-Нор (кантон)|Фалез-Нор]] --><br />
|басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі<br />
|басшысы = Jean Lietta ([[2008]]-[[2014]])<br />
|құрылған уақыты = <br />
|алғашқы дерек = <br />
|бұрынғы атаулары = <br />
|статус алуы = <br />
|жер аумағы = 10,72<br />
|биiктiктiң түрi = Биіктігі<br />
|орталығының биiктігі = 43—300<br />
|климаты = <br />
|ресми тілі = <br />
|тұрғыны = 255<br />
|санақ жылы = 2009<br />
|тығыздығы = 23,79<br />
|шоғырлануы = <br />
|ұлттық құрамы = <br />
|конфессионалдық құрамы = <br />
|этнохороним = <br />
|уақыт белдеуі = +1<br />
|DST = бар<br />
|телефон коды = <br />
|пошта индексі = 14690<br />
|пошта индекстері = <br />
|автомобиль коды = <br />
|идентификатор түрі = INSEE коды<br />
|сандық идентификаторы = 14501<br />
|ортаққордағы санаты = Pierrefitte-en-Cinglais<br />
|сайты = <br />
|сайт тілі = <br />
}}<br />
'''Пьеррфитт-ан-Сенгле''' ({{lang-fr|Pierrefitte-en-Cinglais}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Төменгі Нормандия]] аймағына қарасты [[Кальвадос (департамент)|Кальвадос]] департаментінде орналасқан. [[Кан (округ)|Кан]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 10,72 км² шамасында.<br />
<br />
Коммунаның [[INSEE коды]] — ''14501'', [[пошта индексі]] — ''14690''.<br />
<br />
== Демографиясы ==<br />
[[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 255 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 23,79 адам/км².<br />
<br />
{{Демография/FRA/Pierrefitte-en-Cinglais}}<br />
<br />
Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>:<br />
{{ЖЖ-Кесте<br />
| макс=16 | барлығы=252<br />
| е0=12 | ә0=12<br />
| е5=16 | ә5=4<br />
| е10=4 | ә10=4<br />
| е15=0 | ә15=4<br />
| е20=16 | ә20=4<br />
| е25=4 | ә25=4<br />
| е30=4 | ә30=12<br />
| е35=8 | ә35=0<br />
| е40=16 | ә40=12<br />
| е45=4 | ә45=4<br />
| е50=4 | ә50=8<br />
| е55=12 | ә55=12<br />
| е60=4 | ә60=12<br />
| е65=16 | ә65=4<br />
| е70=4 | ә70=8<br />
| е75=4 | ә75=4<br />
| е80=4 | ә80=8<br />
| е85=0 | ә85=4<br />
}}<br />
<br />
== Тағы қараңыз ==<br />
* [[Кальвадос департаментінің коммуналары]]<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{reflist}}<br />
<br />
== Сыртқы сілтемелер ==<br />
{{commonscat|Pierrefitte-en-Cinglais|Пьеррфитт-ан-Сенгле}}<br />
<br />
* [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=14501-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы]<br />
* [http://www.mapquest.com/?q=48.9038888889,-0.386666666667&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы]<br />
<br />
{{France-geo-stub}}<br />
{{Кальвадос департаментінің коммуналары}}<br />
<br />
[[Санат:Кальвадос департаментінің коммуналары]]<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B8Кеңгірбай би2015-04-19T02:41:20Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Кеңгірбай би''' - Орта жүздегі, Арғын тайпасының, [[Тобықты]] руынан шыққан [[би]]. Жігітектің баласы. XVIII ғасырда өмір сүрген.<br />
<br />
==Өмірі==<br />
Қазіргі [[Семей облысы]] [[Абай ауданы]]ндағы [[Шыңғыстау]]ды мекендеген. [[Найман]] ''Еспенбет бидің'' үкімін қолдап, [[1780 жыл]]дар шамасы [[Еңлік]] пен [[Кебек]]ті ұстап беріп, өлтірткендітен әділетсіз би деген атпен қалады. Кеңгірбай би қарамағындағы [[халық]]ты қатал ұстаған қатыгез, үлкен жер көлемі бар [[бай]] болды. Бейіті [[Жидебай қорығы]]ның бойында.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Қазақ билері]]<br />
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]<br />
[[Санат:Қазақстан тарихы]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8BКен оймасы2015-04-19T02:40:59Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>== Кен оймасы ==<br />
'''Кен оймасы''' - жер бетінен төмен қарай ұзындығы 2-7 км, енінен 200-300 м-ден едәуір артық болып қазылған [[карьер]]. <br />
<br />
Көмір карьерлері мен шөгінді құм аралас кендер өндіруге арналған карьерлер көбінесе ''кен оймасы'' деп аталады. Қатты металл рудаларын өндіретін карьерлерге қарағанда кен оймасы қысқа мерзімде іске қосылады. [[Қазақстан]]да [[Екібастұз]], [[Қушоқы]] т.б. көмір кендерінде кен оймалары бар. Ең үлкен көмір оймасы ''«Богатырь»'' жылына 50 млн т көмір өндіреді. <ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
<br />
Кен оймаларының табиғатқа зияны өте көп. Кен ойманың орнында үлкен жер астына кететін ойық қалады, оның ішінен шыққан жердің төменгі беттеріндегі заттар айналаға астынан үрген жел әсерінен таралып ол жерлерде өсімдіктер мен ағаштар өспей қалу қауіптігі бар.<br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
<br />
[[Санат:Геология]]<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A0%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%8D%D0%BB%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D1%82Рокуэлл Кент2015-04-19T02:40:59Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Rockwellkent.jpg|thumb|220px|Рокуэлл Кент]]<br />
'''Рокуэлл Кент''' ([[1882 жыл]] [[21 маусым]], Тарритаун, [[Нью-Йорк (штат)]] - [[1971 жыл]] [[13 наурыз]], Платтсбург, [[Нью-Йорк (штат)]], 89 жыл) - американ суретшісі, жазуышысы, қоғам қайраткері.<br />
<br />
==Өмірі==<br />
Роберт Хенриден сабақ алған. Балықшы, [[ағаш шебері]] болып жұмыс істеді. [[АҚШ]]-та, [[Ньюфаундленд]]те, [[Гренландия]]да тұрды. Еңбекші халық пен күрескерлер өмірін бейнелейтін ''«Теңіз еңбеккерлері» ([[1907]], Нью-Бритендегі музей), «Көктемгі безгек» ([[1908]], [[Мәскеу]], А.С.Пушкин атындағы бейнелеу өнері музейі)'' т.б. көптеген [[сурет]], [[гравюра]]лардың авторы. Кент шығармашылығы ''американ реалистік өнері дәстүрін'' дамыта түсті. ''Антифашистік плакаттар'' мен [[карикатура]]лар салды. Американдық, батыс-еуропалық, орыс авторларының шығармаларын көркемдеді. Оның еңбектері дәл әрі нақты орындалып, қуатты колоритке құрылуымен ерекшеленеді. [[1960 жыл]]ы кеңес халқына 900-ден астам шығармасын сыйлады. <br />
==Марапаттары==<br />
''КСРО Көркемсурет академиясының құрметті мүшесі'' ([[1962]]). [[1967 жыл]]ы ''«Халықтар арасындағы бейбітшілікті нығайтқаны үшін» Халықаралық Лениндік сыйлықты'' алды. <ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Суретшілер]]<br />
[[Санат:Жазушылар]]<br />
[[Санат:Тарихи тұлғалар]]<br />
[[Санат:1882 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]<br />
[[Санат:1971 жылы қайтыс болғандар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8BСамтавро обасы2015-04-19T02:39:42Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>== Самтавро обасы ==<br />
'''Самтавро обасы''', Самтавро - ежелгі Мцхета қаласының солтүстігінде әртүрлі кезеңдерде пайда болған археологиялық ескерткіштер. Зерттеу жұмыстары 19 ғ-дың 70-80 жылдары және [[1938]] ж. жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде кісі жерлеудің 3000-дай түрі және орта қола дәуірінен (б.з.б 2 мың жылдықтың ортасы) ертедегі феодалдық дәуірге (б.з. 4-8 ғ.) дейінгі обалардың стратиграфиясы анықталды. Қазба кезінде тастан, қыштан жасалған табыттар, қару-жарақ, еңбек құралдары, қыш ыдыстар т.б. заттар табылған. Бұдан Самтваро обасы мәдениетімен Кавказ, Алдыңғы [[Азия]] мәдениетінің байланысын көруге болады. Самтавро обасы - Мцхета және Шығыс Грузия тайпаларының 2,5 мың жылдық тарихын бейнелейтін археологиялық ескерткіштер.<br />
<br />
== Дереккөздер ==<br />
{{дереккөздер}}<br />
<ref>Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 11 бет</ref><br />
<br />
[[Санат:Ескерткіштер]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_(%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B2)Кения (вулкандық массив)2015-04-19T02:33:22Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Mount kenya.JPG|thumb|220px|Кения таулары]]<br />
'''Кения (вулкандық массив)''' - [[Африка]]ның шығыс бөлігіндегі вулкандық массив. <br />
==Географиялық сипаттамасы==<br />
[[Африка]]дағы [[Килиманджаро]]дан (5895 м) кейінгі биік жер - Батиан шыңы (5199 м). Етегінен 1200 м биіктікке дейін ''ылғалды экваторлық орман'', одан жоғары ''мәңгі жасыл және қылқан жапырақты ағаштар'', экваторлық биік тау шалғыны өседі. <br />
==Таудың қолданылуы==<br />
1000-2000 метр биіктік аралығында [[кофе]], сизаль, банан плантациялары өсіріледі, тау басында көп жылдық [[қар]] мен [[мұздық]]тар бар. Кения шыңының атырабы - ұлттық бақ (Маунт-Кения). <ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Таулар]]<br />
[[Санат:Африка таулары]]<br />
[[Санат:География]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BFКелі-келсап2015-04-19T02:27:25Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Gnankatang. Basic Ingredients - Detail African Locust Bean.jpg|thumb|220px|Ағаш келінің бүгінгі таңда қолданылуы]]<br />
'''Келі-келсап''' - [[тары]], [[бидай]], т.б. [[дәнді дақылдар]]ды түйетін, ұнтайтын қатты [[ағаш]]тан жасалған [[құрал]]. <br />
==Келі түрлері==<br />
Ағаш келінің екі түрі болады: ''тақта келі, шұңғыл келі.'' Бұл келінің түбінің жайпақ, тегіс немесе шұңғыл болып келуіне байланысты. Шұңғыл келі тарыны қаралау, ақтауға пайдаланылса, тақта келі жармалап, [[ұнтақтау]]ға қолданылады. Тақта келінің түбі тегістеу келеді де, келсап дәл тиіп, дәнді майдалауға, ұнтақтауға қолайлы болады. <br />
==Жасалуы мен құрылысы==<br />
Ағаш келінің [[қайың]], [[қарағаш]] сияқты қатты ағаштан ойып жасайды. Мұның [[темір]]ден жасалған түрін ''темір келі'' деп атайды. Келінің түйгіш ағашы ''яки темірі'' болады, оны келсап деп атайды. Келсаптың келіні түйгіштейтін басы салмақты етіп жасалады, қолға ұстайтын жерінен қолайлы бос тұтқа шығарады.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Құралдар]]<br />
[[Санат:Ауыл шаруашылығы]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%93%D0%BE%D1%82%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D1%80Готфрид Келлер2015-04-19T02:27:11Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Готфрид Келлер''' ([[1819 жыл]] [[19 шілде]], [[Цюрих]] - [[1890 жыл]] [[15 шілде]], [[Цюрих]]) - [[швейцар]] [[жазушы]]сы. [[Неміс тілі]]нде жазған.<br />
==Шығармашылығы==<br />
Келлердің әдеби қызметі [[1846 жыл]]дан басталып, ол [[иезуиттер]]ге қарсы саяси өлеңдерімен көзге түсті. [[1848]]-[[1855 жыл]]дары [[Германия]]да болып, ''Л.Фейербахтың'' материалистік философиясымен танысты. Келлердің ''«Зельдвиладан келген адамдар» ([[1856]], [[1874]]), «Жеті аңыз» ([[1872]]), «Цюрих новеллалары» ([[1878]]) мен «Мартин Зеландер» романында ([[1886]])'' өзі өмір сүрген кездегі [[Швейцария]] халқының өмірін жан-жақты бейнеледі. Ол XIX ғасырдағы ''неміс прозасы шеберлерінің'' бірі болды.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Жазушылар]]<br />
[[Санат:1819 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:1890 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83Кекіру2015-04-19T02:27:06Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Defensive Regurgitation.png|thumb|220px|Балапанның кекіруі]]<br />
'''Кекіру''' - [[ауа]]ның іштен [[ауыз]] арқылы кенет сыртқа шығуы. <br />
==Кекіру туралы==<br />
Кекіру [[қарын]] мен [[ұлтабар]]дың жалғасатын жері түйіліп, оған қоса [[қарын]], [[құрсақ]], [[бауыр]] еттерінің рефлекторлы жиырылуынан пайда болады. Сау адам өте сирек кекіреді. Жиі қайталанып тұратын кекіру қарын гастриті, [[ішек-қарын ойық жарасы]] ауруларының, сондай-ақ, бауыр ауруларының белгісі. Кейде кекіргенде ауаға қосыла ішкен тамақ та шығады (әсіресе сәбиге тамақты көп бергенде). Кекіруден шыққан ауаға кейде асқазан қышқылы қосылып, оның дәмі [[ащы]] болуы да мүмкін. [[Иіс]]і жағымсыз кекіру іштегі тамақтың шіри бастауының белгісі. <ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Биологиялық процестер]]<br />
[[Санат:Анатомия]]<br />
[[Санат:Биология]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D1%86%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%8B%D0%BDКецай Кеккетын2015-04-19T02:20:46Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Кецай Кеккетын''' ([[1918 жыл]], Камчатка облысы, Тигиль ауданы - [[1943 жыл]]) - коряк [[жазушы]]сы.<br />
==Өмірі==<br />
[[Ленинград]]тағы ''Солтүстік халықтары институтына'' түсіп оқыған, өз елінде жаңа әліпби жасау Комитетінің инструкторы қызметін атқарды. Ол ''Эвныто туралы әңгімесіне'' өз әкесінің өмірін негіз етіп алған. Бұдан кеңестік құрылысқа белсене қатысқан күрескердің бейнесі көрінеді. Бұл әңгіме «Коряк» ([[1936]]) [[1958 жыл]]ы [[орыс тілі]]нде жарияланды. ''«Хоялхот» повесінде ([[1939]])'' [[кулак]] қысымынан жәбір көрген жігіт пен қыздың [[революция]]ға дейінгі тағдыры туралы болады. ''«Соңғы айқас» ([[1936]]) повесінде'' [[Сібір халықтары]]на тән кәсіптік ерекшеліктер суреттелінеді. Ол ''А.С.Пушкин, А.П.Чехов т.б. шығармаларын'' коряк тіліне аударып, мектеп оқулықтарына енгізді. [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысып, ерлікпен қаза тапты. <ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Жазушылар]]<br />
[[Санат:1918 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:1943 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B1%D0%BE_%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B0Модибо Кейта2015-04-19T02:20:35Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Keita stamp 1961.png|thumb|Модибо Кейта]]<br />
'''Модибо Кейта''' ({{lang-fr|Modibo Keïta}}; [[1915 жыл]] [[5 маусым]] — [[1977 жыл]]) - Мали Республикасының мемлекет және саяси қайраткері.<br />
==Өмірі==<br />
Мамандығы - [[мұғалім]]. Мали халқының ұлт-азаттық күресіне белсене қатысқаны үшін француз үкімет органдары қуғынға салды. [[1946 жыл]]ы ''Африка демократиялық бірлестігін'' құруға және оның ''Франция Суданындағы секциясы - Судан Одағы партиясының'' негізін қалауға ат салысты. [[1947]]-[[1968 жыл]]дары ''Судан Одағы партиясының'' бас хатшысы. [[1956 жыл]]ы [[Бамако]] қаласының әкімі және француз ұлттық жиналысының депутаты. [[1959 жыл]]ы ''Мали Федерациялық Республика'' болып жарияланғаннан кейін Кейта үкімет басына келді. [[1960 жыл]]ы [[22 қыркүйек]]тен Мали Республикасының [[президент]]і әрі [[премьер-министр]]і болды. [[1968 жыл]]ғы [[қараша]]дағы әскери төңкерістің салдарынан үкімет басынан кетті.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Саясаткерлер]]<br />
[[Санат:Президенттер]]<br />
[[Санат:1915 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:1977 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE-%D0%B8-%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D1%81Франсиско Кеведо-и-Вильегас2015-04-19T02:20:31Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>'''Франсиско Кеведо-и-Вильегас''' ([[1580 жыл]] [[26 қыркүйек]], [[Мадрид]] - [[1645 жыл]] [[8 қыркүйек]], Вильянуэва-де-лос-Ифантес) - испандық сатирик жазушы.<br />
==Өмірі==<br />
Дворян отбасында туған. Жан-жақты білім алған. Кеведо-и-Вильегас көзқарасы мен шығармашылығына Испания мәдениетінің [[Қайта өркендеу дәуірі]]ндегі дағдарысы әсер етті. Ол өзінің ''«Түс көру» ([[1627]])'' сықақ өлеңдерінде қоғамдағы жағымсыз қылықтарды аяусыз әшкереледі. ''«Дон Паблос алаяқтың өмір тарихы» ([[1926]])'' сияқты [[роман]] да жазды.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Жазушылар]]<br />
[[Санат:1580 жылы туғандар]]<br />
[[Санат:1645 жылы қайтыс болғандар]]<br />
[[Санат:Тұлғалар]]</div>Тойшыбекhttps://kk.encyclopedia.kz/index.php/%D0%9A%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%80Кезнар2015-04-19T02:20:27Z<p>Тойшыбек: </p>
<hr />
<div>[[File:Kazakh boy with a small camel. Baikonur-city, march 2007.JPG|thumb|190px|Бала ұстап тұрған Кезнар]]<br />
'''Кезнар''' - лөк пен [[мая]]дан туған [[будан]]. <br />
==Маңызы==<br />
Кезнар [[түйе]] [[тұқым]]ын жақсартуға қолданылады. Оның [[жүн]]і, [[сүт]]і, [[өнім]]і маядан кем болады. Алайда, шаруашылық мақсатта шөлге төзімді және мықты болып келеді. Кезнар деп аталуының себебі - оның [[өркеш]]інің алдыңғы жағында сәл кезеті болады. Кезнарға лөк шөгерілсе, одан ''кердері нар'' туады, бұл тұлғасы, шаруашылық қасиеті тұрғысынан [[аруана]]ға жақын. [[Қазақстан]]ның [[Атырау облысы]]нда көп өсіріледі.<ref> Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том </ref><br />
<br />
==Дереккөздер==<br />
<br />
<references/><br />
<br />
[[Санат:Үй жануарлары]]<br />
[[Санат:Ауыл шаруашылығы]]<br />
[[Санат:Мәдениет]]</div>Тойшыбек